A-20G             Douglas A-20G Havoc\n\nTyp: samolot szturmowy\n\nMasa:\n\u0141\u0105czna: 10941 kg (24127 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,6 m (48 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 18,6 m (61 st\u00F3p)\n\nSilnik: 2 x Wright R-2600-23\nMoc: 1600 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 3780 m (12400 st\u00F3p): 510 km/h (317 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7864 m (25800 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1650 km (1025 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala (w dziobie)\n3 x karabin maszynowy Browning M2kalibru 0,50 cala (obronne)\n4000 funt\u00F3w bomb\n\nFirma Douglas Aircraft Company rozpocz\u0119\u0142a prace na samolotem A-20 ju\u017C w roku 1936 w ramach planu stworzenia lekkiego, jednosilnikowego samolotu szturmowego do atak\u00F3w dziennych. Samolot nie powstawa\u0142 na konkretne zam\u00F3wienie lotnictwa wojskowego. By\u0142a to w\u0142asna inicjatywa firmy Douglas, kt\u00F3ra opracowa\u0142a i przetestowa\u0142a samolot, a nast\u0119pnie zaproponowa\u0142a go zainteresowanym stronom z zagranicy.\nPierwszym nabywc\u0105 zosta\u0142a Francja, kt\u00F3ra zakupi\u0142a 100 maszyn \u017C\u0105daj\u0105c przy tym ca\u0142ego szeregu konkretnych modyfikacji. Te samoloty otrzyma\u0142y oznaczenie DB-7 i po raz pierwszy wzbi\u0142y si\u0119 w powietrze w sierpniu 1939 roku. Przed inwazj\u0105 niemieck\u0105 Francja zd\u0105\u017Cy\u0142a odebra\u0107 tylko 60 maszyn, a ostatecznie zaledwie 12 DB-7 zosta\u0142o u\u017Cytych w walce. Pozosta\u0142e francuskie samoloty DB-7 zosta\u0142y ewakuowane do Anglii, kt\u00F3ra zam\u00F3wi\u0142a dodatkowe setki maszyn DB-7.\nW maju 1939 roku lotnictwo armii ameryka\u0144skiej r\u00F3wnie\u017C zam\u00F3wi\u0142o samoloty A-20 do w\u0142asnego u\u017Cytku. Armia za\u017C\u0105da\u0142a licznych modyfikacji projektu, w tym przede wszystkim lepszego uzbrojenia obronnego. Pierwsze maszyny skierowane do u\u017Cytku otrzyma\u0142y oznaczenie A-20A. Kolejne wersje by\u0142y projektowane i produkowane przez ca\u0142y okres trwania wojny. \u0141\u0105czna produkcja zamkn\u0119\u0142a si\u0119 liczb\u0105 7385 maszyn A-20 rozmaitych wersji, kt\u00F3re s\u0142u\u017Cy\u0142y w si\u0142ach lotniczych Stan\u00F3w Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii, Kanady, Nowej Zelandii, ZSRR, Holandii i Brazylii.\n\n\n\nZalety:\nDu\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Dobre opancerzenie i du\u017Cy zasi\u0119g.\n\nWady:\nDu\u017Ca masa ograniczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107.\n
B-17G             B17G-10-BO,  1943\n\nTyp: ci\u0119\u017Cki bombowiec\n\nMasa:\nStartowa: 29711 kg\nMaksymalna: 32659 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 22,78 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 31,62 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 131,92 m kw.\n\nSilnik: 4 x Wright R-1820-97 Cyclone z turbospr\u0119\u017Carkami General Electric B-22\nMoc:\nStartowa: 1200 KM\nCi\u0105g\u0142a: 1380 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna poziomie morza: 423 km/h\nna wysoko\u015Bci 7625 m:472 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10851 m\nZasi\u0119g: 2000 m\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce dziobowej typu Bendix\n2 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala w stanowiskach bocznych przednich\n2 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala  w g\u00F3rnej wie\u017Cyczce Sperry N.645473E\n2 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala  w kulowych wie\u017Cyczkach podkad\u0142ubowych N.645849J\n1 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala w kabinie radiooperatora\n1 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala na prawej burcie w cz\u0119\u015Bci ogonowej\n1 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala na lewej burcie w cz\u0119\u015Bci ogonowej\n2 x karabin maszynowy Browning M2 kalibru 0,50 cala  w wie\u017Cyczce tylnej\nDo 7983 kg bomb (w lotach na kr\u00F3tszym dystansie)\n\nB-17G by\u0142o kolejn\u0105 modyfikacj\u0105 wersji B-17F. Historia nowej modyfikacji tej s\u0142ynnej maszyny si\u0119ga prototypu ci\u0119\u017Ckiego my\u015Bliwca os\u0142onowego YB-40, kt\u00F3ry w zasadzie by\u0142 podstawow\u0105 wersj\u0105 B-17 wyposa\u017Con\u0105 jedynie w karabiny maszynowe o wi\u0119kszym zakresie ruch\u00F3w. Model YB-40 s\u0142abo sprawdzi\u0142 si\u0119 jako my\u015Bliwiec, ale wie\u017Cyczka dziobowa typu Bendix zebra\u0142a dobre oceny i zaproponowano zamontowanie jej w maszynach B-17. Wie\u017Cyczka dziobowa stanowi najwa\u017Cniejsz\u0105 now\u0105 cech\u0119 B-17G. Pierwsze egzemplarze samolotu zosta\u0142y oblatane w lipcu 1943 roku, za\u015B do produkcji seryjnej samolot wszed\u0142 jesieni\u0105 tego samego roku.\nPodobnie jak pozosta\u0142e odmiany tego samolotu, model B-17G by\u0142 produkowany w trzech r\u00F3\u017Cnych miejscach: przez zak\u0142ady Boeing w Seattle (-BO), Douglas w Long Beach (-DL) oraz Lockheed-Vega w Burbank. Co ciekawe, firma Douglas nie wprowadzi\u0142a rozr\u00F3\u017Cnienia pomi\u0119dzy wariantami F i G, a pierwsze egzemplarze tej nowej wersji otrzymywa\u0142y oznaczenia B-17F-70-DL, -75-DL i -80-DL (\u0142\u0105cznie oznaczono tak 76 maszyn B-17G). \nW trakcie cyklu produkcyjnego B-17G doczeka\u0142 si\u0119 kolejnych modyfikacji. Najwa\u017Cniejsz\u0105 z nich by\u0142o nowe stanowisko strzelca ogonowego oznaczone kodem Sheyenne, kt\u00F3re by\u0142o montowane na samolotach serii G-80-BO, G-45-DL , G-35-VE i p\u00F3\u017Aniejszych. W przeciwie\u0144stwie do poprzedniego wariantu, w kt\u00F3rym strzelec musia\u0142 sp\u0119dza\u0107 wi\u0119kszo\u015B\u0107 misji na kolanach, nowe stanowisko zapewnia\u0142o mu wi\u0119kszy komfort. Od stycznia 1944 roku B-17 nie by\u0142y ju\u017C pokrywane malowaniem maskuj\u0105cym (od serii G-35-BO, G-20-VE i G-35-DL i p\u00F3\u017Aniejszych). Pod koniec roku 1944 usuni\u0119to te\u017C karabin maszynowy z kabiny radiotelegrafisty.\nB-17G by\u0142 najszerzej produkowanym wariantem tego samolotu, \u0142\u0105cznie powsta\u0142o 8680 maszyn tego typu. Zak\u0142ady Boeing zbudowa\u0142y 4035 sztuk, Douglas  2395 sztuk, za\u015B Lockheed - 2250 sztuk Lataj\u0105cych Fortec.\n\nPodstawowe warianty:\nB-17G-10-BO  wariant pocz\u0105tkowy z wie\u017Cyczk\u0105 dziobow\u0105 Bendix.\nB-17G-90-BO  wariant ze stanowiskiem Sheyenne dla strzelca ogonowego.\nB-17G-100-BO  wariant z elektrycznym wspomaganiem kolumny sterowniczej, u\u0142atwiaj\u0105cym kierowanie maszyn\u0105. \n\nZalety:\nDu\u017Cy \u0142adunek bomb. Pot\u0119\u017Cne uzbrojenie obronne. Daleki zasi\u0119g. Du\u017Ca zdolno\u015B\u0107 do przetrwania walki.\n\nWady:\nDo\u015B\u0107 niska pr\u0119dko\u015B\u0107 lotu. Niewygodne stanowisko strzelca ogonowego we wcze\u015Bniejszych wariantach.\n
B-24J-100-CF      \u0020   Consolidated B-24 Liberator\n\nTyp: ci\u0119\u017Cki bombowiec l\u0105dowy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 14790 kg (32610 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 29050 kg (64050 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 32300 kg (71200 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 33,53 m (109,9 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 20,22 m (66,2 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 5,46 m (17,9 st\u00F3p)\n\nSilnik: 4x Pratt&Whitney R-1830-43\nMoc: 1200 KM ka\u017Cdy\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 351 km/h (218 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 6000 m (19680 st\u00F3p): 25 min 2 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9167 m (30068 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 5309 km (3300 mil)\n\nUzbrojenie:\nB-24D:\n3 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce dziobowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce grzbietowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce ogonowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce podkad\u0142ubowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w stanowiskach bocznych w belce ogonowej\n\nB-24J:\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce dziobowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce grzbietowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce ogonowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce podkad\u0142ubowej\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w stanowiskach bocznych w belce ogonowej\nDo 8000 funt\u00F3w bomb\n\nW roku 1938 armia ameryka\u0144ska poprosi\u0142a firm\u0119 Consolidated o monta\u017C w swoich zak\u0142adach linii produkcyjnej bombowca B-17 Flying Fortress. Przedstawiciele Consolidated zaproponowali w zamian podj\u0119cie budowy ca\u0142kowicie nowego bombowca, gwarantuj\u0105c, \u017Ce b\u0119dzie on g\u00F3rowa\u0142 nad B-17. Taka rywalizacja mog\u0142a si\u0119 przynie\u015B\u0107 armii wy\u0142\u0105cznie korzy\u015Bci, tak wi\u0119c propozycja zosta\u0142a przyj\u0119ta. W marcu tego samego roku firma Consolidated otrzyma\u0142a zam\u00F3wienie na pierwszy prototyp oznaczony jako XB-24. Dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy po\u017Aniej z sukcesem oblatano pierwszy egzemplarz przysz\u0142ego samolotu B-24. \n\nPierwsze wersje samolotu dostarczane lotnictwu brytyjskiemu oraz USAAF nie by\u0142y przystosowane do walki. Mia\u0142y one s\u0142u\u017Cy\u0107 wy\u0142\u0105cznie w celach transportowych oraz do rozpoznania morskiego. Dopiero wersja B-24D, wyposa\u017Cona w turbospr\u0119\u017Carki, wi\u0119ksze zbiorniki paliwa i lepsze uzbrojenie, chwalebnie zapisa\u0142a si\u0119 w historii. Liberator by\u0142 w tamtym czasie najbardziej skomplikowanym i najdro\u017Cszym ze wszystkich samolot\u00F3w alianckich. Zabiera\u0142 on wi\u0119kszy \u0142adunek bomb ni\u017C B-17 i g\u00F3rowa\u0142 nad nim szybko\u015Bci\u0105, ale by\u0142 mniej stabilny w locie i znacznie bardziej podatny na ogie\u0144 wroga. \nOdpowiednik tego modelu u\u017Cywany przez marynark\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 - PB4Y  by\u0142 szeroko stosowany na Pacyfiku jako morski bombowiec patrolowy oraz samolot rozpoznawczy. \nW trakcie II wojny \u015Bwiatowej Liberatory zrzuci\u0142y \u0142\u0105cznie ponad 630000 ton bomb.\n\n\nProducent:\nConsolidated Vultee Aircraft Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nB-24D  Pierwsza masowo produkowana wersja. Wyposa\u017Cona w silniki 4 x 1200 KM Pratt & Whitney R-1840-43. Zbudowano 2784 sztuk.\nB-24H  Wyposa\u017Cony w dziobow\u0105 chowan\u0105 wie\u017Cyczk\u0119 kulow\u0105  Sperry uzbrojon\u0105 w 2 karabiny maszynowe 12,7mm. Zbudowano 3100 sztuk. \nB-24J  Ulepszona wersja H, wyposa\u017Cona w wie\u017Cyczki dziobowe i ogonowe Consolidated, nowy celownik do bombardowa\u0144 oraz turbospr\u0119\u017Cark\u0119 elektroniczn\u0105. Zbudowano 6678 sztuk. \nB-24L  L\u017Cejsza cz\u0119\u015B\u0107 ogonowa, wyposa\u017Cona w r\u0119cznie obs\u0142ugiwane 2 karabiny maszynowe 12,7mm. Zbudowano 1667 sztuk. \nB-24M  Model por\u00F3wnywalny z wersj\u0105 L, ale posiada\u0142 jeszcze l\u017Cejszy ogon i wie\u017Cyczk\u0119 ogonow\u0105. Zbudowano 2594 sztuk.\nPB4Y-1  Wersja morska oparta na wariantach D i M. Na miejscu wie\u017Cyczki podkad\u0142ubowej zamontowano radar do \u015Bledzenia powierzchni morza. Zbudowano 977 sztuk.\n\nZalety:\nSamolot przenosi\u0142 du\u017Ce \u0142adunki bomb na dalekie odleg\u0142o\u015Bci. Du\u017Ca szybko\u015B\u0107. Odporny na uszkodzenia od ognia wroga. Dobre opancerzenie. \n\nWady:\nCz\u0119\u015B\u0107 przednia nie by\u0142a wystarczaj\u0105co os\u0142oni\u0119ta.\n
B-29              \u0020   Boeing B-29 Superfortress\n  \nTyp: ci\u0119\u017Cki bombowiec l\u0105dowy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 32369 kg (71374 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 62600 kg (138000 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 43,05 m (141 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 30,18 m (98,7 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 9,02 m (29,5 st\u00F3p)\n\nSilniki: 4 x dwugwiazdowe Wright R-3350-23 Duplex Cyclone z 2 turbospr\u0119\u017Carkami \nMoc: 2220 KM ka\u017Cdy\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 7500m (24600 st\u00F3p): 373 km/h (231 mil/h)\nCzas wznoszenia na 6000 m (19680 st\u00F3p): 38 min 20 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 9700 m (31815 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 9400 km (5838 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w wie\u017Cyczce ogonowej, 500 naboj\u00F3w na karabin + trzeci karabin maszynowy lub 1 x dzia\u0142ko 20 mm (100 naboj\u00F3w)\n8 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala w 2 zdalnie sterowanych wie\u017Cyczkach grzbietowych + 2 barbety podkad\u0142ubowe (2 karabiny maszynowe na ka\u017Cdym stanowisku, 500 naboj\u00F3w na karabin)\nBomby: 20000 funt\u00F3w bomb konwencjonalnych lub 1 bomba atomowa\n\n\nW czerwcu 1940 US Army og\u0142osi\u0142a przetarg skierowany do czterech producent\u00F3w (firm Boeing, Lockheed, Douglas oraz Consolidated) na konstrukcj\u0119 nowego superbombowca. W przetargu zwyci\u0119\u017Cy\u0142 Boeing i to w\u0142a\u015Bnie ta firma w sierpniu 1940 roku otrzyma\u0142 zam\u00F3wienie na budow\u0119 dw\u00F3ch prototyp\u00F3w. \nPo ataku na Pearl Harbor rozbudowa floty ci\u0119\u017Ckich bombowc\u00F3w otrzyma\u0142a \u015Bcis\u0142y priorytet, tote\u017C prace nad konstrukcj\u0105 przysz\u0142ego B-29 nabra\u0142y tempa. Zapotrzebowanie na samolot by\u0142o ogromne i \u015Bwie\u017Co wyprodukowane Superfortece, nawet jeszcze przed testami, lecia\u0142y do Kansas i tam dopiero by\u0142y oblatywane. Oblatywanie i prace monta\u017Cowe by\u0142y wykonywane r\u00F3wnocze\u015Bnie.\nPod koniec roku 1943 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce na europejskim teatrze dzia\u0142a\u0144 znajduje si\u0119 ju\u017C do\u015B\u0107 bombowc\u00F3w, tak wi\u0119c flota B-29 zosta\u0142a skierowana na Ocean Spokojny. Po opanowaniu Marian\u00F3w przez wojska ameryka\u0144skie, w zasi\u0119gu Superfortec znalaz\u0142a si\u0119 sama Japonia. W tamtych czasach budynki w Japonii by\u0142y budowane g\u0142\u00F3wnie z drewna  zdecydowano si\u0119 wi\u0119c zastosowa\u0107 bomby zapalaj\u0105ce, kt\u00F3re mia\u0142y wywo\u0142a\u0107 wi\u0119ksze zniszczenia. Rezultaty by\u0142y potworne  w nocy z 9 na 10 marca 279 maszyn B-29 wykona\u0142o nalot na Tokio zrzucaj\u0105c bomby zapalaj\u0105ce. W mie\u015Bcie powsta\u0142y gigantyczne po\u017Cary, w kt\u00F3rych zgin\u0119\u0142o ponad 80000 mieszka\u0144c\u00F3w miasta. Wkr\u00F3tce podobny kataklizm spotka\u0142 inne miasta japo\u0144skie  Nagoj\u0119, Osak\u0119 i Kobe.\n6 sierpnia 1945 samolot B-29 o nazwie Enola Gay zrzuci\u0142 bomb\u0119 atomow\u0105 Little Boy na Hiroshim\u0119. Trzy dni p\u00F3\u017Aniej inna Superforteca zrzuci\u0142a kolejn\u0105 bomb\u0119 atomow\u0105 Fat Man na Nagasaki. B-29 otworzy\u0142 epok\u0119 atomow\u0105.\n\nProducent:\nBoeing Aircraft Company, Stany Zjednoczone.\n\n\nPodstawowe warianty:\nB-29  Podstawowa wersja skierowana do produkcji masowej. Zbudowano 2513 sztuk.\nB-29A  Nowe silniki - 4 x Wright R-3350-57/59 Duplex Cyclone z 2 turbospr\u0119\u017Carkami. Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142 zwi\u0119kszona do 43,35 metra. Zbudowano 1,119 sztuk.\nB-29B  Usuni\u0119to wszystkie barbety, radar AGP-15B radar przejmuje sterowanie broni\u0105. Zbudowano 311 sztuk.\n\nZalety:\nDobre uzbrojenie obronne. Du\u017Cy zasi\u0119g. Kabina ci\u015Bnieniowa. Doskona\u0142a precyzja bombardowania dzi\u0119ki radarowi AGP-7. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 lotu na du\u017Cym pu\u0142apie i z wysok\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105. Du\u017Cy ud\u017Awig bomb.\n\nWady:\nProblemy z przegrzewaniem konstrukcji w pierwszych seriach samolotu.\n
BeaufighterMk21   \u0020  DAP Beaufighter Mk 21\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 7100 kg (15200 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 11530 kg (24429 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,7 m (41,8 stopy)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,63 m (58 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 4,82 m (15,1 st\u00F3p)\n\nSilnik: 2 x Bristol Hercules XVIII\nMoc: 1725 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 515 km/h (320 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 5791 m (19000 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2365 km (1469 mil)\n\nUzbrojenie:\n4 x dzia\u0142ko 20 mm\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\nDo 2000 funt\u00F3w bomb\n8 x rakiety 90-funtowe\n\nW pierwszych latach wojny Australia otrzyma\u0142a znaczne dostawy my\u015Bliwc\u00F3w Bristol Beaufighter od Wielkiej Brytanii. Walczy\u0142y one zar\u00F3wno w Europie, jak i na Pacyfiku. Beaufighter stanowi\u0142 rozwini\u0119cie koncepcji konstrukcyjnej bombowca Bristol Beaufort  a poniewa\u017C Australijczycy produkowali ju\u017C na licencji w\u0142asne Beauforty, australijski Wydzia\u0142 Produkcji Lotniczej zadecydowa\u0142 r\u00F3wnie\u017C o podj\u0119ciu produkcji Beaufighter\u00F3w.\nProdukcja licencyjnych Beaufighter, okre\u015Blanych oznaczeniem DAP Beaufighter Mk 21, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1944. \u0141\u0105cznie w Australii w latach 1944-46 wyprodukowano 581 samolot\u00F3w Beaufighter, z czego 365 maszyn to modele Mk 21.\n\nZalety:\nDu\u017Ca adaptowalno\u015B\u0107. Bardzo silne uzbrojenie.\n\nWady:\nZbyt ma\u0142a zwrotno\u015B\u0107, aby skutecznie unika\u0107 my\u015Bliwc\u00F3w nieprzyjacielskich. Brak uzbrojenia obronnego dla drugiego cz\u0142onka za\u0142ogi.\n
F2A-2             \u0020   Brewster F2A Buffalo\n\nTyp: samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n W\u0142asna: 2020kg (4451 funt\u00F3w)\n Startowa: 2415kg (5325 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,03m (26,25 st\u00F3p)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,67m (32,8 stopy)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 19,4 m kw. (63,6 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: Wright Cyclone R-1820-G5\nMoc:\n Ci\u0105g\u0142a: 850 KM\n Startowa: 950 KM\n Bojowa (WEP) przez maks. 5 min.: 1000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n na poziomie morza: 428 km/h (266 mil/h)\n na wysoko\u015Bci 4750 m: 480 km/h (298 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 5000 m (15580 st\u00F3p): 7 min 10 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 9900 m (32470 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1350 km (838 mil)\n\nUzbrojenie:\n3 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala + 1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala\nP\u00F3\u017Aniej 4 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (12,7mm)\n\n\nW roku 1935 firma Brewster Aeronautical Corporation opracowa\u0142a projekt nowoczesnego jednop\u0142ata z zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0105 i chowanym podwoziem. Pierwszy lot prototypu XF2A-1 odby\u0142 si\u0119 2 grudnia 1937 roku. Prototyp by\u0142 wyposa\u017Cony w 950-konny silnik Wright R1820-22 Cyclone oraz \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard o zmiennym nachyleniu \u0142opat. Marynarka ameryka\u0144ska przyj\u0119\u0142a model XF2A-1 i zam\u00F3wi\u0142a produkcj\u0119 seryjn\u0105 samolot\u00F3w F2A-1 do s\u0142u\u017Cby na lotniskowcach.\n\nBrewster Model 239 (F2A-1) by\u0142 jednomiejscowym, ca\u0142kowicie metalowym jednop\u0142atem my\u015Bliwskim z chowanym podwoziem przeznaczonym do dzia\u0142a\u0144 z lotniskowc\u00F3w. US Navy zam\u00F3wi\u0142o w firmie Brewster Aeronautical Corporation 54 egzemplarze tego modelu, ale tylko 11 maszyn F2A-1 wesz\u0142o do s\u0142u\u017Cby od czerwca 1939 roku. Pozosta\u0142e 43 modele zosta\u0142y skierowane na eksport do Finlandii.\n\nWed\u0142ug standard\u00F3w ameryka\u0144skich, F2A-1 by\u0142 samolotem przestarza\u0142ym ju\u017C w dniu wej\u015Bcia do s\u0142u\u017Cby, tak wi\u0119c wkr\u00F3tce opracowano ulepszon\u0105 wersj\u0119, nap\u0119dzan\u0105 1200-konnym silnikiem R-1820-G40 oraz \u015Bmig\u0142em Curtiss Electric, kt\u00F3ra otrzyma\u0142a oznaczenie F2A-2. Wersja eksportowa modelu F2A-2 wyposa\u017Cona w \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard, celownik reflektorowy oraz pozbawiona wyposa\u017Cenia do startu i l\u0105dowania na lotniskowcach otrzyma\u0142a oznaczenie B-339 i s\u0142u\u017Cy\u0142a w lotnictwie brytyjskim (B-339E) i holenderskim (B-339D).\n\nDo maja 1941 roku wszystkie F2A s\u0142u\u017C\u0105ce na lotniskowcach ameryka\u0144skich zosta\u0142y zast\u0105pione samolotami F4F Wildcat i przydzielone do eskadr operuj\u0105cych z lotnisk l\u0105dowych. Najwa\u017Cniejsze starcie w kampanii na Pacyfiku, w jakim wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 te maszyny to bitwa o Midway. Japo\u0144czycy zestrzelili w\u00F3wczas 13 Buffalo, a kolejnych 6 zniszczyli na ziemi, sami trac\u0105c zaledwie 3 bombowce i 2 my\u015Bliwce. Samoloty te by\u0142y r\u00F3wnie\u017C u\u017Cywane podczas obrony Singapuru, gdzie zanotowa\u0142y podobnie katastrofalny stosunek zestrzele\u0144 do strat w\u0142asnych.\n\n\n\nWersje F2A:\nF2A-1: pierwsza produkowana wersja. \nF2A-2: nowszy silnik, od pa\u017Adziernika 1940. \nF2A-3: wzmocniona rama, nowsza elektronika. \nB-239: wersja eksportowa F2A-1. \nB-339: wersja eksportowa F2A-2.\n\n\nZalety:\nDobra zwrotno\u015B\u0107 i \u0142atwo\u015B\u0107 sterowania w por\u00F3wnaniu z innymi samolotami alianckimi. Przestronny i dobrze zorganizowany kokpit. Dobra widoczno\u015B\u0107, zw\u0142aszcza do ty\u0142u. \n\n\nWady:\nSamolot przestarza\u0142y w por\u00F3wnaniu ze wsp\u00F3\u0142czesnymi mu samolotami pa\u0144stw Osi. Zbyt ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 i niewystarczaj\u0105ce uzbrojenie w por\u00F3wnaniu z samolotami z ko\u0144ca wojny.\n
F4F-3             \u0020   Grumman F4F Wildcat\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2420 kg (5335 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3170 kg (6990 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 3700 kg (8160 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,58 m (38 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,76 m (28,7 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 2,81 m (9,2 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Pratt & Whitney R-1830.\nMoc: 1200 KM.\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 526 km/h (327 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 5000 m (16400 st\u00F3p): 8 min. 42 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 12000 m (39300 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2700 km (1677 mil)\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\n\n\nMarynarka ameryka\u0144ska przed\u0142o\u017Cy\u0142a firmie Brewster Aeronautical Corporation wymagania wobec opracowywanego przez ni\u0105 jednop\u0142atowego my\u015Bliwca startuj\u0105cego z lotniskowc\u00F3w, oznaczonego jako XF2A-1. Konstrukcja firmy Brewster nie do ko\u0144ca przekona\u0142a jednak dow\u00F3dztwo Marynarki i zezwoli\u0142o ono firmie Grumman przygotowa\u0107 jeden prototyp dwup\u0142atowego my\u015Bliwca XF4F-1. Ten samolot r\u00F3wnie\u017C nie znalaz\u0142 jednak uznania w oczach zleceniodawc\u00F3w. Firma Grumman zdecydowa\u0142a si\u0119 wi\u0119c podj\u0105\u0107 prace nad przygotowaniem jednop\u0142ata XF4F-2. Dwa lata p\u00F3\u017Aniej my\u015Bliwiec Grummana  teraz wyposa\u017Cony w nowy silnik Twin Wasp, okaza\u0142 si\u0119 lepszy od konkurenta w te\u015Bcie oblatywania i firma zdoby\u0142a zam\u00F3wienie od Marynarki. \nPierwszy samolot F4F-3, jak brzmi jego dzisiejsza nazwa, wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze 20 sierpnia 1940 roku. W dniu wybuchu wojny na Pacyfiku to w\u0142a\u015Bnie Wildcaty broni\u0142y floty ameryka\u0144skiej przed my\u015Bliwcami japo\u0144skimi. Maszyny te nie dor\u00F3wnywa\u0142y zwinnym A6M Zero, ale posiada\u0142y mocn\u0105, niezawodn\u0105 konstrukcj\u0119, samouszczelniaj\u0105ce si\u0119 zbiorniki paliwa oraz oferowa\u0142y mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wyboru z szerokiego wachlarza uzbrojenia. Karabiny Browninga kalibru 0,50 cala skutecznie razi\u0142y japo\u0144skie Zero, kt\u00F3re by\u0142y znacznie s\u0142abiej opancerzone i nie mia\u0142y samouszczelniaj\u0105cych zbiornik\u00F3w. \nCo wi\u0119cej, piloci Wildcat\u00F3w szybko opracowali skuteczn\u0105 taktyk\u0119 walki z przeciwnikiem posiadaj\u0105cym zwrotniejsze samoloty. W po\u0142\u0105czeniu z faktem, i\u017C Japo\u0144czycy nie byli w stanie nad\u0105\u017Cy\u0107 ze szkoleniem wykwalifikowanych pilot\u00F3w, aby zast\u0105pi\u0107 poleg\u0142e za\u0142ogi, w miar\u0119 rozwoju sytuacji wojennej F4F stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej skuteczny.\nFakt ten potwierdzi\u0142 si\u0119 podczas kampanii na Guadalcanal. Dzikie koty zada\u0142y tam ci\u0119\u017Ckie straty lotnictwu japo\u0144skiemu podczas bitw o wschodnie Wyspy Salomona i Santa Cruz.\n\nW po\u0142owie roku 1942 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce firma Grumman musi skoncentrowa\u0107 si\u0119 na produkcji nowego my\u015Bliwca,  F6F Hellcat. Produkcja Wildcat\u00F3w zosta\u0142a wi\u0119c zlecona pionowi Eastern Division korporacji General Motors, kt\u00F3ra budowa\u0142a te samoloty pod oznaczeniem FM-1 i FM-2. \n\nProducent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation oraz General Motors Company , Stany Zjednoczone\n\nPodstawowe warianty:\nF4F-3A Wildcaty w innej wersji silnikowej (P&W R-1830-90). Zbudowano 95 sztuk.\nF4F-4  Wprowadzono sk\u0142adane skrzyd\u0142a, dodano 2 kolejne karabiny maszynowe. Zbudowano 1168 sztuk.\nFM-1  Model F4F-4 produkowany przez General Motors, uzbrojony w 4 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala z zapasem 430 pocisk\u00F3w do ka\u017Cdego karabinu. Zbudowano 1060 sztuk.\nFM-2  Ostatnia wersja samolotu. Wprowadzono klapy dzielone, silniejsze punkty mocowania pod skrzyd\u0142ami. Wersja uzbrojona w 2 bomby 113-kilogramowe lub 6 5-calowych rakiet HVAR. Nowe silniki Wright R-1820-56 (1350 KM) lub R-1850-56W z wtryskiem wody. Zapas paliwa zwi\u0119kszono do 480 litr\u00F3w. Zbudowano 4777 sztuk.\n\n\nZalety:\nWysoka trwa\u0142o\u015B\u0107. Odpowiednio silne uzbrojenie. \n\nWady:\nS\u0142aba zwrotno\u015B\u0107. Niskie osi\u0105gi.\n
F4F-4             \u0020   Grumman F4F Wildcat\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2420 kg (5335 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3170 kg (6990 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 3700 kg (8160 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,58 m (38 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,76 m (28,7 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 2,81 m (9,2 stopy)\n\nSilnik: 1x Pratt & Whitney R-1830.\nMoc: 1200 KM.\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 526 km/h (327 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 5000 m (16400 st\u00F3p): 8 min. 42 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 12000 m (39300 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2700 km (1677 mil)\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\n\n\nMarynarka ameryka\u0144ska przed\u0142o\u017Cy\u0142a firmie Brewster Aeronautical Corporation wymagania wobec opracowywanego przez ni\u0105 jednop\u0142atowego my\u015Bliwca startuj\u0105cego z lotniskowc\u00F3w, oznaczonego jako XF2A-1. Konstrukcja firmy Brewster nie do ko\u0144ca przekona\u0142a jednak dow\u00F3dztwo Marynarki i zezwoli\u0142o ono firmie Grumman przygotowa\u0107 jeden prototyp dwup\u0142atowego my\u015Bliwca XF4F-1. Ten samolot r\u00F3wnie\u017C nie znalaz\u0142 jednak uznania w oczach zleceniodawc\u00F3w. Firma Grumman zdecydowa\u0142a si\u0119 wi\u0119c podj\u0105\u0107 prace nad opracowaniem jednop\u0142ata XF4F-2. Dwa lata p\u00F3\u017Aniej my\u015Bliwiec Grummana  teraz wyposa\u017Cony w nowy silnik Twin Wasp, okaza\u0142 si\u0119 lepszy od konkurenta w te\u015Bcie oblatywania i firma zdoby\u0142a zam\u00F3wienie od Marynarki. \nPierwszy samolot F4F-3, jak brzmi jego dzisiejsza nazwa, wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze 20 sierpnia 1940 roku. W dniu wybuchu wojny na Pacyfiku to w\u0142a\u015Bnie Wildcaty broni\u0142y floty ameryka\u0144skiej przed my\u015Bliwcami japo\u0144skimi. Maszyny te nie dor\u00F3wnywa\u0142y zwinnym A6M Zero, ale posiada\u0142y mocn\u0105, niezawodn\u0105 konstrukcj\u0119, samouszczelniaj\u0105ce si\u0119 zbiorniki paliwa oraz oferowa\u0142y mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wyboru z szerokiego wachlarza uzbrojenia. Karabiny Browninga kalibru 0,50 cala skutecznie razi\u0142y japo\u0144skie Zero, kt\u00F3re by\u0142y znacznie s\u0142abiej opancerzone i nie mia\u0142y samouszczelniaj\u0105cych zbiornik\u00F3w. \nCo wi\u0119cej, piloci Wildcat\u00F3w szybko opracowali skuteczn\u0105 taktyk\u0119 walki z przeciwnikiem posiadaj\u0105cym zwrotniejsze samoloty. W po\u0142\u0105czeniu z faktem, i\u017C Japo\u0144czycy nie byli w stanie nad\u0105\u017Cy\u0107 ze szkoleniem wykwalifikowanych pilot\u00F3w, aby zast\u0105pi\u0107 poleg\u0142e za\u0142ogi, w miar\u0119 rozwoju sytuacji wojennej F4F stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej skuteczny.\nFakt ten potwierdzi\u0142 si\u0119 podczas kampanii na Guadalcanal. Dzikie koty zada\u0142y tam ci\u0119\u017Ckie straty lotnictwu japo\u0144skiemu podczas bitw o wschodnie Wyspy Salomona i Santa Cruz.\n\nW po\u0142owie roku 1942 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce firma Grumman musi skoncentrowa\u0107 si\u0119 na produkcji nowego my\u015Bliwca,  F6F Hellcat. Produkcja Wildcat\u00F3w zosta\u0142a wi\u0119c zlecona pionowi Eastern Division korporacji General Motors, kt\u00F3ra budowa\u0142a te samoloty pod oznaczeniem FM-1 i FM-2. \n\nProducent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation i General Motors Company, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF4F-3A Wildcaty w innej wersji silnikowej (P&W R-1830-90). Zbudowano 95 sztuk.\nF4F-4  Wprowadzono sk\u0142adane skrzyd\u0142a, dodano 2 kolejne karabiny maszynowe. Zbudowano 1168 sztuk.\nFM-1  Model F4F-4 produkowany przez General Motors, uzbrojony w 4 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala z zapasem 430 pocisk\u00F3w do ka\u017Cdego karabinu. Zbudowano 1060 sztuk.\nFM-2  Ostatnia wersja samolotu. Wprowadzono klapy dzielone, silniejsze punkty mocowania pod skrzyd\u0142ami. Wersja uzbrojona w 2 bomby 113-kilogramowe lub 6 5-calowych rakiet HVAR. Nowe silniki Wright R-1820-56 (1350 KM) lub R-1850-56W z wtryskiem wody. Zapas paliwa zwi\u0119kszono do 480 litr\u00F3w. Zbudowano 4777 sztuk.\n\n\nZalety:\nWysoka trwa\u0142o\u015B\u0107. Odpowiednio silne uzbrojenie. \n\nWady:\nS\u0142aba zwrotno\u015B\u0107. Niskie osi\u0105gi.\n
FM-2              \u0020   General Motors FM-2 Wildcat\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2480 kg (5470 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3670 kg (8092 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 3750 kg (8270 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,58 m (38 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,76 m (28,5 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 3,02 m (9,8 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Wright R-1820-56 lub R-1820-56W\nMoc: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 535 km/h (332 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 5000 m (16400 st\u00F3p): 4 min. 45 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10500 m (3444 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2720 km (1690 mil/h)\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\nBomby: 2x bomby 250-funtowe lub 6x rakiety 5-calowe HVAR\n\nPrototyp XF4F-8 pos\u0142u\u017Cy\u0142 do opracowania bardziej zaawansowanej wersji samolotu F4F-4, wyposa\u017Conej w sk\u0142adane skrzyd\u0142a i zdolnej do przenoszenia odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa pod skrzyd\u0142ami. FM-2 by\u0142 r\u00F3wnie\u017C projektowany z my\u015Bl\u0105 o atakowaniu cel\u00F3w naziemnych, tote\u017C wzmocniono punkty mocowania pod skrzyd\u0142ami, aby umo\u017Cliwi\u0107 podwieszanie ci\u0119\u017Cszych bomb lub rakiet HVAR. Modyfikacje doprowadzi\u0142y do zauwa\u017Calnej poprawy osi\u0105g\u00F3w: wzros\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna, poprawi\u0142a si\u0119 zwrotno\u015B\u0107 i zasi\u0119g samolotu. FM-2 posiada\u0142 wyra\u017Any, wy\u017Cszy statecznik pionowy. FM-2 operowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie z lotniskowc\u00F3w os\u0142onowych i cz\u0119sto by\u0142 \u0142\u0105czony w zespo\u0142y z maszynami TBM Avenger do cel\u00F3w zwalczania \u0142odzi podwodnych oraz os\u0142ony lotniczej i bezpo\u015Bredniego wsparcia wojsk l\u0105dowych. \n\n\nProducent:\nPion Eastern Division firmy General Motors Company, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nFM-1  Model F4F-4 produkowany przez General Motors, uzbrojony w 4 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala z zapasem 430 pocisk\u00F3w do ka\u017Cdego karabinu. Zbudowano 1060 sztuk.\nFM-2  Ostatnia wersja samolotu. Wprowadzono klapy dzielone, silniejsze punkty mocowania pod skrzyd\u0142ami. Wersja uzbrojona w 2 bomby 113-kilogramowe lub 6 5-calowych rakiet HVAR. Nowe silniki Wright R-1820-56 (1350 KM) lub R-1850-56W z wtryskiem wody. Zapas paliwa zwi\u0119kszono do 480 litr\u00F3w. Zbudowano 4777 sztuk.\n\n\nZalety:\nWysoka trwa\u0142o\u015B\u0107. Odpowiednio silne uzbrojenie. \n\nWady:\nS\u0142aba zwrotno\u015B\u0107. Niskie osi\u0105gi.\n
F4U-1A            \u0020   Vought F4U-1 Corsair\n\nTyp: pok\u0142adowy i l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4025 kg (8875 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 5390 kg (11885 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 6285 kg (13860 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,49 m (41 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,16 m (33,3 stopy)\nWysoko\u015B\u0107: 4,58 m (15,1 st\u00F3p)\n\nSilnik: \n1 x Pratt&Whitney R-2800-8W\nMoc: 2250 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 670 km/h (416 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 6000 m (19680 st\u00F3p): 7 min 20 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11450 m (37500 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2445 km (1518 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala, 400 pocisk\u00F3w na karabin. (F4U-1, -1A oraz -1D)\n4 x dzia\u0142ko kalibru 20 mm (F4U-1C)\n\n\nVought F4U Corsair to chyba jeden z najbardziej charakterystycznych my\u015Bliwc\u00F3w ameryka\u0144skich u\u017Cywanych podczas wojny na Pacyfiku. Dzi\u0119ki umieszczeniu kokpitu daleko w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba oraz wygi\u0119tym skrzyd\u0142om, przypominaj\u0105cym skrzyd\u0142a mewy, samolot ten mia\u0142 co najmniej intryguj\u0105cy wygl\u0105d. \nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, w\u00F3wczas nadal istniej\u0105cej jako jeden organizm, rozpocz\u0105\u0142 prace nad my\u015Bliwcem pok\u0142adowym, kt\u00F3ry by\u0142by wyposa\u017Cony w najpot\u0119\u017Cniejszy dost\u0119pny w\u00F3wczas silnik. Od pocz\u0105tku zdecydowano si\u0119 na gwia\u017Adzisty silnik Pratt-Whitney R-1830 Wasp ch\u0142odzony powietrzem z uwagi na jego niezawodno\u015B\u0107 i sprawdzon\u0105 konstrukcj\u0119. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie, dla prototypu XF4U-1 wybrano jednak silnik Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp, znajduj\u0105cy si\u0119 nadal w fazie eksperyment\u00F3w. Aby jak najlepiej wykorzysta\u0107 moc tej ogromnej i silnej jednostki nap\u0119dowej, samolot wyposa\u017Cono w wielkie tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard Hydromatic o \u015Brednicy 4,06 metra. To spowodowa\u0142o kolejne problemy, gdy\u017C ko\u0144c\u00F3wki \u0142opat znajdowa\u0142y si\u0119 zbyt blisko ziemi. W ko\u0144cu znaleziono rozwi\u0105zanie, kt\u00F3re da\u0142o Corsairowi \u00F3w charakterystyczny wygl\u0105d: skrzyd\u0142a maszyny zosta\u0142y wygi\u0119te na podobie\u0144stwo skrzyde\u0142 mewy.\nPierwszy prototyp wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w maju 1940 roku i ju\u017C od pierwszych test\u00F3w by\u0142o jasne, \u017Ce Corsair to niezwykle pot\u0119\u017Cna maszyna. W pa\u017Adzierniku tego samego roku jako pierwszy samolot ameryka\u0144ski przekroczy\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 650 km/h w locie p\u0142askim. Konstrukcja Corsaira obarczona by\u0142a jednak wieloma wadami. Piloci skar\u017Cyli si\u0119 na s\u0142abe reakcje lotek, s\u0142abe osi\u0105gi przy niskich szybko\u015Bciach, kiepsk\u0105 widoczno\u015B\u0107 do przodu, irytuj\u0105c\u0105 sk\u0142onno\u015B\u0107 do opuszczania jednego ze skrzyde\u0142 tu\u017C przed przyziemieniem w wyniku utraty momentu obrotowego, tendencj\u0119 do odbijania si\u0119 przy l\u0105dowaniu oraz nisk\u0105 skuteczno\u015B\u0107 ster\u00F3w na ziemi. \nPierwsze liniowe wersje F4U-1 zosta\u0142y przekazane do s\u0142u\u017Cby w lipcu 1942, dzie\u0144 po tym, jak do s\u0142u\u017Cby wszed\u0142 my\u015Bliwiec Hellcat. Marynarka uzna\u0142a jednak, \u017Ce Corsair jest zbyt narowisty, aby m\u00F3g\u0142 startowa\u0107 z lotniskowc\u00F3w, tote\u017C pierwsze serie samolot\u00F3w trafi\u0142y do jednostek lotniczych Korpusu Piechoty Morskiej USA. Pierwsza jednostka wyposa\u017Cona w F4U-1 to eskadra VMF-122, uznana za gotow\u0105 do s\u0142u\u017Cby w grudniu 1942  roku i skierowana na Guadalcanal. W lutym 1943 roku piloci tej jednostki rozpocz\u0119li wykonywanie misji bojowych. \u017Bo\u0142nierze japo\u0144scy szybko ochrzcili Corsairy mianem \u015Awiszcz\u0105cej \u015Bmierci ze wzgl\u0119du na \u015Bwist, jaki wydawa\u0142 silnik i  wloty powietrza umieszczone przy nasadzie skrzyd\u0142a. \n\n\nProducent:\nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF4U-1  Wersja pocz\u0105tkowa z owiewk\u0105 klatkow\u0105. Produkowano dwa odr\u0119bne podwarianty  z oraz bez \u015Brodkowego lusterka przedniego oraz towarzysz\u0105cego mu wybrzuszenia owiewki.\nF4U-1A  Wersja z owiewk\u0105 b\u0105belkow\u0105 o znacznie lepszej widoczno\u015Bci.\nF4U-1C  Wersja wyposa\u017Cona w dzia\u0142ko, pod innymi wzgl\u0119dami podobna do F4U-1D.\nF4U-1D  Wersja ponownie uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala. Nowy silnik  R-2800-8W z wtryskiem wody o mocy zwi\u0119kszonej do 2250 KM. Wersja uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala, dodano punkty mocowania do podwieszania 2 bomb 1000-funtowych lub 2 zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci  606 l. Wczesne serie posiada\u0142y r\u00F3wnie\u017C dwa uchwyty Mk 41-2, na kt\u00F3rych mo\u017Cna by\u0142o zamocowa\u0107 dwie bomby 45-kilogramowe. Ostatnie 270 maszyn mog\u0142o zabiera\u0107 8 5-calowych rakiet HVAR. Zbudowano 1375 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142e osi\u0105gi. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Bardzo du\u017Cy zasi\u0119g. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dostosowania do innych zada\u0144. Dobre uzbrojenie.\n\nWady:\nTrudne sterowanie we wczesnych modelach. S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 do przodu podczas startu i l\u0105dowania.\n
F4U-1C            \u0020   Vought F4U-1 Corsair\n\nTyp: pok\u0142adowy i l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4025 kg (8875 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 5390 kg (11885 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 6285 kg (13860 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,49 m (41 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,16 m (33,3 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 4,58 m (15,1 st\u00F3p)\n\nSilnik: \n1x Pratt&Whitney R-2800-8W\nMoc: 2250 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000m (19680 st\u00F3p): 670 km/h (416 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 6000 m (19680 st\u00F3p): 7 min. 20 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11450 m (37500 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2445 km (1518 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala, 400 pocisk\u00F3w na karabin. (F4U-1, -1A i -1D)\n4 x dzia\u0142ko kalibru 20 mm (F4U-1C)\n\n\nVought F4U Corsair to chyba jeden z najbardziej charakterystycznych my\u015Bliwc\u00F3w ameryka\u0144skich u\u017Cywanych podczas wojny na Pacyfiku. Dzi\u0119ki umieszczeniu kokpitu daleko w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba oraz wygi\u0119tym skrzyd\u0142om, przypominaj\u0105cym skrzyd\u0142a mewy, samolot ten mia\u0142 co najmniej intryguj\u0105cy wygl\u0105d. \nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, w\u00F3wczas nadal istniej\u0105cej jako jeden organizm, rozpocz\u0105\u0142 prace nad my\u015Bliwcem pok\u0142adowym, kt\u00F3ry by\u0142by wyposa\u017Cony w najpot\u0119\u017Cniejszy dost\u0119pny w\u00F3wczas silnik. Od pocz\u0105tku zdecydowano si\u0119 na gwia\u017Adzisty silnik Pratt-Whitney R-1830 Wasp ch\u0142odzony powietrzem z uwagi na jego niezawodno\u015B\u0107 i sprawdzon\u0105 konstrukcj\u0119. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie, dla prototypu XF4U-1 wybrano jednak silnik Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp, znajduj\u0105cy si\u0119 nadal w fazie eksperyment\u00F3w. Aby jak najlepiej wykorzysta\u0107 moc tej ogromnej i silnej jednostki nap\u0119dowej, samolot wyposa\u017Cono w wielkie tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard Hydromatic o \u015Brednicy 4,06 metra. To spowodowa\u0142o kolejne problemy, gdy\u017C ko\u0144c\u00F3wki \u0142opat znajdowa\u0142y si\u0119 zbyt blisko ziemi. W ko\u0144cu znaleziono rozwi\u0105zanie, kt\u00F3re da\u0142o Corsairowi \u00F3w charakterystyczny wygl\u0105d: skrzyd\u0142a maszyny zosta\u0142y wygi\u0119te na podobie\u0144stwo skrzyde\u0142 mewy.\nPierwszy prototyp wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w maju 1940 roku i ju\u017C od pierwszych test\u00F3w by\u0142o jasne, \u017Ce Corsair to niezwykle pot\u0119\u017Cna maszyna. W pa\u017Adzierniku tego samego roku jako pierwszy samolot ameryka\u0144ski przekroczy\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 650 km/h w locie p\u0142askim. Konstrukcja Corsaira obarczona by\u0142a jednak wieloma wadami. Piloci skar\u017Cyli si\u0119 na s\u0142abe reakcje lotek, s\u0142abe osi\u0105gi przy niskich szybko\u015Bciach, kiepsk\u0105 widoczno\u015B\u0107 do przodu, irytuj\u0105c\u0105 sk\u0142onno\u015B\u0107 do opuszczania jednego ze skrzyde\u0142 tu\u017C przed przyziemieniem w wyniku utraty momentu obrotowego, tendencj\u0119 do odbijania si\u0119 przy l\u0105dowaniu oraz nisk\u0105 skuteczno\u015B\u0107 ster\u00F3w na ziemi. \nPierwsze liniowe wersje F4U-1 zosta\u0142y przekazane do s\u0142u\u017Cby w lipcu 1942, dzie\u0144 po tym, jak do s\u0142u\u017Cby wszed\u0142 my\u015Bliwiec Hellcat. Marynarka uzna\u0142a jednak, \u017Ce Corsair jest zbyt narowisty, aby m\u00F3g\u0142 startowa\u0107 z lotniskowc\u00F3w, tote\u017C pierwsze serie samolot\u00F3w trafi\u0142y do jednostek lotniczych Korpusu Piechoty Morskiej USA. Pierwsza jednostka wyposa\u017Cona w F4U-1 to eskadra VMF-122, uznana za gotow\u0105 do s\u0142u\u017Cby w grudniu 1942  roku i skierowana na Guadalcanal. W lutym 1943 roku piloci tej jednostki rozpocz\u0119li wykonywanie misji bojowych. \u017Bo\u0142nierze japo\u0144scy szybko ochrzcili Corsairy mianem \u015Awiszcz\u0105cej \u015Bmierci ze wzgl\u0119du na \u015Bwist, jaki wydawa\u0142 silnik i wloty powietrza umieszczone przy nasadzie skrzyd\u0142a.\n\n\nProducent:\nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF4U-1  Wersja pocz\u0105tkowa z owiewk\u0105 klatkow\u0105. Produkowano dwa odr\u0119bne podwarianty  z oraz bez \u015Brodkowego lusterka przedniego oraz towarzysz\u0105cego mu wybrzuszenia owiewki.\nF4U-1A  Wersja z owiewk\u0105 b\u0105belkow\u0105 o znacznie lepszej widoczno\u015Bci.\nF4U-1C  Wersja wyposa\u017Cona w dzia\u0142ko, pod innymi wzgl\u0119dami podobna do F4U-1D.\nF4U-1D  Wersja ponownie uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala. Nowy silnik  R-2800-8W z wtryskiem wody o mocy zwi\u0119kszonej do 2250 KM. Wersja uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala, dodano punkty mocowania do podwieszania 2 bomb 1000-funtowych lub 2 zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci  606 l. Wczesne serie posiada\u0142y r\u00F3wnie\u017C dwa uchwyty Mk 41-2, na kt\u00F3rych mo\u017Cna by\u0142o zamocowa\u0107 dwie bomby 45-kilogramowe. Ostatnie 270 maszyn mog\u0142o zabiera\u0107 8 5-calowych rakiet HVAR. Zbudowano 1375 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142e osi\u0105gi. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Bardzo du\u017Cy zasi\u0119g. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dostosowania do innych zada\u0144. Dobre uzbrojenie.\n\nWady:\nTrudne sterowanie we wczesnych modelach. S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 do przodu podczas startu i l\u0105dowania.\n
F4U-1D            \u0020   Vought F4U-1 Corsair\n\nTyp: pok\u0142adowy i l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4025 kg (8875 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 5390 kg (11885 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 6285 kg (13860 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,49 m (41 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,16 m (33,3 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 4,58 m (15,1 st\u00F3p)\n\nSilnik: \n1x Pratt&Whitney R-2800-8W\nMoc: 2250 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19680 st\u00F3p): 670 km/h (416 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 6000 m (19680 st\u00F3p): 7 min. 20 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11450 m (37500 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2445 km (1518 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala, 400 pocisk\u00F3w na karabin. (F4U-1, -1A and -1D)\n4 x dzia\u0142ko kalibru 20 mm (F4U-1C)\n\n\nVought F4U Corsair to chyba jeden z najbardziej charakterystycznych my\u015Bliwc\u00F3w ameryka\u0144skich u\u017Cywanych podczas wojny na Pacyfiku. Dzi\u0119ki umieszczeniu kokpitu daleko w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba oraz wygi\u0119tym skrzyd\u0142om, przypominaj\u0105cym skrzyd\u0142a mewy, samolot ten mia\u0142 co najmniej intryguj\u0105cy wygl\u0105d. \nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, w\u00F3wczas nadal istniej\u0105cej jako jeden organizm, rozpocz\u0105\u0142 prace nad my\u015Bliwcem pok\u0142adowym, kt\u00F3ry by\u0142by wyposa\u017Cony w najpot\u0119\u017Cniejszy dost\u0119pny w\u00F3wczas silnik. Od pocz\u0105tku zdecydowano si\u0119 na gwia\u017Adzisty silnik Pratt-Whitney R-1830 Wasp ch\u0142odzony powietrzem z uwagi na jego niezawodno\u015B\u0107 i sprawdzon\u0105 konstrukcj\u0119. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie, dla prototypu XF4U-1 wybrano jednak silnik Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp, znajduj\u0105cy si\u0119 nadal w fazie eksperyment\u00F3w. Aby jak najlepiej wykorzysta\u0107 moc tej ogromnej i silnej jednostki nap\u0119dowej, samolot wyposa\u017Cono w wielkie tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard Hydromatic o \u015Brednicy 4,06 metra. To spowodowa\u0142o kolejne problemy, gdy\u017C ko\u0144c\u00F3wki \u0142opat znajdowa\u0142y si\u0119 zbyt blisko ziemi. W ko\u0144cu znaleziono rozwi\u0105zanie, kt\u00F3re da\u0142o Corsairowi \u00F3w charakterystyczny wygl\u0105d: skrzyd\u0142a maszyny zosta\u0142y wygi\u0119te na podobie\u0144stwo skrzyde\u0142 mewy.\nPierwszy prototyp wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w maju 1940 roku i ju\u017C od pierwszych test\u00F3w by\u0142o jasne, \u017Ce Corsair to niezwykle pot\u0119\u017Cna maszyna. W pa\u017Adzierniku tego samego roku jako pierwszy samolot ameryka\u0144ski przekroczy\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 650 km/h w locie p\u0142askim. Konstrukcja Corsaira obarczona by\u0142a jednak wieloma wadami. Piloci skar\u017Cyli si\u0119 na s\u0142abe reakcje lotek, s\u0142abe osi\u0105gi przy niskich szybko\u015Bciach, kiepsk\u0105 widoczno\u015B\u0107 do przodu, irytuj\u0105c\u0105 sk\u0142onno\u015B\u0107 do opuszczania jednego ze skrzyde\u0142 tu\u017C przed przyziemieniem w wyniku utraty momentu obrotowego, tendencj\u0119 do odbijania si\u0119 przy l\u0105dowaniu oraz nisk\u0105 skuteczno\u015B\u0107 ster\u00F3w na ziemi. \nPierwsze liniowe wersje F4U-1 zosta\u0142y przekazane do s\u0142u\u017Cby w lipcu 1942, dzie\u0144 po tym, jak do s\u0142u\u017Cby wszed\u0142 my\u015Bliwiec Hellcat. Marynarka uzna\u0142a jednak, \u017Ce Corsair jest zbyt narowisty, aby m\u00F3g\u0142 startowa\u0107 z lotniskowc\u00F3w, tote\u017C pierwsze serie samolot\u00F3w trafi\u0142y do jednostek lotniczych Korpusu Piechoty Morskiej USA. Pierwsza jednostka wyposa\u017Cona w F4U-1 to eskadra VMF-122, uznana za gotow\u0105 do s\u0142u\u017Cby w grudniu 1942  roku i skierowana na Guadalcanal. W lutym 1943 roku piloci tej jednostki rozpocz\u0119li wykonywanie misji bojowych. \u017Bo\u0142nierze japo\u0144scy szybko ochrzcili Corsairy mianem \u015Awiszcz\u0105cej \u015Bmierci ze wzgl\u0119du na \u015Bwist, jaki wydawa\u0142 silnik i  wloty powietrza umieszczone przy nasadzie skrzyd\u0142a.\n\n\nProducent:\nDzia\u0142 Vought-Sikorsky firmy United Aircraft Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF4U-1  Wersja pocz\u0105tkowa z owiewk\u0105 klatkow\u0105. Produkowano dwa odr\u0119bne podwarianty  z oraz bez \u015Brodkowego lusterka przedniego oraz towarzysz\u0105cego mu wybrzuszenia owiewki.\nF4U-1A  Wersja z owiewk\u0105 b\u0105belkow\u0105 o znacznie lepszej widoczno\u015Bci\nF4U-1C  Wersja wyposa\u017Cona w dzia\u0142ko, pod innymi wzgl\u0119dami podobna do F4U-1D.\nF4U-1D  Wersja ponownie uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala. Nowy silnik  R-2800-8W z wtryskiem wody o mocy zwi\u0119kszonej do 2250 KM. Wersja uzbrojona w 6 karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,50 cala, dodano punkty mocowania do podwieszania 2 bomb 1000-funtowych lub 2 zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci  606 l. Wczesne serie posiada\u0142y r\u00F3wnie\u017C dwa uchwyty Mk 41-2, na kt\u00F3rych mo\u017Cna by\u0142o zamocowa\u0107 dwie bomby 45-kilogramowe. Ostatnie 270 maszyn mog\u0142o zabiera\u0107 8 5-calowych rakiet HVAR. Zbudowano 1375 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142e osi\u0105gi. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Bardzo du\u017Cy zasi\u0119g. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dostosowania do innych zada\u0144. Dobre uzbrojenie.\n\nWady:\nTrudne sterowanie we wczesnych modelach. S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 do przodu podczas startu i l\u0105dowania.\n
F6F-3             \u0020   Grumman F6F Hellcat\n\nTyp: pok\u0142adowy my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4120 kg (9085 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 5750 kg (12700 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 6990 kg (15412 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 13,05 m (42,7 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,30 m (33,7 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 4,39 m (14,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Pratt & Whitney R-2800-10W Double Wasp\nMoc: 2000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 7000 m (22960 st\u00F3p): 613 km/h (380 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 7000 m (22960 st\u00F3p): 8 min. 12 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11400 m (37400 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2200 km (1366 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\nBomby: 2 x bomby 1000-funtowe lub 2 x bomby 500-funtowe lub 2x pociski Tiny Tim lub 6 x pociski HVAR\n\nPrzez pierwsze dwa lata wojny z Japoni\u0105, USA nie posiada\u0142o my\u015Bliwca, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142by dor\u00F3wnywa\u0142by s\u0142ynnym Zero. Leroy Grumman rozpocz\u0105\u0142 prace nad nast\u0119pc\u0105 Wildcata jeszcze przed wybuchem wojny. Charakterystyczny okr\u0105g\u0142y kszta\u0142t kad\u0142uba Wildcata zosta\u0142 porzucony na rzecz op\u0142ywowego kad\u0142uba o profilu kropli wody. \n30 czerwca 1941 roku marynarka ameryka\u0144ska z\u0142o\u017Cy\u0142a w firmie Grumman Aircraft Company zam\u00F3wienie na nowy samolot my\u015Bliwski operuj\u0105cy z lotniskowc\u00F3w. W tamtym czasie niewiele jeszcze wiedziano o konstrukcji japo\u0144skich Zero opr\u00F3cz tego, \u017Ce by\u0142y to maszyny dobrze uzbrojone i nies\u0142ychanie zwrotne. Fortuna u\u015Bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 jednak do Amerykan\u00F3w. Samolot PBY marynarki ameryka\u0144skiej odkry\u0142 na Aleutach nieuszkodzonego A6M Zero, kt\u00F3ry musia\u0142 przymusowo l\u0105dowa\u0107. Zdobyta maszyna zosta\u0142a przes\u0142ana w cz\u0119\u015Bciach do Grummana, gdzie po ponownym z\u0142o\u017Ceniu zosta\u0142a gruntownie przetestowana. Cenne informacje zebrane podczas tych pr\u00F3b pozwoli\u0142y konstruktorom firmy Grumman stworzy\u0107 prototyp maszyny przystosowanej  specjalnie do polowania na my\u015Bliwce Zero.\n\nHellcaty po raz pierwszy zosta\u0142y u\u017Cyte w boju 30 sierpnia 1943 roku w bitwie o Wysp\u0119 Marcus. Wreszcie piloci ameryka\u0144scy otrzymali maszyn\u0119, kt\u00F3ra nie tylko dor\u00F3wnywa\u0142a Zero, ale nawet przewy\u017Csza\u0142a go pod wzgl\u0119dem szybko\u015Bci i zwrotno\u015Bci. \nPierwsza du\u017Ca batalia czeka\u0142a Hellcaty w pa\u017Adzierniku tego samego roku podczas ataku na Wake. We wczesnych godzinach porannych 47 Hellcat\u00F3w poderwa\u0142o si\u0119 z lotniskowc\u00F3w, ale Japo\u0144czycy spostrzegli planowany atak. 27 my\u015Bliwc\u00F3w Zero wystartowa\u0142o, aby powstrzyma\u0107 atakuj\u0105cych. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 zaciek\u0142a bitwa powietrzna, w trakcie kt\u00F3rej Hellcaty pokona\u0142y Zero. Takie sam przebieg mia\u0142o starcie lotnicze rozegrane miesi\u0105c p\u00F3\u017Aniej, kiedy si\u0142y ameryka\u0144skie zaatakowa\u0142y wielk\u0105 baz\u0119 japo\u0144sk\u0105 w Rabaul. Hellcaty ponownie dowiod\u0142y doskona\u0142ych zdolno\u015Bci bojowych. \n\nF6F-5 to kolejny wariant maszyny, w kt\u00F3rym wprowadzono wszystkie zmiany zaproponowane podczas produkcji F6F-3 oraz p\u0142ask\u0105 owiewk\u0119 z modelu F6F-3E . Samolot te\u017C wyposa\u017Cono w dodatkowe os\u0142ony pilota, wzmocnion\u0105 ram\u0119 oraz skorygowano lotki.\n\n\n\n\n Producent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF6F-3  Pierwsza masowo produkowana wersja. Zbudowano 4402 sztuki.\nF6F-3N  Wersja nocna, wyposa\u017Cona w radar Sperry APS-6,  urz\u0105dzenie identyfikacyjne sw\u00F3j-obcy oraz p\u0142ask\u0105 owiewk\u0119. Zbudowano 227 sztuk.\nF6F-5  Modyfikacje z nocnej wersji Hellcata wprowadzono do modelu podstawowego. Pierwsze maszyny F6F-5 posiada\u0142y tylko jeden zaczep na bomb\u0119 450 kg, w p\u00F3\u017Aniejszych montowano dodatkowe gniazdo do podwieszenia drugiej bomby 450 kg oraz 6 5-calowych pocisk\u00F3w niekierowanych HVAR. Zamiast bomb mo\u017Cna by\u0142o wyposa\u017Cy\u0107 samolot w dwa pociski Tiny Tin 300 mm. Zbudowano 7868 sztuk.\nF6F-5N  Wersja nocna wyposa\u017Cona w radar APS-6, p\u00F3\u017Aniej dodatkowo w 2x dzia\u0142ko kalibru 20 mm plus  4x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala. Samoloty te by\u0142y d\u0142u\u017Csze, wy\u017Csze i wolniejsze ni\u017C zwyk\u0142e maszyny serii 5. Zbudowano 1432 sztuki. \n\nZalety:\nMocna konstrukcja. Dobre uzbrojenie. Samolot m\u00F3g\u0142 znie\u015B\u0107 nawet znaczne uszkodzenia.\n\nWady:\nZbyt ma\u0142o zwrotny w por\u00F3wnaniu z p\u00F3\u017Aniejszymi my\u015Bliwcami japo\u0144skimi.\n
F6F-5             \u0020   Grumman F6F Hellcat\n\nTyp: pok\u0142adowy my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4120 kg (9085 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 5750 kg (12700 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 6990 kg (15412 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 13,05 m (42,7 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,30 m (33,7 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 4,39 m (14,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Pratt & Whitney R-2800-10W Double Wasp\nMoc: 2000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 7000 m (22960 st\u00F3p): 613 km/h (380 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 7000 m (22960 st\u00F3p): 8 min. 12 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11400 m (37400 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2200 km (1366 mil)\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\nBomby: 2 x bomby 1000-funtowe lub 2 x bomby 500-funtowe lub 2x pociski Tiny Tim lub 6 x pociski HVAR\n\nPrzez pierwsze dwa lata wojny z Japoni\u0105, USA nie posiada\u0142o my\u015Bliwca, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142by dor\u00F3wnywa\u0142by s\u0142ynnym Zero. Leroy Grumman rozpocz\u0105\u0142 prace nad nast\u0119pc\u0105 Wildcat jeszcze przed wybuchem wojny. Charakterystyczny okr\u0105g\u0142y kszta\u0142t kad\u0142uba Wildcata zosta\u0142 porzucony na rzecz op\u0142ywowego kad\u0142uba o profilu kropli wody. \n30 czerwca 1941 roku marynarka ameryka\u0144ska z\u0142o\u017Cy\u0142a w firmie Grumman Aircraft Company zam\u00F3wienie na nowy samolot my\u015Bliwski operuj\u0105cy z lotniskowc\u00F3w. W tamtym czasie niewiele jeszcze wiedziano o konstrukcji japo\u0144skich Zero opr\u00F3cz tego, \u017Ce by\u0142y to maszyny dobrze uzbrojone i nies\u0142ychanie zwrotne. Fortuna u\u015Bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 jednak do Amerykan\u00F3w. Samolot PBY marynarki ameryka\u0144skiej odkry\u0142 na Aleutach nieuszkodzonego A6M Zero, kt\u00F3ry musia\u0142 przymusowo l\u0105dowa\u0107. Zdobyta maszyna zosta\u0142a przes\u0142ana w cz\u0119\u015Bciach do Grummana, gdzie po ponownym z\u0142o\u017Ceniu zosta\u0142a gruntownie przetestowana. Cenne informacje zebrane podczas tych pr\u00F3b pozwoli\u0142y konstruktorom firmy Grumman stworzy\u0107 prototyp maszyny przystosowanej  specjalnie do polowania na my\u015Bliwce Zero.\n\nHellcaty po raz pierwszy zosta\u0142y u\u017Cyte w boju 30 sierpnia 1943 roku w bitwie o Wysp\u0119 Marcus. Wreszcie piloci ameryka\u0144scy otrzymali maszyn\u0119, kt\u00F3ra nie tylko dor\u00F3wnywa\u0142a Zero, ale nawet przewy\u017Csza\u0142a go pod wzgl\u0119dem szybko\u015Bci i zwrotno\u015Bci. \nPierwsza du\u017Ca batalia czeka\u0142a Hellcaty w pa\u017Adzierniku tego samego roku podczas ataku na Wake. We wczesnych godzinach porannych 47 Hellcat\u00F3w poderwa\u0142o si\u0119 z lotniskowc\u00F3w, ale Japo\u0144czycy spostrzegli planowany atak. 27 my\u015Bliwc\u00F3w Zero wystartowa\u0142o, aby powstrzyma\u0107 atakuj\u0105cych. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 zaciek\u0142a bitwa powietrzna, w trakcie kt\u00F3rej Hellcaty pokona\u0142y Zero. Takie sam przebieg mia\u0142o starcie lotnicze rozegrane miesi\u0105c p\u00F3\u017Aniej, kiedy si\u0142y ameryka\u0144skie zaatakowa\u0142y wielk\u0105 baz\u0119 japo\u0144sk\u0105 w Rabaul. Hellcaty ponownie dowiod\u0142y doskona\u0142ych zdolno\u015Bci bojowych. \n\nF6F-5 to kolejny wariant maszyny, w kt\u00F3rym wprowadzono wszystkie zmiany zaproponowane podczas produkcji F6F-3 oraz p\u0142ask\u0105 owiewk\u0119 z modelu F6F-3E . Samolot te\u017C wyposa\u017Cono w dodatkowe os\u0142ony pilota, wzmocnion\u0105 ram\u0119 oraz skorygowano lotki.\n\n\n\n\n Producent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nF6F-3  Pierwsza masowo produkowana wersja. Zbudowano 4402 sztuki.\nF6F-3N  Wersja nocna, wyposa\u017Cona w radar Sperry APS-6,  urz\u0105dzenie identyfikacyjne sw\u00F3j-obcy oraz p\u0142ask\u0105 owiewk\u0119. Zbudowano 227 sztuk.\nF6F-5  Modyfikacje z nocnej wersji Hellcata wprowadzono do modelu podstawowego. Pierwsze maszyny F6F-5 posiada\u0142y tylko jeden zaczep na bomb\u0119 450 kg, w p\u00F3\u017Aniejszych montowano dodatkowe gniazdo do podwieszenia drugiej bomby 450 kg oraz 6 5-calowych pocisk\u00F3w niekierowanych HVAR. Zamiast bomb mo\u017Cna by\u0142o wyposa\u017Cy\u0107 samolot w dwa pociski Tiny Tin 300 mm. Zbudowano 7868 sztuk.\nF6F-5N  Wersja nocna wyposa\u017Cona w radar APS-6, p\u00F3\u017Aniej dodatkowo w 2x dzia\u0142ko kalibru 20 mm plus  4x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala. Samoloty te by\u0142y d\u0142u\u017Csze, wy\u017Csze i wolniejsze ni\u017C zwyk\u0142e maszyny serii 5. Zbudowano 1432 sztuki. \n\nZalety:\nMocna konstrukcja. Dobre uzbrojenie. Samolot m\u00F3g\u0142 znie\u015B\u0107 nawet znaczne uszkodzenia.\n\nWady:\nZbyt ma\u0142o zwrotny w por\u00F3wnaniu z p\u00F3\u017Aniejszymi my\u015Bliwcami japo\u0144skimi.\n
A6M5a             \u0020   A6M5 Reisin Model 51 / Zero / Zeke, 1943\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nStartowa: 2733 kg\nMaksymalna: 2950 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,12 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,30 m kw.\n\nSilnik: 1 x NK1F Sakae-21\nMoc:\nStartowa: 1130 KM\nCi\u0105g\u0142a: 1100 KM na wysoko\u015Bci 3500 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna poziomie morza: 462 km/h\nna wysoko\u015Bci 6000 m: 555 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11740 m\nZasi\u0119g: 1900 km\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 97 kalibru  7,7 mm \n2 x dzia\u0142ko Typ 99 kalibru 20 mm w skrzyd\u0142ach\n2 x bomby 60 kg\n\nSukces samolotu A6M za\u015Blepi\u0142 dow\u00F3dc\u00F3w japo\u0144skiego lotnictwa i pope\u0142nili oni wielki b\u0142\u0105d, nakazuj\u0105c spowolnienie prac nad jego nast\u0119pc\u0105, samolotem A7M Reppu. W rezultacie ju\u017C w roku 1943 wszystkie zalety my\u015Bliwc\u00F3w A6M by\u0142y ju\u017C tylko histori\u0105, a nowe samoloty ameryka\u0144skie by\u0142y r\u00F3wnie dobre lub nawet lepsze od Zero. W lecie 1943 roku sytuacja pilot\u00F3w japo\u0144skich zrobi\u0142a si\u0119 naprawd\u0119 nieweso\u0142a, kiedy na front trafi\u0142y doskona\u0142e my\u015Bliwce F6F Hellcat. Model A6M5 stanowi\u0142 pr\u00F3b\u0119 za\u0142atania tej luki. Wersj\u0119 A6M3 poddano kilku modyfikacjom  przeprojektowano skrzyd\u0142a: ich rozpi\u0119to\u015B\u0107 zmniejszy\u0142a si\u0119 do 11 m, ko\u0144ce skrzyde\u0142 zaokr\u0105glono, a ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119 no\u015Bn\u0105 p\u0142ata wzmocniono. Pier\u015Bcieniowy kolektor spalin zast\u0105piono pojedynczymi przewodami, co pozwoli\u0142 zwi\u0119kszy\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105.  \nA6M5 wszed\u0142 do produkcji seryjnej jesieni\u0105 1943 roku. Pomimo wprowadzonych modyfikacji, A6M5 nadal ust\u0119powa\u0142 ameryka\u0144skim F6F  cho\u0107 cechowa\u0142 si\u0119 lepsz\u0105 zwrotno\u015Bci\u0105, to jego wad\u0105 by\u0142a znacznie ni\u017Csza pr\u0119dko\u015B\u0107. Co wi\u0119cej, samolot nie posiada\u0142 zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych, przez co by\u0142 \u0142atwy do str\u0105cenia.\n\nPodstawowe warianty:\nA6M5:  pierwsza wersja z silnikiem NK1C Sakae-21 o mocy 1130 KM. \nA6M5a: wzmocniona konstrukcja skrzyd\u0142a, wi\u0119kszy zapas amunicji do dzia\u0142ek 20 mm, dwa karabiny kalibru 13,2 mm zamiast 7,7 mm.\nA6M5b:  dalsze modyfikacje wersji A6M5a. Zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce oraz lepiej opancerzony fotel pilota. \nA6M5c:  wersja l\u0105dowa. Kr\u00F3tka seria produkcyjna.\n\nZalety:\nDobra zwrotno\u015B\u0107. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota.\n\nWady:\nS\u0142abe opancerzenie (A6M5  A6M5a). Brak zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych (A6M5  A6M5a). Niska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
A6M2              \u0020   A6M2  / Zero / Zeke, 1940\n\nTyp: my\u015Bliwiec pok\u0142adowy\n\nMasa:\nStartowa: 2410 kg\nMaksymalna: 2796 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,06 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,44 m kw.\n\nSilnik: NK1C Sakae-12\nMoc:\nStartowa: 940 KM\nCi\u0105g\u0142a: 950 KM na wysoko\u015Bci 5000 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 425 km/h\nNa wysoko\u015Bci 4550 m: 533 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10000 m\nZasi\u0119g: 3050 km\n\nUzbrojenie:\n2 x karabiny maszynowe Typ 97 kalibru 7,7mm\n2 x dzia\u0142ka Typ 99 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach\n2 x bomby 60 kg\n\nWed\u0142ug warunk\u00F3w przedstawionych przez japo\u0144skie lotnictwo wojskowe, nowy my\u015Bliwiec musia\u0142 posiada\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105 na poziomie co najmniej 500 km/h, \u0142\u0105czny czas lotu ze zbiornikami odrzucanymi powinien wynosi\u0107 co najmniej 8 godzin, za\u015B jego uzbrojeniem mia\u0142y by\u0107 podw\u00F3jne karabiny maszynowe 7,7 mm oraz podw\u00F3jne dzia\u0142ka 20mm. \nPierwszy prototyp A6M1 zosta\u0142 wyposa\u017Cony w silnik Mitsubishi Zuisei 13 o mocy 730 KM. Wzbi\u0142 on si\u0119 w powietrze 1 kwietnia 1939 roku. Prototyp nie by\u0142 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wymaganej pr\u0119dko\u015Bci, tote\u017C jego trzeci typ zosta\u0142 wyposa\u017Cony w silnik Nakajima NK1C Sakae-12 o mocy 940 KM. Sta\u0142 on si\u0119 podstaw\u0105 pierwszego wariantu seryjnego, A6M2.  Pierwsze seryjnie produkowane my\u015Bliwce by\u0142y u\u017Cywane w Chinach, gdzie sia\u0142y straszliwe zniszczenie w\u015Br\u00F3d przestarza\u0142ych samolot\u00F3w chi\u0144skich. W\u00F3wczas wprowadzono te\u017C pewne zmiany w konstrukcji maszyny, np. wzmocniono skrzyd\u0142a. 7 grudnia 1941 roku Japonia posiada\u0142a 328 samoloty A6M2.\n \nPodstawowe warianty:\nA6M2 - silnik NK1C Sakae-12, 950 KM.\nA6M3 - silnik NK1C Sakae-21, 1130 KM.\nA6M5  silnik NK1C Sakae-21, 1130 KM. Przeprojektowano skrzyd\u0142a i rury wydechowe. \nA6M6  kolejna modyfikacja modelu A6M5. Lepsze opancerzenie, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, trzy karabiny maszynowe 13,2 mm i trzy dzia\u0142ka 20mm. \nA6M7  pr\u00F3ba przekszta\u0142cenia A6M6 w bombowiec nurkuj\u0105cy. Zbudowano niewiele egzemplarzy. \n\nZalety:\nSzybko\u015B\u0107, zwrotno\u015B\u0107 i zasi\u0119g, o kt\u00F3rych inne my\u015Bliwce pok\u0142adowe z tamtych czas\u00F3w mog\u0142y jedynie pomarzy\u0107.\nDobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota.\n\nWady:\nS\u0142abe uzbrojenie.\nBrak zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych.\n
A6M2-21           \u0020   A6M2 Reisin Model 21 / Zero / Zeke, 1940\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nStartowa: 2410 kg\nMasymalna: 2796 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,06 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,44 m kw.\n\nSilnik: NK1C Sakae-12\nMoc:\nStartowa: 940 KM\nCi\u0105g\u0142a: 950 KM na wysoko\u015Bci 5000 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna poziomie morza: 425 km/h\nna wysoko\u015Bci 4550 m: 533 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10000 m\nZasi\u0119g: 3050 km\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 97 kalibru  7,7 mm \n2 x dzia\u0142ko Typ 99 kalibru 20 mm w skrzyd\u0142ach\n2 x bomby 60 kg\n\nMy\u015Bliwiec pok\u0142adowy A6M Reisin, jeden z najs\u0142ynniejszych samolot\u00F3w II wojny \u015Bwiatowej, zosta\u0142 zaprojektowany jako nast\u0119pca wcze\u015Bniejszego modelu A5M. Wed\u0142ug wymaga\u0144 przedstawionych przez japo\u0144skie lotnictwo wojskowe, nowy my\u015Bliwiec mia\u0142 cechowa\u0107 si\u0119 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 minimaln\u0105 na poziomie co najmniej 500 km/h, \u0142\u0105czny czas lotu ze zbiornikami odrzucanymi mia\u0142 wynosi\u0107 przynajmniej 8 godzin, a uzbrojeniem samolotu mia\u0142y by\u0107 podw\u00F3jne karabiny 7,7 mm oraz podw\u00F3jne dzia\u0142ko 20 mm. \nPierwszy prototyp A6M1 zosta\u0142 wyposa\u017Cony w silnik Mitsubishi Zuisei 13 o mocy 730 KM. Maszyna po raz pierwszy wzbi\u0142a si\u0119 w powietrze 1 kwietnia 1939 roku. Pierwsze maszyny nie by\u0142y w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wymaganej szybko\u015Bci, tote\u017C trzeci prototyp zosta\u0142 wyposa\u017Cony w 940-konny silnik Nakajima NK1C Sakae-12. Taka kombinacja sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 pierwszej seryjnie produkowanej wersji samolotu, A6M2.  Pierwsze wyprodukowane my\u015Bliwce zosta\u0142y u\u017Cyte w Chinach, gdzie z ogromn\u0105 \u0142atwo\u015Bci\u0105 radzi\u0142y sobie z przestarza\u0142ymi samolotami chi\u0144skimi. W tamtym czasie konstrukcja samolotu doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze kilku poprawek, m.in. wzmocniono skrzyd\u0142a. 7 grudnia 1941 roku Japonia posiada\u0142a 328 samolot\u00F3w A6M2.\n \nPodstawowe warianty:\nA6M2: silnik NK1C Sakae-12 o mocy 950 KM.\nA6M3  silnik NK1C Sakae-21 o mocy 1130 KM.\nA6M5: silnik NK1C Sakae-21 o mocy 1130 KM. Przeprojektowano skrzyd\u0142a i rury wydechowe. \nA6M6: dalsza modyfikacja wersji A6M5. Lepsze opancerzenie, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, trzy karabiny kalibru 13,2 mm oraz trzy dzia\u0142ka kalibru 20 mm. \nA6M7:  pr\u00F3ba przystosowania A6M6 do roli bombowca nurkuj\u0105cego. Zbudowano niewiele egzemplarzy. \n\nZalety:\nSzybko\u015B\u0107, zwrotno\u015B\u0107 i zasi\u0119g nieosi\u0105galne dla innych my\u015Bliwc\u00F3w pok\u0142adowych z tamtego okresu. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota.\n\nWady:\nS\u0142abe opancerzenie. Brak zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych.\n
A6M2-N            \u0020   Nakajima A6M2-N Rufe\n\nWodnosamolot my\u015Bliwski Typ 2 Model 12\n\nTyp: wodnosamolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nStartowa: 1912 kg (4216 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 2880 kg (6350 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,1 m (33 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m (39,36 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,4 m  kw. (73,5 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x Sakae 12\nMoc: 940 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 435 km/h (270 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10000 m (32800 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1780 km (1100 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 97 kalibru 7,7 mm (w kad\u0142ubie)\n2 x dzia\u0142ko Typ 99 kalibru 20 mm (w skrzyd\u0142ach)\n2 x bomby 60 kg\n\nJaponia jest jedynym pa\u0144stwem na \u015Bwiecie, kt\u00F3re szeroko wykorzystywa\u0142o my\u015Bliwce-hydroplany w wojnie. A6M2-N stanowi\u0142 rozwi\u0105zanie tymczasowe zam\u00F3wione w 1940 roku w oczekiwaniu na zako\u0144czenie prac nad wodnosamolotem Kawanishi Kyofu.\n\nKontrakt na samolot Rufe otrzyma\u0142a firma Nakajima, kt\u00F3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 zaadaptowa\u0107 do tej roli s\u0142awny my\u015Bliwiec Mitsubishi Zero. Jako ramy Rufe u\u017Cyto ramy  my\u015Bliwca Zero Model 11. G\u0142\u00F3wny p\u0142ywak \u015Brodkowy oraz dwa p\u0142ywaki pod skrzyd\u0142ami zaprojektowano tak, aby zapewni\u0107 wysokie osi\u0105gi w walce powietrznej. Stabilizator pionowy i ster zosta\u0142y powi\u0119kszone, co mia\u0142o uzupe\u0142ni\u0107 efekt dzia\u0142ania dodatkowych p\u0142ywak\u00F3w.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 327 samolot\u00F3w A6M2. Zosta\u0142y one stopniowo wycofane z u\u017Cycia, kiedy na front trafi\u0142y wreszcie planowane hydroplany Kawanishi N1K Rex / Kyofu.\n\nHistoria walk:\n\nSamoloty Rufe g\u0142\u00F3wnie s\u0142u\u017Cy\u0142y na p\u00F3\u0142nocnym i po\u0142udniowo-wschodnim Pacyfiku, i operowa\u0142y z baz w atolach uzupe\u0142niaj\u0105c dzia\u0142ania pok\u0142adowych i l\u0105dowych my\u015Bliwc\u00F3w Zero.\n
A6M3              \u0020   A6M3 Zero / Zeke, 1941\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nStartowa: 2410 kg\nMaksymalna: 2796 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,06 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,44 m kw.\n\nSilnik: NK1C Sakae-21\nMoc:\nStartowa: 1130 KM\nCi\u0105g\u0142a: 980 KM na wysoko\u015Bci 6000 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 6000 m: 540 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10000 m\nZasi\u0119g: 3050 km\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 97 kalibru  7,7 mm \n2 x dzia\u0142ko Typ 99 kalibru 20 mm w skrzyd\u0142ach\n2 x bomby 60 kg\n\n\nMy\u015Bliwiec pok\u0142adowy A6M Reisin, jeden z najs\u0142ynniejszych samolot\u00F3w II wojny \u015Bwiatowej, zosta\u0142 zaprojektowany jako nast\u0119pca wcze\u015Bniejszego modelu A5M. Wed\u0142ug wymaga\u0144 przedstawionych przez japo\u0144skie lotnictwo wojskowe, nowy my\u015Bliwiec mia\u0142 cechowa\u0107 si\u0119 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 minimaln\u0105 na poziomie co najmniej 500 km/h, \u0142\u0105czny czas lotu ze zbiornikami odrzucanymi mia\u0142 wynosi\u0107 przynajmniej 8 godzin, a uzbrojeniem samolotu mia\u0142y by\u0107 podw\u00F3jne karabiny 7,7 mm oraz podw\u00F3jne dzia\u0142ko 20 mm. \nPierwszy prototyp A6M1 zosta\u0142 wyposa\u017Cony w silnik Mitsubishi Zuisei 13 o mocy 730 KM. Maszyna po raz pierwszy wzbi\u0142a si\u0119 w powietrze 1 kwietnia 1939 roku. Pierwsze maszyny nie by\u0142y w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wymaganej szybko\u015Bci, tote\u017C trzeci prototyp zosta\u0142 wyposa\u017Cony w 940-konny silnik Nakajima NK1C Sakae-12. Taka kombinacja sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 pierwszej seryjnie produkowanej wersji samolotu, A6M2.  Pierwsze wyprodukowane my\u015Bliwce zosta\u0142y u\u017Cyte w Chinach, gdzie z ogromn\u0105 \u0142atwo\u015Bci\u0105 radzi\u0142y sobie z przestarza\u0142ymi samolotami chi\u0144skimi. W tamtym czasie konstrukcja samolotu doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze kilku poprawek, m.in. wzmocniono skrzyd\u0142a. 7 grudnia 1941 roku Japonia posiada\u0142a 328 samolot\u00F3w A6M2.\n \nPodstawowe warianty:\nA6M2: silnik NK1C Sakae-12 o mocy 950 KM.\nA6M3  silnik NK1C Sakae-21 o mocy 1130 KM.\nA6M5: silnik NK1C Sakae-21 o mocy 1130 KM. Przeprojektowano skrzyd\u0142a i rury wydechowe. \nA6M6: dalsza modyfikacja wersji A6M5. Lepsze opancerzenie, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, trzy karabiny kalibru 13,2 mm oraz trzy dzia\u0142ka kalibru 20 mm. \nA6M7:  pr\u00F3ba przystosowania A6M6 do roli bombowca nurkuj\u0105cego. Zbudowano niewiele egzemplarzy. \n\nZalety:\nSzybko\u015B\u0107, zwrotno\u015B\u0107 i zasi\u0119g nieosi\u0105galne dla innych my\u015Bliwc\u00F3w pok\u0142adowych z tamtego okresu. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota.\n\nWady:\nS\u0142abe opancerzenie. Brak zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych.\n
C-47              \u0020   C-47A Skytrain, 1940.\n\nTyp: samolot transportowy\n\nMasa:\nStartowa: 11793 kg\nMaksymalna: 14061 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 19,43 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 29,11 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 91,69 m kw.\n\nSilnik: 2 x Pratt & Whitney R-1830-92 Twin Wasp\nMoc:\nStartowa: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 369 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 przelotowa: 298 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7315 m\nZasi\u0119g: 2565 km\n\nTo bez w\u0105tpienia najs\u0142ynniejszy samolot transportowy II wojny \u015Bwiatowej, kt\u00F3ry s\u0142u\u017Cy\u0142 na ka\u017Cdym teatrze walki w barwach ka\u017Cdego lotnictwa alianckiego. C-47, pieszczotliwie przezywany Gooney Bird, to wojskowa wersja s\u0142ynnej maszyny transportowej Douglas DC-3. Z zewn\u0105trz C-47 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od swojego cywilnego kuzyna tylko tym, \u017Ce posiada\u0142 drzwi \u0142adunkowe po lewej stronie kad\u0142uba. \nR\u00F3\u017Cnice wewn\u0119trzne by\u0142y znacznie bardziej daleko id\u0105ce: usuni\u0119to pod\u0142og\u0119, \u015Bciany kad\u0142uba pozostawiono bez \u017Cadnej obudowy, za\u015B siedzenia pasa\u017Cerskie zast\u0105piono zwyk\u0142ymi \u0142awkami odpowiednimi dla spadochroniarzy. C-47 m\u00F3g\u0142 zabra\u0107 2722 kg \u0142adunku, 28 spadochroniarzy lub 14 rannych z trzyosobowym personelem medycznym.\nC-47 wraz z modyfikacjami by\u0142 intensywnie wykorzystywany w II wojnie \u015Bwiatowej, ale tak\u017Ce podczas konflikt\u00F3w w Korei i w Wietnamie. Wiele egzemplarzy C-47 lata jeszcze dzisiaj. ZSRR u\u017Cywa\u0142o wariantu maszyny C-47 okre\u015Blanego jako Li-2, za\u015B w Wielkiej Brytanii samolot ten wyst\u0119powa\u0142 pod nazw\u0105 Dakota.\n\nPodstawowe warianty:\nC-47 (Dakota I)  pierwszy wariant produkowany masowo wyposa\u017Cony w silniki Pratt & Whitney R-1830-92 Twin Wasp. Zbudowano 965 sztuk.\nC-47A (Dakota III)  najszerzej produkowana wersja samolotu C-47 z 24-voltowym systemem elektrycznym; zbudowano 5253 sztuk.\nC-47B (Dakota IV)  ulepszone ogrzewanie i nowe silniki Pratt & Whitney R-1830-90 Twin Wasp z dwubiegowymi spr\u0119\u017Carkami. Zbudowano 3232 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142a \u0142adowno\u015B\u0107 jak na t\u0119 klas\u0119 samolot\u00F3w.\n\nWady:\nBrak uzbrojenia obronnego.\n
Ki-84-Ia          \u0020   Ki-84-1a(b) Hayate / Frank, 1944\n\nTyp: my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy / bombarduj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 3602 kg\nMaksymalna: 4170 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,85 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,30 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,02 m kw.\n\nSilnik: 1 x Ha-45-21\nMoc:\nStartowa: 1970 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 584 km/h\nNa wysoko\u015Bci 6100 m: 687 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11582 m\nZasi\u0119g: 2921 km\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Ho 103 kalibru 12,7mm w wersji 1a; 2 x dzia\u0142ko Ho 5 kalibru 20mm w wersji Ki-84-1b\n2 x dzia\u0142ko Ho 5 kalibru 20mm\n2 x bomby 250 kg\n\nJeden z najlepszych my\u015Bliwc\u00F3w japo\u0144skich z czas\u00F3w II wojny \u015Bwiatowej. Samolot Typu 4 mia\u0142 przede wszystkim zast\u0105pi\u0107 przestarza\u0142ego my\u015Bliwca Ki-43. Z zewn\u0105trz samolot przypomina\u0142 nieco swojego poprzednika, ale posiada\u0142 mocniejszy silnik Ha-45-21 i lepsze uzbrojenie. \nPierwszy prototyp okre\u015Blony jako N.8401 wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w kwietniu 1942 roku. W sierpniu tego samego roku do test\u00F3w wszed\u0142 N.8402, drugi prototyp. R\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 one liczb\u0105 rur wydechowych na burtach kad\u0142uba oraz wystaj\u0105cymi lufami karabin\u00F3w maszynowych ponad silnikiem. Po prototypach wyprodukowano seri\u0119 83 maszyn przeznaczonych do walk testowych na froncie. W trakcie tych pr\u00F3b wprowadzono wiele zmian, w tym przede wszystkim w konstrukcji ogona i ster\u00F3w. Produkcja ruszy\u0142a na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 w kwietniu 1944 roku w fabrykach firmy Nakajima Hikoki K.K. w miastach Ota i Utsonomiya. \nNowy samolot pod wieloma wzgl\u0119dami przewy\u017Csza\u0142 wi\u0119kszo\u015B\u0107 wsp\u00F3\u0142czesnych mu maszyn alianckich. Dzi\u0119ki pot\u0119\u017Cnemu silnikowi Ki-84 posiada\u0142 lepsze tempo wznoszenia ni\u017C P-51D i P-47D oraz by\u0142 znacznie bardziej zwrotny. Du\u017Co zrobiono dla os\u0142ony pilota, kt\u00F3ry by\u0142 chroniony szk\u0142em pancernym o grubo\u015Bci 65mm oraz fotelem z pancerzem 13mm. Uzbrojenie maszyny r\u00F3wnie\u017C by\u0142o silne i obejmowa\u0142o dwa zsynchronizowane karabiny maszynowe 12,7mm i dwa dzia\u0142ka 20mm w skrzyd\u0142ach.\nKi-84-1b stanowi\u0142 kolejny krok w rozwoju tej serii. Dwa karabiny 12,7mm zosta\u0142y zast\u0105pione dwoma zsynchronizowanymi dzia\u0142kami 20mm. Pozwoli\u0142o to znacznie zwi\u0119kszy\u0107 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia Ki-84, co wyr\u00F3\u017Cnia\u0142o maszyn\u0119 spo\u015Br\u00F3d wszystkich my\u015Bliwc\u00F3w japo\u0144skich, generalnie charakteryzuj\u0105cych si\u0119 s\u0142abym uzbrojeniem.\nModele Ki-84-1a i 1b by\u0142y gro\u017Anym przeciwnikiem, zw\u0142aszcza je\u017Celi za ich sterami zasiadali do\u015Bwiadczeni piloci. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 3382 egzemplarzy samolotu Ki-84 we wszystkich wariantach. \n\nPodstawowe warianty:\nKi-84-1a  silnik Ha-45-21 o mocy 1970 KM. Podw\u00F3jne zsynchronizowane karabiny maszynowe 12,7mm oraz dwa dzia\u0142ka 20mm w skrzyd\u0142ach.\nKi-84-1b  zsynchronizowane dzia\u0142ka 20mm zamiast karabin\u00F3w maszynowych 12,7mm.\nKi-84-1b KAI - Ki-84-1b wyposa\u017Cony w silnik Ha-45-21 o mocy 1970 KM lub silnik Ha-45-23 o mocy 2000 KM. Cz\u0119\u015Bciowe modyfikacje ramy samolotu, w tym drewniana tylna cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba.\nKi-84-1c  dwa dzia\u0142ka kalibru 20mm i dwa dzia\u0142ka 30mm, przeznaczony do zwalczania ameryka\u0144skich ci\u0119\u017Ckich bombowc\u00F3w.\nKi-84-1c KAI - Ki-84-1c wyposa\u017Cony w silnik Ha-45-21 o mocy 1970 KM lub silnik Ha-45-23 o mocy 2000 KM. Cz\u0119\u015Bciowe modyfikacje ramy samolotu, w tym drewniana tylna cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba.\n\n\nZalety:\nSilne uzbrojenie jak na my\u015Bliwiec japo\u0144ski.\nDoskona\u0142e tempo wznoszenia i zwrotno\u015B\u0107.\n\nWady:\nS\u0142aba kontrola podczas ko\u0142owania. \nBrak ga\u015Bnicy lub mechanizmu awaryjnego odrzucania owiewki.\n
Ki-84-Ic          \u0020  Ki-84-1c Hayate/Frank 1944\n\nTyp: my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy / bombarduj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 3750 kg\nMaksymalna: 4330 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,85 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,30 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,02 m kw.\n\nSilnik: 1 x Ha-45-21\nMoc:\nStartowa: 1970 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 584 km/h\nNa wysoko\u015Bci 6120 m: 687 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11582 m\nZasi\u0119g: 2920 km\n\nUzbrojenie:\n2 x dzia\u0142ko Ho 5 kalibru 20mm\n2 x dzia\u0142ko Ho-105 kalibru 30mm\n2 x bomby 250 kg\n\nTa wersja maszyny Ki-84 zosta\u0142a zbudowana specjalnie z my\u015Bl\u0105 o zwalczaniu ameryka\u0144skich bombowc\u00F3w B-29 Superfortress. Wcze\u015Bniejsze wersje Ki-84-1c r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 od Ki-84 wy\u0142\u0105cznie uzbrojeniem. Model 1C posiada\u0142 najsilniejsze uzbrojenie ze wszystkich maszyn japo\u0144skich. Zab\u00F3jca Fortec posiada\u0142 dwa dzia\u0142ka 20mm i dwa dzia\u0142ka 30mm, kt\u00F3re z \u0142atwo\u015Bci\u0105 mog\u0142y zamieni\u0107 ka\u017Cdy bombowiec w dymi\u0105c\u0105 kup\u0119 z\u0142omu.\nW pierwszych miesi\u0105cach roku 1945 firma Nakajima zacz\u0119\u0142a produkowa\u0107 zmienion\u0105 wersj\u0119 Ki-84, kt\u00F3ra to z uwagi na brak aluminium posiada\u0142a pewne elementy drewniane. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 samolot\u00F3w z tego subwariantu posiada\u0142o silniki Ha-45-21 o mocy 1970 KM, ale niekt\u00F3re egzemplarze by\u0142y wyposa\u017Cone w jednostki Ha-45-23 o mocy 2000 KM z wtryskiem paliwa. Na nieszcz\u0119\u015Bcie dla Japo\u0144czyk\u00F3w, Ki-84-1c pojawi\u0142 si\u0119 zbyt p\u00F3\u017Ano, aby odmieni\u0107 losy wojny. Samolot nie mia\u0142 wi\u0119kszych zas\u0142ug na polu powstrzymania ameryka\u0144skiej armady powietrznej, co z pewno\u015Bci\u0105 wi\u0105\u017Ce si\u0119 z faktem, i\u017C do u\u017Cytku trafi\u0142o stosunkowo niewiele maszyn Ki-84-1c.  \n\nPodstawowe warianty:\nKi-84-1c - g\u0142\u00F3wna odmiana z silnikiem Ha-45-21 o mocy 1970 KM.\nKi-84-1c KAI - Ki-84-1c wyposa\u017Cony w silnik Ha-45-21 o mocy 1970 KM lub silnik Ha-45-23 o mocy 2000 KM. Cz\u0119\u015Bciowe modyfikacje ramy samolotu, w tym drewniana tylna cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba.\n\nZalety:\nSilne uzbrojenie jak na my\u015Bliwiec japo\u0144ski.\nDoskona\u0142e tempo wznoszenia i zwrotno\u015B\u0107.\n\nWady:\nS\u0142aba kontrola podczas ko\u0142owania. \nBrak ga\u015Bnicy lub mechanizmu awaryjnego odrzucania owiewki.\nZastosowanie drewna w p\u00F3\u017Aniejszych modelach negatywnie wp\u0142yn\u0119\u0142o na zdolno\u015B\u0107 przyjmowania obra\u017Ce\u0144 przez maszyn\u0119.\n
Ar-196A-3         \nArado Ar-196A-3\n\nTyp: Startuj\u0105cy z okr\u0119tu lub wybrze\u017Ca hydroplan rozpoznawczy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2214 kg\n    Startowa (typowy): 3150 kg\n    Do startu z pe\u0142nym ud\u017Awigiem: 3415 kg\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,44 m\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,98 m\nWysoko\u015B\u0107: 4,45 m\n\nSilnik: 1 x BMW-132K\nMoc: 960 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 300 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 1000 m: 315 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2000 m: 320 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 8 minut 18 sekund\nPu\u0142ap przelotowy: 7000 m\nZasi\u0119g (na 1000 m przy 250 km/h): 615 km\nZasi\u0119g maksymalny: 800 km\nZapas paliwa: przeci\u0119tnie na 4 godziny, maksymalnie - na 5 godzin\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka kaliber 20 mm (MG FF), 60 pocisk\u00F3w na dzia\u0142ko\n    1 karabin maszynowy kaliber 7,92 mm (MG 17), 500 pocisk\u00F3w\n    1 karabin maszynowy kaliber 7,92 mm (MG 15), 525 pocisk\u00F3w\n    2 bomby 50 kg (dymne lub od\u0142amkowe)\n\nInne wyposa\u017Cenie:\nSystemy radiowe FuG 10, FuG 16, FuG 25 i Peil G4\nWyposa\u017Cenie morskie i ratownicze, schowane w lewym luku dziobowym\nAparat fotograficzny \u015Bredniego formatu dla obserwatora\nR\u0119czna lampa sygna\u0142owa, flagi i flary\n\nArado Ar-196 powsta\u0142 w 1937 roku jako nast\u0119pca nieudanego hydroplanu Heinkel He 60 i wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w Kriegsmarine. W po\u0142owie 1938 roku zbudowano pi\u0119\u0107 prototyp\u00F3w w wersjach z jednym i dwoma p\u0142ywakami. Do produkcji, kt\u00F3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku 1939 roku, wybrano wersj\u0119 z dwoma p\u0142ywakami, poddaj\u0105c najpierw samolot intensywnym testom i pr\u00F3bom morskim. Pierwsze egzemplarze seryjne sta\u0142y si\u0119 standardowym wyposa\u017Ceniem kr\u0105\u017Cownik\u00F3w i pancernik\u00F3w Kriegsmarine. Analiza strat poniesionych w pierwszych walkach wykaza\u0142a, \u017Ce Ar-196 jest zbyt s\u0142abo uzbrojony, aby stawi\u0107 czo\u0142a grasuj\u0105cym my\u015Bliwcom nieprzyjaciela. W ten spos\u00F3b pod koniec 1939 roku powsta\u0142a wersja Ar-196A-2, dodatkowo wyposa\u017Cona w dwa dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm, zamontowane w skrzyd\u0142ach, oraz karabin maszynowy MG 17 kaliber 7,92 mm, zainstalowany w kad\u0142ubie. By\u0142o to uzbrojenie dodatkowe, uzupe\u0142niaj\u0105ce wyposa\u017Cenie standardowe z\u0142o\u017Cone z dw\u00F3ch defensywnych karabin\u00F3w maszynowych MG 15. Ta konfiguracja uzbrojenia zosta\u0142a przetestowana w prototypie Ar-196V-4. W wersji przej\u015Bciowej Ar-196A-4 zmodyfikowano wyposa\u017Cenie radiowe, zainstalowano ko\u0142pak \u015Bmig\u0142a, wzmocniono tak\u017Ce struktur\u0119 samolotu, aby przystosowa\u0107 go do start\u00F3w z katapulty. Wprowadzenie \u015Bmig\u0142a o zmiennym skoku zaowocowa\u0142o powstaniem najbardziej rozpowszechnionej wersji A-3, kt\u00F3ra wesz\u0142a do s\u0142u\u017Cby w po\u0142owie 1941 roku. Ostatnim modelem produkcyjnym by\u0142 Ar-196A-5, konstrukcyjnie identyczny z wersj\u0105 A-3, lecz wyposa\u017Cony w podw\u00F3jny karabin maszynowy 7,92 mm MG 81Z, obs\u0142ugiwany przez obserwatora, oraz silnik BMW-132W o nieco wi\u0119kszej mocy. W niekt\u00F3rych egzemplarzach tej wersji samolotu wprowadzono te\u017C zmiany uzbrojenia defensywnego. \u0141\u0105cznie wyprodukowano ponad 500 maszyn wszystkich typ\u00F3w.\n\nAr-196 okaza\u0142 si\u0119 najbardziej udan\u0105 niemieck\u0105 konstrukcj\u0105 w swojej klasie, u\u017Cywan\u0105 na wszystkich frontach dzia\u0142a\u0144 wojennych. Z samolotu tego korzysta\u0142o p\u00F3\u0142 tuzina morskich eskadr Luftwaffe, a w\u015Br\u00F3d u\u017Cytkownik\u00F3w zagranicznych by\u0142a m.in. bu\u0142garska eskadra morska stacjonuj\u0105ca na Morzu Czarnym, wyposa\u017Cona wcze\u015Bniej w 12 samolot\u00F3w SAGr.125, i najprawdopodobniej Rumunia, cho\u0107 losy maszyn dostarczonych do tego kraju nie s\u0105 do ko\u0144ca jasne. Wiadomo te\u017C, \u017Ce pewn\u0105 liczb\u0119 tych maszyn u\u017Cywa\u0142y, skonfiskowa\u0142y, przechwyci\u0142y lub wypo\u017Cyczy\u0142y: Szwecja, Norwegia i Finlandia. Poza s\u0142u\u017Cb\u0105 w eskadrach morskich i l\u0105dowych Ar-196 by\u0142 z powodzeniem wykorzystywany do wielu innych zada\u0144. Dwa samoloty w barwach japo\u0144skich zosta\u0142y przydzielone do specjalnego oddzia\u0142u patroluj\u0105cego wybrze\u017Ce bazy U-Boot\u00F3w w Penang w Malezji. Wiele nieoznaczonych Ar-196 wykonywa\u0142o zadania ofensywne z pok\u0142ad\u00F3w rajder\u00F3w handlowych pa\u0144stw Osi na Pacyfiku i Oceanie Indyjskim. Najbardziej znan\u0105 akcj\u0105, w kt\u00F3rej bra\u0142y udzia\u0142 Ar-196, by\u0142o wzi\u0119cie do niewoli 5 maja 1940 roku okr\u0119tu podwodnego HMS "Seal". Ponadto w czasie ca\u0142ej wojny ma\u0142y hydroplan Arado wykonywa\u0142 z powodzeniem wiele r\u00F3\u017Cnorodnych zada\u0144, takich jak rozpoznanie wybrze\u017Ca, wykrywanie okr\u0119t\u00F3w podwodnych, eskortowanie i zwalczanie okr\u0119t\u00F3w, misje kurierskie, morskie misje ratownicze, a tak\u017Ce zwalczanie partyzantki. Uniwersalno\u015B\u0107 tego samolotu oraz jej wielozadaniowo\u015B\u0107 stawiaj\u0105 t\u0119 maszyn\u0119 w\u015Br\u00F3d najlepszych samolot\u00F3w morskich Luftwaffe.\n\nProducenci:\nArado Flugzeugwerke GmbH w Warnemunde, Niemcy\nSNCASO w St. Nazaire, Francja (produkcja licencyjna)\n\nWersje podstawowe:\nAr-196A-3/R1 - FuG 10 (tylko w pewnym zakresie niskich cz\u0119stotliwo\u015Bci), FuG 16, Peil G4\nAr-196A-3/R2 - FuG 10 (ca\u0142y zestaw) z kluczem Morse'a T2G, FuG 16, FuG 25, Peil G4\nAr-196A-3/U1 - Do kil\u00F3w p\u0142ywak\u00F3w zamocowano narty do poruszania si\u0119 po lodzie\n\nZalety: Solidny. Uniwersalny i bogato wyposa\u017Cony, przeznaczony do wykonywania wielu r\u00F3\u017Cnorodnych zada\u0144. Dobrze uzbrojony w swojej klasie.\n\nWady: Wolny. S\u0142abe uzbrojenie obronne.\n\n\n
BI-1              \n    My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy o nap\u0119dzie rakietowym BI-1 (BI, BI-VS), 1942\n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy o nap\u0119dzie rakietowym \n\nMasa: \n    W\u0142asna: 790 kg\n    Startowa: 1650 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 6,40 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 6,48 m\nWysoko\u015B\u0107: 2,06 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 7 m kw.\n\nSilnik: 1 x LPR D-1-A-1100 \nCi\u0105g: 1100 kg/s\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 800 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 1020 km/h\n    Pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania: 143 km/h\nCzas lotu ci\u0105g\u0142ego z w\u0142\u0105czonym ci\u0105giem:\n    Z do\u0142adowaniem: 3-4 minuty\n    Nominalny: 7-8 minut\n    Ca\u0142kowity czas lotu: 20-25 minut\nPu\u0142ap: Nieznany\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzWAK kaliber 20 mm, ka\u017Cdy z 45 pociskami\n\n\u017Badnego samolotu na \u015Bwiecie nie da si\u0119 por\u00F3wna\u0107 z BI-1, a o istniej\u0105cych prototypach kr\u0105\u017Cy wiele legend. Prawie ka\u017Cdy mi\u0142o\u015Bnik lotnictwa s\u0142ysza\u0142 opowiadania o tej maszynie, jednak niewielu ludzi zna jej prawdziw\u0105 histori\u0119 (nie licz\u0105c mit\u00F3w, podkoloryzowanych opowiada\u0144 oraz czystej fantazji). Rozw\u00F3j tej konstrukcji i historia ludzi z ni\u0105 zwi\u0105zanych jest pe\u0142na zbieg\u00F3w okoliczno\u015Bci i niespodzianek. BI-1 sta\u0142 si\u0119 legend\u0105 w czasie swojego kr\u00F3tkiego \u017Cycia i nadal pozostaje bardzo zagadkowy, mimo odtajnienia wielu dotychczas \u015Bci\u015Ble strze\u017Conych archiw\u00F3w. \nBy\u0142 to pierwszy w historii bojowy my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy o nap\u0119dzie rakietowym, wprowadzony do produkcji seryjnej na du\u017C\u0105 skal\u0119. Egzemplarze tej serii w liczbie 40 zosta\u0142y wycofane z wielu r\u00F3\u017Cnych powod\u00F3w, a jednym z nich by\u0142 zbyt ma\u0142y zasi\u0119g niemieckich bombowc\u00F3w, uniemo\u017Cliwiaj\u0105cy Luftwaffe zaatakowanie Moskwy. St\u0105d te\u017C skomplikowany my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy, wymagaj\u0105cy z\u0142o\u017Conej obs\u0142ugi naziemnej i niezdolny do b\u0142yskawicznego przenoszenia za szybko zmieniaj\u0105ce si\u0119 linie front\u00F3w, sta\u0142 si\u0119 zbyteczny.\n\nZalety: du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 i bardzo dobra pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia, proste sterowanie, grube opancerzenie chroni\u0105ce przed defensywnym ogniem bombowc\u00F3w.\n\nWady: niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107 w p\u0142aszczy\u017Anie poziomej podczas walki ze zwrotnymi my\u015Bliwcami, kr\u00F3tki czas lotu (z powodu du\u017Cego zu\u017Cycia paliwa). Niewielki zapas amunicji.\n\nHistoria:\nMi\u0119dzy styczniem a marcem 1940 roku odby\u0142y si\u0119 pierwsze loty seryjnego my\u015Bliwca I-153 wyposa\u017Conego w silnik odrzutowy, zamocowany pod skrzyd\u0142em, oraz eksperymentalnego samolotu RP-318-1, wyposa\u017Conego w silnik rakietowy nap\u0119dzany paliwem p\u0142ynnym (LPR). Nast\u0119pnie zorganizowano spotkanie w CAGI (Centralnym Instytucie Lotnictwa i Hydrauliki) w Moskwie, podczas kt\u00F3rego poinformowano naczelnych projektant\u00F3w wielu r\u00F3\u017Cnych biur konstrukcyjnych i projektowych o nowym paliwie wykorzystywanym do nap\u0119dzania silnik\u00F3w rakietowych i odrzutowych. W 1938 roku Siergiej P. Koroliow zasugerowa\u0142, \u017Ce LPR o ci\u0105gu 1000-1500 kg/s jest najbardziej wydajny w my\u015Bliwcu przechwytuj\u0105cym, startuj\u0105cym z wysuni\u0119tego lotniska polowego po pojawieniu si\u0119 samolot\u00F3w wroga nad bronionym obszarem (w tym czasie radar by\u0142 jeszcze w powijakach). Niewielka masa oraz bardzo du\u017Cy ci\u0105g wytwarzany przez taki silnik nie tylko zapewnia\u0142by maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 poziom\u0105 (rz\u0119du 800-850 km/h), lecz tak\u017Ce wysok\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia, prawie dziesi\u0119ciokrotnie wi\u0119ksz\u0105 od pr\u0119dko\u015Bci uzyskiwanej przez najlepsze my\u015Bliwce o nap\u0119dzie t\u0142okowym. My\u015Bliwiec z pracuj\u0105cym silnikiem LPR, nawet we wczesnych fazach swojego lotu, m\u00F3g\u0142 zbli\u017Cy\u0107 si\u0119 do maszyny przeciwnika w ci\u0105gu oko\u0142o jednej minuty i zniszczy\u0107 j\u0105 szybko ogniem z dzia\u0142ka. Po wyczerpaniu zapasu paliwa samolot z nap\u0119dem LPR opuszcza\u0142 pole walki i l\u0105dowa\u0142 jako lekki szybowiec. Najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0105 LPR by\u0142o niezwykle wysokie zu\u017Cycie paliwa - oko\u0142o 4-6 kilogram\u00F3w na sekund\u0119. \n\nNowym typem silnika zainteresowa\u0142o si\u0119 wiele biur projektowych, w\u015Br\u00F3d nich zesp\u00F3\u0142 Niko\u0142aja N. Polikarpowa. W tym czasie mia\u0142 on ju\u017C pewne do\u015Bwiadczenie z testowaniem silnika LPR w samolotach w\u0142asnej konstrukcji. Nowym wynalazkiem zainteresowa\u0142y si\u0119 tak\u017Ce biura konstrukcyjne Roberta L. Bartinisa, badaj\u0105cego mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wykonywania lot\u00F3w w stratosferze, oraz Andrieja N. Tupolewa, kt\u00F3rego r\u00F3\u017Cnorodne zainteresowania by\u0142y szeroko znane. Utworzono tak\u017Ce zesp\u00F3\u0142 naukowc\u00F3w, konstruktor\u00F3w lotniczych oraz pilot\u00F3w, kt\u00F3rzy mieli ju\u017C okazj\u0119 wykona\u0107 lot lub eksperymentowali z samolotami o nap\u0119dzie rakietowym.\n\nJednym z pierwszych biur, kt\u00F3re rozpocz\u0119\u0142o prace nad tym rozwi\u0105zaniem, by\u0142o biuro konstrukcyjne Wiktora F. Bolchowitinowa, powo\u0142ane do \u017Cycia przez Akademi\u0119 Si\u0142 Powietrznych \u017Bukowskiego (dzia\u0142a\u0142o ono w zak\u0142adach Gorbunowa nr 293). Plac\u00F3wka ta by\u0142a odpowiedzialna za opracowywanie ca\u0142kowicie nowych modeli samolot\u00F3w. Pierwsz\u0105 maszyn\u0105 tego typu by\u0142 nie do ko\u0144ca udany ci\u0119\u017Cki bombowiec DB-A - podczas testowania polarnej wersji tej maszyny znany pilot Zygmunt A. Lewaniewski wraz z ca\u0142\u0105 za\u0142og\u0105 przepad\u0142 bez wie\u015Bci w czasie lotu nad biegunem p\u00F3\u0142nocnym. Cho\u0107 tragedia ta zaowocowa\u0142a wyci\u0105gni\u0119ciem daleko id\u0105cych wniosk\u00F3w przez \u00F3wczesne w\u0142adze, nie zniech\u0119ci\u0142a ona na szcz\u0119\u015Bcie Wiktora Bolchowitinowa. Utalentowani konstruktorzy lotniczy nadal opracowywali nowe prototypy. Ten znakomity zesp\u00F3\u0142 nie pracowa\u0142 pod bezpo\u015Brednim nadzorem NKWD, a w jego sk\u0142ad, w r\u00F3\u017Cnych okresach wchodzili: Aleksander J. Beriezniak, Aleksiej M. Isajew, Wasilij P. Miszin, Konstantin D. Buszujew, Niko\u0142aj A. Piliugin, Archip M. Liulka, Michael W. Mielnikow, Borys E. Tszertok, Arwid V. Pallo, Borys W. Rauszenbach oraz wielu innych do\u015Bwiadczonych in\u017Cynier\u00F3w, konstruktor\u00F3w lotniczych i absolwent\u00F3w MAI, przygotowanych do opracowywania nowych konstrukcji. Nieco p\u00F3\u017Aniej zostali oni pracownikami naukowymi i profesorami, konstruktorami konwencjonalnych, manewruj\u0105cych pocisk\u00F3w rakietowych, tw\u00F3rcami silnik\u00F3w rakietowych, okr\u0119t\u00F3w podwodnych oraz pojazd\u00F3w kosmicznych, cz\u0142onkami zespo\u0142u, kt\u00F3ry wys\u0142a\u0142 pierwszego cz\u0142owieka w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105, projektantami system\u00F3w sterowania pociskami rakietowymi, autorami i pionierskimi tw\u00F3rcami silnik\u00F3w turboodrzutowych i system\u00F3w nawigacyjnych itd. Znacznie p\u00F3\u017Aniej B. E. Tszertok napisa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017Cce "Rakiety ludzie": "Historyczne znaczenie produktywnego talentu zas\u0142uguje na wielkie uznanie ze strony przysz\u0142ych pokole\u0144. Uznanie to nie powinno by\u0107 mniejsze od uznania dla tych, kt\u00F3rzy produkowali samoloty odrzutowe i rakiety". \n\nPo spotkaniu w CAGI, na kt\u00F3rym przedstawiono nowy typ silnika, biuro konstrukcyjne Bolchowitinowa skoncentrowa\u0142o wysi\u0142ki na opracowaniu samolotu nap\u0119dzanego silnikiem LPR. Wszelkie parametry przysz\u0142ego samolotu mo\u017Cna by\u0142o \u0142atwo przewidzie\u0107, analizuj\u0105c ograniczenia wynikaj\u0105ce z rodzaju zastosowanego silnika: niezwykle du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 pozioma oraz pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia przez oko\u0142o 4 minuty lotu z w\u0142\u0105czonym nap\u0119dem. W kr\u00F3tkim czasie uzgodniono wst\u0119pne za\u0142o\u017Cenia projektowe i dw\u00F3ch projektant\u00F3w rozpocz\u0119\u0142o prac\u0119 nad prototypem my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego nap\u0119dzanego silnikiem LPR. Za aerodynamik\u0119 odpowiada\u0142 akademik A. J. Beriezniak, silnikiem zajmowa\u0142 si\u0119 za\u015B specjalista A. M. Isajew. Przygotowywany przez nich p\u0142atowiec mia\u0142 by\u0107 wyposa\u017Cony w silnik LPR opracowany przez zesp\u00F3\u0142 Leonida Douszkina w NII-3, instytucji znanej lepiej pod nazw\u0105 Rakietowego Instytutu Badawczo-Naukowego (RNII). Wszystkie prace w biurze konstrukcyjnym Bolchowitinowa  ze wzgl\u0119du na wiele innych zlece\u0144 i zam\u00F3wie\u0144  przeprowadzano w ramach nadgodzin. Praca zosta\u0142a podzielona na dwa r\u00F3wnoleg\u0142e etapy - stworzenie niezale\u017Cnego profilu lotniczego oraz zaprojektowanie silnika przy wsp\u00F3\u0142pracy z RNII. W 1940 roku grupa pracuj\u0105ca nad silnikiem obieca\u0142a szybk\u0105 realizacj\u0119 zam\u00F3wienia.\n\nOstatni\u0105 i najprostsz\u0105 faz\u0105 projektu by\u0142o zatwierdzenie opracowania przez szefa biura konstrukcyjnego oraz w\u0142\u0105czenie go do planu wykonawczego z podrz\u0119dnym priorytetem. W kwietniu 1941 roku zesp\u00F3\u0142 otrzyma\u0142 osobne pomieszczenia na biuro, a projekt - oficjaln\u0105 nazw\u0119 BI, od inicja\u0142\u00F3w nazwisk szef\u00F3w obu grup: Beriezniaka i Isajewa. \n\nSamolot, nad kt\u00F3rym pracowali, by\u0142 jednomiejscowym dolnop\u0142atem o przewadze drewnianej konstrukcji. Prostok\u0105tne, jednorodne skrzyd\u0142o zawiera\u0142o dziewi\u0119\u0107 pod\u0142u\u017Cnic spi\u0119tych ze wspornikami wok\u00F3\u0142 g\u00F3rnego i dolnego obrysu. Szrenko rozdzieli\u0142 klapy do l\u0105dowania (k\u0105t wychylenia do 50 stopni) i umie\u015Bci\u0142 je na kraw\u0119dzi sp\u0142ywu skrzyd\u0142a, mi\u0119dzy kad\u0142ubem i ma\u0142\u0105 lotk\u0105. Ogon samolotu by\u0142 w zasadzie standardowy, z wyj\u0105tkiem trzech wyr\u00F3\u017Cniaj\u0105cych go element\u00F3w: dodatkowego statecznika pionowego mi\u0119dzy usterzeniem ogonowym, stabilizatorem i kad\u0142ubem, podkad\u0142ubowego statecznika pionowego z chowanym k\u00F3\u0142kiem ogonowym oraz zaokr\u0105glonych statecznik\u00F3w pionowych, umieszczonych na ko\u0144cach usterzenia poziomego. Dodatki te zosta\u0142y wprowadzone na wniosek I. F. Fro\u0142owa po testach aerodynamicznych i oblotach pierwszego prototypu. Lotki, ko\u0142a oraz klapy mia\u0142y metalow\u0105 ram\u0119 i pokrycie z p\u0142\u00F3tna.\n\nP\u00F3\u0142skorupowy kad\u0142ub samolotu by\u0142 wykonany z drewna. Z przodu kabiny zainstalowano p\u0142yt\u0119 pancern\u0105 grubo\u015Bci 5,5 mm. Dwa dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm zamontowano w dziobie samolotu pod zdejmowan\u0105, zapinan\u0105 os\u0142on\u0105. Do ka\u017Cdego dzia\u0142ka przewidziano zapas amunicji z\u0142o\u017Cony z zaledwie 45 pocisk\u00F3w. Pod dzia\u0142kami, w dolnej cz\u0119\u015Bci dzioba, zainstalowano dwa zbiorniki ze spr\u0119\u017Conym powietrzem oraz dwa z naft\u0105. Kilka zbiornik\u00F3w z kwasem azotowym oraz powietrzem umieszczono za kabin\u0105. \n\nSilnik LPR D-1-A-1100 umieszczono z ty\u0142u cz\u0119\u015Bci ogonowej samolotu. Paliwem by\u0142a stosowana do nap\u0119dzania traktor\u00F3w nafta, natomiast utleniaczem - st\u0119\u017Cony do 96-98% kwas azotowy, przenoszony do silnika z pr\u0119dko\u015Bci\u0105 4,2 kg kwasu na 1 kg nafty za pomoc\u0105 spr\u0119\u017Conego powietrza ze zbiornik\u00F3w. Przy ci\u0105gu maksymalnym silnik zu\u017Cywa\u0142 oko\u0142o 6 kg nafty i kwasu na sekund\u0119. Masa startowa samolotu wynosi\u0142a 1650 kg, natomiast pusty wa\u017Cy\u0142 zdumiewaj\u0105co ma\u0142o, bo zaledwie 805 kg.\n \n22 lipca 1941 roku W. F. Bolchowitinow wys\u0142a\u0142 do Krajowego Komitetu Przemys\u0142u Lotniczego (NCAP) oficjalny wniosek w sprawie budowy my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego z nap\u0119dem rakietowym. W tym okresie wszystkie projekty przygotowywane przez biura konstrukcyjne zosta\u0142y wstrzymane, poniewa\u017C kraj i broni\u0105ce go wojska \u017C\u0105da\u0142y bardzo pilnych dostaw samolot\u00F3w bojowych. BI wygl\u0105da\u0142 najbardziej obiecuj\u0105co - jego prostota umo\u017Cliwia\u0142a zorganizowanie szybkiej produkcji masowej my\u015Bliwc\u00F3w przechwytuj\u0105cych z materia\u0142\u00F3w niskiej jako\u015Bci i dost\u0119pnych zasob\u00F3w. Przygotowanie rysunk\u00F3w technicznych zaj\u0119\u0142o zaledwie 12 dni i 9 lipca szczeg\u00F3\u0142owy list, podpisany przez siedmiu konstruktor\u00F3w lotniczych oraz in\u017Cynier\u00F3w uczestnicz\u0105cych w projekcie, przes\u0142ano do Pa\u0144stwowego Komitetu Obrony (SDC). 1 sierpnia 1941 roku konstruktorzy dokonali prezentacji na Kremlu, po kt\u00F3rej Pa\u0144stwowy Komitet Obrony wyda\u0142 W. F. Bolchowitinowi polecenie zbudowania i przetestowania my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego o nap\u0119dzie rakietowym. Minister lotnictwa, A. I. Szachurin, oraz jego zast\u0119pca ds. samolot\u00F3w eksperymentalnych, A. S. Jakowlew, z\u0142o\u017Cyli szczeg\u00F3\u0142owe zam\u00F3wienie, kt\u00F3re umo\u017Cliwi\u0142o zbudowanie prototypu w ci\u0105gu 35 dni (cho\u0107 nie uko\u0144czono jeszcze wszystkich prac projektowych). Jaki wp\u0142yw mia\u0142 ten po\u015Bpiech i sytuacja na konstruktor\u00F3w prawdopodobnie nigdy si\u0119 nie dowiemy. W biurze og\u0142oszono stan wyj\u0105tkowy, rysunki wykonywano bezpo\u015Brednio na sklejce na pod\u0142odze, a stolarze ze wsp\u00F3\u0142pracuj\u0105cego zak\u0142adu odpowiednio je interpretowali, wykonuj\u0105c czynno\u015Bci do\u015Bwiadczonych konstruktor\u00F3w samolot\u00F3w, staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 intencje projektant\u00F3w bez dodatkowych wyja\u015Bnie\u0144 i rysunk\u00F3w. Brakowa\u0142o tak\u017Ce wa\u017Cnych urz\u0105dze\u0144, podzespo\u0142\u00F3w, maszyn, zbiornik\u00F3w na spr\u0119\u017Cone powietrze i paliwo itp. Mimo wszystkich przeciwno\u015Bci 15 wrze\u015Bnia 1941 roku kad\u0142ub pierwszego eksperymentalnego BI-1 by\u0142 gotowy do test\u00F3w w tunelu aerodynamicznym w CAGI.\n\nW tym punkcie swoich dziej\u00F3w prototyp nie by\u0142 jeszcze prawdziwym samolotem, lecz szybowcem, gdy\u017C konstruktorzy mieli powa\u017Cne trudno\u015Bci z zespo\u0142em nap\u0119dowym. Do jego zbudowania wykorzystano silnik RDA-1-150, u\u017Cywany do nap\u0119du samolotu o nap\u0119dzie rakietowym RP-318-1. Ze wzgl\u0119du na zastosowanie nowy silnik musia\u0142 mie\u0107 wi\u0119ksz\u0105 moc, trzeba tak\u017Ce by\u0142o znacznie rozszerzy\u0107 zakres sterowania ci\u0105giem. Nowy model oferowa\u0142 ci\u0105g maksymalny wi\u0119kszy o prawie 1000%. Nazwano go "D-1-A-1100" (pierwszy silnik nap\u0119dzany kwasem azotowym o ci\u0105gu 1100 kg). W modelu tym zastosowano samopodawanie paliwa (kwas azotowy i naft\u0119 wykorzystywano do pobierania paliwa). \n\nNatychmiast po zako\u0144czeniu bada\u0144 w tunelu aerodynamicznym rozpocz\u0119to loty testowe - kad\u0142ub BI-1 by\u0142 holowany za samolotem Pe-2. W tym okresie prawie wszyscy piloci do\u015Bwiadczalni z grupy rakietowej zg\u0142osili si\u0119 ochotniczo po skierowania na front i s\u0142u\u017Cyli w lotniczych pu\u0142kach bojowych. Do powrotu sk\u0142oni\u0142o ich Dow\u00F3dztwo Powietrzne oraz zarz\u0105d NCAP. Jednym z nich by\u0142 Borys N. Koudrin, kt\u00F3ry sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00F3wnym oblatywaczem tego projektu. Koudrin wraz z innymi pilotami sprawdzi\u0142 podstawowe charakterystyki lotne BI-1, wykonuj\u0105c w tym celu a\u017C 15 lot\u00F3w z ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105. Wszystkie obliczenia teoretyczne i dane aerodynamiczne, a zw\u0142aszcza stabilno\u015B\u0107 oraz reakcje na ruchy sterami, zosta\u0142y potwierdzone. BI-1 m\u00F3g\u0142 z \u0142atwo\u015Bci\u0105 powr\u00F3ci\u0107 do bazy po wy\u0142\u0105czeniu silnika na wysoko\u015Bci 3-5 km. Konstruktorzy wprowadzali w mgnieniu oka wszelkie niezb\u0119dne poprawki: powi\u0119kszono ster kierunku, zainstalowano dodatkowe stateczniki pionowe na sterze wysoko\u015Bci (stabilizatorze), zwi\u0119kszono powierzchni\u0119 dzioba. \n\nW tym samym czasie w g\u0142\u00F3wnych zak\u0142adach produkcyjnych testowano sprawno\u015B\u0107 silnika. 16 pa\u017Adziernika 1941 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 masowa ewakuacja Moskwy, biuro konstrukcyjne Bolchowitinowa wraz z ca\u0142ym zespo\u0142em zajmuj\u0105cym si\u0119 silnikiem zosta\u0142o ewakuowane na g\u0142\u0119bokie ty\u0142y, a\u017C do miejscowo\u015Bci Bilimbai, 60 km na zach\u00F3d od Swierd\u0142owska. Op\u00F3\u017Ani\u0142o to, rzecz jasna, prace nad budow\u0105 silnika. Poniewa\u017C lini\u0119 produkcyjn\u0105 i samo biuro konstrukcyjne umieszczono w starej, na wp\u00F3\u0142 zrujnowanej fabryce, pierwsz\u0105 rzecz\u0105, za kt\u00F3r\u0105 wzi\u0105\u0142 si\u0119 ca\u0142y zesp\u00F3\u0142, by\u0142a naprawa \u015Bcian i dachu. Zw\u0142aszcza dach by\u0142 w tragicznym stanie - prze\u015Bwituj\u0105ce niebo mo\u017Cna by\u0142o zobaczy\u0107 niemal z ka\u017Cdego punktu wewn\u0105trz budynku. Poniewa\u017C p\u0142atowiec oraz silnik zamierzano testowa\u0107 r\u00F3wnolegle, zarz\u0105d NII wys\u0142a\u0142 szefa in\u017Cynier\u00F3w, A. W. Pallo, do Bilimbai. Wtedy wi\u0119kszo\u015B\u0107 grupy Duszkina, kt\u00F3ra pozosta\u0142a w Swierd\u0142owsku, straci\u0142a zainteresowanie projektem BI-1, gdy\u017C podj\u0119\u0142a prace nad w\u0142asnym projektem my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego z nap\u0119dem rakietowym o kodowej nazwie 302. Projekt ten wygl\u0105da\u0142 bardziej obiecuj\u0105co, gdy\u017C jako nap\u0119d przewidywano w nim nie tylko silnik LPR, ale r\u00F3wnie\u017C bardziej ekonomiczny i szybszy odrzutowy silnik pulsacyjny. Ponadto na froncie pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017C pierwsze radary, co umo\u017Cliwi\u0142o naprowadzanie w\u0142asnych samolot\u00F3w na formacje bombowe wroga nawet wtedy, gdy nie nawi\u0105zano jeszcze kontaktu wzrokowego. Niefortunnym zbiegiem okoliczno\u015Bci ani radary, ani projekt 302 nie zosta\u0142y wprowadzone do masowego u\u017Cytku w Zwi\u0105zku Radzieckim - skorzystano z nich jedynie w kilku epizodach II wojny \u015Bwiatowej. \n\nW tym czasie zachorowa\u0142 B. N. Koudrin. Zast\u0105pi\u0142 go oblatywacz Grigorij J. Bachcziwand\u017Ci, kt\u00F3ry od wczesnych lat by\u0142 gor\u0105cym mi\u0142o\u015Bnikiem r\u00F3\u017Cnorodnych urz\u0105dze\u0144 technicznych, a zw\u0142aszcza silnik\u00F3w. Na pocz\u0105tku kariery Bachcziwand\u017Ci podj\u0105\u0142 prac\u0119 w lotnictwie w charakterze technika. W 1934 roku uko\u0144czy\u0142 Wojskow\u0105 Szko\u0142\u0119 Pilota\u017Cu w Orenburgu i po kr\u00F3tkim sta\u017Cu w czynnej s\u0142u\u017Cbie wojskowej wykaza\u0142 si\u0119 doskona\u0142ym opanowaniem pilota\u017Cu. Nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 starania, aby zosta\u0107 oblatywaczem testuj\u0105cym nowe samoloty oraz inne urz\u0105dzenia lotnicze, w tym tak\u017Ce silniki. Jak wi\u0119kszo\u015B\u0107 pilot\u00F3w-oblatywaczy otrzyma\u0142 przydzia\u0142 na front do 402. pu\u0142ku my\u015Bliwc\u00F3w specjalnych, w kt\u00F3rym lata\u0142 (osobi\u015Bcie oblatywanym na pocz\u0105tku wojny) samolotem my\u015Bliwskim MiG-3. Od 1 lipca do 10 sierpnia 1941 roku wykona\u0142 oko\u0142o 70 lot\u00F3w bojowych, podczas kt\u00F3rych zaliczy\u0142 7 w\u0142asnych i 10 zwyci\u0119stw grupowych. T\u0119 bardzo wa\u017Cn\u0105 prac\u0119 powierzono mu ze wzgl\u0119du na niezwyk\u0142e umiej\u0119tno\u015Bci pilota\u017Cowe, kt\u00F3rymi wykaza\u0142 si\u0119 podczas bitwy o Moskw\u0119.\n\nCho\u0107 ekstremalnie niskie temperatury oraz brak prawie ca\u0142ego podstawowego wyposa\u017Cenia spowodowa\u0142 znaczny spadek tempa prac nad ostatecznym wyko\u0144czeniem silnika, to jednak pod koniec 1942 roku \u0142o\u017Ce testowe by\u0142o gotowe. 20 lutego wydarzy\u0142 si\u0119 pierwszy powa\u017Cny wypadek - w czasie rutynowej procedury uruchamiania, 3-4 sekundy po w\u0142\u0105czeniu, silnik eksplodowa\u0142. Podmuch odrzuci\u0142 dysz\u0119 kilkaset metr\u00F3w od stanowiska, a przednia cz\u0119\u015B\u0107 zespo\u0142u nap\u0119dowego uderzy\u0142a w ty\u0142 siedzenia pilota, zrywaj\u0105c przy tym bolce mocuj\u0105ce. Arwid Pallo, stoj\u0105cy obok samolotu, zosta\u0142 oblany kwasem azotowym, po kt\u00F3rym pozosta\u0142y mu blizny do ko\u0144ca \u017Cycia. Grigorij Bachcziwand\u017Ci mia\u0142 nieco wi\u0119cej szcz\u0119\u015Bcia - powa\u017Cnie rozci\u0105\u0142 sobie czo\u0142o o jeden z przyrz\u0105d\u00F3w pok\u0142adowych. Cho\u0107 projekt wielokrotnie by\u0142 bliski ca\u0142kowitego wstrzymania, \u0142o\u017Ce testowe zrekonstruowano, przygotowano tak\u017Ce nowy silnik. Gdy Arwid Pallo i Grigorij Bachcziwand\u017Ci wr\u00F3cili ze szpitala, testy wznowiono. Na szcz\u0119\u015Bcie wypadek taki nie powt\u00F3rzy\u0142 si\u0119 ju\u017C nigdy wi\u0119cej, cho\u0107 wielu ludzi uleg\u0142o lekkiemu poparzeniu oparami kwasu azotowego (g\u0142\u00F3wnie dlatego, \u017Ce cz\u0142onkowie zespo\u0142u nigdy nie zak\u0142adali r\u0119kawic ochronnych na r\u0119ce - nawet wtedy, gdy pos\u0142ugiwali si\u0119 tym bardzo \u017Cr\u0105cym kwasem).\n\nW kwietniu 1942 roku silnik D-1-A-1100 ju\u017C dzia\u0142a\u0142. Natychmiast zainstalowano go w p\u0142atowcu. 25 kwietnia samolot przetransportowano na lotnisko polowe Kolcowo -  to w\u0142a\u015Bnie tu przeprowadzano wszystkie testy. 27 kwietnia dokonano pierwszego testu silnika, a od 30 kwietnia G. A. Bachcziwand\u017Ci oraz A. W. Pallo rozpocz\u0119li jego uruchamianie z kabiny samolotu. Pierwszy lot BI-1 mia\u0142 si\u0119 odby\u0107 15 maja 1942 roku o godzinie 12.00.\n\nRanek tego dnia by\u0142 pochmurny, ciemny i ponury. Oblatywacz przyby\u0142 na lotnisko wcze\u015Bniej ni\u017C cz\u0142onkowie komisji testowej. Wszyscy zaanga\u017Cowani w przygotowanie samolotu byli podenerwowani, jednak G. Bachcziwand\u017Ci by\u0142 w dobrym nastroju, pewny, \u017Ce wszystko p\u00F3jdzie g\u0142adko. Oko\u0142o godziny 17.00 szef NII Radzieckich Si\u0142 Powietrznych, P. I. Fiodorow, poleci\u0142 oblatywaczowi przeprowadzi\u0107 rozpoznanie pogody samolotem Po-2. Jak twierdzi\u0142 potem P. Fiodorow, rozkaz ten mia\u0142 g\u0142\u00F3wnie na celu zmniejszy\u0107 stres Bachcziwand\u017Ciego. Po wykonaniu lotu rozpoznawczego wszyscy odnie\u015Bli wra\u017Cenie, \u017Ce zaplanowany na ten dzie\u0144 lot g\u0142\u00F3wny zako\u0144czy si\u0119 powodzeniem. O godzinie 19.00 pogoda si\u0119 poprawi\u0142a, wiatr usta\u0142, a chmury znik\u0142y. Do samolotu zatankowano minimalny zapas paliwa - 240 kg kwasu azotowego oraz 60 kg nafty, co wystarcza\u0142o tylko na start i l\u0105dowanie. Grigorij, ubrany w ciemnoniebieski kombinezon lotniczy, obejrza\u0142 samolot i powiedzia\u0142: \n\n- Dobrze, a wi\u0119c lecimy!\n\nWszyscy  z wyj\u0105tkiem pilota i g\u0142\u00F3wnego in\u017Cyniera  opu\u015Bcili miejsce startu. A. Pallo i G. Bachcziwand\u017Ci sprawdzili samolot ponownie, po czym pilot zg\u0142osi\u0142, \u017Ce jest gotowy do startu. Bachcziwand\u017Ci zwi\u0119kszy\u0142 ci\u015Bnienie w zbiornikach paliwa, poda\u0142 nieco wi\u0119cej cieczy i w\u0142\u0105czy\u0142 zap\u0142on. G\u0142\u00F3wny in\u017Cynier, kt\u00F3ry kontrolowa\u0142 ca\u0142\u0105 procedur\u0119, machn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105, daj\u0105c przyzwolenie na zwi\u0119kszenie mocy. Wraz z tym gestem poda\u0142 on r\u00F3wnie\u017C - po raz pierwszy - ca\u0142kowicie nowy rozkaz w historii lotnictwa:\n\n- Od ogona!\n\nA sam ledwo zd\u0105\u017Cy\u0142 uciec od skrzyd\u0142a. Silnik zacz\u0105\u0142 nisko dudni\u0107, a samolot nabiera\u0142 pr\u0119dko\u015Bci, tocz\u0105c si\u0119 po pasie startowym. Start odby\u0142 si\u0119 bezproblemowo - maszyna oderwa\u0142a si\u0119 od ziemi ju\u017C po 10 sekundach. Po osi\u0105gni\u0119ciu ustalonej wcze\u015Bniej wysoko\u015Bci G. Bachcziwand\u017Ci wykona\u0142 zwrot, aby obserwatorzy z ziemi mogli zobaczy\u0107 BI-1 w powietrzu. Lecz po 30 sekundach lotu miejsce, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 samolot, mo\u017Cna by\u0142o pozna\u0107 wy\u0142\u0105cznie po ryku silnika oraz smudze ognia ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 za ogonem. Dla W. F. Bolchowitinowa czas up\u0142ywa\u0142 bardzo powoli, a ca\u0142y lot, trwaj\u0105cy 3 minuty i 9 sekund, by\u0142 jak wieczno\u015B\u0107. W ko\u0144cu samolot pojawi\u0142 si\u0119 na podej\u015Bciu, jednak\u017Ce l\u0105dowanie nie oby\u0142o si\u0119 bez emocji - na skutek z\u0142amania si\u0119 jednej z podp\u00F3rek ko\u0142o potoczy\u0142o si\u0119 na bok. Og\u00F3lnie jednak lot nale\u017Ca\u0142o uzna\u0107 za sukces.\n\nPrezes Komitetu Pa\u0144stwowego, W. S. Pysznow, zanotowa\u0142 p\u00F3\u017Aniej, \u017Ce lot ten otworzy\u0142 now\u0105 er\u0119 - er\u0119 rakietow\u0105. BI-1 by\u0142 pierwszym my\u015Bliwcem odrzutowym, kt\u00F3ry wykona\u0142 start, l\u0105dowanie, manewry w powietrzu i przeszed\u0142 testy pa\u0144stwowe. By\u0142 to r\u00F3wnie\u017C pierwszy uzbrojony my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy z nap\u0119dem rakietowym w swojej klasie. W tym czasie z samolotami nap\u0119dzanymi LPR eksperymentowa\u0142y tak\u017Ce inne kraje, jednak maszyny te nie by\u0142y uzbrojone. Fakt, \u017Ce pilot tylko cz\u0119\u015Bciowo wype\u0142ni\u0142 swoje zadania, mo\u017Cna bardzo \u0142atwo wyja\u015Bni\u0107. Poniewa\u017C by\u0142 to zupe\u0142nie nowy rodzaj samolotu, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 niezwyk\u0142ymi parametrami, pilot musia\u0142 my\u015Ble\u0107, podejmowa\u0107 decyzje i reagowa\u0107 znacznie szybciej ni\u017C dotychczas. Czas lotu by\u0142 bardzo kr\u00F3tki, a przyspieszenie - bardzo du\u017Ce. Warto odnotowa\u0107, \u017Ce w czasie 66 sekund dzia\u0142ania silnika samolot osi\u0105gn\u0105\u0142 wysoko\u015B\u0107 840 metr\u00F3w, lec\u0105c z maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 400 km/h, a jego pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia wynosi\u0142a 23 m/s. Dokuczliw\u0105 i powa\u017Cn\u0105 wad\u0105 (opr\u00F3cz bardzo wybuchowej mieszanki gaz\u00F3w wylotowych, z kwasem tu\u017C za plecami pilota) by\u0142 brak hamulc\u00F3w - jedynym sposobem zmniejszenia pr\u0119dko\u015Bci samolotu w czasie lotu z w\u0142\u0105czonym silnikiem by\u0142o rozpocz\u0119cie wznoszenia. \n\nW swoim raporcie oblatywacz zapisa\u0142:\n"W por\u00F3wnaniu z konwencjonalnymi typami samolot\u00F3w, BI-1 jest bardzo przyjemny w pilota\u017Cu. \u015Amig\u0142o nie wiruje przed nosem, a ha\u0142asu silnika i gaz\u00F3w wylotowych w kabinie nie s\u0142ycha\u0107. Pilot mo\u017Ce z \u0142atwo\u015Bci\u0105 obserwowa\u0107 przedni\u0105 p\u00F3\u0142sfer\u0119, a tyln\u0105 wida\u0107 znacznie lepiej ni\u017C w zwyk\u0142ym samolocie. Rozmieszczenie przyrz\u0105d\u00F3w pok\u0142adowych i element\u00F3w sterowania jest bardzo dobre, s\u0105 one tak\u017Ce \u0142atwo dost\u0119pne, kabina nie jest przepe\u0142niona instrumentami, a samolot reaguje na stery znacznie bardziej ni\u017C inne samoloty my\u015Bliwskie". \n\nKierownictwo zak\u0142ad\u00F3w NII-3 przenios\u0142o A. W. Pallo do miejscowo\u015Bci Ni\u017Cnyj Tagi\u0142, a nast\u0119pnie \u015Bci\u0105gn\u0119\u0142o go do Moskwy do prac testowych przy projekcie 302. Od tego czasu Pallo nie zajmowa\u0142 si\u0119 ju\u017C wi\u0119cej projektem BI. Wszelkie pozosta\u0142e jeszcze prace, na przyk\u0142ad pr\u00F3by zwi\u0105zane z ulepszaniem p\u0142atowca i silnika, wykona\u0142 zesp\u00F3\u0142 projektowy W. F. Bolchowitinowa. Pierwsz\u0105 nieprzyjemn\u0105 niespodziank\u0105 by\u0142o stwierdzenie, \u017Ce prototyp nr 1 mocno ucierpia\u0142 od gaz\u00F3w wylotowych zawieraj\u0105cych opary kwasu azotowego, do dalszych test\u00F3w konieczne by\u0142o zatem zbudowanie drugiego i trzeciego egzemplarza samolotu eksperymentalnego. Od pierwszej wersji r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 one jedynie chowanymi nartami zamontowanymi w miejscu k\u00F3\u0142. W tym samym czasie kierownictwo NCAP podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu budowy kr\u00F3tkiej serii BI-1 do test\u00F3w i pr\u00F3b wojskowych. Maszynom tym nadano oznaczenie BI-VS (seria wojskowa) i wyposa\u017Cono je w dodatkowe uzbrojenie - kaset\u0119 bombow\u0105 pod kad\u0142ubem, zawieraj\u0105c\u0105 ma\u0142e, 2,5 kg bomby (zak\u0142adano wtedy, \u017Ce samolot przechwytuj\u0105cy b\u0119dzie zrzuca\u0142 bomby na formacje nieprzyjacielskich bombowc\u00F3w, niszcz\u0105c je za pomoc\u0105 od\u0142amk\u00F3w i fali uderzeniowej eksplozji). W taki zestaw uzbrojenia wyposa\u017Cono wszystkie prototypy BI - od czwartego do dziewi\u0105tego.\n\nCho\u0107 prace post\u0119powa\u0142y, w zespole pojawi\u0142o si\u0119 co\u015B niedobrego. Na uroczystym przyj\u0119ciu celebruj\u0105cym osi\u0105gni\u0119cia Grigorija, zaskoczy\u0142 on wszystkich go\u015Bci, wyg\u0142aszaj\u0105c nast\u0119puj\u0105ce przem\u00F3wienie: \n\n- Moi drodzy przyjaciele, dzi\u0119kuj\u0119 wam za wszystko - za wasz\u0105 ci\u0119\u017Ck\u0105 prac\u0119, za \u017Cyczenia zdrowia. Lecz jestem pewien, \u017Ce zgin\u0119 w tym nowym samolocie! M\u00F3wi\u0119 to zupe\u0142nie powa\u017Cnie i wiem, co m\u00F3wi\u0119. Toczymy frontow\u0105 walk\u0119 techniczn\u0105 i musz\u0105 w niej pa\u015B\u0107 ofiary. A ja ju\u017C pogodzi\u0142em si\u0119 z losem i w pe\u0142ni rozumiem sw\u00F3j obowi\u0105zek. \n\nNa jednym ze spotka\u0144, na kt\u00F3rym dyskutowano rozk\u0142ad przysz\u0142ych lot\u00F3w, Bachcziwand\u017Ci poprosi\u0142 szefa in\u017Cynier\u00F3w, aby kontynuowali prace niezale\u017Cnie od tego co si\u0119 wydarzy. Oba te stwierdzenia - jak si\u0119 p\u00F3\u017Aniej okaza\u0142o - by\u0142y prorocze. \n\nDrugi lot samolotu BI-2 (liczba po oznaczeniu okre\u015Bla\u0142a numer prototypu) odby\u0142 si\u0119 10 stycznia 1943 roku, a za sterami maszyny siedzia\u0142 G. Bachcziwand\u017Ci. W kr\u00F3tkim okresie wykona\u0142 on jeszcze dwa kolejne loty. \u015Awietny pilot my\u015Bliwski, Konstantin J. Gru\u017Cdew, frontowy dow\u00F3dca G. Bachcziwand\u017Ciego, wykona\u0142 jeden lot tym samolotem. W czasie l\u0105dowania p\u0119k\u0142a lewa narta, lecz Gru\u017Cdewowi uda\u0142o si\u0119 wyl\u0105dowa\u0107 na jednej narcie. We wspomnieniach A. W. Pallo zapisa\u0142, co powiedzia\u0142 Konstantin po zako\u0144czeniu swojego lotu w BI-2: \n\n- Jest szybki, straszny i pcha ci\u0119 od ty\u0142u jak diabe\u0142 na miotle. \n\nW czasie tych lot\u00F3w odnotowano najlepsze osi\u0105gi i parametry lotne tej maszyny: maksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107 675 km/h, pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia - 82 m/s, wysoko\u015B\u0107 4000 m, d\u0142ugo\u015B\u0107 lotu - 6 minut i 22 sekundy, lot z maksymaln\u0105 moc\u0105 - 84 sekundy. Sw\u00F3j sz\u00F3sty i si\u00F3dmy lot G. Bachcziwand\u017Ci wykonywa\u0142 na prototypie nr 3. Si\u00F3dmy oblot zorganizowano 27 marca 1943 roku, a jego zadaniem by\u0142o osi\u0105gni\u0119cie maksymalnej pr\u0119dko\u015Bci w locie poziomym na wysoko\u015Bci 2000 metr\u00F3w. Start poszed\u0142 doskonale. G. Bachcziwand\u017Ci wykona\u0142 dwa zwroty i wszed\u0142 nieoczekiwanie w g\u0142\u0119bokie pionowe nurkowanie pod k\u0105tem oko\u0142o 50 stopni... Samolot uderzy\u0142 o ziemi\u0119 na skraju lotniska. \u015Awiadkowie, kt\u00F3rzy przybiegli zaraz na miejsce katastrofy, nie mogli znale\u017A\u0107 niczego. Drewniany samolot sp\u0142on\u0105\u0142 na popi\u00F3\u0142 wraz cia\u0142em pilota. \n\nSpecjalny komitet powo\u0142any w celu wyja\u015Bnienia katastrofy nie ustali\u0142 niczego. W tym samym roku w CAGI oddano do u\u017Cytku nowy tunel aerodynamiczny T-106, u\u017Cywany do badania r\u00F3\u017Cnych profili lotniczych oraz ich element\u00F3w przy dowolnych pr\u0119dko\u015Bciach podd\u017Awi\u0119kowych. Testom poddano tak\u017Ce BI-3, aby okre\u015Bli\u0107 przyczyn\u0119 niedawnej katastrofy. W wyniku pr\u00F3b sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce wypadek nast\u0105pi\u0142 z powodu charakterystyk zastosowanego skrzyd\u0142a i usterzenia ogonowego o sta\u0142ej geometrii przy pr\u0119dko\u015Bci podd\u017Awi\u0119kowej, kt\u00F3rych nie wzi\u0119to pod uwag\u0119 w fazie projektowania maszyny. W rezultacie samolot wszed\u0142 w strome nurkowanie, z kt\u00F3rego pilot nie by\u0142 w stanie go wyprowadzi\u0107. Przysz\u0142o\u015Bci\u0105 lotnictwa przy pr\u0119dko\u015Bci podd\u017Awi\u0119kowych oraz nadd\u017Awi\u0119kowych okaza\u0142o si\u0119 skrzyd\u0142o o zmiennej geometrii. \n\nDziwnym zrz\u0105dzeniem losu w tym samym czasie po\u017Car strawi\u0142 magazyn fabryki, w kt\u00F3rej wytwarzano te samoloty. Wewn\u0105trz znajdowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 60 maszyn w wersji BI-VS oraz samoloty ju\u017C z\u0142o\u017Cone i montowane. \u015Amier\u0107 oblatywacza oraz zniszczenie samolot\u00F3w prawie gotowych do test\u00F3w i pr\u00F3b polowych wp\u0142yn\u0119\u0142y na prac\u0119 biura konstrukcyjnego, jednak pr\u00F3by kontynuowano. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 tym oblatywacz B. N. Koudrin oraz inni piloci testowi. \nNa ko\u0144c\u00F3wkach skrzyde\u0142 BI-6 zainstalowano dodatkowe silniki pulsacyjne, a w BI-7 zmieniono nasad\u0119 skrzyd\u0142a oraz kszta\u0142t os\u0142ony silnika. W innym prototypie zainstalowano kabin\u0119 ci\u015Bnieniow\u0105, nak\u0142adaj\u0105c gumowe pasy na wszystkie szwy. I w\u0142a\u015Bnie wtedy loty prototyp\u00F3w BI zosta\u0142y w Swierd\u0142owsku wstrzymane, a prace konstrukcyjne nad now\u0105 seri\u0105 - zaniechane na korzy\u015B\u0107 samolot\u00F3w z nap\u0119dem t\u0142okowym. Biuro projektowe przeniesiono do Moskwy, gdzie opracowano nowy, znakomity silnik Isajewa o nazwie RE-1. Sta\u0142 si\u0119 on protoplast\u0105 wszystkich silnik\u00F3w zaprojektowanych przez t\u0119 s\u0142ynn\u0105 wytw\u00F3rni\u0119. \n\nNieszcz\u0119\u015Bliwym zbiegiem okoliczno\u015Bci ani produkcji samolotu BI, ani nawet lot\u00F3w eksperymentalnych ju\u017C nie kontynuowano. Odby\u0142o si\u0119 wprawdzie kilka oblot\u00F3w w latach 1944-1945, ostatnie przeprowadzono w marcu i kwietniu 1945 roku, jednak by\u0142y to tylko loty szybowe. Sam silnik uruchomiono po raz ostatni w styczniu 1945 roku. W czasie kilku lot\u00F3w testowych zdarza\u0142y si\u0119 wypadki granicz\u0105ce niemal z cudem  raz na przyk\u0142ad strumie\u0144 powietrza oderwa\u0142 gole\u0144 podwozia. Samolot zacz\u0105\u0142 traci\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 i opada\u0107 w kierunku lasu, lecz Gru\u017Cdew nie opu\u015Bci\u0142 maszyny - uda\u0142o mu si\u0119 przelecie\u0107 samolotem przez wyr\u0119b i wyl\u0105dowa\u0107. Mimo wstrzymania lot\u00F3w pr\u00F3bnych obloty wykonane przez odwa\u017Cnych oblatywaczy, takich jak Grigorij Bachcziwand\u017Ci, Konstantin Gru\u017Cdew, Borys Koudrin i innych, sta\u0142y si\u0119 bod\u017Acem do rozwoju nap\u0119du odrzutowego i lotnictwa. \n\nWarto r\u00F3wnie\u017C odnotowa\u0107, \u017Ce dla ca\u0142ego zespo\u0142u Wiktora F. Bolchowitinowa nasta\u0142y dobre czasy, podobnie jak dla rozwoju nap\u0119du odrzutowego. NII-3 zosta\u0142o zreorganizowane i przyj\u0119\u0142o nazw\u0119 NII-1, koncentruj\u0105c si\u0119 na wszelkich naukowych i technicznych pracach zwi\u0105zanych z tym nap\u0119dem. W zak\u0142adach pracowa\u0142a ju\u017C nad projektem 302 grupa kierowana przez M. K. Tichonrawowa. Po zwolnieniu z wi\u0119zienia N. N. Polikarpowa (w kt\u00F3rym zamkni\u0119to go na skutek stalinowskiego oskar\u017Cenia), powr\u00F3ci\u0142 on do swojego starego projektu "Malutka" - my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego operuj\u0105cego na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. R. L. Bartini by\u0142 zaanga\u017Cowany w rakietowym biurze konstrukcyjnym Gu\u0142ag nad bardziej obiecuj\u0105cymi my\u015Bliwcami przechwytuj\u0105cymi - R oraz R-114, wyposa\u017Conymi w skrzyd\u0142a o zmiennej geometrii. Nawet zwykli szefowie zespo\u0142\u00F3w projektowych instalowali odrzutowe silniki dopalaj\u0105ce w swoich samolotach, co pozwala\u0142o na osi\u0105ganie wi\u0119kszych pr\u0119dko\u015Bci przez takie samoloty, jak Pe-2I, \u0141a-7R, Jak-3RD czy Su-7; nieco p\u00F3\u017Aniej pojawi\u0142y si\u0119 silniki turboodrzutowe. Drog\u0119 do ca\u0142kowicie nowej ery otworzyli entuzja\u015Bci z grupy zajmuj\u0105cej si\u0119 samolotem o nap\u0119dzie rakietowym. \nWiktor F. Bolchowitinow nadal szkoli\u0142 nowych pilot\u00F3w i in\u017Cynier\u00F3w w Akademii Si\u0142 Powietrznych i Mechaniki im. \u017Bukowskiego, nale\u017C\u0105cej do Radzieckich Si\u0142 Powietrznych. Jego byli studenci i koledzy, kt\u00F3rzy tymczasem stali si\u0119 szefami, naczelnymi konstruktorami oraz s\u0142awnymi pilotami, kontynuowali rozpocz\u0119te przez niego prace. Studenci, kt\u00F3rzy nie tak dawno jeszcze przys\u0142uchiwali si\u0119 jego wyk\u0142adom i opowiadaniom, niebawem zaczn\u0105 wysy\u0142a\u0107 w powietrze nowe samoloty, opracowuj\u0105c jednocze\u015Bnie ich coraz nowocze\u015Bniejsze konstrukcje. \nJednak najbardziej tajemniczym i zdumiewaj\u0105cym faktem w historii powstania BI, pierwszego na \u015Bwiecie samolotu z nap\u0119dem rakietowym, jest ostatni wiersz tej d\u0142ugiej epopei. Wielu ludzi pami\u0119ta s\u0142owa Jurija Gagarina, pierwszego cz\u0142owieka, kt\u00F3ry orbitowa\u0142 w przestrzeni kosmicznej:\n\n- Gdyby Grigorij Bachcziwand\u017Ci nie wykona\u0142 swoich pierwszych lot\u00F3w, to wydarzenia z 12 kwietnia 1961 roku nigdy by nie nast\u0105pi\u0142y.\n\nNiewiele os\u00F3b pami\u0119ta dzi\u015B s\u0142owa wypowiedziane przez Borysa E. Tszertoka:\n\n- Historia nap\u0119du rakietowego da\u0142a pocz\u0105tek Bachcziwand\u017Ciemu i Gagarinowi. Obaj oderwali si\u0119 od ziemi za pomoc\u0105 silnika rakietowego. Obaj zgin\u0119li w katastrofach lotniczych w wieku 34 lat i obaj tego samego dnia - 27 marca. W obu wypadkach komisje badaj\u0105ce przyczyny katastrof nie by\u0142y w stanie okre\u015Bli\u0107 rzeczywistych przyczyn ich \u015Bmierci.\n\n\n
BlenheimMkI       \n    Bristol Blenheim Mk I, model 1935 \n\nTyp: Bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4500 kg\n    Startowa: 6500 kg (typowy, wraz z \u0142adunkiem 800 kg bomb)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,12 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,17 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 43,57 m kw.\n\nSilniki: 2 x Bristol Mercury VIII gwiazdowe \nMoc:\n   \u0141\u0105czna: 720 KM (2400 obr./min na poziomie morza), 635 KM (2400 obr./min na wysoko\u015Bci 3900 m)\n   Startowa: 730 KM (2650 obr./min, maksymalnie 3 minuty)\n   Maksymalna: 840 KM (2750 obr./min na wysoko\u015Bci 4250 m, maksymalnie 5 minut)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n    Na poziomie morza: 377 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4000 m: 435 km/h \nCzas zwrotu: ~40 sekund (5400 kg)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 4570 m: 11 minut 30 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8315 m \nZasi\u0119g: 1810 km\n\nZa\u0142oga: pilot, nawigator/bombardier, radiooperator/strzelec\n\nUzbrojenie:\n    1 (lub 2) karabiny maszynowe 7,7 mm, zamontowane na sta\u0142e w lewym skrzydle, strzelaj\u0105ce do przodu \n    1 karabin maszynowy 7,7 mm, w wie\u017Cyczce grzbietowej \n    8 bomb 50-100 kg lub 2 po 250 kg, w luku uzbrojenia w dolnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba \n    4 bomby po 12,5 lub 25 kg, pod skrzyd\u0142ami \n\nAby udowodni\u0107 Ministerstwu Lotnictwa, \u017Ce decyzja skoncentrowania si\u0119 na dwup\u0142atach by\u0142a b\u0142\u0119dna, lord Rothermere dawa\u0142 wszystkim do zrozumienia, \u017Ce jest zainteresowany zbudowaniem nowoczesnego, szybkiego, ca\u0142kowicie metalowego jednop\u0142ata transportowego z chowanym podwoziem. Bristol przygotowa\u0142 projekt, znany pod nazw\u0105 "Typ 135", i przedstawi\u0142 rezultaty prac jego lordowskiej mo\u015Bci. Rothermere z\u0142o\u017Cy\u0142 zam\u00F3wienie na t\u0119 maszyn\u0119, \u017C\u0105daj\u0105c, aby by\u0142a ona wyposa\u017Cona w nowy silnik zak\u0142ad\u00F3w Mercury, znany p\u00F3\u017Aniej jako "Typ 142".\n\nW ci\u0105gu roku pierwszy Blenheim przeszed\u0142 loty pr\u00F3bne i udowodni\u0142, \u017Ce jest o 50 mil/h (80 km/h) szybszy ni\u017C dwup\u0142atowy my\u015Bliwiec "Gladiator" firmy Gloster (skierowany ju\u017C do produkcji jako samolot my\u015Bliwski po wygraniu wsp\u00F3\u0142zawodnictwa z innymi dwup\u0142atami my\u015Bliwskimi). Lord Rothermere udowodni\u0142 swoje racje, a Ministerstwo Lotnictwa zainteresowa\u0142o si\u0119 Blenheimem. Nieco p\u00F3\u017Aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce lord nie mo\u017Ce zam\u00F3wi\u0107 dla siebie jednej maszyny tego typu, poniewa\u017C ca\u0142\u0105 produkcj\u0119 firmy Bristol stanowi\u0142y samoloty w wersji wojskowej.\n\nBristol Blenheim to dwusilnikowy, trzymiejscowy bombowiec o ca\u0142kowicie metalowej konstrukcji. M\u00F3g\u0142 by\u0107 tak\u017Ce u\u017Cywany jako samolot rozpoznawczy dalekiego zasi\u0119gu.\n\n6 pa\u017Adziernika 1936 roku Finlandia zakupi\u0142a w Wielkiej Brytanii 18 Blenheim\u00F3w pierwszej serii (Mk I), a 12 kwietnia 1938 roku Finowie kupili licencj\u0119 produkcyjn\u0105 od Bristol Aeroplane Company. 6 kwietnia 1939 roku w Fi\u0144skiej Pa\u0144stwowej Fabryce Samolot\u00F3w z\u0142o\u017Cono zam\u00F3wienie na 15 maszyn w wersji Mk I. Zanim rozpocz\u0119to produkcj\u0119, wybuch\u0142a II wojna \u015Bwiatowa i wojna zimowa, co spowodowa\u0142o, \u017Ce Finlandia zakupi\u0142a 24 Blenheimy Mk I oraz Mk IV od Wielkiej Brytanii. W okresie pokoju tymczasowego rozpocz\u0119to produkcj\u0119 samolot\u00F3w, kt\u00F3r\u0105 uko\u0144czono mi\u0119dzy 14 czerwca 1941 a 9 stycznia 1942 roku. Kolejne 30 maszyn wersji Mk I oraz 10 wersji Mk IV zbudowano do wiosny 1944 roku.\n\nProdukowany pocz\u0105tkowo model by\u0142 bardzo popularny do chwili rozpocz\u0119cia wojny, tak\u017Ce poza Wielk\u0105 Brytani\u0105. Brak ulepszonej wersji w roku 1938 oznacza\u0142, \u017Ce istniej\u0105ce maszyny zostan\u0105 sprzedane wielu r\u00F3\u017Cnym operatorom, w tym tak\u017Ce i Kr\u00F3lewskim Si\u0142om Powietrznym, cho\u0107 Ministerstwo Lotnictwa wiedzia\u0142o ju\u017C, \u017Ce Blenheima znacznie przewy\u017Cszaj\u0105 jednop\u0142atowe my\u015Bliwce. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 1443 egzemplarze tego samolotu.\n\nNumery boczne samolot\u00F3w w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych:\n   BL-104...121 (= 18 egz.)\n   BL-134...190 (= 57 egz.)\n\nZalety: Pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna maleje bardzo nieznacznie na wy\u017Cszych wysoko\u015Bciach. Ca\u0142kiem niez\u0142a zwrotno\u015B\u0107 jak na bombowiec. \n\nWady: Wymaga d\u0142ugiego rozbiegu do startu z pas\u00F3w bez sztucznej nawierzchni. S\u0142aba stabilno\u015B\u0107 pod\u0142u\u017Cna. Niedostateczne uzbrojenie obronne.\n\n\n
BlenheimMkIV      \n    Bristol Blenheim Mk IV, model 1938 \n\nTyp: Bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4500 kg\n    Startowa: 6500 kg (typowy, z \u0142adunkiem 800 kg bomb)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,98 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,17 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 43,57 m kw.\n\nSilnik: 2 x Bristol Mercury XV gwiazdowy\nMoc:\n   Maksymalna: 905 KM (2750 obr./min)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 377 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4000 m: 450 km/h \n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 390 km/h \nCzas zwrotu: ~40 sekund (5400 kg)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 4570 m: 11 minut 30 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9601 m\nZasi\u0119g: 2350 km (typowy), 3138 km (maksymalny)\n\nZa\u0142oga: 3 osoby - pilot, nawigator/bombardier, radiooperator/strzelec\n\nUzbrojenie:\n    1 (lub 2) karabiny maszynowe kaliber 7,7 mm, zamontowane na sta\u0142e w lewym skrzydle, strzelaj\u0105ce do przodu \n    1 karabin maszynowy kaliber 7,7 mm, w wie\u017Cyczce grzbietowej \n    8 bomb 50-100 kg lub 2 po 250 kg, w luku uzbrojenia w dolnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba \n    4 bomby po 12,5 lub 25 kg, pod skrzyd\u0142ami\n\nWersje Blenheim Mk IV oraz Bolingbroke Mk I (w zasadzie identyczne) powsta\u0142y w czasie pr\u00F3b zmodernizowania pierwszej wersji (MK I) tego samolotu. Mia\u0142y one d\u0142u\u017Cszy dzi\u00F3b, zewn\u0119trzne skrzyd\u0142owe zbiorniki paliwa oraz silniki o wi\u0119kszej mocy (najpierw Mercury XV, p\u00F3\u017Aniej Mercury 25).\nLiczba wyprodukowanych egzemplarzy: 80\n\nPatrz tak\u017Ce dane o modelu Bristol Blenheim Mk I w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nNumery boczne samolot\u00F3w w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych:\n   BL-122...133 (= 12 egz.)\n   BL-196...205 (= 10 egz.)\n\nZalety: Maksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107 maleje bardzo nieznacznie na wy\u017Cszych wysoko\u015Bciach. Ca\u0142kiem niez\u0142a zwrotno\u015B\u0107 jak na bombowiec. \n\nWady: Wymaga d\u0142ugiego rozbiegu do startu z pas\u00F3w bez sztucznej nawierzchni. S\u0142aba stabilno\u015B\u0107 pod\u0142u\u017Cna. Niedostateczne uzbrojenie obronne.\n\n\n
DB-3M             \n     DB-3M, model 1939 \n\nTyp: Bombowiec dalekiego zasi\u0119gu\n\nMasa: \n    Startowa: 5270 kg\n    Z pe\u0142nym \u0142adunkiem: 7660 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,22 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 21,44 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 65,6 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-87B, gwiazdowy\nMoc:\n    Startowa: 1070 KM\n    Ci\u0105g\u0142a: 855 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 354 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4700 m: 445 km/h\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9400-9700 m (typowy)\nZasi\u0119g: 3800 km (3100 km z \u0142adunkiem 1000 kg)\n\nUzbrojenie:\n    3 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm \n    2000 kg bomb\n\nPierwsza wersja pr\u00F3bna tego nowego, w ca\u0142o\u015Bci metalowego bombowca, oznaczonego jako TzKB-26, zosta\u0142a zbudowana w 1935 roku przez biuro konstrukcyjne Iliuszyna. Pierwszy prototyp by\u0142 wyposa\u017Cony w dwa silniki gwiazdowe Gnome-Rhone K-14, ka\u017Cdy o mocy 800 KM. Od 17 do 26 lipca 1936 roku samolot ten zdoby\u0142 dwa rekordy \u015Bwiata: wykona\u0142 lot na zarejestrowanej wysoko\u015Bci 11 294 m z \u0142adunkiem 500 kg oraz na wysoko\u015Bci 11 402 m z \u0142adunkiem 1000 kg. Nast\u0119pny rekord pad\u0142 3 sierpnia 1936 roku - by\u0142 to lot z \u0142adunkiem 500 kg na wysoko\u015Bci 12 816 m (w rzeczywisto\u015Bci samolot osi\u0105gn\u0105\u0142 wtedy wysoko\u015B\u0107 13 178 m, lecz nie zosta\u0142a ona oficjalnie zarejestrowana).\n5 sierpnia 1936 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 seryjna produkcja tej maszyny - nadano jest oznaczenie DB-3. \n21 sierpnia samolot ten ustanowi\u0142 nowy rekord, wznosz\u0105c si\u0119 z \u0142adunkiem 1000 kg na wysoko\u015B\u0107 12 101 m, a nast\u0119pnie - 7 wrze\u015Bnia - na wysoko\u015B\u0107 11 005 m z \u0142adunkiem 2000 kg. Rekord ten pobito dopiero w maju 1946 roku (dokona\u0142a tego maszyna Boeinga).\n\nDrugi prototyp, TzKB-30, by\u0142 wyposa\u017Cony w silniki M-85 i r\u00F3wnie\u017C ustanowi\u0142 wiele rekord\u00F3w. Jednym z najwa\u017Cniejszych by\u0142 nieprzerwany przelot na odleg\u0142o\u015B\u0107 8000 km (4971 mil) z Moskwy do Kanady, wykonany 28 kwietnia 1939 roku. W tym okresie DB-3 by\u0142 ju\u017C produkowany seryjnie od dw\u00F3ch lat. W Radzieckich Si\u0142ach Powietrznych oraz w s\u0142u\u017Cbie Radzieckiego Lotnictwa Morskiego u\u017Cywano go w roli bombowca dalekiego zasi\u0119gu. Produkcja tej maszyny zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w roku 1940 - wyprodukowano 1528 egzemplarzy. \nOd 1940 do 1945 roku 11 zdobytych egzemplarzy DB-3 wykorzystywa\u0142y Fi\u0144skie Si\u0142y Powietrzne. \n\nWersje podstawowe:\nDB-3M - wyposa\u017Cony w silniki M-87B\nDB-3T - bombowiec torpedowy\nDB-3PT - hydroplan/bombowiec torpedowy\n\nZalety: Dobry ud\u017Awig i zasi\u0119g. Znakomita zwrotno\u015B\u0107 jak na dwusilnikowy bombowiec.\n\nWady: Trudny do sterowania w czasie d\u0142ugich lot\u00F3w ze wzgl\u0119du na brak autopilota.\n\n\n
DB-3F             \n    DB-3F/IL-4 M-88B, model 1941 \n\nTyp: bombowiec dalekiego zasi\u0119gu\n\nMasa: \n    Startowa: 5800 kg\n    Z pe\u0142nym ud\u017Awigiem: 11 300 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,8 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 21,44 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 66,7 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-88B, gwiazdowy\nMoc:\n    Startowa: 1100 KM\n    Ci\u0105g\u0142a: 950 KM\n\nMaksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 370 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5400 m: 430-445 km/h (z 1000 kg bomb)\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9700 m (typowy)\nZasi\u0119g: 3800-4000 km (3500 km z \u0142adunkiem 1000 kg)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm \n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    1000 kg bomb w kad\u0142ubie\n    Do 2500 kg bomb w lukach wewn\u0119trznych i na zewn\u0105trz \n\nPowodem opracowania wersji DB-3F tego samolotu by\u0142 wyst\u0119puj\u0105cy w roku 1938 brak aluminium do masowej produkcji bombowc\u00F3w dalekiego zasi\u0119gu. W rzeczywisto\u015Bci by\u0142 to prawie ca\u0142kowicie nowy samolot o metalowo-drewnianej konstrukcji mieszanej, bardzo \u0142atwy do wdro\u017Cenia do produkcji seryjnej. Maszyna otrzyma\u0142a nowy dzi\u00F3b poprawiaj\u0105cy charakterystyk\u0119 aerodynamiczn\u0105, umieszczono w nim r\u00F3wnie\u017C wi\u0119kszy oszklony kokpit. Dziobowy karabin maszynowy zosta\u0142 zast\u0105piony wie\u017Cyczk\u0105 z dwoma karabinami maszynowymi SzKAS, a w wie\u017Cyczce ogonowej karabin maszynowy 7,62 mm zast\u0105piono kaemem UBT kaliber 12,7 mm. Pr\u00F3by i testy zako\u0144czono w czerwcu 1939 roku, a pod koniec tego roku samolot wszed\u0142 do produkcji seryjnej. T\u0119 now\u0105 konstrukcj\u0119, znan\u0105 pocz\u0105tkowo jako DB-3F, nazwano p\u00F3\u017Aniej Iliuszyn I\u0142-4. \nW 1942 roku silnik M-87 (lub M88-A) zast\u0105piono nowocze\u015Bniejszym M-88B, wyposa\u017Conym w dwustopniowe spr\u0119\u017Carki, co pozwoli\u0142o zwi\u0119kszy\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 i pu\u0142ap u\u017Cyteczny maszyny na wi\u0119kszych wysoko\u015Bciach. Ze wzgl\u0119du na brak metalu niekt\u00F3re maszyny I\u0142-4 produkowane w 1942 roku mia\u0142y w skrzyd\u0142ach drewniane d\u017Awigary, lecz pod koniec tego roku zmieniono je na metalowe.\nW sierpniu 1941 roku samoloty I\u0142-4 oraz DB-3 wraz z bombowcami dalekiego zasi\u0119gu Jer-2 i Pe-8 wykorzystano do przeprowadzenia rajd\u00F3w bombowych na stolic\u0119 Niemiec i inne miasta. I\u0142-4 by\u0142 szeroko wykorzystywany w pu\u0142kach bombowych Radzieckich Si\u0142 Powietrznych oraz akcjach lotnictwa morskiego na wszystkich frontach. Jednostki lotnictwa morskiego Floty Czarnomorskiej, Ba\u0142tyckiej i P\u00F3\u0142nocnej wykorzystywa\u0142y ten samolot jako bombowiec torpedowy. W tej wersji zabiera\u0142 on dwie torpedy przeznaczone do atak\u00F3w z ma\u0142ej i du\u017Cej wysoko\u015Bci (odpowiednio: torpedy 45-36-AH lub 45-36-AV, ka\u017Cda po 940 kg). Aby wyd\u0142u\u017Cy\u0107 czas lotu i zwi\u0119kszy\u0107 zasi\u0119g, pod tyln\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 kad\u0142uba zainstalowano zaczepy umo\u017Cliwiaj\u0105ce podwieszenie dodatkowego, odrzucanego zbiornika paliwa. I\u0142-4 cz\u0119sto mo\u017Cna by\u0142o zobaczy\u0107 w formacjach mieszanych z bombowcami A-20 i B-25, dostarczanymi do ZSRR w ramach porozumienia Lend-Lease. \n\nMasowa produkcja I\u0142-4 zosta\u0142a zako\u0144czona w roku 1944. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 5256 egzemplarzy tego samolotu w wielu r\u00F3\u017Cnych wersjach. \n\n3 zdobyczne egzemplarze I\u0142-4 by\u0142y u\u017Cywane przez Fi\u0144skie Si\u0142y Zbrojne. \n\nWersje podstawowe:\nI\u0142-4 z silnikami M-88A\nI\u0142-4 z silnikami M-88B wyposa\u017Conymi w nowe, dwustopniowe spr\u0119\u017Carki \nI\u0142-4T - bombowiec torpedowy\n\nZalety:. Dobry ud\u017Awig i zasi\u0119g. Znakomita zwrotno\u015B\u0107 jak na dwusilnikowy bombowiec. \n\nWady: Trudny do sterowania w lotach d\u0142ugodystansowych ze wzgl\u0119du na brak autopilota. Wersja z drewnian\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 ogonow\u0105 by\u0142a \u0142atwo zapalaj\u0105cym si\u0119 celem. Niewystarczaj\u0105ce uzbrojenie obronne.\n\n\n
G-11              \n    G-11\n\nTyp: Szybowiec\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 1200 kg\n    Startowa: 2400 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,8 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 18,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,0 m kw.\n\nMaksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107 holowania: 370 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 szybowania: 146 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania: 82 km/h\n\nUd\u017Awig: 12 \u017Co\u0142nierzy z pe\u0142nym zapasem amunicji\n\nSzybowiec ten, zaprojektowany przez Grzybowskiego, by\u0142 razem z samolotem holuj\u0105cym Antonow A-7 szeroko wykorzystywany na wszystkich frontach II wojny \u015Bwiatowej.\n\nSzybowce G-11 s\u0142u\u017Cy\u0142y przede wszystkim do transportu \u017Co\u0142nierzy wykonuj\u0105cych ataki z zaskoczenia za lini\u0105 frontu oraz dostarczanie r\u00F3\u017Cnorodnego wyposa\u017Cenia i amunicji partyzantom. W czasie jednej tylko, kr\u00F3tkiej operacji na Bia\u0142orusi w 1943 roku szybowce G-11 przetransportowa\u0142y ponad 215 ton amunicji dla walcz\u0105cych oddzia\u0142\u00F3w.\n\n\n
GladiatorMkI      \u0020 Gladiator Mk.I , 1937\n\nTyp: my\u015Bliwiec\n\nMasa:\nStartowa: 2083 kg\nMaksymalna: 2155 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,38 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,85 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,0 m kw.\n\nSilnik: 1 x Bristol Mercury IX\nMoc:\nStartowa: 840 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 338 km/h\nNa wysoko\u015Bci 4450 m: 407 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10.060 m\nZasi\u0119g: 708 km\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,30 cala\n\nW zasadzie samolot Gloster Gladiator stanowi\u0142 faz\u0119 po\u015Bredni\u0105 pomi\u0119dzy klasycznymi dwup\u0142atowcami jak Gloster Bulldog a nowoczesnymi jednop\u0142atami jak Hawker Hurricane i Supermarine Spitfire. Konstrukcja Gladiatora by\u0142a oparta na specyfikacji F.7/30, kt\u00F3ra stawia\u0142a nowej maszynie wym\u00F3g osi\u0105gni\u0119cia pr\u0119dko\u015Bci maksymalnej na poziomie co najmniej 400 km/h oraz posiadania minimum czterech karabin\u00F3w maszynowych jako uzbrojenia.\nPrototyp nowej maszyny, oznaczony S.S.37, po raz pierwszy wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze we wrze\u015Bniu 1934 roku. Samolot by\u0142 nap\u0119dzany 645-konnym silnikiem Bristol Mercury M.E.30 i by\u0142 uzbrojony w dwa karabiny maszynowe Vickers Mk.III kalibru 0,303 i dwa karabiny Lewis kalibru 0,303. Po przeprowadzeniu lot\u00F3w testowych RAF zam\u00F3wi\u0142o ulepszon\u0105 wersj\u0119 samolotu, wyposa\u017Con\u0105 w 830-konny silnik Bristol Mercury IX i cztery karabiny maszynowe Browning kalibru 0,30 cala.\nSeryjne samoloty wesz\u0142y do s\u0142u\u017Cby w pierwszych miesi\u0105cach 1937 roku. \u0141\u0105cznie zbudowano 378 maszyn Mk I, za\u015B wiele z nich nie s\u0142u\u017Cy\u0142o w barwach RAF. 26 Gladiator\u00F3w wys\u0142ano do \u0141otwy, 14 na Litw\u0119, 6 do Norwegii, 22 do Belgii, 36 do Chin, 9 do Iraku, 4 do Irlandii, a 18 do Egiptu. Najwi\u0119ksza grupa tych samolot\u00F3w trafi\u0142a do Szwecji  s\u0142u\u017Cy\u0142o tam 36 takich maszyn, kt\u00F3re otrzyma\u0142y w tamtejszym lotnictwie oznaczenie J-8.\n\nZalety:\nDobra zwrotno\u015B\u0107.\nDobre uzbrojenie w pierwszej fazie wojny.\nZamkni\u0119ta kabina pilota, co by\u0142o rozwi\u0105zaniem niespotykanym w dwup\u0142atowcach z tamtej epoki.\n\nWady:\nPrzestarza\u0142a konstrukcja dwup\u0142atowa.\nNiska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
GladiatorMkII     \u0020 Gladiator Mk.II , 1938 \n\nTyp: my\u015Bliwiec\n\nMasa: \nStartowa: 2083 kg\nMaksymalna: 2155 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,38 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,85 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,0 m kw.\n\nSilnik: 1 x Bristol Mercury VIIIA\nMoc:\nStartowa: 840 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 338 km/h\nNa wysoko\u015Bci 4450 m: 407 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10.060 m\nZasi\u0119g: 708 km\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,30 cala\n\nGloster Gladiator Mk II stanowi\u0142 ulepszony wariant podstawowego modelu Mk I. Zosta\u0142 on wyposa\u017Cony w tr\u00F3j\u0142opatowe metalowe \u015Bmig\u0142o Fairey, w przeciwie\u0144stwie do drewnianych dwu\u0142opatowych \u015Bmigie\u0142, kt\u00F3re montowano w Mk I. Inn\u0105 istotn\u0105 zmian\u0105 by\u0142o wprowadzenie nowego silnika Bristol Mercury VIIIA o mocy 830 KM. Niekt\u00F3re egzemplarze Mk II wyposa\u017Cano r\u00F3wnie\u017C w silnik Bristol Mercury VIIIAS.\nGloster Gladiator Mk II wszed\u0142 do produkcji seryjnej w 1938 roku. Podobnie jak jego poprzednik, samolot ten cieszy\u0142 si\u0119 popularno\u015Bci\u0105 poza granicami Wielkiej Brytanii. 6 maszyn Mk II trafi\u0142o do Norwegii, 30 do Finlandii, 15 do Portugalii, 6 do Grecji, 27 do Egiptu, a 11 do Afryki Po\u0142udniowej. Szwecja otrzyma\u0142a 18 samolot\u00F3w, kt\u00F3re s\u0142u\u017Cy\u0142y tam pod oznaczeniem J-8A.\n\nPodstawowe warianty:\nGladiator Mk.II  - wariant podstawowy z 830-konnym silnikiem Bristol Mercury VIIIA/AS.\nSea Gladiator  - pok\u0142adowa wersja samolotu Gladiator Mk.II. Wyposa\u017Cona w hak hamuj\u0105cy oraz cechuj\u0105ca si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 mas\u0105 startow\u0105.\nJ-8A  - wersja na eksport do Szwecji wyposa\u017Cona w silniki Mercury VIIIS.3.\n\nZalety:\nDobra zwrotno\u015B\u0107.\nDobre uzbrojenie w pierwszej fazie wojny.\nZamkni\u0119ta kabina pilota, co by\u0142o rozwi\u0105zaniem niespotykanym w dwup\u0142atowcach z tamtej epoki.\n\nWady:\nPrzestarza\u0142a konstrukcja dwup\u0142atowa.\nNiska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
HurricaneMkI      \n    Hurricane Mk I, model 1938\n\nTyp: My\u015Bliwiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2120 kg\n    Maksymalna startowa: 2996 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,58 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,9 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,88 m kw.\n\nSilnik: Rolls Royce Merlin III, 12-cylindrowy w uk\u0142adzie V, ch\u0142odzony p\u0142ynem\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 730 KM\n    Startowa: 1030 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 418 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6100 m: 527 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3 minuty 4 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 8 minut 30 sekund\nPu\u0142ap: 10 400 m\nZasi\u0119g: 815 km\n\nUzbrojenie:\n    8 karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 7,7 mm zamontowanych w skrzyd\u0142ach\n\nWe wczesnych latach trzydziestych podstawowym my\u015Bliwcem Kr\u00F3lewskich Si\u0142 Powietrznych (RAF) by\u0142 samolot Hawker Fury (jego tw\u00F3rc\u0105 by\u0142 Sidney Camm). By\u0142a to bardzo zwrotna maszyna, o dobrej pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia, maj\u0105ca w\u015Br\u00F3d pilot\u00F3w brytyjskich bardzo dobr\u0105 opini\u0119. Camm stale ulepsza\u0142 swoje dzie\u0142o, nadaj\u0105c mu coraz bardziej aerodynamiczny kszta\u0142t i silniejszy zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy. Konstruktor zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z bardzo szybkiego rozwoju lotnictwa, wiedzia\u0142 wi\u0119c, \u017Ce prowadzenie prac nad przestarza\u0142ym ju\u017C dwup\u0142atowcem prowadzi donik\u0105d. Dlatego zacz\u0105\u0142 rozmy\u015Bla\u0107 o zupe\u0142nie nowej konstrukcji, kt\u00F3ra mog\u0142aby zast\u0105pi\u0107 starzej\u0105ce si\u0119 maszyny typu Fury.\nNowy projekt Sidneya Camma otrzyma\u0142 pocz\u0105tkowo nazw\u0119 Fury Monoplane, a jego protoplast\u0105 sta\u0142 si\u0119 wariant Fury zdolny do osi\u0105gania du\u017Cych pr\u0119dko\u015Bci. Kad\u0142ub pozostawiono w zasadzie identyczny - wyj\u0105tkiem by\u0142a ca\u0142kowicie zamkni\u0119ta kabina. Nowy samolot, jednop\u0142at, odziedziczy\u0142 tak\u017Ce usterzenie ogonowe Fury oraz sta\u0142e podwozie. Maszyna zosta\u0142a wyposa\u017Cona w skrzyd\u0142o o ca\u0142kowicie nowym profilu oraz nowy silnik Goshawk ch\u0142odzony par\u0105. Prezentacja nowej maszyny w skali 1:10 nie wywo\u0142a\u0142a w\u015Br\u00F3d dow\u00F3dc\u00F3w RAF-u zbytniego zachwytu, gdy\u017C w tym czasie preferowali oni konstrukcje dwup\u0142atowe. \nMimo to Camm kontynuowa\u0142 prace na w\u0142asne ryzyko. W styczniu 1934 roku konstruktor otrzyma\u0142 specyfikacj\u0119 nowego silnika Rolls Royce PV 12, znanego p\u00F3\u017Aniej pod nazw\u0105 Merlin. By\u0142 on zdecydowanie lepszy ni\u017C zawodny Goshawk. Poniewa\u017C dwup\u0142atowe Fury wyposa\u017Cone w now\u0105 jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 uzyskiwa\u0142y na pewnych wysoko\u015Bciach osi\u0105gi lepsze o 40-60%, Camm postanowi\u0142 zastosowa\u0107 ten sam silnik w nowo projektowanym jednop\u0142acie. Zmieniono tak\u017Ce nazw\u0119 nowej konstrukcji na "Interceptor Monoplane", gdy\u017C jej podobie\u0144stwo do modelu Fury by\u0142o ju\u017C znikome.\nW ci\u0105gu kolejnych miesi\u0119cy nowy samolot przeszed\u0142 wiele modyfikacji i ulepsze\u0144. Sta\u0142e podwozie zast\u0105piono nowoczesnym chowanym, zmieniono tak\u017Ce uzbrojenie. W miejsce czterech starszych modeli karabin\u00F3w maszynowych Vickersa zamontowano osiem nowych Browninga, o wi\u0119kszej sile ra\u017Cenia. Powi\u0119kszono r\u00F3wnie\u017C ch\u0142odnice, usuni\u0119to zastrza\u0142y z usterzenia ogonowego, wzmocniono tak\u017Ce konstrukcj\u0119 os\u0142ony kabiny.\nW czerwcu 1936 roku Ministerstwo Lotnictwa, \u015Bwiadome stale rosn\u0105cych apetyt\u00F3w Hitlera, zam\u00F3wi\u0142o niezwyk\u0142\u0105 wr\u0119cz liczb\u0119 600 samolot\u00F3w do wst\u0119pnej serii produkcyjnej - by\u0142o to najwi\u0119ksze brytyjskie zam\u00F3wienie w ca\u0142ej historii z\u0142o\u017Cone w czasach pokojowych. Nowy samolot otrzyma\u0142 nazw\u0119 Hurricane. \nW kwietniu 1937 roku fabryki Hawkera otrzyma\u0142y pierwsze egzemplarze nowego silnika Merlin II, kt\u00F3ry natychmiast zainstalowano w Hurricane. Wprowadzenie stosownych zmian w p\u0142atowcu zaj\u0119\u0142o prawie pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy. 12 pa\u017Adziernika nowy samolot po raz pierwszy wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze, drugi egzemplarz wystartowa\u0142 ju\u017C sze\u015B\u0107 dni p\u00F3\u017Aniej. \nW tym czasie samolot by\u0142 stale modernizowany. W 1938 roku wprowadzono wiele zmian w p\u0142atowcu, zainstalowano \u015Bmig\u0142o o zmiennym skoku, wyloty spalin itp. Wytw\u00F3rnia eksperymentowa\u0142a r\u00F3wnie\u017C z r\u00F3\u017Cnymi wariantami uzbrojenia w celu zwi\u0119kszenia si\u0142y ra\u017Cenia i szans przetrwania w czasie walki. Rok p\u00F3\u017Aniej w prototypach za siedzeniami pilot\u00F3w zamontowano p\u0142yty pancerne, wprowadzono te\u017C os\u0142ony kabiny wykonane ze szk\u0142a pancernego. We wrze\u015Bniu 1939 roku wszystkie Hurricaney wyposa\u017Cono w p\u0142yt\u0119 pancern\u0105 chroni\u0105c\u0105 pilota. \nNale\u017Cy jednak zaznaczy\u0107, \u017Ce Hurricane nie by\u0142 a\u017C tak nowoczesnym my\u015Bliwcem, jak by si\u0119 to mog\u0142o wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka. Cho\u0107 by\u0142a to jedna z nowocze\u015Bniejszych konstrukcji jednop\u0142atowych z zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0105 oraz chowanym podwoziem, to jednak nie m\u00F3g\u0142 si\u0119 on r\u00F3wna\u0107 ze Spitfirem czy Messerschmittem Bf-109. Te dwa ostatnie samoloty to ca\u0142kowicie metalowe jednop\u0142aty, natomiast Hurricane stanowi\u0142 po\u0142\u0105czenie stalowej rury, drewna i p\u0142\u00F3tna. Sam p\u0142atowiec zosta\u0142 zmodernizowany tylko w niewielkim stopniu i nie r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 zbytnio od przestarza\u0142ych ju\u017C dwup\u0142at\u00F3w; miejsce Hurricanea by\u0142o gdzie\u015B mi\u0119dzy dwup\u0142atami z I wojny \u015Bwiatowej a nowoczesnym jednop\u0142atem z czas\u00F3w II wojny \u015Bwiatowej.\nDo chwili rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 wojennych z 600 zam\u00F3wionych samolot\u00F3w zbudowano 497 egzemplarzy. W gotowo\u015Bci bojowej by\u0142o 18 dywizjon\u00F3w Hurricane\u00F3w, a trzy kolejne w\u0142a\u015Bnie si\u0119 tworzy\u0142y. Brytyjskie Si\u0142y Ekspedycyjne we Francji dysponowa\u0142y czterema dywizjonami tych samolot\u00F3w: 85., 87., 1. oraz 79. Dlaczego do Francji wys\u0142ano Hurricaney, a nie Spitfirey? Po pierwsze dlatego, \u017Ce te ostatnie by\u0142y przeznaczone do obrony Wielkiej Brytanii, po drugie - podwozie Hurricanea by\u0142o szerzej rozstawione i lepiej przystosowane do wyboistych francuskich pas\u00F3w startowych. \nW okresie bezczynno\u015Bci na froncie zachodnim [od pa\u017Adziernika 1939 do kwietnia 1940 roku] Hurricaney wykonywa\u0142y przede wszystkim zadania zwiadowcze i patrolowe - obie strony nie wykazywa\u0142y wi\u0119kszej aktywno\u015Bci. Pierwsze zwyci\u0119stwo na Hurricane uzyska\u0142 pilot P. W. O. Mould z dywizjonu nr 1 pod koniec pa\u017Adziernika - zestrzeli\u0142 on jeden z trzech przechwyconych bombowc\u00F3w Do-17. Niemcy byli najwyra\u017Aniej bardzo zdumieni, gdy\u017C nawet nie pr\u00F3bowali ucieka\u0107, nie otworzyli tak\u017Ce ognia. Kolejny Dornier zosta\u0142 zestrzelony 2 listopada przez dywizjon nr 73. W tym okresie Hurricaney zapuszcza\u0142y si\u0119 nawet nad Niemcy - na przyk\u0142ad 23 listopada porucznik Plinston zestrzeli\u0142 samolot He-111 nad Saarbr\u00FCcken. \nPo 10 maja 1940 roku  a wi\u0119c po inwazji Niemiec na Holandi\u0119 i Belgi\u0119 - wiele Hurricane\u00F3w zniszczono na ziemi. Wykona\u0142y one du\u017C\u0105 liczb\u0119 lot\u00F3w w pierwszym tygodniu kampanii francuskiej. Ich \u0142upem pad\u0142o prawie 70 niemieckich samolot\u00F3w przy stratach w\u0142asnych 22 Hurricane\u00F3w. Wiele maszyn tego typu utracono na ziemi lub porzucono podczas odwrotu. 17 maja zaledwie trzy dywizjony by\u0142y jeszcze zdolne do walki. 21 maja jednostki te powr\u00F3ci\u0142y do Anglii i dalsze zadania wykonywa\u0142y z terytorium Wielkiej Brytanii. \u0141\u0105cznie we Francji Brytyjczycy stracili 261 Hurricane\u00F3w, z czego wi\u0119cej ni\u017C dwie trzecie zosta\u0142o uszkodzonych w wypadkach lub porzucono je i spalono na lotniskach polowych. Dzi\u0119ki ewakuacji w Dunkierce do Anglii powr\u00F3ci\u0142o 219 Hurricane\u00F3w. Jednak\u017Ce najwi\u0119kszym problemem dla Brytyjczyk\u00F3w by\u0142a strata ponad 200 pilot\u00F3w we Francji - nie mo\u017Cna jej by\u0142o ani \u0142atwo, ani szybko odrobi\u0107. \nG\u0142\u00F3wn\u0105 przyczyn\u0105 strat Hurricane\u00F3w by\u0142 fakt, \u017Ce ust\u0119powa\u0142y one niemieckim my\u015Bliwcom Bf-109E, kt\u00F3re by\u0142y szybsze na prawie wszystkich wysoko\u015Bciach, a zainstalowany w nich silnik z wtryskiem paliwa nie wy\u0142\u0105cza\u0142 si\u0119, gdy na samolot zaczyna\u0142y dzia\u0142a\u0107 ujemne przeci\u0105\u017Cenia. Niemieckie "Emile" [Bf-109E] zosta\u0142y tak\u017Ce uzbrojone w dzia\u0142ka, bro\u0144 bardziej skuteczn\u0105 z wi\u0119kszych odleg\u0142o\u015Bci ni\u017C karabiny maszynowe Hurricane\u00F3w (Messerschmitty by\u0142y tak\u017Ce lepiej opancerzone). Jedyn\u0105 przewag\u0105, jak\u0105 dawa\u0142 pilotowi Hurricane, by\u0142 mniejszy promie\u0144 zwrotu. \nPo kampanii francuskiej Hurricaney bra\u0142y ograniczony udzia\u0142 w bitwie o Norwegi\u0119, a nast\u0119pnie w bitwie o Angli\u0119. Nie wolno pomija\u0107 wk\u0142adu Hurricane\u00F3w w pokonanie hitlerowskiej armady powietrznej - wielu historyk\u00F3w jest zgodnych co do faktu, \u017Ce chocia\u017C to Spitfire przyci\u0105gn\u0105\u0142 publiczne uwielbienie, to w rzeczywisto\u015Bci bitw\u0119 o Angli\u0119 wygra\u0142 Hurricane. Prawie 57% wszystkich zestrzelonych samolot\u00F3w niemieckich (w tym 272 my\u015Bliwce Bf-109) zniszczy\u0142y Hurricaney, a 7 z 17 najlepszych brytyjskich as\u00F3w powietrznych siedzia\u0142o za sterami Hurricanea.\nW lutym 1940 roku 12 Hurricane\u00F3w Mk I zakupi\u0142a Finlandia, sta\u0142o si\u0119 to po ataku Zwi\u0105zku Radzieckiego na ten kraj. Szkolenie fi\u0144skich pilot\u00F3w odbywa\u0142o si\u0119 w Anglii. 29 lutego sze\u015B\u0107 my\u015Bliwc\u00F3w powr\u00F3ci\u0142o do Finlandii przez Szwecj\u0119, a jednostka LLv 22 otrzyma\u0142a swoje pierwsze Hurricaney 7 marca. Poniewa\u017C wojna zimowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu zaledwie trzech dni, w archiwach brak jest informacji o zadaniach wykonywanych przez te samoloty. Z 12 zakupionych maszyn do Finlandii dotar\u0142o tylko 10 - dwa zosta\u0142y zniszczone podczas przebazowania z Anglii do Finlandii. \n\nDzia\u0142ania wojenne mi\u0119dzy Zwi\u0105zkiem Radzieckim a Finlandi\u0105 wznowiono w czerwcu 1941 roku, po naje\u017Adzie hitlerowc\u00F3w na ZSRR. W lipcu 1941 roku fi\u0144skie Hurricaney zestrzeli\u0142y pi\u0119\u0107 maszyn radzieckich. Operowa\u0142y one zazwyczaj w formacjach mieszanych z innymi typami my\u015Bliwc\u00F3w. Wykorzystywano je prawie wy\u0142\u0105cznie do atakowania cel\u00F3w naziemnych oraz zada\u0144 rozpoznawczych i zwiadowczych. Ostatnim zwyci\u0119stwem fi\u0144skim, w kt\u00F3rym mia\u0142 udzia\u0142 Hurricane, by\u0142o p\u00F3\u0142 zestrzelenia zaliczone 1 stycznia 1942 roku. Zwyci\u0119stwo to oraz pi\u0119\u0107 zestrzele\u0144 z lipca 1941 to jedyne osi\u0105gni\u0119cia fi\u0144skich pilot\u00F3w lataj\u0105cych Hurricaneami. W czerwcu 1942 roku dwa Hurricaney wyznaczono do obrony powietrznej Helsinek (maszyny te pr\u00F3bowano wykorzysta\u0107 w roli nocnych my\u015Bliwc\u00F3w).\n\nTrzy pozosta\u0142e Hurricaney wpad\u0142y w r\u0119ce Rosjan w lutym 1942 roku. Tylko jeden z nich uda\u0142o si\u0119 naprawi\u0107 w stopniu umo\u017Cliwiaj\u0105cym wykonywanie lot\u00F3w. By\u0142y r\u00F3wnie\u017C plany do pozyskania wi\u0119kszej liczby Hurricane\u00F3w z Niemiec, jednak ich s\u0142abe osi\u0105gi w por\u00F3wnaniu z samolotem Brewster B-239 spowodowa\u0142y, \u017Ce Finowie zmienili zdanie. W 1943 Finlandia zaoferowa\u0142a swoje Hurricaney Rumunii, ale Rumuni nie byli zainteresowani ich zakupem. \n\nW archiwach brakuje materia\u0142\u00F3w dokumentuj\u0105cych potyczki mi\u0119dzy fi\u0144skimi i radzieckimi Hurricaneami, r\u00F3wnie\u017C w dokumentach radzieckich wzmianki na ten temat s\u0105 bardzo zdawkowe i nieliczne. Piloci z 65. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego zestrzelili jednego Hurricanea w listopadzie 1941 roku. Finowie odnotowali utrat\u0119 dw\u00F3ch Hurricane\u00F3w w walce. \n\nWszystkie fi\u0144skie Hurricaney Mk I zosta\u0142y wycofane ze s\u0142u\u017Cby w 1943 roku. Tylko jeden samolot w wersji Mk II zosta\u0142 naprawiony w kwietniu 1944 roku i s\u0142u\u017Cy\u0142 jako maszyna zapasowa w jednostce LLv 34. Ostatni z fi\u0144skich Hurricane\u00F3w zako\u0144czy\u0142 loty w maju 1944 roku.\n\nNumery boczne samolot\u00F3w w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych:\n\nMk I:\nHU451 do 462 (HU461 i HU462 utracono w czasie przebazowania). W maju 1940 roku zmieniono numeracj\u0119 samolot\u00F3w na HC-451 do 460\nMk IIA:\nHC-465 (zdobyty przez Rosjan)\n\nZalety: Prosty w sterowaniu. \u015Awietnie przystosowany do przegl\u0105d\u00F3w i napraw w warunkach polowych. Niezawodny i stabilny w czasie lotu. Wytrzyma\u0142y strukturalnie. Doskona\u0142a charakterystyka pilota\u017Cowa.\n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widzialno\u015B\u0107 z kabiny. S\u0142abe uzbrojenie. Wyra\u017Anie gorsze parametry lotne od samolot\u00F3w my\u015Bliwskich wroga. Brak cz\u0119\u015Bci zamiennych w Finlandii.\n\n\n
HurricaneMkIIb    \n    Hawker Hurricane Mk IIB, model 1940 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2495 kg\n    Startowa: 3175 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,81 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,9 m kw. \n\nSilnik: Rolls Royce Merlin XX\nMoc: \n    Ci\u0105g\u0142a: 950 KM\n    Startowa: 1280 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n    Na poziomie morza: 412 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5425 m: 531,5 km/h\nCzas zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 19-20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 7,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 125 m\nZasi\u0119g: 772 km\n\nUzbrojenie:\n    8 karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 7,69 mm \n\nPo zako\u0144czeniu bitwy o Angli\u0119 RAF mia\u0142 czas na wyeliminowanie przynajmniej niekt\u00F3rych z najpowa\u017Cniejszych wad Hurricanea. Cho\u0107 wstrzymanie produkcji tego, og\u00F3lnie rzecz bior\u0105c, przestarza\u0142ego ju\u017C samolotu nadal nie by\u0142o mo\u017Cliwe, znaleziono wystarczaj\u0105co du\u017Co \u015Brodk\u00F3w na jego modernizacj\u0119. Zmiany mia\u0142y obj\u0105\u0107 przede wszystkim zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy oraz uzbrojenie.\nJu\u017C w 1939 roku wytw\u00F3rnia Hawker eksperymentowa\u0142a, montuj\u0105c w Hurricane r\u00F3\u017Cne silniki. Poniewa\u017C lotnictwo brytyjskie korzysta\u0142o g\u0142\u00F3wnie z zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych produkowanych przez firm\u0119 Rolls Royce, zniszczenie fabryk tego producenta mog\u0142o oznacza\u0107 ca\u0142kowit\u0105 katastrof\u0119 dla produkcji nowego samolotu. Dlatego te\u017C podj\u0119to pr\u00F3by montowania w Hurricane silnik\u00F3w z innych wytw\u00F3rni. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017Ce silniki Rolls Royce s\u0105 znacznie lepsze od produkt\u00F3w konkurencji.\nNajlepsze rezultaty osi\u0105gni\u0119to, instaluj\u0105c silnik Merlin XX o mocy 1185 KM, wyposa\u017Cony w dwustopniow\u0105 spr\u0119\u017Cark\u0119. Nie by\u0142 on specjalnie l\u017Cejszy ani ci\u0119\u017Cszy od Merlina II lub III, jednak samoloty wyposa\u017Cone w ten zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy wykazywa\u0142y si\u0119 znacz\u0105cym wzrostem osi\u0105g\u00F3w, zw\u0142aszcza w zakresie ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bci. \n11 czerwca 1940 roku wypr\u00F3bowano po raz pierwszy Hurricanea z silnikiem Merlin XX. Ju\u017C w pierwszym locie samolot osi\u0105gn\u0105\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 565 km/h, cho\u0107 w tym samym czasie seryjne egzemplarze Mk I nie by\u0142y w stanie uzyska\u0107 pr\u0119dko\u015Bci wi\u0119kszych ni\u017C 515-530 km/h. Wprowadzono tak\u017Ce kilka, w wi\u0119kszo\u015Bci niewielkich zmian: zainstalowano wi\u0119ksz\u0105 ch\u0142odnic\u0119, wi\u0119ksze lusterko wsteczne, zmodernizowano tak\u017Ce cz\u0119\u015B\u0107 wyposa\u017Cenia itd. We wrze\u015Bniu 1940 roku nowy model otrzyma\u0142 nazw\u0119 Hurricane Mk II i zosta\u0142 wprowadzony do produkcji seryjnej.\nDywizjon nr 111 by\u0142 pierwsz\u0105 jednostk\u0105, kt\u00F3ra otrzyma\u0142a now\u0105 wersj\u0119 Hurricanea. Samoloty nadal mia\u0142y stare skrzyd\u0142a, znane z wersji Mk I, oraz osiem karabin\u00F3w maszynowych. Cho\u0107 uzbrojenie samolotu w 12 karabin\u00F3w maszynowych planowano ju\u017C wcze\u015Bniej, niedobory produkcyjne sprawi\u0142y, \u017Ce w egzemplarzach pierwszych serii montowano ich tylko 8. Kad\u0142ub zosta\u0142 ju\u017C odpowiednio przystosowany do monta\u017Cu nowych skrzyde\u0142 i uzbrojenia. Wprowadzona do produkcji w listopadzie 1940 roku seria IIA by\u0142a wariantem przej\u015Bciowym mi\u0119dzy wersj\u0105 Mk I oraz Mk IIB. Ostatecznie Hurricane zosta\u0142 wyposa\u017Cony w 12 karabin\u00F3w maszynowych oraz zaczepy do podwieszania dodatkowych, podskrzyd\u0142owych zbiornik\u00F3w paliwa pojemno\u015Bci 116 litr\u00F3w; po raz pierwszy wypr\u00F3bowano je w maju 1940 roku w czasie dalekich przebazowa\u0144. P\u00F3\u017Aniej zbiorniki zmieniono tak, aby samolot m\u00F3g\u0142 wykonywa\u0107 z nimi zwroty bojowe, a ostatecznie powsta\u0142a ich wersja odrzucana. \nPoniewa\u017C zadania my\u015Bliwskie Hurricane\u00F3w by\u0142y stopniowo przejmowane przez Spitfirey, rola tych samolot\u00F3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 powoli sprowadza\u0107 do atakowania cel\u00F3w naziemnych, st\u0105d te\u017C Hurricaney zacz\u0119to wyposa\u017Ca\u0107 w zaczepy bombowe. Pod koniec kwietnia 1941 roku przetestowano pierwszego Hurricanea Mk I przenosz\u0105cego dwie bomby po 113 kg ka\u017Cda - gdy pr\u00F3ba zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, Ministerstwo Lotnictwa zaaprobowa\u0142o my\u015Bliwsko-bombow\u0105 wersj\u0119 tego samolotu. Test modelu Mk IIB w wersji przenosz\u0105cej bomby odby\u0142 si\u0119 w maju 1941 roku i r\u00F3wnie\u017C zako\u0144czy\u0142 si\u0119 powodzeniem. \n\nWersje podstawowe:\nHurricane Mk IIA  Model podstawowy. 8 karabin\u00F3w maszynowych Browninga kaliber 0,303 cala.\nHurricane Mk IIB  12 karabin\u00F3w maszynowych Browninga kaliber 0,303 cala. \nHurricane Mk IIC  Cztery dzia\u0142ka Hispano-Suiza kaliber 20 mm. \u0141\u0105cznie zbudowano 4711 egzemplarzy.\nHurricane Mk IID  Niszczyciel czo\u0142g\u00F3w. Dwa dzia\u0142ka kaliber 40 mm w gondolach podskrzyd\u0142owych oraz dwa karabiny maszynowe Browning MK II do celowania.\nHurricane Mk IIE  Znany r\u00F3wnie\u017C pod nazw\u0105 Hurricane Mk IV. Nowe silniki Rolls Royce Merlin XXIV lub XXVII o mocy 1620 KM. Przeprojektowane skrzyd\u0142o. \n\nZalety: Prosty w sterowaniu. Prosta obs\u0142uga i naprawy w warunkach polowych. Niezawodny i stabilny w locie. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widzialno\u015B\u0107 z kabiny. Wyra\u017Anie gorsze osi\u0105gi od wsp\u00F3\u0142czesnych mu samolot\u00F3w my\u015Bliwskich nieprzyjaciela. \n\n\n
HurricaneMkIIc    \n    Hawker Hurricane Mk IIC, model 1941 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2495 kg\n    Startowa: 3175 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,81 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,9 m kw.\n\nSilnik: Rolls Royce Merlin XX\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 950 KM\n    Startowa: 1280 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 418 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5425 m: 529,7 km/h \nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 19-20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 7,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 851 m\nZasi\u0119g: 740 km\n\nUzbrojenie:\n    4 dzia\u0142ka Hispano-Suiza kaliber 20 mm\n\nKolejn\u0105 wersj\u0105 rozwojow\u0105 Hurricanea by\u0142 model uzbrojony w dzia\u0142ka. Zwi\u0105zane z tym prace rozpocz\u0119to przed wojn\u0105 - armia brytyjska stara\u0142a si\u0119 zakupi\u0107 licencj\u0119 od firm Hispano-Suiza oraz Oerlikon. W maju 1939 roku przetestowano Hurricanea wyposa\u017Conego w dwa dzia\u0142ka Oerlikon, a nieco p\u00F3\u017Aniej pr\u00F3bowano r\u00F3wnie\u017C uzbraja\u0107 w dzia\u0142ka te samoloty, w kt\u00F3rych instalowano silnik Merlin II. Spowodowa\u0142o to zwi\u0119kszenie masy do startu (do 2803 kg), a pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna samolotu spad\u0142a do 485 km/h. Wersja ta nie wzbudzi\u0142a wi\u0119kszego zainteresowania, poniewa\u017C uznano, \u017Ce konstrukcja samolotu jest zbyt s\u0142aba do przenoszenia dzia\u0142ek.\nEksperymenty z dzia\u0142kami wznowiono w czasie bitwy o Angli\u0119. Planowano, \u017Ce seryjne samoloty b\u0119d\u0105 wyposa\u017Cone w cztery dzia\u0142ka Hispano-Suiza kaliber 20 mm. Konfiguracj\u0119 t\u0119 przetestowano najpierw na maszynach wersji Mk I - od razu si\u0119 okaza\u0142o, \u017Ce w tym celu trzeba zaprojektowa\u0107 ca\u0142kowicie nowe skrzyd\u0142o. Masa samolotu wzros\u0142a do 3376 kg, a jego pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna spad\u0142a do 467 km/h. Nale\u017Cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017Ce prototypem by\u0142 akurat w tym wypadku zu\u017Cyty my\u015Bliwiec, na dodatek wyposa\u017Cony w stary silnik. Wystartowa\u0142 on po raz pierwszy 7 czerwca 1940 roku, a 19 sierpnia trafi\u0142 do Dywizjonu 151. w celu przeprowadzenia pr\u00F3b bojowych (nie istniej\u0105 jednak \u017Cadne znane dowody, \u017Ce maszyna ta by\u0142a wykorzystywana do lot\u00F3w bojowych).\nPierwszy lot Hurricanea wersji Mk II wyposa\u017Conego w dzia\u0142ka odby\u0142 si\u0119 w lutym 1941 roku. Nieco p\u00F3\u017Aniej sta\u0142 si\u0119 on prototypem dla serii Mk IIC. Nowy silnik - Merlin XX - sprawi\u0142, \u017Ce osi\u0105gi tej konstrukcji sta\u0142y si\u0119 akceptowalne. Przy masie do startu 3680 kg pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna tej maszyny wynosi\u0142a 540 km/h. Nawet po zastosowaniu tropikalnego filtru (co zwi\u0119ksza\u0142o mas\u0119 samolotu o dodatkowe 100 kg) pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna nie spada\u0142a poni\u017Cej 515 km/h. \nW maju 1941 roku ruszy\u0142a produkcja masowa wersji Mk IIC. Pierwsze samoloty zosta\u0142y dostarczone do pu\u0142k\u00F3w liniowych walcz\u0105cych na froncie miesi\u0105c p\u00F3\u017Aniej. Chocia\u017C na papierze by\u0142 to nadal dzienny my\u015Bliwiec, Hurricanea rzadko u\u017Cywano w tej roli, g\u0142\u00F3wnie ze wzgl\u0119du na znacznie mniejsz\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 i pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia w por\u00F3wnaniu z my\u015Bliwcami przeciwnika. Hurricaneom przydzielono zadania nocnych my\u015Bliwc\u00F3w, dziennych i nocnych my\u015Bliwc\u00F3w bombarduj\u0105cych, rozpoznania bliskiego zasi\u0119gu, samoloty bra\u0142y te\u017C udzia\u0142 w akcjach ratowniczych. Spowodowa\u0142o to, \u017Ce produkowano t\u0119 maszyn\u0119 jeszcze przez pewien czas.\nWarto\u015B\u0107 Hurricane Mk IIC jako samolotu szturmowego wzros\u0142a dodatkowo po wyposa\u017Ceniu go w podskrzyd\u0142owe prowadnice do przenoszenia niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych. By\u0142 to pierwszy jednomiejscowy my\u015Bliwiec brytyjski, wyposa\u017Cony w urz\u0105dzenia do przenoszenia 8 rakiet typu UP, stosowanych g\u0142\u00F3wnie do zwalczania jednostek p\u0142ywaj\u0105cych wroga. W czasie lot\u00F3w testowych i pr\u00F3b wprowadzono wiele zmian w konstrukcji samej rakiety, co znacznie zwi\u0119kszy\u0142o efektywno\u015B\u0107 bojow\u0105 tej broni. Produkowano trzy rodzaje rakiet: przeciwpancerne, od\u0142amkowo-krusz\u0105ce oraz \u0107wiczebne. \nWersja Mk II by\u0142a najwa\u017Cniejszym wariantem Hurricanea, st\u0105d te\u017C wyprodukowano go w znacznie wi\u0119kszej liczbie egzemplarzy ni\u017C jakakolwiek innej wersji tego samolotu. Samolot ten s\u0142u\u017Cy\u0142 na wszystkich frontach II wojny \u015Bwiatowej. Hurricane bra\u0142 udzia\u0142 w obronie Wielkiej Brytanii, walczy\u0142 w \u015Br\u00F3dziemnomorskim teatrze dzia\u0142a\u0144 wojennych, toczy\u0142 boje z Japo\u0144czykami nad Pacyfikiem oraz w Chinach, Indiach i Birmie. By\u0142 tak\u017Ce u\u017Cywany przez si\u0142y powietrzne wielu pa\u0144stw - Finlandii, ZSRR, Indii, Iranu i innych. \n\nWersje podstawowe:\nHurricane Mk IIA  Model podstawowy. Osiem karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 0,303 cala.\nHurricane Mk IIB  12 karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 0,303 cala. \nHurricane Mk IIC  Cztery dzia\u0142ka Hispano-Suiza kaliber 20 mm. \u0141\u0105cznie zbudowano 4711 egzemplarzy. \nHurricane Mk IID  Niszczyciel czo\u0142g\u00F3w. Dwa dzia\u0142ka kaliber 40 mm w gondolach podskrzyd\u0142owych oraz dwa karabiny maszynowe Browning MK II do celowania. \nHurricane Mk IIE  Znany r\u00F3wnie\u017C pod nazw\u0105 Hurricane Mk IV. Nowe silniki Rolls Royce Merlin XXIV lub XXVII o mocy 1620 KM. Przeprojektowane skrzyd\u0142o. \n\nZalety: Prosty w sterowaniu. Prosty w obs\u0142udze i naprawach przeprowadzanych w warunkach polowych. Niezawodny i stabilny w locie. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widzialno\u015B\u0107 z kabiny. Wyra\u017Anie gorsze osi\u0105gi od wsp\u00F3\u0142czesnych mu samolot\u00F3w my\u015Bliwskich nieprzyjaciela. \n\n\n
HurricaneMkIIbMod \n    Hawker Hurricane Mk II, zmodyfikowany, z dzia\u0142kiem 20 mm, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2495 kg\n    Startowa: 3175 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,81 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,9 m kw.\n\nSilnik: Rolls Royce Merlin XX\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 950 KM\n    Startowa: 1280 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n    Na poziomie morza: 420 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5425 m: 530 km/h\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11125 m\nZasi\u0119g: 772 km\n\nUzbrojenie: \n    2 karabiny maszynowe UBS kaliber 12,7 mm \n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nW marcu 1942 roku wy\u017Csze dow\u00F3dztwo radzieckie nakaza\u0142o modernizacj\u0119 ca\u0142ej floty Hurricane\u00F3w w celu dostosowania jej do nowoczesnych standard\u00F3w. Wzmocniono opancerzenie kabiny pilota, zaproponowano tak\u017Ce kilka innych, mniej istotnych zmian. Najwi\u0119ksze modyfikacje wprowadzono w uzbrojeniu. Do wyboru by\u0142y trzy warianty: cztery dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm, dwa dzia\u0142ka SzWAK uzupe\u0142nione dwoma karabinami maszynowymi UBK kaliber 12,7 mm oraz cztery karabiny maszynowe UBT. Przyj\u0119to ostatnie rozwi\u0105zanie, gdy\u017C niewielka masa broni mia\u0142a du\u017Cy wp\u0142yw na osi\u0105gi, jednak do produkcji skierowano dwie pierwsze ze wzgl\u0119du na znacznie wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia. Program modernizacji obejmowa\u0142 r\u00F3wnie\u017C zamocowanie podskrzyd\u0142owych prowadnic dla 4-6 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych typu RS-82.\nNowe uzbrojenie znacznie poprawi\u0142o efektywno\u015B\u0107 zwalczania cel\u00F3w powietrznych oraz naziemnych przez Hurricaney, cz\u0119sto zreszt\u0105 u\u017Cywano tego samolotu w roli "szturmowika". Po przystosowaniu go do przenoszenia nowoczesnego uzbrojenia Hurricane m\u00F3g\u0142 z \u0142atwo\u015Bci\u0105 przenosi\u0107 dwie bomby FAB-100 bez \u017Cadnego wp\u0142ywu na osi\u0105gi. Samolot by\u0142 w stanie wytrzyma\u0107 nawet wielokrotne trafienia - pilot 483. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego A. L. Ko\u017Cewnikow wyl\u0105dowa\u0142 pewnego razu samolotem, w kt\u00F3rym by\u0142y 162 otwory po pociskach.\nHurricaney wykonywa\u0142y wiele misji zwi\u0105zanych z atakowaniem cel\u00F3w naziemnych. W lecie 1942 roku 191. pu\u0142k lotnictwa my\u015Bliwskiego lataj\u0105cy na zmodyfikowanych Hurricaneach ca\u0142kowicie zniszczy\u0142 du\u017C\u0105 kolumn\u0119 zaopatrzeniow\u0105 w pobli\u017Cu miejscowo\u015Bci Nowy Osko\u0142. W 1942 roku samoloty Hurricane oraz I\u0142-2 zniszczy\u0142y 11 samolot\u00F3w my\u015Bliwskich oraz jednego Ju-52 na ziemi. Pu\u0142ki my\u015Bliwskie cz\u0119sto wykorzystywano do zada\u0144 zwi\u0105zanych z atakowaniem cel\u00F3w naziemnych, tak\u017Ce niekt\u00F3re pu\u0142ki "szturmowik\u00F3w" mia\u0142y na wyposa\u017Ceniu Hurricaney, na przyk\u0142ad 65. SzAP na p\u00F3\u0142nocy.\nHistoria Hurricane\u00F3w w Radzieckich Si\u0142ach Powietrznych zacz\u0119\u0142a si\u0119 prawie sze\u015B\u0107 miesi\u0119cy wcze\u015Bniej. By\u0142 to pierwszy samolot u\u017Cywany przez WWS w ramach umowy Lend-Lease. 28 sierpnia 1941 roku 24 Hurricaney IIB wystartowa\u0142y z brytyjskiego lotniskowca Argus i wyl\u0105dowa\u0142y w Murma\u0144sku w p\u00F3\u0142nocnej Rosji, w pobli\u017Cu ko\u0142a podbiegunowego. 15 kolejnych maszyn do\u0142\u0105czy\u0142o niebawem, cho\u0107 do Murma\u0144ska dotar\u0142y na statkach towarowych. Przez dwa miesi\u0105ce brytyjscy piloci os\u0142aniali Murma\u0144sk i przez ponad miesi\u0105c zapewniali eskort\u0119 bombowcom, jednocze\u015Bnie ucz\u0105c latania nowymi samolotami pilot\u00F3w radzieckich. Nast\u0119pnie Hurricaney przekazano do 78. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego Radzieckich Si\u0142 Powietrznych Floty P\u00F3\u0142nocnej. Pierwsza partia Hurricane\u00F3w by\u0142a pocz\u0105tkiem d\u0142ugiego strumienia dostaw sp\u0142ywaj\u0105cego z fabryk w Wielkiej Brytanii i Kanadzie. \nNiefortunnym zbiegiem okoliczno\u015Bci wiele maszyn (zw\u0142aszcza z pierwszych dostaw) by\u0142o zu\u017Cytych, u\u017Cywanych wcze\u015Bniej przez weteran\u00F3w bitwy o Angli\u0119, w niekt\u00F3rych samolotach brakowa\u0142o pewnych cz\u0119\u015Bci. Nawet egzemplarz Hurricane oficjalnie wys\u0142any do NII WWS w celach zapoznawczych by\u0142 starym i zu\u017Cytym samolotem, pozbawionym m.in. d\u017Awigni startera, zegara i uzbrojenia. Wiele przekazanych samolot\u00F3w brytyjskich (w przeciwie\u0144stwie do ameryka\u0144skich) trzeba by\u0142o podda\u0107 naprawom lub uzupe\u0142ni\u0107 w nich wyposa\u017Cenie. Nie by\u0142o wyj\u0105tkiem przekazywanie do ZSRR samolot\u00F3w, kt\u00F3re wylata\u0142y wcze\u015Bniej 100 i wi\u0119cej godzin. \nRadzieckie Hurricaney rozpocz\u0119\u0142y s\u0142u\u017Cb\u0119 na p\u00F3\u0142nocy, a nieco p\u00F3\u017Aniej zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 na innych frontach. Pierwsze pojedynki wykaza\u0142y wiele niedostatk\u00F3w Hurricane\u00F3w. G\u0142\u00F3wnym problemem by\u0142o s\u0142abe uzbrojenie - karabiny maszynowe kaliber 7,69 mm mia\u0142y zbyt s\u0142ab\u0105 si\u0142\u0119 ognia, aby zestrzeli\u0107 dobrze opancerzone samoloty niemieckie. Oto typowy przyk\u0142ad: w styczniu 1942 roku trzy Hurricaney IIB ze 191. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego \u015Bciga\u0142y przez prawie 10 minut niemiecki samolot rozpoznawczy Ju-88. Wszystkie trzy my\u015Bliwce zu\u017Cy\u0142y ca\u0142\u0105 amunicj\u0119, dziurawi\u0105c uciekaj\u0105cego Niemca jak rzeszoto - mimo to nie uda\u0142o si\u0119 im go zestrzeli\u0107. \nR\u00F3wnie wiele pozostawia\u0142a do \u017Cyczenia niezawodno\u015B\u0107 uzbrojenia. Ekstremalne warunki zimowe p\u00F3\u0142nocnej Rosji powodowa\u0142y cz\u0119ste zamarzanie broni, kt\u00F3ra w takich warunkach odmawia\u0142a pos\u0142usze\u0144stwa. Aby zniszczy\u0107 samolot przeciwnika, wielu pilot\u00F3w po prostu je taranowa\u0142o. \nRadzieccy piloci nie byli zachwyceni osi\u0105gami Hurricane\u00F3w. By\u0142 on nieco szybszy od I-16, ale wolniejszy od Jaka-1. Ponadto Hurricane ust\u0119powa\u0142 pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci niemieckim Messerschmittom 109E oraz 109F na wszystkich wysoko\u015Bciach. Du\u017Ca powierzchnia p\u0142atowca Hurricanea dzia\u0142a\u0142a podczas nurkowania jak hamulec aerodynamiczny, co z kolei uniemo\u017Cliwia\u0142o do\u015Bcigni\u0119cie nurkuj\u0105cych samolot\u00F3w niemieckich. Cho\u0107 Hurricane mia\u0142 lepsze osi\u0105gi w zwrotach ni\u017C Messerschmitt, nie by\u0142 ju\u017C jednak tak zwrotny w p\u0142aszczy\u017Anie poziomej jak my\u015Bliwce Polikarpowa.\nKolejny problem stanowi\u0142o konstrukcyjne rozwi\u0105zanie podwozia. K\u0105t, przy kt\u00F3rym samolot kapotowa\u0142, wynosi\u0142 zaledwie 24 stopnie, a dla maszyn l\u017Cejszych (bez amunicji i paliwa) by\u0142 jeszcze mniejszy - l\u0105dowanie na wyboistych pasach startowych by\u0142o wi\u0119c po\u0142\u0105czone z du\u017Cym ryzykiem przewr\u00F3cenia maszyny na plecy. W samolotach, kt\u00F3rym si\u0119 to przytrafi\u0142o, drewniane \u015Bmig\u0142o najcz\u0119\u015Bciej si\u0119 \u0142ama\u0142o, a jego naprawa prawie zawsze by\u0142a niemo\u017Cliwa. Hurricane m\u00F3g\u0142 kapotowa\u0107 zar\u00F3wno w czasie ko\u0142owania, jak i startu. Aby temu zapobiec, na ogonie samolotu siada\u0142o zazwyczaj dw\u00F3ch mechanik\u00F3w, kt\u00F3rzy przytrzymywali go przy ziemi (t\u0119 sam\u0105 procedur\u0119 stosowano podczas startu wczesnych wersji Jak-\u00F3w). Gdy samolot zaczyna\u0142 start, mechanicy zeskakiwali z ogona. Oczywi\u015Bcie wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z pewn\u0105 liczb\u0105 wypadk\u00F3w - w jednym z nich obaj mechanicy zgin\u0119li, pilot zosta\u0142 ranny, a samolot - zniszczony.\nInnym problemem, kt\u00F3ry zmniejsza\u0142 przydatno\u015B\u0107 Hurricane\u00F3w w walce, by\u0142 brak cz\u0119\u015Bci zamiennych. Najbardziej potrzebne by\u0142y \u015Bmig\u0142a. Drewniane \u0142opaty \u0142atwo si\u0119 \u0142ama\u0142y podczas kapota\u017Cu, by\u0142y niszczone od\u0142amkami pocisk\u00F3w, a tak\u017Ce grudami i kamieniami, kt\u00F3rych nie brakowa\u0142o na wyboistych pasach startowych. Czasami zdarza\u0142o si\u0119, \u017Ce nawet po\u0142owa wszystkich dost\u0119pnych samolot\u00F3w sta\u0142a na ziemi tylko ze wzgl\u0119du na brak \u015Bmigie\u0142. Radzieckie fabryki zacz\u0119\u0142y produkowa\u0107 zast\u0119pcze \u015Bmig\u0142a dla Hurricane\u00F3w w kwietniu 1942 roku.\nPiloci szkol\u0105cy si\u0119 na ten typ samolotu mieli wiele trudno\u015Bci do pokonania. Musieli przelicza\u0107 r\u00F3\u017Cne jednostki: mile na kilometry, stopy na metry, galony na litry. Odmienna konstrukcja dr\u0105\u017Cka sterowego by\u0142a r\u00F3wnie\u017C przyczyn\u0105 kilku wypadk\u00F3w. \nMimo wszystkich tych niedogodno\u015Bci samolot ten mia\u0142 tak\u017Ce z pewno\u015Bci\u0105 wiele zalet. By\u0142 \u0142atwy w sterowaniu, a si\u0142a nacisku na dr\u0105\u017Cek podczas manewrowania, nawet przy du\u017Cych pr\u0119dko\u015Bciach, nie musia\u0142a by\u0107 zbyt du\u017Ca. Hurricane by\u0142 maszyn\u0105 stabiln\u0105 i przeci\u0119tni piloci mogli nim wykonywa\u0107 skomplikowane manewry bez wi\u0119kszych trudno\u015Bci, co w warunkach wojennych by\u0142o bardzo istotne. G\u0142\u00F3wn\u0105 zalet\u0105 Hurricanea - w por\u00F3wnaniu ze wsp\u00F3\u0142czesnymi mu radzieckimi samolotami my\u015Bliwskimi - by\u0142o niezawodne, mocne radio w ka\u017Cdym egzemplarzu, cho\u0107 i z nim wi\u0105za\u0142 si\u0119 pewien problem - radio by\u0142o zasilane z akumulatora. Je\u015Bli nawet samolot mia\u0142 akumulator, to przy ekstremalnych mrozach jego czas dzia\u0142ania wynosi\u0142 nie wi\u0119cej ni\u017C 1,5 godziny.\nWarto tak\u017Ce odnotowa\u0107, \u017Ce podczas zimy 1941-1942, gdy do Zwi\u0105zku Radzieckiego dostarczono g\u0142\u00F3wn\u0105 parti\u0119 Hurricane\u00F3w, radzieckim si\u0142om powietrznym bardzo brakowa\u0142o nowoczesnych samolot\u00F3w. Oczywi\u015Bcie w por\u00F3wnaniu z I-15 lub podobnymi maszynami Hurricane wydawa\u0142 si\u0119 wr\u0119cz cudem nowoczesnego lotnictwa, z drugiej strony jednak nawet pod koniec 1941 roku ust\u0119powa\u0142y one wyra\u017Anie niemieckim samolotom my\u015Bliwskim. Dlatego te\u017C radzieccy mechanicy i in\u017Cynierowie starali si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 poprawi\u0107 osi\u0105gi Hurricane\u00F3w. Jeszcze przed wdro\u017Ceniem oficjalnego programu modernizacyjnego dokonano wielu modyfikacji uzbrojenia. Karabiny maszynowe Browninga 7,69 mm zast\u0105pi\u0142y kaemy UBK kaliber 12,7 mm, zamontowano prowadnice dla niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82 oraz podw\u00F3jne dzia\u0142ka SzWAK. W wi\u0119kszo\u015Bci pu\u0142k\u00F3w mechanicy podwieszali pod Hurricaneami od 4 do 6 rakiet RS-82. Pogrubiono tak\u017Ce opancerzenie - w warunkach polowych oryginalne opancerzenie by\u0142o czasami zast\u0119powane siedzeniami pancernymi wyj\u0119tymi z I-16. \nPewne problemy wyst\u0105pi\u0142y, gdy mechanicy spr\u00F3bowali zast\u0105pi\u0107 glikol u\u017Cywany do ch\u0142odzenia silnika wod\u0105. Pocz\u0105tkowo wprowadzano pewne modyfikacje w systemie ch\u0142odzenia, lecz ostatecznie Hurricaney przesz\u0142y na p\u0142yny ch\u0142odz\u0105ce stosowane przez Rosjan - spisywa\u0142y si\u0119 one znacznie lepiej przy niskich temperaturach. \nW lecie 1942 roku "Haritony" (tak Rosjanie nazywali Hurricaney - od popularnego w XIX wieku imienia m\u0119skiego) by\u0142y szeroko u\u017Cywane przez Flot\u0119 P\u00F3\u0142nocn\u0105 i Ba\u0142tyck\u0105 oraz pu\u0142ki Radzieckich Si\u0142 Powietrznych na frontach karelia\u0144skim, kalini\u0144skim, p\u00F3\u0142nocno-zachodnim oraz woroneskim. Samoloty te wykorzystywa\u0142o r\u00F3wnie\u017C wiele pu\u0142k\u00F3w PVO w ca\u0142ym ZSRR.\nWady Hurricane\u00F3w mia\u0142y, rzecz jasna, negatywny wp\u0142yw na statystyki bojowe. Niekt\u00F3re pu\u0142ki odnotowa\u0142y niezwykle ci\u0119\u017Ckie straty. Na przyk\u0142ad 3. gwardyjski pu\u0142k lotnictwa my\u015Bliwskiego Radzieckich Si\u0142 Powietrznych Floty Ba\u0142tyckiej straci\u0142 wi\u0119kszo\u015B\u0107 swoich maszyn podczas os\u0142aniania wysuni\u0119tych pozycji na linii Newskaja-Dubrowka pod Leningradem w ci\u0105gu troch\u0119 wi\u0119cej ni\u017C tygodnia. Niewystarczaj\u0105ca pr\u0119dko\u015B\u0107 oraz pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia zmusza\u0142a pilot\u00F3w radzieckich do wykonywania zwrot\u00F3w wy\u0142\u0105cznie w p\u0142aszczy\u017Anie poziomej. Cz\u0119sto si\u0119 zdarza\u0142o, \u017Ce formacje Hurricane\u00F3w ju\u017C na sam widok nieprzyjaciela przyjmowa\u0142y szyki obronne (tzw. ko\u0142o), nie pr\u00F3buj\u0105c nawet atakowa\u0107. Prawie 8% wszystkich strat samolot\u00F3w w 1942 roku to Hurricane, cho\u0107 w\u015Br\u00F3d wszystkich dost\u0119pnych samolot\u00F3w typ ten stanowi\u0142 mniej ni\u017C 5%. \nOczywi\u015Bcie pewna cz\u0119\u015B\u0107 najlepszych pilot\u00F3w radzieckich by\u0142a w stanie uzyska\u0107 dobre rezultaty, lataj\u0105c Hurricaneami, bez wzgl\u0119du na ich wady. Istnieje wiele przyk\u0142ad\u00F3w, \u017Ce my\u015Bliwski as nawet przy liczebnej przewadze wroga potrafi\u0142 zestrzeli\u0107 przeciwnika i powraca\u0142 bezpiecznie do domu. 19 czerwca 1942 roku siedem Hurricane\u00F3w prowadzonych przez G. W. Zimina zaatakowa\u0142o 12 Ju-86 Stuka os\u0142anianych przez 15 samolot\u00F3w Bf-109. Rosjanie zestrzelili 10 samolot\u00F3w niemieckich, trac\u0105c jedynie jedn\u0105 maszyn\u0119. Nie by\u0142 to jednak typowy przyk\u0142ad pojedynku powietrznego - do\u015Bwiadczenie pojedynczych pilot\u00F3w nadal by\u0142o niewystarczaj\u0105ce. \nPo raz pierwszy u\u017Cyto Hurricane\u00F3w na du\u017C\u0105 skal\u0119 w czasie potyczek nad Donem, stanowi\u0105cych wst\u0119p do bitwy o Stalingrad. Niemcy cz\u0119sto u\u017Cywali przestarza\u0142ych samolot\u00F3w na p\u00F3\u0142nocy, a najlepszych - na po\u0142udniu. Operowa\u0142 tam 235. IAD, w kt\u00F3rego sk\u0142ad wchodzi\u0142 191., 436. oraz 46. pu\u0142k lotnictwa my\u015Bliwskiego - wszystkie wyposa\u017Cone wy\u0142\u0105cznie w Hurricaney. Piloci tych jednostek rozpocz\u0119li walk\u0119 w czerwcu 1942 roku i w ci\u0105gu pierwszego tygodnia zastrzelili 29 nieprzyjacielskich samolot\u00F3w. W lipcu jednostka straci\u0142a 17 Hurricane\u00F3w, jednak za ka\u017Cdego zestrzelonego Hurricanea Niemcy p\u0142acili co najmniej dwoma w\u0142asnymi samolotami. Poniewa\u017C ponoszonych strat nie mo\u017Cna by\u0142o uzupe\u0142ni\u0107 nowymi Hurricaneami, piloci otrzymywali w zamian Jaki i \u0141a. Nied\u0142ugo potem jednostka ta u\u017Cywa\u0142a ju\u017C prawie wy\u0142\u0105cznie radzieckich samolot\u00F3w.\nTakie perypetie dotyczy\u0142y znacznie wi\u0119kszej liczby jednostek. 1 lipca 1942 roku Radzieckie Si\u0142y Powietrzne mia\u0142y 202 samoloty Hurricane, ale w listopadzie by\u0142o ich ju\u017C tylko 130. Maszyny te odegra\u0142y najwa\u017Cniejsz\u0105 rol\u0119 na p\u00F3\u0142nocy Rosji - na pozosta\u0142ych frontach dominowa\u0142y nowoczesne my\u015Bliwce radzieckie.\nNieco p\u00F3\u017Aniej Hurricaney zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015Bci przekazane do pu\u0142k\u00F3w PVO chroni\u0105cych terytorium ZSRR z dala od stref frontowych. Hurricane IIC by\u0142 lubiany za swoje silne uzbrojenie, z\u0142o\u017Cone z czterech dzia\u0142ek kaliber 20 mm. Bro\u0144 ta by\u0142a ca\u0142kowicie bezu\u017Cyteczna w walce z innymi samolotami my\u015Bliwskimi, sprawdza\u0142a si\u0119 za to doskonale podczas atakowania bombowc\u00F3w. Cho\u0107 w lipcu 1943 roku pu\u0142ki PVO mia\u0142y tylko 495 Hurricane\u00F3w, to jednak ju\u017C w czerwcu nast\u0119pnego roku ich liczba wzros\u0142a do 711. \u0141\u0105cznie w czasie wojny Hurricaney pu\u0142k\u00F3w PVO zestrzeli\u0142y 252 nieprzyjacielskie samoloty.\n23 maja 1943 roku Hurricaney Radzieckich Si\u0142 Powietrznych wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w ostatnim zadaniu. Czterech pilot\u00F3w z 933. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego si\u0142 obrony powietrznej naprowadzano radarem na niemiecki samolot transportowy FW-200, kt\u00F3ry po przeleceniu 270 mil wyl\u0105dowa\u0142 na chwil\u0119 w stepie. Hurricaney ostrzela\u0142y wroga z lotu kosz\u0105cego, zapalaj\u0105c samolot, a nast\u0119pnie wskaza\u0142y jego po\u0142o\u017Cenie oddzia\u0142om NKWD, kt\u00F3re wzi\u0119\u0142y za\u0142og\u0119 do niewoli.\n\nPo zako\u0144czeniu s\u0142u\u017Cby w Radzieckich Si\u0142ach Powietrznych Hurricaney by\u0142y u\u017Cywane w pu\u0142kach floty. Wykonywa\u0142y tam zadania zwi\u0105zane z atakowaniem cel\u00F3w naziemnych, najcz\u0119\u015Bciej wymierzone przeciwko jednostkom Luftflotte stacjonuj\u0105cych w bazach skandynawskich. Samolot\u00F3w tych u\u017Cywano tak\u017Ce do nocnych bombardowa\u0144 i nalot\u00F3w n\u0119kaj\u0105cych w tym samym rejonie. \nPo kapitulacji Niemiec Hurricaney zosta\u0142y wycofane z pu\u0142k\u00F3w frontowych. Poniewa\u017C ZSRR nie by\u0142o zobligowane do zwrotu tych maszyn Brytyjczykom, wszystkie wys\u0142ano na z\u0142omowiska lub rozebrano na cz\u0119\u015Bci zamienne. Przez bardzo kr\u00F3tki okres u\u017Cywano ich jako samolot\u00F3w kurierskich, przeznaczonych do szybkiego przewozu przesy\u0142ek pocztowych, lecz nie sprawdzi\u0142y si\u0119 one zbyt dobrze w tej roli. W ten spos\u00F3b ich s\u0142u\u017Cba w Radzieckich Si\u0142ach Powietrznych zosta\u0142a zako\u0144czona.\n\u0141\u0105cznie do ZSRR wys\u0142ano 3092 samoloty, z czego 2834 egzemplarze by\u0142y u\u017Cywane przez pu\u0142ki lotnictwa wojskowego. Dostarczono co najmniej 210 Hurricane\u00F3w w wersji IIA, 1557 Hurricane\u00F3w w wersji IIB, 1009 w wersji IIC, 60 w wersji IID oraz 30 w wersji IV. Pewn\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 maszyn IIA stanowi\u0142y samoloty Mk I z odpowiednio zmodyfikowanym wyposa\u017Ceniem. ZSRR u\u017Cywa\u0142 r\u00F3wnie\u017C jednego egzemplarza w wersji morskiej (Sea Hurricane), katapultowanego z konwoju PQ18.\n\nZalety: Prosty w pilota\u017Cu. Prosty w obs\u0142udze i podczas napraw w warunkach polowych. Niezawodny i stabilny w locie. Silnie uzbrojony.\n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widzialno\u015B\u0107 z kabiny. Wyra\u017Anie ust\u0119powa\u0142 wsp\u00F3\u0142czesnym mu samolotom my\u015Bliwskim wroga.\n\n\n
I-153M62          \n    I-153 Czajka \n\nTyp: Dwup\u0142at my\u015Bliwski/samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 1348 kg\n    Startowa: 1859 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 6,18 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142:\n    G\u00F3rnych: 10,00 m\n    Dolnych: 7,50 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,10 m kw.\n\nSilnik: M-62\nMoc: 1000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 366 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 424 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 12-13,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g: 600 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm lub \n    4 karabiny maszynowe BS kaliber 12,7 mm albo \n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nSamolot my\u015Bliwski I-153 Czajka opracowa\u0142o w 1938 roku biuro konstrukcyjne N. N. Polikarpowa. W rzeczywisto\u015Bci, wbrew powszechnemu mniemaniu, by\u0142a to konstrukcja nowocze\u015Bniejsza od my\u015Bliwca I-16. I-153 ("I" od rosyjskiego s\u0142owa "istriebitiel" - my\u015Bliwiec) by\u0142 wersj\u0105 rozwojow\u0105 samolotu I-15, wygl\u0105da\u0142 on zreszt\u0105 z zewn\u0105trz bardzo podobnie do I-15. Podstawowe gabaryty by\u0142y identyczne, zmodyfikowano lekko kszta\u0142t charakterystycznego g\u00F3rnego skrzyd\u0142a, lecz w przeciwie\u0144stwie do I-15 I-153 mia\u0142 chowane podwozie. Silnik M-25 zast\u0105piono mocniejszym M-62, wzmocniono tak\u017Ce ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119, opancerzono te\u017C ty\u0142 siedzenia pilota. Samolot wszed\u0142 do produkcji w roku 1939 jako ostatni produkowany seryjnie dwup\u0142at radziecki. Projekt i konstrukcja I-153 by\u0142y bliskie perfekcji, a osi\u0105gi - jak na dwup\u0142atowiec  znakomite. Konstrukcja ta mog\u0142a by\u0107 uwa\u017Cana za najbardziej doskona\u0142y samolot ze wszystkich dotychczas zbudowanych. W drugiej po\u0142owie lat trzydziestych I-153 nale\u017Ca\u0142 do kategorii samolot\u00F3w szybkich, jednak pod koniec tego okresu by\u0142 ju\u017C przestarza\u0142y, jeszcze przed wej\u015Bciem do produkcji. Na pocz\u0105tku lat czterdziestych jego pr\u0119dko\u015B\u0107 by\u0142a ju\u017C - jak na my\u015Bliwiec - niewystarczaj\u0105ca, gdy\u017C od samolot\u00F3w my\u015Bliwskich wymagano wtedy pr\u0119dko\u015Bci rz\u0119du 500-600 km/h, kt\u00F3rej nie by\u0142 on jednak w stanie rozwin\u0105\u0107. \u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 3400 egzemplarzy wszystkich wersji i odmian I-153.\n\nW lecie 1939 roku pojawi\u0142a si\u0119 pierwsza testowa wersja bojowa I-153, kt\u00F3r\u0105 oblatywano w rejonie rzeki Cha\u0142kin-Go\u0142 w Mongolii. Samolot ten by\u0142 u\u017Cywany w pierwszych latach II wojny \u015Bwiatowej.\n\nWersje podstawowe\nI-153 - Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm.\nI-153BS - Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe BS kaliber 12,7 mm.\nI-153P - (P od s\u0142owa "puszecznyj" - wyposa\u017Cony w dzia\u0142ko). Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm.\n\nZalety: Jeden z najlepszych (je\u015Bli nie najlepszy) masowo produkowanych, liniowych dwup\u0142at\u00F3w my\u015Bliwskich. Bardzo zwrotny. Silnie uzbrojony.\n\nWady: Za ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 jak na rok 1941. \n\n\n
I-16type18        \n   I-16 (typ 18), model 1939\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \nW\u0142asna: 1433 kg\nStartowa: 1830 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 6074 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,54 m kw.\n\nSilnik: M-62\nMoc:\n    800 KM (na 4000 m)\n    1000 KM na poziomie morza\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 413 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6360 m: 461 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 17-18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,4 minuty\nZasi\u0119g: 485 km\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9700 m\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n\nProdukcj\u0119 seryjn\u0105 tego samolotu, kt\u00F3ry przeszed\u0142 wiele r\u00F3\u017Cnych modyfikacji, rozpocz\u0119to w 1934 roku. Ka\u017Cda kolejna, nowsza wersja rozwija\u0142a wi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107, osi\u0105ga\u0142a wy\u017Cszy pu\u0142ap, by\u0142a tak\u017Ce silniej uzbrojona.\nI-16 bra\u0142 udzia\u0142 w operacjach wojskowych w Hiszpanii, Chinach oraz w Mongolii, u\u017Cywano go tak\u017Ce na pocz\u0105tku II wojny \u015Bwiatowej. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 6555 egzemplarzy wszystkich wariant\u00F3w tego samolotu.\nWersja I-16 typ 18 by\u0142a zaawansowan\u0105 wersj\u0105 modelu I-16 typ 10. Wprowadzono w niej wiele zmian w konstrukcji p\u0142atowca, jednak\u017Ce g\u0142\u00F3wna innowacja polega\u0142a na zainstalowaniu silnika M-62 oraz \u015Bmig\u0142a o zmiennym skoku. Ostatnia seria I-16 typ 18 mia\u0142a identyczne \u015Bmig\u0142o jak I-16 typ 24, wyposa\u017Cony w silnik M-63.\n\nZalety: Seryjny, liniowy samolot my\u015Bliwski o znakomitych osi\u0105gach. Bardzo zwrotny. Dobre uzbrojenie jak na \u00F3wczesne mo\u017Cliwo\u015Bci. \n\nWady: Zbyt wra\u017Cliwy na ruchy sterami, co by\u0142o szczeg\u00F3ln\u0105 cech\u0105 wszystkich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich konstruowanych przez Polikarpowa.\n\n\n
I-16type24        \n    I-16 (typ 24), model 1939 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1382,50 kg\n    Startowa: 1882 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 6,13 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,00 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,54 m kw.\n\nSilnik: M-63\nMoc: \n    900 KM na wysoko\u015Bci krytycznej\n    1000 KM na poziomie morza\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 440 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4800 m: 475 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 17-18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,0 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9700 m\nZasi\u0119g: 440 km\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nI-16 powsta\u0142 na deskach kre\u015Blarskich biura konstrukcyjnego N. N. Polikarpowa w 1933 roku. Pierwszy lot prototypu I-16 (Centralne Biuro Projektowe - 12) wykona\u0142 W. P. Czka\u0142ow 31 grudnia 1933 roku. I-16 ("I" od rosyjskiego s\u0142owa "istriebitiel" - my\u015Bliwiec) mia\u0142 by\u0107 bardzo zwrotnym bojowym samolotem my\u015Bliwskim rozwijaj\u0105cym du\u017C\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. My\u015Bliwiec ten charakteryzowa\u0142 si\u0119 ma\u0142ymi gabarytami i wynikaj\u0105c\u0105 st\u0105d minimaln\u0105 inercj\u0105 podczas wykonywania figur akrobatycznych. W rzeczywisto\u015Bci I-16 by\u0142 konstrukcj\u0105 do\u015B\u0107 niestabiln\u0105, rozwijaj\u0105c\u0105 du\u017Ce pr\u0119dko\u015Bci i wymagaj\u0105c\u0105 od pilota skupienia i uwagi, gdy\u017C reagowa\u0142 na najdrobniejsze nawet ruchy dr\u0105\u017Cka. W 1934 roku samolot skierowano do produkcji seryjnej, przeszed\u0142 tak\u017Ce wiele zmian konstrukcyjnych. Ka\u017Cda kolejna wersja I-16 rozwija\u0142a wi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107, osi\u0105ga\u0142a wy\u017Cszy pu\u0142ap i by\u0142a silniej uzbrojona.\nI-16 bra\u0142 udzia\u0142 w operacjach wojskowych w Hiszpanii, Chinach oraz w Mongolii, u\u017Cywano go tak\u017Ce na pocz\u0105tku II wojny \u015Bwiatowej. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 6555 egzemplarzy wszystkich wariant\u00F3w tego samolotu.\n\nZalety: Seryjny, liniowy samolot my\u015Bliwski o znakomitych osi\u0105gach. Bardzo zwrotny. Dobre uzbrojenie (w wersji typ 24). \n\nWady: Zbyt wra\u017Cliwy na ruchy sterami, co by\u0142o szczeg\u00F3ln\u0105 cech\u0105 wszystkich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich konstruowanych przez Polikarpowa.\n\n\n
I-185M-82A        \u0020  I-185 M-82, 1941\n\nTyp: my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\n    Startowa: 3735 kg\n    Z pe\u0142nym \u0142adunkiem: 3825 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,1 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,8 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,53 m kw.\n\nSilnik: 1 x M-82\nMoc:\n    Startowa: 1600 KM\n    Ci\u0105g\u0142a: 1390 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 549 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6170 m: 615 km/h\n\nCzas wznoszenia na 5000 m: 6 min\n\nPu\u0142ap: 10.450 m\nZasi\u0119g: 1380 km\n\nUzbrojenie: \n    3xdzia\u0142ko ShVAK kalibru 20mm\n    500 kg bomb\n\nI-185 z silnikiem M-82 mia\u0142 stanowi\u0107 ulepszon\u0105 wersj\u0119 I-185 o mocniejszym uzbrojeniu. Zamiast dw\u00F3ch karabin\u00F3w wielkokalibrowych i dw\u00F3ch ma\u0142okalibrowych, maszyn\u0119 I-185 M-82 wyposa\u017Cono w trzy dzia\u0142ka ShVAK kalibru 20mm. Dodatkowo w samolocie przeprojektowano kszta\u0142t owiewki, goleni podwozia i kad\u0142uba. \u0141\u0105cznie zbudowano dwa prototypy; pierwszy z nich wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze 21 lipca 1941 roku. Obydwa samoloty I-185 M-82 wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w pr\u00F3bach frontowych mi\u0119dzy grudniem 1942 a styczniem 1943.\n\nZalety:\n    Doskona\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107.\n    Prostota sterowania.\n    Pot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\n    Mniejsze tempo wznoszenia ni\u017C w modelu I-185 M-71.\n
I-185M-71         I-185 M-71 (norma produkcyjna), 1942\n\nTyp: my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\n    Startowa: 3735 kg\n    Z pe\u0142nym \u0142adunkiem: 3825 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,8 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,53 m kw.\n\nSilnik: 1 x M-71\nMoc:\n    Startowa: 2000 KM\n    Ci\u0105g\u0142a: 1625 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 600 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6170 m: 680 km/h\n\nCzas wznoszenia na 5000 m: 4,7 min\n\nPu\u0142ap: 10.000 m\nZasi\u0119g: 835 km\n\nUzbrojenie: \n    3xdzia\u0142ko ShVAK kalibru 20mm\n    500 kg bomb\n\nPrototyp I-185 wyposa\u017Cony w silnik M-71, po raz pierwszy oblatany 10 czerwca 1942 roku, zosta\u0142 oznaczony jako norma produkcyjna, tzn. prototyp, kt\u00F3ry ma stanowi\u0107 standard dla przysz\u0142ej produkcji. W por\u00F3wnaniu z innymi prototypami z tej serii, w tej maszynie uda\u0142o si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 wiele wad i poprawi\u0107 og\u00F3lna aerodynamik\u0119 konstrukcji. Samolot okre\u015Blany jako norma produkcyjna I-185 M-71 zosta\u0142 zbudowany na podstawie plan\u00F3w przeznaczonych do produkcji seryjnej. \n\nNorma produkcyjna I-185 M-71, wraz z maszyn\u0105 I-185 M-71 #6204 oraz dwoma samolotami I-185 M-82 przesz\u0142a pr\u00F3by bojowe na froncie mi\u0119dzy grudniem 1942 a styczniem 1943. Pr\u0119dko\u015B\u0107 i tempo wznoszenia tego samolotu znaczenie przekracza\u0142y osi\u0105gi wszystkich wsp\u00F3\u0142czesnych mu my\u015Bliwc\u00F3w radzieckich. Niestety, ze wzgl\u0119d\u00F3w politycznych oraz na skutek nacisk\u00F3w przeciwnik\u00F3w Polikarpowa, projekt nigdy nie zosta\u0142 skierowany do produkcji i zosta\u0142 anulowany. \n\nZalety:\n    Doskona\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107.\n    Doskona\u0142e tempo wznoszenia.\n    Prostota sterowania.\n    Pot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\n    Niewygodna d\u017Awignia przepustnicy.\n
Il-2_1940_Early   \n    I\u0142-2, model 1941 (pierwsza seria) - jednomiejscowy\n\nTyp: samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 3990 kg\n    Startowa: 5310 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 433 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2460 m: 450 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 9,2 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7800 m\nZasi\u0119g: 800 km.\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n    16 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nPomys\u0142 stworzenia samolotu zapewniaj\u0105cego bliskie wsparcie w\u0142asnym oddzia\u0142om naziemnym - samolotu atakuj\u0105cego, przeznaczonego do niszczenia si\u0142y \u017Cywej nieprzyjaciela oraz jego sprz\u0119tu wojskowego na polu walki - narodzi\u0142 si\u0119 ju\u017C w latach dwudziestych. Prace na przygotowaniem wymaga\u0144 technicznych zlecono w roku 1932 administracji pierwszej sekcji Komitetu Naukowo-Technicznego Si\u0142 Powietrznych, kt\u00F3rej przewodzi\u0142 Siergiej W\u0142adimirowicz Iliuszyn ("I\u0142"). Od tej chwili celem jego prac sta\u0142o si\u0119 tworzenie i ulepszanie opancerzonych samolot\u00F3w szturmowych "I\u0142".\n\nW maju 1938 roku biuro konstrukcyjne Iliuszyna rozpocz\u0119\u0142o prace nad nowym samolotem szturmowym, \u0142\u0105cz\u0105cym odpowiednio grube opancerzenie z silnym uzbrojeniem. Ju\u017C w 1939 roku przygotowano dwa prototypy, kt\u00F3re nazwano CKB-55. By\u0142 to protoplasta s\u0142ynnego I\u0142-2. Szczeg\u00F3lnym rozwi\u0105zaniem konstrukcyjnym CKB-55 by\u0142a g\u0142adka os\u0142ona (skorupa) przeciwpancerna, ukryta ca\u0142kowicie w kad\u0142ubie samolotu. Chroni\u0142a ona przed ostrza\u0142em z ziemi i powietrza dwuosobow\u0105 za\u0142og\u0119 (z\u0142o\u017Con\u0105 z pilota i strzelca) oraz kluczowe elementy maszyny - silnik i system paliwowo-olejowy. Po zako\u0144czeniu pr\u00F3b zdecydowano, \u017Ce samolot b\u0119dzie pilotowany przez jedn\u0105 osob\u0119, gdy\u017C zak\u0142adano, \u017Ce zmniejszona w ten spos\u00F3b masa umo\u017Cliwi uzyskanie wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015Bci i wi\u0119kszego zasi\u0119gu oraz wzmocnienie uzbrojenia i opancerzenia. W 1940 roku na podstawie zmienionych wymaga\u0144 i korzystaj\u0105c z prototypu CKB-55 opracowano now\u0105 wersj\u0119 szturmowca, oznaczon\u0105 jako CKB-57. W miejsce kabiny tylnego strzelca zainstalowano metalowe os\u0142ony i dodatkowy zbiornik z paliwem. Po pomy\u015Blnie uko\u0144czonych testach samolot zosta\u0142 pospiesznie wyko\u0144czony i skierowany do produkcji seryjnej.\nPrototypem serii produkcyjnej sta\u0142 si\u0119 drugi samolot, oznaczony jako CKB-55P. Podczas opracowywania tej konstrukcji wzi\u0119to pod uwag\u0119 wszystkie zg\u0142oszone uwagi (tak\u017Ce krytyczne). W celu polepszenia widoczno\u015Bci z kabiny zaprojektowano i wyprodukowano now\u0105 skorup\u0119 (os\u0142on\u0119) pancern\u0105 o zmodyfikowanym profilu przedzia\u0142u silnika i przykrywaj\u0105cej go os\u0142ony. Zaprojektowano tak\u017Ce now\u0105 os\u0142on\u0119 kabiny pilota (przeznaczon\u0105 specjalnie dla jednomiejscowej wersji samolotu), skr\u00F3cono te\u017C i pogrubiono os\u0142on\u0119 pancern\u0105. Po tych przer\u00F3bkach nowa konstrukcja wesz\u0142a do produkcji seryjnej - nadano jej nazw\u0119 I\u0142-2.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 36 165 egzemplarzy I\u0142a-2 we wszystkich wersjach.\n\nNa prze\u0142omie maja i czerwca 1941 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 dostawy pierwszych egzemplarzy I\u0142-2 do jednostek szturmowych WWS. Ju\u017C w pierwszych dniach wojny I\u0142-2 okaza\u0142 si\u0119 nadzwyczaj skuteczn\u0105 broni\u0105 do atakowania i niszczenia czo\u0142g\u00F3w oraz niemieckich kolumn zmotoryzowanych.\n\nZalety: Unikalny samolot szturmowy II wojny \u015Bwiatowej o znakomitych osi\u0105gach. Silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania. \n\nWady: Brak zabezpieczenia tylnej p\u00F3\u0142sfery samolotu. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia. \n\n\n
Il-2_1940_Late    \n    I\u0142-2, model 1941 (druga seria) - jednomiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 3990 kg\n    Startowa: 5310 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 433 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2460 m: 450 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 9,2 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7800 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n    8 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nI\u0142y-2 dostarczane pocz\u0105tkowo do pu\u0142k\u00F3w szturmowych by\u0142y dodatkowo uzbrojone w dwa karabiny maszynowe kaliber 7,62 mm, dwa dzia\u0142ka kaliber 20 mm oraz prowadnice dla 16 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych \u015Brednicy 82 mm (RS-82). W trakcie bojowej eksploatacji samolotu stwierdzono, \u017Ce zamontowane pod skrzyd\u0142ami szyny dla 16 rakiet znacz\u0105co obni\u017Caj\u0105 osi\u0105gi oraz zwrotno\u015B\u0107. Dlatego te\u017C podj\u0119to decyzj\u0119 o wyprodukowaniu niezmienionej konstrukcyjnie wersji I\u0142a-2, wyposa\u017Conej w prowadnice tylko dla 8 rakiet. W wielu wypadkach modyfikacje te wykonywano w warunkach polowych, wysi\u0142kiem pilot\u00F3w i mechanik\u00F3w jednostek lotniczych, przerabiaj\u0105c samoloty wcze\u015Bniejszych serii produkcyjnych. \n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu.\n\nWady: Brak zabezpieczenia tylnej p\u00F3\u0142sfery samolotu. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n\n\n
Il-2_1941_Early   \n    I\u0142-2, model 1941 (trzecia seria) - jednomiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 3990 kg\n    Startowa: 5310 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 433 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2460 m: 450 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 9,2 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7800 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm\n    8 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nPodczas pr\u00F3b zwi\u0119kszenia si\u0142y ra\u017Cenia samolotu I\u0142-2 biuro konstrukcyjne Iliuszyna opracowa\u0142o kolejny wariant tej maszyny, wyposa\u017Cony w nowe dzia\u0142ko WJa kaliber 23 mm, skonstruowane w 1940 roku przez A. A. Wo\u0142kowa (W) i S. J. Jarcewa (Ja). Dzia\u0142ko to mia\u0142o znacznie wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia ni\u017C stosowane poprzednio - SzWAK kaliber 20 mm. Wi\u0119ksza by\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 wylotowa pocisku (900 m/s w por\u00F3wnaniu do 800 m/s SzWAK), zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 te\u017C ponaddwukrotnie masa pocisku (200 g, w por\u00F3wnaniu z 96-gramowym pociskiem dzia\u0142ka SzWAK). WJa mia\u0142o jednak mniejsz\u0105 szybkostrzelno\u015B\u0107 (600 pocisk\u00F3w na minut\u0119 przy 800 dzia\u0142ka SzWAK). Nowe pociski kaliber 23 mm przebija\u0142y p\u0142yt\u0119 pancern\u0105 grubo\u015Bci 25 mm z odleg\u0142o\u015Bci 400 metr\u00F3w. Nowe dzia\u0142ka zast\u0105pi\u0142y dotychczas u\u017Cywane SzWAK, wyposa\u017Cono je tak\u017Ce w specjalne owiewki. Po pomy\u015Blnie zako\u0144czonych pr\u00F3bach zmienion\u0105 wersj\u0119 samolotu skierowano do produkcji seryjnej. Dostawy I\u0142\u00F3w-2 wyposa\u017Conych w dzia\u0142ka kaliber 23 mm do jednostek lotniczych radzieckich si\u0142 powietrznych rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017C w lecie 1941 roku.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu. \n\nWady: Brak zabezpieczenia tylnej p\u00F3\u0142sfery samolotu. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia. \n\n\n
Il-2_1941_Late    \n    I\u0142-2, model 1941 (modyfikowany) - dwumiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4130 kg\n    Startowa: 5165 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 420 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2460 m: 440 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 11,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6200 m\nZasi\u0119g: 750 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2\tkarabiny maszynowe DA lub 1 SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm\n    8 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 500 kg)\n\nOlbrzymi sukces frontowy I\u0142\u00F3w-2 przy\u0107miewa\u0142y bardzo du\u017Ce straty tych samolot\u00F3w, spowodowane brakiem tylnego uzbrojenia obronnego.\n\nNied\u0142ugo po wprowadzeniu I\u0142a-2 do produkcji seryjnej i rozpocz\u0119ciu dostaw do operacyjnych pu\u0142k\u00F3w szturmowych z frontu zacz\u0119\u0142y nadchodzi\u0107 wie\u015Bci, \u017Ce Niemcy doskonale znaj\u0105 najs\u0142abszy punkt tych maszyn (brak ochrony tylnej p\u00F3\u0142sfery) i zestrzeliwuj\u0105 te silnie opancerzone samoloty ca\u0142kowicie bezkarnie. \n\nBrak tylnego strzelca by\u0142 powa\u017Cn\u0105 wad\u0105 I\u0142a-2. Maszyny te ponosi\u0142y olbrzymie straty na skutek dzia\u0142a\u0144 my\u015Bliwc\u00F3w przeciwnika, kt\u00F3re bez \u017Cadnej obawy atakowali je z tylnej p\u00F3\u0142sfery, wiedz\u0105c, \u017Ce nic im nie zagra\u017Ca. Aby temu przeciwdzia\u0142a\u0107, mechanicy i technicy niekt\u00F3rych jednostek instalowali za kabinami I\u0142a-2 makiety karabin\u00F3w maszynowych, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017Ce w ten spos\u00F3b powstrzymaj\u0105 wroga od atak\u00F3w z ty\u0142u - rozwi\u0105zanie to nie poprawi\u0142o jednak sytuacji. Operacyjne jednostki lotnictwa szturmowego zacz\u0119\u0142y wi\u0119c niezale\u017Cnie przebudowywa\u0107 I\u0142y-2 w samoloty dwumiejscowe. Wprowadzane zmiany obejmowa\u0142y m.in. monta\u017C kabiny dla tylnego strzelca (za zbiornikiem paliwa umieszczonym za pilotem) oraz na zewn\u0105trz skorupy pancernej zamontowanej w kad\u0142ubie. W kabinie strzelca znajdowa\u0142a si\u0119 p\u00F3\u0142wie\u017Cyczka z karabinem maszynowym SzKAS kaliber 7,62 mm lub dwoma karabinami DA (D = Diegtiariew, A = lotnictwo) tego samego kalibru. Strzelec siedzia\u0142 na brezentowym prostok\u0105cie rozpi\u0119tym za opancerzon\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 tylnego zbiornika z paliwem. Takie rozwi\u0105zanie zapewnia\u0142o maksymalne mo\u017Cliwe zabezpieczenie przed atakiem wroga z ty\u0142u, nie pogorszy\u0142o r\u00F3wnie\u017C w znacz\u0105cy spos\u00F3b osi\u0105g\u00F3w samolotu. Jedyn\u0105 wad\u0105 by\u0142 fakt, \u017Ce tylny strzelec siedzia\u0142 poza opancerzon\u0105 skorup\u0105 kad\u0142uba, by\u0142 wi\u0119c nara\u017Cony na ogie\u0144 z ziemi oraz ostrza\u0142 samolot\u00F3w przeciwnika. \n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prawie pe\u0142na ochrona samolotu przed ogniem. Maszyna prosta i \u0142atwa w pilota\u017Cu. \n\nWady: Nieopancerzone stanowisko tylnego strzelca. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n\n\n
Il-2I             \n    I\u0142-2I, model 1943 - jednomiejscowy\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4397 kg\n    Startowa: 5383 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38F\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1575 KM\n    Startowa: 1720 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 415 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 450 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 28 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 15 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6500 m\nZasi\u0119g: 700 km\n\nUzbrojenie:\n     2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm\n\nZalety wynikaj\u0105ce z opancerzenia i silnego uzbrojenia samolotu szturmowego I\u0142-2 doprowadzi\u0142y do opracowania na jego podstawie nowego wariantu - ci\u0119\u017Ckiego samolotu szturmowego do przechwytywania bombowc\u00F3w. W 1943 roku biuro konstrukcyjne Iliuszyna opracowa\u0142o tak zmodernizowan\u0105 wersj\u0119 - otrzyma\u0142a ona oznaczenie I\u0142-2I. By\u0142 to w\u0142a\u015Bciwie standardowy I\u0142-2 wyposa\u017Cony w silnik AM-38F ze wzmocnionymi skrzyd\u0142ami, pozbawiony karabin\u00F3w maszynowych SzKAS i szyn dla niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych, zrezygnowano tak\u017Ce z modu\u0142\u00F3w dla strzelca pok\u0142adowego oraz luk\u00F3w bombowych umieszczonych w centralnej sekcji maszyny. Jego uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch dzia\u0142ek WJa kaliber 23 mm oraz zapasu amunicji (300 pocisk\u00F3w).\n\nCho\u0107 samolot pomy\u015Blnie przeszed\u0142 wiele pr\u00F3b i test\u00F3w bojowych, nie zosta\u0142 wprowadzony do produkcji seryjnej ze wzgl\u0119du na zbyt ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107, co czyni\u0142o go \u0142atwym \u0142upem dla szybszych my\u015Bliwc\u00F3w wroga. Jednak przemiana starego, jednomiejscowego I\u0142a-2 w samolot my\u015Bliwski dokona\u0142a si\u0119 ju\u017C wcze\u015Bniej, dzi\u0119ki niezale\u017Cnym wysi\u0142kom personelu technicznego oraz mechanik\u00F3w. Ze wzgl\u0119du na brak my\u015Bliwc\u00F3w eskortuj\u0105cych przez pierwsze dwa lata wojny zmodyfikowane I\u0142y-2 by\u0142y cz\u0119sto u\u017Cywane do eskortowania niezmodyfikowanych I\u0142\u00F3w-2. \n\nZalety: Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu. Znakomita bro\u0144 do zwalczania wszelkich bombowc\u00F3w wroga.\n\nWady: Zbyt ma\u0142a zwrotno\u015B\u0107 i pr\u0119dko\u015B\u0107, aby stawia\u0107 czo\u0142a szybkim my\u015Bliwcom wroga. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n\n\n
Il-2M_Early       \n    I\u0142-2M 1942 (pierwsza seria) - dwumiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4260 kg\n    Startowa: 5580 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 396 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 426 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 14,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6200 m\nZasi\u0119g: 740 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm \n    4 niekierowane pociski rakietowe RS-82 lub RS-132\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nCho\u0107 I\u0142y-2 by\u0142y niezale\u017Cnie przerabiane w warunkach polowych w wersje dwumiejscowe, jednostki bojowe nadal korzysta\u0142y z du\u017Cej liczby maszyn jednomiejscowych, pozbawionych ochrony od ty\u0142u. Na skutek dzia\u0142a\u0144 my\u015Bliwc\u00F3w wroga ka\u017Cdego dnia tracono wiele tych samolot\u00F3w.\n\nNa pocz\u0105tku 1942 roku w Moskwie odby\u0142a si\u0119 konferencja po\u015Bwi\u0119cona wymianie do\u015Bwiadcze\u0144 dotycz\u0105cych bojowego wykorzystania I\u0142\u00F3w-2, dyskutowano tak\u017Ce o mo\u017Cliwo\u015Bciach zmodernizowania jego konstrukcji. W spotkaniu wzi\u0119li udzia\u0142 frontowi piloci szturmowi, oblatywacze oraz konstruktorzy. W wypowiedziach frontowc\u00F3w stale przewija\u0142 si\u0119 ten sam motyw - stworzenie dwumiejscowej wersji I\u0142a-2 jest absolutnie niezb\u0119dne. Samolot powinien by\u0107 wyposa\u017Cony w dodatkowy karabin maszynowy du\u017Cego kalibru, niezb\u0119dny do obrony przed atakami my\u015Bliwc\u00F3w z tylnej p\u00F3\u0142sfery. Efektem spotkania by\u0142o zlecenie dla biura konstrukcyjnego Iliuszyna na opracowanie dwumiejscowej wersji I\u0142a-2 z uzbrojeniem obronnym i wprowadzenie jej do produkcji seryjnej bez zatrzymywania fabrycznych linii produkcyjnych. Wariant taki opracowano w kr\u00F3tkim czasie, modernizuj\u0105c istniej\u0105c\u0105 wersj\u0119 jednomiejscow\u0105, w kt\u00F3rej wprowadzono minimum niezb\u0119dnych modyfikacji konstrukcyjnych. Standardowy I\u0142-2 otrzyma\u0142 now\u0105 kabin\u0119 umieszczon\u0105 na opancerzonej skorupie w kad\u0142ubie. Strzelec pok\u0142adowy siedzia\u0142 wi\u0119c na brezentowym pasie za pancern\u0105 os\u0142on\u0105 tylnego zbiornika paliwa. Od g\u00F3ry chroni\u0142a go przezroczysta os\u0142ona kabiny, a z przodu p\u0142yta pancerna grubo\u015Bci 6 mm. Karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm, przeznaczony do obrony przed my\u015Bliwcami przeciwnika, zamontowano w p\u00F3\u0142wie\u017Cyczce. Aby u\u0142atwi\u0107 celowanie, w miejsce refleksyjnego celownika PBP-1B (przeznaczonego dla bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych) zamontowano nieco prostszy, lecz tak samo precyzyjny celownik pier\u015Bcieniowy WW-1. Zwi\u0119kszona masa samolotu przyspieszy\u0142a wprowadzenie zmian zwi\u0105zanych ze wzmocnieniem konstrukcji k\u00F3\u0142ka ogonowego, spowodowa\u0142a te\u017C zmniejszenie pr\u0119dko\u015Bci maszyny.\nJu\u017C na wiosn\u0119 1942 roku nowa, dwumiejscowa wersja I\u0142a-2 przesz\u0142a pomy\u015Blnie testy, a nied\u0142ugo potem wprowadzono j\u0105 do produkcji seryjnej. Dostawy na front realizowano nawet w zwi\u0119kszonych ilo\u015Bciach.\n\nZalety: Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Pe\u0142ne zabezpieczenie wirtualne maszyny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Zmniejszona pr\u0119dko\u015B\u0107 samolotu. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n\n\n
Il-2M_Late        \n    I\u0142-2M, model 1942 (p\u00F3\u017Aniejsze serie) - dwumiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4260 kg\n    Startowa: 5580 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 396 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 426 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 14,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6200 m\nZasi\u0119g: 740 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm \n    4 niekierowane pociski rakietowe RS-82 lub RS-132\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nPoniewa\u017C przemys\u0142 lotniczy boryka\u0142 si\u0119 z powa\u017Cnymi brakami aluminium wysokiej jako\u015Bci, a istnia\u0142a potrzeba zwi\u0119kszenia liczby produkowanych I\u0142\u00F3w-2 w wersji dwumiejscowej, zdecydowano, \u017Ce ca\u0142kowicie metalowe skrzyd\u0142o stosowane we wcze\u015Bniejszych wersjach zostanie zast\u0105pione nowym, o mieszanej konstrukcji metalowo-drewnianej. By\u0142a to po prostu metalowa rama pokryta panelami ze sklejki dostarczanymi przez zak\u0142ady przemys\u0142u drzewnego. \n\nTa wymuszona wojn\u0105 modyfikacja konstrukcyjna I\u0142a-2 spowodowa\u0142a znaczne pogorszenie jego osi\u0105g\u00F3w. Do\u015Bwiadczenia bojowe wykaza\u0142y, \u017Ce panele ze sklejki odrywaj\u0105 si\u0119 z metalowo-drewnianych skrzyde\u0142 podczas nurkowania z pr\u0119dko\u015Bci\u0105 600-700 km/h, co by\u0142o przyczyn\u0105 wypadk\u00F3w i katastrof. Zastosowanie sklejki znacznie skraca\u0142o \u017Cywot samolotu, by\u0142 on tak\u017Ce trudniejszy do naprawy. \n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Pe\u0142ne zabezpieczenie wirtualne maszyny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Mniejsza pr\u0119dko\u015B\u0107 nurkowania i zmniejszona zwrotno\u015B\u0107 samolotu. Pogorszenie osi\u0105g\u00F3w. Kr\u00F3tki czas eksploatacji metalowo-drewnianych skrzyde\u0142. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n
Il-2T             \n    I\u0142-2T, model 1943 - dwumiejscowy\n\nTyp: Bombowiec torpedowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4625 kg\n    Startowa: 6160 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38F\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1575 KM\n    Startowa: 1720 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 403 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 414 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 20 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5500 m\nZasi\u0119g: 685 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    4 niekierowane pociski rakietowe RS-82 lub RS-132\n    1 torpeda 45-12-AN\n\nWyposa\u017Cone w samoloty I\u0142-2 jednostki lotnictwa szturmowego bra\u0142y udzia\u0142 w uwie\u0144czonych sukcesem operacjach wojskowych nie tylko w l\u0105dowych teatrach dzia\u0142a\u0144 wojennych, lecz r\u00F3wnie\u017C i na morzu - jako cz\u0119\u015B\u0107 Floty Czarnomorskiej i Ba\u0142tyckiej.\n\nI\u0142-2T ("T" - bombowiec torpedowy) zaprojektowano w oparciu o seryjnie produkowany wariant szturmowy I\u0142-2M, pozbawiony skrzyd\u0142owych dzia\u0142ek WJa. Decyzja ta by\u0142a podyktowana konieczno\u015Bci\u0105 zredukowania masy samolotu, kt\u00F3ry mia\u0142 przenosi\u0107 torped\u0119 45-12-AN \u015Brednicy 450 mm, d\u0142ugo\u015Bci 5,2 m i masie 900 kg. Torped\u0119 mocowano bezpo\u015Brednio do kad\u0142uba samolotu, wzd\u0142u\u017C linii centralnej, za pomoc\u0105 dw\u00F3ch specjalnych zestaw\u00F3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 ze wspornik\u00F3w podtrzymuj\u0105cych torped\u0119 oraz dw\u00F3ch zaczep\u00F3w mocuj\u0105cych. Pierwszy zaczep, umieszczony w \u015Brodku ci\u0119\u017Cko\u015Bci samolotu (i torpedy), by\u0142 przymocowany do dolnej cz\u0119\u015Bci os\u0142ony kabiny, natomiast drugi, o identycznej konstrukcji, by\u0142 przymocowany do najdalej wysuni\u0119tej kraw\u0119dzi opancerzonej skorupy. Zrzut torpedy odbywa\u0142 si\u0119 przez elektryczny zap\u0142on \u0142adunk\u00F3w pirotechnicznych, kt\u00F3rych odpalenia dokonywano wci\u015Bni\u0119ciem przycisku na d\u017Awigni zrzutu bomb znajduj\u0105cej si\u0119 w kabinie pilota.\n\nZalety: Samolot skuteczny w zwalczaniu jednostek nawodnych. \n\nWady: Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia. Mniejsza pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna. \n\n\n
Il-2_3            \n    I\u0142-2 typ 3, model 1943 - dwumiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4625 kg\n    Startowa: 6160 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw.\n\nSilnik: AM-38F\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1575 KM\n    Startowa: 1720 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 403 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 414 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 20 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5500 m\nZasi\u0119g: 685 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    2 dzia\u0142ka WJa kaliber 23 mm \n    4 niekierowane pociski rakietowe RS-82 lub RS-132\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 600 kg)\n\nBiuro konstrukcyjne Iliuszyna nieustannie pracowa\u0142o nad poprawieniem osi\u0105g\u00F3w I\u0142a-2. Aby zwi\u0119kszy\u0107 zwrotno\u015B\u0107 i poprawi\u0107 parametry startu/l\u0105dowania oraz osi\u0105gi og\u00F3lne, I\u0142-2 otrzyma\u0142 mocniejszy silnik AM-38F. Mia\u0142 on moc do startu 1720 KM, kt\u00F3r\u0105 na kr\u00F3tki czas mo\u017Cna by\u0142o zwi\u0119kszy\u0107 do 1780 KM, i m\u00F3g\u0142 by\u0107 zasilany ta\u0144szym paliwem o zmniejszonej liczbie oktanowej. Zastosowano w nim tak\u017Ce nowy filtr powietrza, zwi\u0119kszaj\u0105cy niezawodno\u015B\u0107 pracy z w\u0142\u0105czonym do\u0142adowaniem w warunkach pylistych lotnisk przyfrontowych. \n\nZwi\u0119kszenie skosu p\u0142ata do 15 stopni spowodowa\u0142o przesuni\u0119cie do przodu \u015Brodka ci\u0119\u017Cko\u015Bci samolotu, dzi\u0119ki czemu poprawi\u0142a si\u0119 niedostateczna stateczno\u015B\u0107 pod\u0142u\u017Cna, wykazywana wcze\u015Bniej przez dwumiejscowe wersje samolotu.\n\nPod uwag\u0119 wzi\u0119to r\u00F3wnie\u017C propozycje frontowych pilot\u00F3w szturmowych - rozpocz\u0119to produkcj\u0119 I\u0142a-2 z now\u0105 wie\u017Cyczk\u0105 strzeleck\u0105 WUB-3, kt\u00F3ra umo\u017Cliwia\u0142a prowadzenie ognia w tylnej p\u00F3\u0142sferze samolotu pod du\u017Cymi k\u0105tami.\n\nDzi\u0119ki zwi\u0119kszonej produkcji aluminium wysokiej jako\u015Bci powr\u00F3cono do monta\u017Cu I\u0142\u00F3w-2 z ca\u0142kowicie metalowymi skrzyd\u0142ami.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Pe\u0142ne zabezpieczenie wirtualne maszyny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n
Il-2_M3           \n    I\u0142-2 typ 3M, model 1943 - dwumiejscowy\n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 4625 kg\n    Startowa: 6160 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,6 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,5 m kw\n\nSilnik: AM-38F\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1575 KM\n    Startowa: 1720 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 403 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2500 m: 414 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 20 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5500 m\nZasi\u0119g: 685 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    2 dzia\u0142ka NS-37 kaliber 37 mm \n    4 niekierowane pociski rakietowe RS-82 lub RS-132\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 200 kg)\n\nOpr\u00F3cz polepszenia osi\u0105g\u00F3w I\u0142a-2 biuro konstrukcyjne Iliuszyna stara\u0142o si\u0119 tak\u017Ce poprawi\u0107 parametry bojowe tego samolotu. \nNajpierw, na pocz\u0105tku 1941 roku, podj\u0119to pr\u00F3b\u0119 zainstalowania w samolocie dzia\u0142ka Sz-37 kaliber 37 mm konstrukcji B. G. Szpitalnego. Niestety, starania te zako\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem ze wzgl\u0119du na zawodne dzia\u0142anie tej broni oraz niepor\u0119czne gabaryty.\nNa prze\u0142omie marca-kwietnia 1943 roku pod nadzorem A. E. Nudelmana ("N") i A. S. Suranowa ("S") zaprojektowano nowe, znacznie doskonalsze dzia\u0142ko NS-37 kaliber 37 mm. By\u0142o ono instalowane w dwumiejscowych wersjach I\u0142\u00F3w-2 z silnikiem AM-38F, przeznaczonych g\u0142\u00F3wnie do zwalczania "Tygrys\u00F3w" - nowych czo\u0142g\u00F3w niemieckich. Pociski przeciwpancerne wystrzelone z nowego dzia\u0142ka przebija\u0142y p\u0142yty pancerne grubo\u015Bci do 40 mm. Nowe uzbrojenie montowano zamiast dzia\u0142ek WJa i przykrywano kompaktowymi owiewkami, z kt\u00F3rych ka\u017Cda sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00F3ch \u0142atwo otwieraj\u0105cych si\u0119 klap. Ta\u015Bma z amunicj\u0105 by\u0142a wk\u0142adana do \u015Brodka skrzyd\u0142a poprzez luki znajduj\u0105ce si\u0119 w jego g\u00F3rnej cz\u0119\u015Bci. Ka\u017Cde dzia\u0142ko mia\u0142o zapas amunicji z\u0142o\u017Cony ze 100 pocisk\u00F3w - przeciwpancernych i od\u0142amkowych.\n\nPoniewa\u017C po zamontowaniu nowych dzia\u0142ek masa samolotu znacz\u0105co wzros\u0142a, ud\u017Awig bomb zmniejszono do 200 kg.\n\nDwumiejscowa wersja szturmowa I\u0142a-2 z dzia\u0142kami NS-37 zosta\u0142a u\u017Cyta po raz pierwszy w lipcu 1943 roku do zwalczania niemieckich pojazd\u00F3w pancernych i kolumn zmotoryzowanych w bitwie na \u0141uku Kurskim. Dzia\u0142ko NS-37 okaza\u0142o si\u0119 niezawodn\u0105 broni\u0105 o du\u017Cej sile ra\u017Cenia, przydatn\u0105 szczeg\u00F3lnie do ostrzeliwania du\u017Cej liczby pojazd\u00F3w zmotoryzowanych i opancerzonych zgromadzonych w jednym miejscu. \n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Samolot silnie opancerzony i uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Pe\u0142ne zabezpieczenie wirtualne maszyny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Brak hamulc\u00F3w wylotowych w dzia\u0142kach powodowa\u0142 silny odrzut podczas strzelania oraz utrudnia\u0142 celny i dok\u0142adny ostrza\u0142 wybranych cel\u00F3w d\u0142ugimi seriami. Zmniejszony ud\u017Awig bomb. Ch\u0142odnica oleju podatna na uszkodzenia.\n
Il-4              \n    DB-3F/I\u0142-4 M-88B, model 1941\n\nTyp: Bombowiec dalekiego zasi\u0119gu\n\nMasa: \n    Startowa: 5800 kg\n    Z pe\u0142nym ud\u017Awigiem: 11 300 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,8 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 21,44 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 66,7 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-88B, gwiazdowy\nMoc:\n    Startowa: 1100 KM\n    Ci\u0105g\u0142a: 950 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 370 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5400 m: 430-445 km/h (z ud\u017Awigiem bomb 1000 kg)\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9700 m (typowy)\nZasi\u0119g: 3800-4000 km (3500 km z ud\u017Awigiem bomb 1000 kg)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm \n    1000 kg bomb (w luku wewn\u0119trznym)\n    Do 2500 kg bomb (w luku wewn\u0119trznym i podwieszonych na zewn\u0105trz)\n\nWyst\u0119puj\u0105cy w 1938 roku brak aluminium do masowej produkcji bombowc\u00F3w dalekiego zasi\u0119gu przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania nowej wersji samolotu DB-3, kt\u00F3r\u0105 oznaczono jako DB-3F. W rzeczywisto\u015Bci by\u0142a to prawie ca\u0142kowicie nowa maszyna o mieszanej konstrukcji metalowo-drewnianej, kt\u00F3rej wdro\u017Cenie do produkcji seryjnej nie nastr\u0119cza\u0142o \u017Cadnych trudno\u015Bci. Wyposa\u017Cono j\u0105 w nowy dzi\u00F3b o lepszym op\u0142ywie aerodynamicznym i powi\u0119kszonej, przeszklonej kopule dziobowej. Dotychczasowe uzbrojenie dziobowe zast\u0105piono wie\u017Cyczk\u0105 z dwoma karabinami maszynowymi SzKAS, a znajduj\u0105ca si\u0119 cz\u0119\u015Bci ogonowej wie\u017C\u0119 z kaemami 7,62 mm zosta\u0142a wymieniona na nowocze\u015Bniejsz\u0105 - zamontowano w niej karabiny maszynowe UBT kaliber 12,7 mm. Pr\u00F3by zako\u0144czono w czerwcu 1939 roku, pod koniec roku samolot wszed\u0142 do produkcji seryjnej. Nied\u0142ugo potem DB-3F przemianowano na Iliuszyn I\u0142-4.\nW 1942 roku silnik M-87 (lub M-88A) zast\u0105piono bardziej nowoczesnym M-88B, zawieraj\u0105cym dwustopniowe spr\u0119\u017Carki, kt\u00F3re zwi\u0119kszy\u0142y pr\u0119dko\u015B\u0107 i pu\u0142ap u\u017Cyteczny samolotu. Ze wzgl\u0119du na brak metalu niekt\u00F3re egzemplarze I\u0142a-4 wyprodukowane w 1942 roku mia\u0142y w skrzyd\u0142ach d\u017Awigary wykonane z drewna, lecz ju\u017C pod koniec 1942 roku zast\u0105piono je d\u017Awigarami metalowymi.\nW 1941 roku samoloty I\u0142-4, DB-3 oraz bombowce dalekiego zasi\u0119gu Jer-2 i Pe-8, zosta\u0142y u\u017Cyte do rajd\u00F3w bombowych na Berlin i inne miasta niemieckie. I\u0142-4 by\u0142 powszechnie u\u017Cywany w pu\u0142kach bombowych radzieckich si\u0142 powietrznych oraz lotnictwie morskim na wszystkich frontach II wojny \u015Bwiatowej. Lotnictwo morskie Floty Czarnomorskiej, Ba\u0142tyckiej i P\u00F3\u0142nocnej u\u017Cywa\u0142o I\u0142\u00F3w-4 do zrzutu torped. Wariant ten m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 torpedy przeznaczone do atak\u00F3w z niskiej (45-36-AH 940 kg) lub du\u017Cej (45-36-AV 940 kg) wysoko\u015Bci. Aby wyd\u0142u\u017Cy\u0107 czas lotu i zasi\u0119g, w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba samolotu zainstalowano zaczepy umo\u017Cliwiaj\u0105ce podwieszenie dodatkowego zbiornika z paliwem.\nSamoloty I\u0142-4 cz\u0119sto mo\u017Cna by\u0142o zobaczy\u0107 w formacjach mieszanych z bombowcami A-20 i B-25, pozyskanymi w ramach programu Lend-Lease.\n\nSeryjna produkcja I\u0142a-2 zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w roku 1944. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 5256 egzemplarzy tego samolotu we wszystkich wersjach. \n\nTrzy przechwycone I\u0142y-4 by\u0142y wykorzystywane przez Fi\u0144skie Si\u0142y Powietrze. \n\nWersje podstawowe:\n\nI\u0142-4 z silnikami M-88A\nI\u0142-4 z silnikami M-88B wyposa\u017Conymi w nowe, dwustopniowe spr\u0119\u017Carki \nI\u0142-4T bombowiec torpedowy\n\nZalety: Dobry ud\u017Awig i zasi\u0119g. Znakomita zwrotno\u015B\u0107 jak na dwusilnikowy bombowiec.\n\nWady: Samolot trudny w pilota\u017Cu w lotach dalekiego zasi\u0119gu ze wzgl\u0119du na brak autopilota. Wersja wyposa\u017Cona w drewnian\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 ogonow\u0105 by\u0142a \u0142atwo zapalaj\u0105cym si\u0119 celem. Brak wystarczaj\u0105cego uzbrojenia obronnego.\n\n\n
LaGG-3series4     \n    \u0141aGG-3, model 1941\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2516 kg;\n    Startowa: 3346 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,81 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,62 m kw.\n\nSilnik: M-105P\nMoc: 1050 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 498 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 575 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,8 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 750 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9500 m\nZasi\u0119g: 870 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy BS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\n\u0141aGG-3 stanowi rozwini\u0119cie konstrukcji I-301 (p\u00F3\u017Aniejszy \u0141aGG-1) opracowanej w eksperymentalnym biurze konstrukcyjnym, kt\u00F3rym kierowali S. A. \u0141awoczkin (\u0141a), W. P. Gorbunow (G) oraz M. I. Gudkow (G). \u0141aGG-3 by\u0142 ca\u0142kowicie drewnianym jednop\u0142atem my\u015Bliwskim wyposa\u017Conym w zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0119 i chowane podwozie, powszechnie u\u017Cywanym w liniowych jednostkach frontowych. Od modelu \u0141aGG-1 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 mo\u017Cliwo\u015Bci\u0105 podwieszenia dw\u00F3ch dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa pod skrzyd\u0142ami. Poniewa\u017C zbiorniki zwi\u0119ksza\u0142y mas\u0119 do startu, konieczne sta\u0142o si\u0119 przeprojektowanie podwozia maszyny. \n\nWprowadzenie \u0141aGG-3 do produkcji seryjnej by\u0142o nie\u0142atwym zadaniem - samolot by\u0142 daleki od perfekcji, zachodzi\u0142a wi\u0119c konieczno\u015B\u0107 jego modernizacji w czasie, gdy by\u0142 on ju\u017C produkowany seryjnie. \u0141aGG-3 wytwarzano w kilku r\u00F3\u017Cnych wariantach uzbrojenia - najbardziej rozpowszechniony by\u0142 model wyposa\u017Cony w dzia\u0142ko SzWAK (zast\u0119powane czasami karabinem maszynowym BK kaliber 12,7 mm lub dzia\u0142kiem WJa-23 kaliber 23 mm), jeden lub dwa karabiny maszynowe BS oraz dwa kaemy SzKAS. Od 1942 roku standardowe uzbrojenie \u0141aGG-3 poszerzono o sze\u015B\u0107 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82. Seryjnie produkowano te\u017C wersje wyposa\u017Cone w dzia\u0142ko Sz-37 kaliber 37 mm konstrukcji Szpitalnego oraz w dzia\u0142ko NS-37 tego samego kalibru Nudelmana i Suranowa. \u0141aGG-3 z dzia\u0142kiem 37 mm by\u0142 nazywany "niszczycielem czo\u0142g\u00F3w". Si\u0142a ra\u017Cenia broni \u0141aGG-3 spowodowa\u0142a, \u017Ce samoloty te wykorzystywano przede wszystkim do przechwytywania i niszczenia bombowc\u00F3w.\n\nDo zako\u0144czenia produkcji w 1944 roku zbudowano \u0142\u0105cznie 6528 egzemplarzy wszystkich wersji \u0141aGG-3.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi i charakterystyki jak na tamten okres. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Bardzo du\u017Cy zasi\u0119g. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci.\n\nWady: Do\u015B\u0107 d\u0142ugi okres wprowadzania zmian i modyfikacji w czasie produkcji seryjnej samolotu. Niska jako\u015B\u0107 wyko\u0144czenia kad\u0142uba i powierzchni skrzyde\u0142 oraz sta\u0142e (niechowane) k\u00F3\u0142ko ogonowe w pierwszej serii produkcyjnej mia\u0142y negatywny wp\u0142yw na pr\u0119dko\u015B\u0107 samolotu oraz zwi\u0105zane z ni\u0105 charakterystyki. S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 do ty\u0142u. Pierwsze seryjnie produkowane maszyny mia\u0142y sk\u0142onno\u015B\u0107 do wpadania w korkoci\u0105g, co wyeliminowano w 1941 roku, instaluj\u0105c automatyczne sloty na kraw\u0119dziach natarcia skrzyde\u0142. Szybka utrata pr\u0119dko\u015Bci przy wielu zwrotach wykonywanych jeden po drugim.\n
LaGG-3IT          \n    \u0141aGG-3 IT, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwsko-szturmowy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2832 kg\n    Startowa: 3363 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,81 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,62 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 510 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3950 m: 560 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 7,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9600 m\nZasi\u0119g: 650 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy BS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko NS-37 kaliber 37 mm\n\nWersja \u0141aGG-3IT (od s\u0142\u00F3w "istriebitiel tankow" - niszczyciel czo\u0142g\u00F3w) zaprojektowana przez M. I. Gudkowa to jeden z wariant\u00F3w produkowanych seryjnie samolot\u00F3w \u0141aGG-3I, w kt\u00F3rym standardowe dzia\u0142ko 20 mm zast\u0105piono broni\u0105 wi\u0119kszego kalibru (37 mm, konstrukcji Szpitalnego), a nast\u0119pnie dzia\u0142kiem NS-37 takiego samego kalibru, opracowanym przez Nudelmana i Suranowa. Trzy pierwsze samoloty tej wersji wyprodukowano w 1941 roku i oznaczono symbolem K-37. Pocz\u0105tkowo \u0141aGG-3IT by\u0142 wyposa\u017Cony w dzia\u0142ko 37 mm Szpitalnego z zapasem 20 sztuk amunicji przeciwlotniczej. Po testach wszystkie maszyny wys\u0142ano na front, gdzie K-37 sprawi\u0142y si\u0119 wr\u0119cz doskonale - wystrzeliwane przez nie pociski kaliber 37 mm przebija\u0142y tylne i g\u00F3rne p\u0142yty pancerne wszystkich \u00F3wczesnych czo\u0142g\u00F3w nieprzyjaciela. W 1942 roku K-37 wszed\u0142 do produkcji seryjnej pod nazw\u0105 \u0141aGG-3IT (niekiedy oznaczany jako \u0141aGG-3-37). Od 1943 roku w samolotach tych montowano dzia\u0142ko NS-37 kaliber 37 mm konstrukcji Nudelmana i Suranowa.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi i charakterystyki. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci.\n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widoczno\u015B\u0107 do ty\u0142u. Szybka utrata pr\u0119dko\u015Bci przy wielu zwrotach wykonywanych jeden po drugim. Zbyt ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 jak na 1943 rok.\n
LaGG-3series66    \n    \u0141aGG-3, model 1943\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2205 kg\n    Startowa: 2865 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,81 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,62 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 542 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3560 m: 591 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,6 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9600 m\nZasi\u0119g: 650 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy BS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\n\u0141aGG-3 produkowany w 1943 roku by\u0142 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0105 pierwszych serii produkcyjnych tego samolotu. Zamontowano w nim ulepszony silnik M-105PF, zamiast stosowanego uprzednio M-105P. W p\u00F3\u017Aniejszych seriach \u0141aGG-3 u\u017Cywano ju\u017C zespo\u0142y nap\u0119dowe M-105PF2, co zwi\u0119kszy\u0142o pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105 tych samolot\u00F3w do 554 km/h na poziomie morza i 618 km/h na wysoko\u015Bci 3400 metr\u00F3w. Masa maszyny zosta\u0142a znacz\u0105co zredukowana przez zmian\u0119 konstrukcji, uzbrojenia oraz wyposa\u017Cenia. Wyeliminowano r\u00F3wnie\u017C wszystkie wady wykryte w pierwszych seryjnych wersjach \u0141aGG-3.\n\n\u0141aGG-3 tej serii bra\u0142y udzia\u0142 w bitwach powietrznych do ko\u0144ca II wojny \u015Bwiatowej, w tym tak\u017Ce nad Japoni\u0105.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci.\n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca widoczno\u015B\u0107 do ty\u0142u. Szybka utrata pr\u0119dko\u015Bci przy wielu zwrotach wykonywanych jeden po drugim.\n
La-5              \n    \u0141a-5, model 1942\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2740 kg \n    Startowa: 3230 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,67 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,50 m kw.\n\nSilnik: M-82\nMoc: 1700 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza (z dziesi\u0119ciominutowym do\u0142adowaniem): 540-558 km/h (typowa) Wed\u0142ug danych fabrycznych: 558-560 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6250 m: 598-605 km/h (typowa)\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,6 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950-1000 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 650 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nBy\u0142 to jeden z podstawowych radzieckich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej, stanowi\u0105cy kolejn\u0105 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 rozwojow\u0105 konstrukcji \u0141aGG-3. \u0141a-5 zaprojektowano w bardzo kr\u00F3tkim czasie w eksperymentalnym biurze konstrukcyjnym S. A. \u0141awoczkina. Gdy tylko si\u0119 pojawi\u0142, w wi\u0119kszo\u015Bci fabryk wycofano z produkcji model \u0141aGG-3. \n\nWi\u0119cej informacji na ten temat znajdziesz pod has\u0142em "\u0141a-5FN" w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi i charakterystyki. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny.\n\nWady: Du\u017Ca masa samolotu uniemo\u017Cliwia\u0142a ci\u0105g\u0142e korzystanie z pe\u0142nej mocy silnika. Drewniana konstrukcja pierwszych seryjnie produkowanych samolot\u00F3w.\n\n\n
La-5F             \n    \u0141a-5F, model 1943 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: ~ 2800 kg\n    Startowa: ~ 3250 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,67 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,50 m kw.\n\nSilnik: M-82F\nMoc: 1700 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza (maks. moc ci\u0105g\u0142a): 550-558 km/h (typowa).\n    Wed\u0142ug danych fabrycznych: 558-560 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6250 m: 598-605 km/h (typowa)\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19-20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,6 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950-1000 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 650 m\nZasi\u0119g: 1000 km\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nZasadnicz\u0105 r\u00F3\u017Cnic\u0105 w wariancie \u0141a-5F by\u0142o zastosowanie silnika gwiazdowego M-82F, dzi\u0119ki czemu maksymalna moc M-82 sta\u0142a si\u0119 jednocze\u015Bnie jego nominaln\u0105 moc\u0105 ci\u0105g\u0142\u0105 i mo\u017Cna z niej by\u0142o korzysta\u0107 bez ogranicze\u0144 czasowych. Standardow\u0105 "garbat\u0105" os\u0142on\u0119 kabiny pilota zast\u0105piono now\u0105, kroplow\u0105, opancerzon\u0105 z przodu i z ty\u0142u - umo\u017Cliwia\u0142a ona prowadzenie obserwacji w tylnej p\u00F3\u0142sferze. \n\nWi\u0119cej informacji na ten temat znajdziesz pod has\u0142em "\u0141a-5FN" w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi i charakterystyki na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci.\n\nWady: Du\u017Ca masa samolotu uniemo\u017Cliwia\u0142a ci\u0105g\u0142e korzystanie z pe\u0142nej mocy silnika. Drewniana konstrukcja pierwszych seryjnie produkowanych samolot\u00F3w.\n\n\n
La-5FN            \n    \u0141a-5FN\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2828 kg\n    Startowa: 3290 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,67 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,50 m kw.\n\nSilnik: M-82FN\nMoc: 1850 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza (z dziesi\u0119ciominutowym do\u0142adowaniem): 583 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6250 m: 634 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1100 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 750 m\nZasi\u0119g: 650 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\n\u0141a-5FN to ulepszona wersja samolotu \u0141a-5. \nBy\u0142 to jeden z podstawowych radzieckich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej, stanowi\u0105cy kolejn\u0105 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 rozwojow\u0105 konstrukcji \u0141aGG-3. \u0141a-5 zaprojektowano w bardzo kr\u00F3tkim czasie w eksperymentalnym biurze konstrukcyjnym S. A. \u0141awoczkina. Gdy tylko si\u0119 pojawi\u0142, w wi\u0119kszo\u015Bci fabryk wycofano z produkcji model \u0141aGG-3. \u0141a-5 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od swoich poprzednik\u00F3w znacznymi ulepszeniami konstrukcyjnymi, dzi\u0119ki kt\u00F3rym jego osi\u0105gi znacz\u0105co wzros\u0142y. Zastosowano w nim kilkana\u015Bcie r\u00F3\u017Cnych modeli mocniejszego, ch\u0142odzonego powietrzem silnika gwiazdowego M-82. Konstrukcja kad\u0142uba i skrzyde\u0142 by\u0142a identyczna jak w samolotach \u0141aGG-3 p\u00F3\u017Aniejszych serii. Standardow\u0105 "garbat\u0105" os\u0142on\u0119 kabiny pilota zast\u0105piono now\u0105, kroplow\u0105, opancerzon\u0105 z przodu i z ty\u0142u. Ju\u017C w czasie produkcji seryjnej kosztowne tr\u00F3jk\u0105tne d\u017Awigary drewniane wykonywano z powszechniej wyst\u0119puj\u0105cej sosny (nie mia\u0142o to wi\u0119kszego wp\u0142ywu na mas\u0119 samolotu), od 1944 roku montowano w skrzyd\u0142ach d\u017Awigary metalowe.\n \n\u0141a-5FN wyposa\u017Cono w silnik M-82FN o wi\u0119kszej mocy (ASz-82FN) z wtryskiem paliwa - jego moc do startu wynosi\u0142a 1850 KM. Opr\u00F3cz tego mia\u0142 on r\u00F3wnie\u017C l\u017Cejsze podwozie, poprawion\u0105 izolacj\u0119 termiczn\u0105 kabiny oraz kolumn\u0119 sterowania i orczyk, kt\u00F3rych po\u0142o\u017Cenie zmienia\u0142o si\u0119 przy znacznie mniejszej sile nacisku. \n\nWszystkie te modyfikacje i ulepszenia sprawi\u0142y, \u017Ce \u0141a-5FN znacz\u0105co przewy\u017Csza\u0142 niemieckie my\u015Bliwce Me-109G i FW-190A pod wzgl\u0119dem zwrotno\u015Bci w p\u0142aszczy\u017Anie poziomej i pionowej oraz w zakresie pr\u0119dko\u015Bci na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach.\n\nPo raz pierwszy \u0141a-5FN zosta\u0142y masowo u\u017Cyte w lecie 1943 roku podczas bitwy na \u0141uku Kurskim. Nieco wcze\u015Bniej u\u017Cywano pierwszych przekazanych do pu\u0142k\u00F3w bojowych egzemplarzy \u0141a-5 w tracie bitwy o Stalingrad. \u0141\u0105cznie w czasie wojny wyprodukowano oko\u0142o 10 000 my\u015Bliwc\u00F3w \u0141a-5, \u0141a-5F oraz \u0141a-5FN.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Pe\u0142na przewaga bojowa nad najnowszymi samolotami niemieckimi tego okresu na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci.\n\nWady: Du\u017Ca masa samolotu uniemo\u017Cliwia\u0142a ci\u0105g\u0142e wykorzystanie pe\u0142nej mocy silnika. Drewniana konstrukcja pierwszych seryjnych samolot\u00F3w tego typu.\n
La-7              \n    \u0141a-7\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2605 kg\n    Startowa: 3265 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,67 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,59 m kw.\n\nSilnik: ASz-82FN\nMoc: 1850 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza (z przyspieszeniem): 612 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 680 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 4,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1200 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 750 m\nZasi\u0119g: 635 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm \n    3 dzia\u0142ka B-20 kaliber 20 mm\n\n\u0141a-7 by\u0142 nast\u0119pc\u0105 i rozszerzeniem modelu \u0141a-5FN. Obie maszyny r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 bardzo nieznacznie gabarytami i sylwetk\u0105. Najbardziej istotn\u0105 r\u00F3\u017Cnic\u0105 by\u0142o zastosowanie w \u0141a-7 d\u017Awigar\u00F3w skrzyd\u0142owych wykonanych z metalu (tak jak w ostatnich seriach produkcyjnych modelu \u0141a-5FN). O\u017Cebrowanie oraz powierzchnie skrzyde\u0142 pozostawiono bez zmian. Aby uzyska\u0107 nieco miejsca na dodatkowe zbiorniki paliwa, wymiary d\u017Awigar\u00F3w znacznie zmniejszono, redukuj\u0105c mas\u0119 do oko\u0142o 100 kg. Wprowadzono r\u00F3wnie\u017C istotne zmiany w aerodynamice samolotu - przeniesiono i poprawiono kszta\u0142t aerodynamiczny ch\u0142odnicy (ten szczeg\u00F3\u0142 pozwala\u0142 na zewn\u0119trzne odr\u00F3\u017Cnienie \u0141a-7 od \u0141a-5). Wprowadzone zmiany sprawi\u0142y, \u017Ce \u0141a-7 znacznie przewy\u017Csza\u0142 swojego poprzednika pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci, pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia oraz pu\u0142apu u\u017Cytecznego. Uzbrojenie samolotu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 2 dzia\u0142ek SzWAK lub 3 dzia\u0142ek B-20 kaliber 20 mm. Do zako\u0144czenia wojny wyprodukowano 5735 egzemplarzy \u0141a-7.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych, frontowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich ko\u0144ca wojny. Znakomite osi\u0105gi. Ulepszona aerodynamika. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Ca\u0142kowita przewaga bojowa na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach nad wi\u0119kszo\u015Bci\u0105 najnowszych t\u0142okowych niemieckich, brytyjskich i ameryka\u0144skich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Poziom kultury produkcji nieco ni\u017Cszy od stosowanej do produkcji Jak-\u00F3w z ko\u0144ca wojny. Zbyt du\u017Ca masa cz\u0119\u015Bci drewnianych spowodowa\u0142a ostatecznie ich zast\u0105pienie elementami metalowymi, dzi\u0119ki czemu powsta\u0142a ca\u0142kowicie metalowa wersja tej maszyny - \u0141a-9.\n
La-73xB20         \n    \u0141a-7 (3 dzia\u0142ka B-20 kaliber 20 mm), model 1944\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2605 kg \n    Startowa: 3265 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,67 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,80 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,59 m kw.\n\nSilnik: ASz-82FN\nMoc: 1850 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza (z dziesi\u0119ciominutowym do\u0142adowaniem): 610-613 km/h (typowa).\n    Wed\u0142ug specyfikacji fabrycznej: 629-640 km/h.\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 680 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18-19 sekund \nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 4,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1200 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 750 m\nZasi\u0119g: 635 km\n\nUzbrojenie:\n    3 dzia\u0142ka B-20 kaliber 20 mm\n    2 bomby o masie 100 kg\n\nWi\u0119cej informacji na temat tego samolotu znajdziesz pod has\u0142em "\u0141a-7" w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Jeden z najlepszych produkowanych seryjnie frontowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich ko\u0144ca wojny. Znakomite osi\u0105gi. Ulepszona aerodynamika. Bardzo zwrotny i niezwykle silnie uzbrojony. Ca\u0142kowita przewaga bojowa na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach nad wi\u0119kszo\u015Bci\u0105 najnowszych t\u0142okowych niemieckich, brytyjskich i ameryka\u0144skich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Poziom kultury produkcji nieco ni\u017Cszy od stosowanej do produkcji Jak-\u00F3w z ko\u0144ca wojny. Zbyt du\u017Ca masa cz\u0119\u015Bci drewnianych spowodowa\u0142a ostatecznie ich zast\u0105pienie elementami metalowymi, dzi\u0119ki czemu powsta\u0142a ca\u0142kowicie metalowa wersja tej maszyny - \u0141a-9.\n\n\n
Li-2              \n    Li-2, model 1939\n\nTyp: Samolot transportowy/bombowiec\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 7650 kg\n    Startowa: 10700 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 19,65 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 28,81 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 97,10 m kw.\n\nSilnik: 2 x ASz-62IR\nMoc: 1000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 275 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 1700 m: 295 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 16,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5600 m\nZasi\u0119g: 2150 km\n\nUzbrojenie:\n    3 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 karabin maszynowy UBT kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 2000 kg) podwieszone w \u015Brodkowej cz\u0119\u015Bci samolotu \n\nLi-2 by\u0142 kopi\u0105 ameryka\u0144skiego DC-3 (oznaczonego w armii USA jako C-47), samolotu opracowanego w 1935 roku w Stanach Zjednoczonych przez firm\u0119 Douglas Company. Licencj\u0119 na produkcj\u0119 tej maszyny zakupi\u0142o wiele kraj\u00F3w, w\u015Br\u00F3d nich ZSRR. Samolot zyska\u0142 du\u017C\u0105 popularno\u015B\u0107 ze wzgl\u0119du na niezwykle niski koszt produkcji, prostot\u0119 konstrukcji oraz du\u017C\u0105 niezawodno\u015B\u0107. Nad przygotowaniem produkcji tego samolotu w technologiach stosowanych w ZSRR oraz nad konwersj\u0105 jednostek na system metryczny czuwa\u0142 konstruktor W. M. Miasiszczew. W po\u0142owie 1938 roku ruszy\u0142a seryjna produkcja DC-3, oznaczonego pocz\u0105tkowo jako PS-84. We wrze\u015Bniu 1942 roku nazw\u0119 t\u0119 zmieniono na Li-2 (od dw\u00F3ch pocz\u0105tkowych liter nazwiska g\u0142\u00F3wnego konstruktora zak\u0142ad\u00F3w, B. P. Lisunowa, kt\u00F3ry nadzorowa\u0142 produkcj\u0119 tego samolotu w tym czasie).\n\nZe wzgl\u0119du na swoj\u0105 ekonomiczno\u015B\u0107, niezawodno\u015B\u0107 oraz prostot\u0119 Li-2 m\u00F3g\u0142 by\u0107 u\u017Cywany jako samolot pasa\u017Cerski lub transportowy. Istnia\u0142o wiele wersji Li-2, r\u00F3\u017Cni\u0105cych si\u0119 modelem silnika, elementami wyposa\u017Cenia i uzbrojeniem.\n\nW czasie wojny Li-2 by\u0142 wykorzystywany w charakterze nocnego bombowca, samolotu transportowego oraz pasa\u017Cerskiego. Jego elastyczno\u015B\u0107 umo\u017Cliwia\u0142a wykorzystanie go do wielu r\u00F3\u017Cnorodnych zada\u0144. Na pocz\u0105tku wojny Li-2 wykonywa\u0142y przede wszystkim zadania transportowe, a wracaj\u0105c zabiera\u0142y z frontu ci\u0119\u017Cko rannych. Li-2 u\u017Cywano tak\u017Ce jako samolotu do przewo\u017Cenia i zrzutu oddzia\u0142\u00F3w desantowych.\n\nOkaza\u0142o si\u0119 te\u017C, \u017Ce powolny samolot pasa\u017Cerski mo\u017Cna zamieni\u0107 w ca\u0142kiem niez\u0142y bombowiec - w tym wypadku by\u0142 to rezultat prawid\u0142owo dobranej taktyki. W roli nocnego bombowca z Li-2 korzysta\u0142o przede wszystkim lotnictwo dalekiego zasi\u0119gu.\n\nSamolot ten by\u0142 u\u017Cywany przez ca\u0142\u0105 II wojn\u0119 \u015Bwiatow\u0105 i w latach powojennych. Z ta\u015Bm monta\u017Cowych w Zwi\u0105zku Radzieckim zesz\u0142o oko\u0142o 4870 seryjnie produkowanych egzemplarzy wszystkich wersji Li-2.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi lotne. Wielozadaniowo\u015B\u0107. Niezawodno\u015B\u0107. Prostota i \u0142atwy do opanowania pilota\u017C. \n\nWady: S\u0142abe uzbrojenie. Brak \u0142\u0105czno\u015Bci wewn\u0119trznej (interkomu). \n
MBR-2-AM-34       \n    MBR-2, model 1937\n\nTyp: Morski samolot rozpoznawczy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2718 kg\n    Startowa: 4000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 13,5 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 19,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 51,0 m kw.\n\nSilnik: 2 x AM-34NB\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 750 KM\n    Startowa: 830 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 238 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 245 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 21 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 7150 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (\u0142\u0105czny zapas nie m\u00F3g\u0142 przekracza\u0107 200 kg)\n\nGdy lotnictwo jeszcze raczkowa\u0142o, radzieccy projektanci stan\u0119li przed konieczno\u015Bci\u0105 skonstruowania samolotu przeznaczonego do prowadzenia taktycznego rozpoznania bliskiego zasi\u0119gu w pobli\u017Cu baz morskich. Do po\u0142owy lat dwudziestych eksperymentalne biuro konstrukcyjne kierowane przez D. P. Grigorowicza zbudowa\u0142o \u0142odzie lataj\u0105ce M-5 i M-9, kt\u00F3rych u\u017Cywano z powodzeniem do ko\u0144ca tego okresu. Jednak pod koniec lat trzydziestych wymagania dla morskiego samolotu rozpoznawczego bliskiego zasi\u0119gu znacznie si\u0119 rozszerzy\u0142y - maszyny musia\u0142y by\u0107 wyposa\u017Cone w uzbrojenie obronne oraz przenosi\u0107 bomby niewielkiego kalibru. W celu zapewnienia odpowiedniej efektywno\u015Bci operacji za\u0142oga mia\u0142a by\u0107 z\u0142o\u017Cona z co najmniej trzech os\u00F3b. Zdecydowanie wzr\u00F3s\u0142 tak\u017Ce zasi\u0119g i pu\u0142ap, znacznie powy\u017Cej mo\u017Cliwo\u015Bci eksploatacyjnych stosowanych dotychczas \u0142odzi lataj\u0105cych M-5 i M-9.\n\nOpracowanie projektu morskiego ("Morskoj"), bliskiego zasi\u0119gu ("Bli\u017Cnyj") rozpoznawczego ("Razwiedczik") samolotu MBR-2 powierzono zespo\u0142owi projektowemu, kierowanemu przez G. M. Beriewa. W 1932 roku zesp\u00F3\u0142 zaprojektowa\u0142 samolot MBR-2, trzymiejscow\u0105, jednop\u0142atow\u0105 \u0142\u00F3d\u017A lataj\u0105c\u0105 wyposa\u017Con\u0105 w silnik BMW-VI (p\u00F3\u017Aniej M-17) nap\u0119dzaj\u0105cy cztero\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o, zainstalowany nad \u015Brodkow\u0105 sekcj\u0105 skrzyd\u0142a, w \u015Brodku ci\u0119\u017Cko\u015Bci. Takie umiejscowienie silnika zastosowano po raz pierwszy - rozwi\u0105zanie to okaza\u0142o si\u0119 stosunkowo tanie, dzi\u0119ki czemu zosta\u0142o przyj\u0119te przez wielu \u00F3wczesnych konstruktor\u00F3w lotniczych. Samolot by\u0142 ca\u0142kowicie wykonany z drewna, prosty i tani w produkcji. Skrzyd\u0142o sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch d\u017Awigar\u00F3w skrzynkowych, o\u017Cebrowania ramowego oraz paneli pokrywaj\u0105cych. Uzbrojenie pok\u0142adowe zainstalowano w dw\u00F3ch wie\u017Cyczkach z karabinami maszynowymi DA, znajduj\u0105cych si\u0119 w przedniej i \u015Brodkowej cz\u0119\u015Bci ogonowej \u0142odzi. Na zewn\u0119trznych zaczepach podskrzyd\u0142owych mo\u017Cna by\u0142o podwiesi\u0107 bomby o \u0142\u0105cznej masie do 500 kg. \nW czasie pr\u00F3b MBR-2 wykaza\u0142 si\u0119 du\u017Cym poziomem bezpiecze\u0144stwa eksploatacji, dobr\u0105 stabilno\u015Bci\u0105 w powietrzu i na wodzie, prostym sterowaniem, niezawodno\u015Bci\u0105 oraz skromnymi potrzebami w zakresie utrzymania i obs\u0142ugi technicznej. Radzieckie lotnictwo morskie przyj\u0119\u0142o MBR-2 w 1932 roku. Maszyna by\u0142a produkowana seryjnie w zak\u0142adach Taganrog, przy kt\u00F3rych mie\u015Bci\u0142o si\u0119 r\u00F3wnie\u017C eksperymentalne biuro konstrukcyjne Beriewa, zajmuj\u0105ce si\u0119 samolotami morskimi.\n\nW 1935 roku, ju\u017C po rozpocz\u0119ciu produkcji seryjnej MBR-2, opracowano zmodernizowan\u0105 wersj\u0119 tego samolotu. Maszyn\u0119 wyposa\u017Cano w silnik AM-34NB o wi\u0119kszej mocy lub AM-34N przeznaczony do lot\u00F3w na ni\u017Cszych wysoko\u015Bciach. Karabiny maszynowe DA zast\u0105piono wie\u017Cyczkami SzKAS o wi\u0119kszej szybkostrzelno\u015Bci. Jednak instalacja nowego, ci\u0119\u017Cszego silnika spowodowa\u0142a w efekcie zmniejszenie ud\u017Awigu bomb do 200 kilogram\u00F3w.\n\nW czasie II wojny \u015Bwiatowej MBR-2 by\u0142 u\u017Cywany do zwalczania okr\u0119t\u00F3w podwodnych oraz zada\u0144 rozpoznawczych. Jako bombowiec, MBR-2 s\u0142u\u017Cy\u0142 do zatapiania ma\u0142ych jednostek p\u0142ywaj\u0105cych wroga, okr\u0119t\u00F3w transportowych, by\u0142 w stanie zada\u0107 bardzo ci\u0119\u017Ckie straty piechocie znajduj\u0105cej si\u0119 w rejonie wybrze\u017Ca. Wyprodukowano te\u017C kilkana\u015Bcie tuzin\u00F3w wersji specjalnej tych samolot\u00F3w, przeznaczonej do wsp\u00F3\u0142dzia\u0142ania z kutrami torpedowymi i sterowaniem nimi za pomoc\u0105 radia.\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 1470 MBR-2 wszystkich wariant\u00F3w.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu. Nie zalewa\u0142 wod\u0105 kabiny podczas startu. Dobra zwrotno\u015B\u0107. Doskona\u0142a p\u0142ywalno\u015B\u0107. Niskie koszty oraz prostota produkcji.\n\nWady: Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107. Du\u017Ce obci\u0105\u017Cenia skrzyd\u0142a. Du\u017Cy op\u00F3r aerodynamiczny. Niemo\u017Cno\u015B\u0107 niezale\u017Cnego opuszczenia wody.\n
MiG-3             \n    MiG-3, model 1940-1941\n\nTyp: Samolot przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2770 kg\n    Startowa: 3718 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,25 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-35A\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 505 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7800 m: 620-625 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 20-21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850-900 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy BS kaliber 12,7 mm \n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n\nPierwszy projekt zespo\u0142u Artema Mikojana i Michai\u0142a Gurewicza, kt\u00F3rzy nieco p\u00F3\u017Aniej stworzyli jeden z najs\u0142ynniejszych zespo\u0142\u00F3w konstruktor\u00F3w lotniczych na \u015Bwiecie, powsta\u0142 w 1938 roku. W efekcie tej wsp\u00F3\u0142pracy za\u0142o\u017Cono biuro konstrukcyjne MiG - od inicja\u0142\u00F3w nazwisk jego tw\u00F3rc\u00F3w. Ich pierwsza wsp\u00F3lna konstrukcja powsta\u0142a w odpowiedzi na konkurs og\u0142oszony przez radzieckie si\u0142y powietrzne na projekt nowego, operuj\u0105cego na du\u017Cych wysoko\u015Bciach samolotu przechwytuj\u0105cego, wyposa\u017Conego w 12-cylindrowy silnik rz\u0119dowy Mikulina. Projekt I-61 Mikojana i Gurewicza, p\u00F3\u017Aniej przemianowany na MiG-1, przeszed\u0142 pomy\u015Blnie wymagane pr\u00F3by i zwyci\u0119\u017Cy\u0142 w konkursie. Poniewa\u017C maszyna mia\u0142a wady, wyprodukowano jej tylko 100 egzemplarzy. Na li\u015Bcie usterek widnia\u0142y takie pozycje, jak nieodpowiednia stabilno\u015B\u0107 spowodowana przesuni\u0119ciem do ty\u0142u \u015Brodka ci\u0119\u017Cko\u015Bci, ma\u0142y zasi\u0119g, niewielka wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 oraz du\u017Ca si\u0142a niezb\u0119dna do sterowania samolotem. MiG-1 zdradza\u0142 te\u017C tendencj\u0119 do wpadania w korkoci\u0105g, z kt\u00F3rego wychodzi\u0142 zawsze z wielkim trudem. Nowa wersja samolotu - MiG-3  mia\u0142a ju\u017C poprawion\u0105 aerodynamik\u0119, pogrubiono opancerzenie, zwi\u0119kszono zapas paliwa oraz si\u0142\u0119 ra\u017Cenia uzbrojenia. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 3422 egzemplarze tych samolot\u00F3w (wraz z kr\u00F3tk\u0105 seri\u0105 MiG-1).\n\nMiG-3 zacz\u0105\u0142 si\u0119 pojawia\u0107 na frontach II wojny \u015Bwiatowej w latach 1941-1943 (w Bria\u0144sku, Kubaniu, Mo\u0142dawii i na Krymie). To w\u0142a\u015Bnie takim samolotem wykonywa\u0142 lot czo\u0142owy as radziecki Aleksander I. Pokryszkin w dniu, w kt\u00F3rym uzyska\u0142 swoje pierwsze zwyci\u0119stwo powietrzne, zestrzeliwuj\u0105c Messerschmitta Bf-109E.\n\nZalety: W roku 1941 najszybszy seryjnie produkowany my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy, operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Du\u017Ca stabilno\u015B\u0107 statyczna przy nachyleniach. Bardzo dobra reakcja na ruchy sterami przy zwrotach wymagaj\u0105cych wysokich k\u0105t\u00F3w natarcia. Dobra zwrotno\u015B\u0107 na du\u017Cych wysoko\u015Bciach (powy\u017Cej 6000 m). Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dokonywania szybkich napraw. Konstrukcja praktyczna, prosta produkcja.\n\nWady: S\u0142abo uzbrojony. Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania - nie mniej ni\u017C 144 km/h. Na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107 oraz d\u0142ugi czas zwrotu (jak na standardy radzieckich si\u0142 powietrznych).\n
MiG-3ud           \n    MiG-3ud, model 1941\n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2770 kg\n    Startowa: 3718 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,45 m\n    Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\n    Powierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-35A\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 515 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7800 m: 640 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 20-21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850-900 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy BS kaliber 12,7 mm\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n\nMiG-3UD (UD oznacza "ud\u0142iniennyj" - wyd\u0142u\u017Cony) by\u0142 najbardziej rozpowszechnion\u0105 wersj\u0105 produkcyjn\u0105 MiGa-3. Odr\u00F3\u017Cnia\u0142 si\u0119 od innych wariant\u00F3w wyd\u0142u\u017Conym kad\u0142ubem, zapewniaj\u0105cym du\u017C\u0105 stateczno\u015B\u0107 statyczn\u0105 przy nachyleniach, oraz znacznie wy\u017Csz\u0105 jako\u015Bci\u0105 wykonania powierzchni, po\u0142\u0105cze\u0144 i z\u0142\u0105cz. Poprawienie w\u0142asno\u015Bci aerodynamicznych samolotu uzyskano przez wprowadzenie wielu drobnych modyfikacji - w efekcie MiG-3 spe\u0142nia\u0142 wszystkie wymagane dla prototypu standardy, a w niekt\u00F3rych dziedzinach nawet je przewy\u017Csza\u0142.\n\nMiG-3 zosta\u0142 przyj\u0119ty przez si\u0142y powietrzne. W s\u0142u\u017Cbie pozosta\u0142 do ko\u0144ca wojny, a w niekt\u00F3rych jednostkach s\u0142u\u017Cy\u0142 jeszcze d\u0142ugo po jej zako\u0144czeniu. \n\nG\u0142\u00F3wne zalety i wady tej wersji samolotu s\u0105 identyczne z podanymi w opisie wersji podstawowej.\n
MiG-3-2xUB        \n    MiG-3 z 2 karabinami maszynowymi 12,7 mm, model 1941\n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2800 kg\n    Startowa: 3718 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,45 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-35A\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 515 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7800 m: 640 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 20-21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850-900 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie: 2 karabiny maszynowe BS kaliber 12,7 mm\n\nMiG-3UD (UD oznacza "ud\u0142iniennyj" - wyd\u0142u\u017Cony) by\u0142 najbardziej rozpowszechnion\u0105 wersj\u0105 produkcyjn\u0105 MiGa-3. Odr\u00F3\u017Cnia\u0142 si\u0119 on od innych wariant\u00F3w wyd\u0142u\u017Conym kad\u0142ubem, zapewniaj\u0105cym du\u017C\u0105 stateczno\u015B\u0107 statyczn\u0105 przy nachyleniach oraz znacznie wy\u017Csz\u0105 jako\u015Bci\u0105 wykonania powierzchni, po\u0142\u0105cze\u0144 i z\u0142\u0105cz. Poprawienie w\u0142asno\u015Bci aerodynamicznych samolotu uzyskano przez wprowadzenie wielu drobnych modyfikacji - w efekcie MiG-3 spe\u0142nia\u0142 wszystkie wymagane dla prototypu standardy, a w niekt\u00F3rych dziedzinach nawet je przewy\u017Csza\u0142.\n\nJedn\u0105 z dokonanych modyfikacji by\u0142a wymiana uzbrojenia. W 315 MiGach-3 w miejsce uzbrojenia standardowego (1 karabinu maszynowego BS i 2 SzKAS kaliber 7,62 mm) \nzainstalowano 2 kaemy BS kaliber 12,7 mm.\n\nZalety: W roku 1941 najszybszy seryjnie produkowany my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy, operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Du\u017Ca stabilno\u015B\u0107 statyczna przy nachyleniach. Bardzo dobra reakcja na ruchy sterami przy zwrotach wymagaj\u0105cych wysokich k\u0105t\u00F3w natarcia. Dobra zwrotno\u015B\u0107 na du\u017Cych wysoko\u015Bciach (powy\u017Cej 6000 m). Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dokonywania szybkich napraw. Konstrukcja praktyczna, prosta produkcja.\n\nWady: Nadal zbyt s\u0142abo uzbrojony. Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania. Na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107 oraz d\u0142ugi czas zwrotu (jak na standardy radzieckich si\u0142 powietrznych).\n\n\n
MiG-3-2xShVAK     \n    MiG-3 z dwoma dzia\u0142kami kaliber 20 mm, model 1941\n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2770 kg\n    Startowa: 3718 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,45 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-35A\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 515 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7800 m: 640 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850-900 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie: 2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nNajsilniejszym uzbrojeniem zainstalowanym w seryjnie produkowanym, standardowym MiGu-3 by\u0142y dwa dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm. Wyprodukowano 52 samoloty w tym wariancie uzbrojenia (zamiast uzbrojenia standardowego, z\u0142o\u017Conego z 1 karabinu maszynowego BS kaliber 12,7 mm oraz 2 SzKAS kaliber 7,62 mm).\nW tej wersji samolot by\u0142 nieco ci\u0119\u017Cszy ni\u017C wariant standardowy, st\u0105d te\u017C jego czas zwrotu wyd\u0142u\u017Cy\u0142 si\u0119 o 1 sekund\u0119. Mimo to ta wersja MiG-a mia\u0142a w zasadzie parametry identyczne jak samolot z uzbrojeniem standardowym.\n\nZalety: W roku 1941 najszybszy seryjnie produkowany my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy, operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Bardzo dobre uzbrojenie jak na ten okres. Du\u017Ca stabilno\u015B\u0107 statyczna przy nachyleniach. Bardzo dobra reakcja na ruchy sterami przy zwrotach wymagaj\u0105cych wysokich k\u0105t\u00F3w natarcia. Dobra zwrotno\u015B\u0107 na du\u017Cych wysoko\u015Bciach (powy\u017Cej 6000 m). Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dokonywania szybkich napraw. Konstrukcja praktyczna, prosta produkcja.\n\nWady: Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania. Na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107 oraz d\u0142ugi czas zwrotu (jak na standardy radzieckich si\u0142 powietrznych).\n\n\n
MiG-3-AM-38       \n    MiG-3AM-38, model 1941\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2800 kg\n    Startowa: 3800 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,45 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-38\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1500 KM\n    Startowa: 1665 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 547 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3400 m: 592 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3-3,2 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1000 m\nZasi\u0119g: 800 km\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8000 m\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe BS kaliber 12,7 mm\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n\nPierwsz\u0105 pr\u00F3b\u0119 zainstalowania silnika AM-38 (podobnego do montowanych w samolotach I\u0142-2 operuj\u0105cych na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach) biuro konstrukcyjne Mikojana i Gurewicza podj\u0119\u0142o w lecie 1941 roku. My\u015Bliwiec operuj\u0105cy na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach (poni\u017Cej 4000 metr\u00F3w) by\u0142 potrzebny radzieckim si\u0142om powietrznym do eskortowania samolot\u00F3w szturmowych (I\u0142-2 oraz Su-2). Seryjny MiG-3 wyposa\u017Cony w silnik AM-38 o wi\u0119kszej mocy osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 592 km/h na wysoko\u015Bci 3400 m. Niestety, instalacja tego mocnego zespo\u0142u nap\u0119dowego bez zmian w systemie ch\u0142odzenia umo\u017Cliwia\u0142a rozwini\u0119cie takiej szybko\u015Bci - zw\u0142aszcza w porze letniej - na bardzo kr\u00F3tki czas.\nPo wycofaniu z produkcji silnik\u00F3w AM-35A na prze\u0142omie 1941 i 1942 roku w wielu r\u00F3\u017Cnych pu\u0142kach lotniczych wyst\u0105pi\u0142y powa\u017Cne braki zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych przeznaczonych do instalacji w naprawionych samolotach. Aby rozwi\u0105za\u0107 ten problem, jednostki bojowe same pr\u00F3bowa\u0142y montowa\u0107 silniki AM-38 we w\u0142asnych maszynach - u\u0142atwia\u0142y to podobne gabaryty i niemal identyczna masa obu zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych. W r\u00F3\u017Cnych pu\u0142kach, w kt\u00F3rych eksploatowano samoloty MiG-3, obs\u0142uga naziemna zainstalowa\u0142a nowe silniki w 5-20 maszynach. Cho\u0107 \u017Ar\u00F3d\u0142a historyczne nie podaj\u0105 dok\u0142adnych danych, istnieje wiele zapis\u00F3w pilot\u00F3w i mechanik\u00F3w o dokonaniu takich zmian i stosowaniu przerobionych samolot\u00F3w w walce. \n\nZalety: W 1941 roku najszybszy my\u015Bliwiec operuj\u0105cy na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Du\u017Ca stabilno\u015B\u0107 statyczna przy nachyleniach. Bardzo dobra reakcja na ruchy sterami przy zwrotach wymagaj\u0105cych wysokich k\u0105t\u00F3w natarcia. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 dokonywania szybkich napraw.\n\nWady: Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania. Na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107 oraz d\u0142ugi czas zwrotu (jak na standardy radzieckich si\u0142 powietrznych), na przyk\u0142ad w por\u00F3wnaniu z Jakami. \n\n\n
MiG-3U            \n    MiG-3U\n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2770 kg\n    Startowa: 3718 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,45 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,44 m kw.\n\nSilnik: AM-35A\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 551 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7800 m: 656-660 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,1 minuty \nWznoszenie w zwrocie bojowym: 900-950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 900 m\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n\nMiG-3U (od s\u0142owa "u\u0142uczszennyj" - ulepszony) to kolejna wersja rozwojowa MiGa-3. Wariant ten by\u0142 wyposa\u017Cony w silnik AM-35A, uzbrojenie stanowi\u0142y dwa zsynchronizowane dzia\u0142ka SzWAK, a jego kad\u0142ub by\u0142 wykonany z drewna (z wyj\u0105tkiem ramy utrzymuj\u0105cej silnik). Ponadto zainstalowano w nim ch\u0142odnic\u0119 wody z ulepszon\u0105 termodynamik\u0105, przesuni\u0119to elementy ss\u0105ce pompy oleju z kad\u0142uba do nasady skrzyde\u0142, wymieniono podwozie na l\u017Cejsze, wprowadzono tak\u017Ce wiele innych zmian. Dzi\u0119ki poprawionym kszta\u0142tom aerodynamicznym oraz zmniejszonej masie MiG-3U uzyskiwa\u0142 znacznie lepsze osi\u0105gi ni\u017C seryjne produkowane MiGi-3.\n\nPytanie o ponowne uruchomienie produkcji seryjnej MiGa-3 powr\u00F3ci\u0142o pod koniec 1942 roku, jednak uznano ten pomys\u0142 za nieodpowiedni w czasie, gdy dost\u0119pne by\u0142y nadwy\u017Cki produkowanych seryjnie my\u015Bliwc\u00F3w Jak i \u0141a. Wszystkie egzemplarze (sze\u015B\u0107 samolot\u00F3w) zbudowane w zak\u0142adach eksperymentalnych wys\u0142ano na front kalini\u0144ski, gdzie lata\u0142y przez d\u0142ugi czas, nie ponosz\u0105c strat. \n\nCzasami, przez analogi\u0119 do wersji MiG-3U, zak\u0142ady naprawcze instalowa\u0142y w standardowych MiGach-3 dzia\u0142ka kaliber 20 mm w miejsce karabin\u00F3w maszynowych. W niekt\u00F3rych dokumentach \u017Ar\u00F3d\u0142owych samoloty takie okre\u015Blano r\u00F3wnie\u017C mianem MiG\u00F3w-3U.\n
P_11c             \n    PZL P.11c, model 1934 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 1022 kg\n    Startowa: 1650 kg\n    Maksymalna startowa: 1800 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 7,55 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,72 m\n\nSilnik: PZL Bristol Mercury VS2\nMoc: Startowa: 560 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 276 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 375 km/h\n    Przelotowa 250 km/h\n    Przeci\u0105gni\u0119cia: 120 km/h\n\nWznoszenie:\n    Pocz\u0105tkowe: 12,4 m/s\n    Na wysoko\u015B\u0107 2000 m: 2 minuty 29 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8040 m\nZasi\u0119g: 550 km\n\nUzbrojenie:\n    Cztery zsynchronizowane, strzelaj\u0105ce do przodu karabiny PWU wz\u00F3r 33 kaliber 7,9 mm, zamontowane w kad\u0142ubie\n    Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 podwieszenia 2 bomb o masie 12,5 kg ka\u017Cda\n\nW 1934 roku, gdy polskie lotnictwo wojskowe odbiera\u0142o pierwsze my\u015Bliwce PZL P.11, by\u0142y to najnowocze\u015Bniejsze samoloty my\u015Bliwskie. Zaledwie pi\u0119\u0107 lat p\u00F3\u017Aniej, podczas ich pierwszego \u017Cycia bojowego, okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce niemieckie maszyny my\u015Bliwskie Bf-109 oraz Bf-110 ca\u0142kowicie nad nimi g\u00F3ruj\u0105. Dzi\u0119ki do\u015Bwiadczeniu i determinacji polskim pilotom uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 nadzwyczaj du\u017C\u0105 liczb\u0119 powietrznych zwyci\u0119stw, a wytrzyma\u0142o\u015B\u0107, zwrotno\u015B\u0107 oraz wysoka jako\u015B\u0107 tych samolot\u00F3w umo\u017Cliwia\u0142y stawianie zdecydowanego oporu w najbardziej niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015Bciach. Cho\u0107 dok\u0142adne szacunki s\u0105 do\u015B\u0107 pobie\u017Cne, ocenia si\u0119, \u017Ce ca\u0142kowita liczba samolot\u00F3w niemieckich zestrzelonych przez polskich pilot\u00F3w my\u015Bliwskich w czasie kr\u00F3tkiej kampanii wrze\u015Bniowej wynosi oko\u0142o 105-110 maszyn, przy stracie zaledwie 26 samolot\u00F3w P.11. Przy olbrzymiej przewadze technicznej i liczebnej Luftwaffe liczby te \u015Bwiadcz\u0105 o znakomitym wyszkoleniu i determinacji polskich pilot\u00F3w my\u015Bliwskich oraz ich zaufaniu do samolot\u00F3w, kt\u00F3re przysz\u0142o im u\u017Cywa\u0107 w walce. \nP.11c by\u0142 aerodynamicznie czystym g\u00F3rnop\u0142atem o ca\u0142kowicie metalowej konstrukcji. Charakterystyczne wygi\u0119cie skrzyde\u0142 ku g\u00F3rze (jak u mewy) wprowadzono w celu zmniejszenia oporu - dzi\u0119ki temu nie trzeba by\u0142o montowa\u0107 \u017Cadnych dodatkowych konstrukcji wspornikowych mi\u0119dzy \u015Brodkow\u0105 sekcj\u0105 skrzyd\u0142a a kad\u0142ubem.\nSamolot by\u0142 nap\u0119dzany silnikiem PZL Bristol Mercury VS2, z dwu\u0142opatowym drewnianym \u015Bmig\u0142em produkcji Szoma\u0144skiego.\n\n\n
P-36A-3           \u0020   Hawk 75A-3, 1938 \n\nTyp: my\u015Bliwiec / my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa:\nMasa w\u0142asna: 2035 kg\nStartowa: 2585 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,36 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,95 m kw.\n\nSilnik: 1 x R-1830-S1C3G\nMoc:\nStartowa: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 418km/h\nNa wysoko\u015Bci 3050 m: 498 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10300 m\nZasi\u0119g: 1300 km\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 7,5mm \n\nHawk-75 to oznaczenie eksportowej wersji ameryka\u0144skiego my\u015Bliwca P-36. Maszyny Hawk-75 by\u0142y produkowane g\u0142\u00F3wnie dla lotnictwa francuskiego, gdzie osi\u0105gn\u0119\u0142y liczebno\u015B\u0107 291 sztuk i stanowi\u0142y drugi co do liczebno\u015Bci samolot po M.S.406. Francuskie Hawk-75 nosz\u0105 zaszczytne miano pierwszej maszyny alianckiej, kt\u00F3ra zestrzeli\u0142a niemiecki my\u015Bliwiec (8 wrze\u015Bnia 1939 roku). \u0141\u0105cznie francuskim maszynom Hawk przypisuje si\u0119 zniszczenie co najmniej 230 samolot\u00F3w Luftwaffe przy stratach w\u0142asnych si\u0119gaj\u0105cych 29 sztuk.\nHawk-75A-3 stanowi\u0142 ulepszon\u0105 wersj\u0119 samolotu A-1 i A-2. G\u0142\u00F3wna r\u00F3\u017Cnica polega\u0142a na instalacji silnika R-1830-S1C3G o mocy 1200 KM. Hawk-75A-3 by\u0142 r\u00F3wnie\u017C jednym z wariant\u00F3w samolotu P-36, jaki Francja sprzedawa\u0142 do Finlandii po zawieszeniu broni. \u0141\u0105cznie Finlandia otrzyma\u0142a 36 maszyn Hawk-75 w wariantach A-1, A-2 i A-3. Ponadto kilku egzemplarzom Hawk-75 uda\u0142o si\u0119 przedosta\u0107 do Anglii, gdzie otrzyma\u0142y oznaczenie Mohawk-III. W r\u0119ce brytyjskie trafi\u0142o oko\u0142o 20 samolot\u00F3w Hawk-75. \nBrytyjczycy przeprowadzili r\u00F3wnie\u017C bardzo ciekawe badania, por\u00F3wnuj\u0105c Hawk-75-A-2 z samolotem Spitfire I. Ku zaskoczeniu, eksportowa wersja P-36 okaza\u0142a si\u0119 g\u00F3rowa\u0107 nad s\u0142ynnym my\u015Bliwcem w kilku aspektach, np. w charakterystykach lotu nurkowego, widoczno\u015Bci z kabiny oraz zachowaniu podczas startu. \n\nPodstawowe warianty:\nHawk -75A-1 - silnik R-1830-CS-G o mocy 950 KM w momencie startu. Cztery karabiny maszynowe kalibru 7,5mm.\nHawk-75A-2  silnik R-1830-C2G o mocy 1050 KM. Sze\u015B\u0107 karabin\u00F3w maszynowych 7,5mm.\nHawk-75A-3  silnik R-1830-C3G, 1200 KM w momencie startu.\nHawk-75A-4  silnik R-1820-G205A, 1200 KM w momencie startu.\nHawk-75A-5 - wersja na eksport do Chin. Zbudowano pi\u0119\u0107 egzemplarzy, kt\u00F3re wyprodukowa\u0142a fabryka w Hindustanie w Indiach. \nHawk-75A-6 - 12 samolot\u00F3w zam\u00F3wionych przez norweskie lotnictwo wojskowe. Tylko cz\u0119\u015B\u0107 z nich zosta\u0142a oddana do s\u0142u\u017Cby przed kapitulacj\u0105 Norwegii. Zastosowano silnik R-1830-S1C3G Twin Wasp o mocy 1200 KM. Wszystkie norweskie maszyny Hawk-75A-6 sprzedano do Finlandii.\nHawk-75A-8 - kolejne zam\u00F3wienie z Norwegii, tym razem na 36 samolot\u00F3w z silnikami 1200-konnymi R-1820-G205A. \u017Baden z nich nie dotar\u0142 do Norwegii na czas. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 maszyn wykupi\u0142o USAAF, gdzie otrzyma\u0142y one oznaczenie P-36G. Maszyny te by\u0142y uzbrojone w dwa karabiny Browning kalibru 0,50 cala i cztery karabiny kalibru 0,30 cala. \n\nZalety:\nDobra widoczno\u015B\u0107.\nSilne uzbrojenie w pierwszym okresie wojny.\n\u0141atwo\u015B\u0107 pilota\u017Cu.\n\nWady:\nPrzestarza\u0142y w roku 1940.\n
P-36A-4           \u0020   Hawk 75A-4, 1938\n\nTyp: my\u015Bliwiec / my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa:\nMasa w\u0142asna: 2061 kg\nStartowa: 2610 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,77 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,39 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m kw.\n\nSilnik: 1 x Wright R-1820-G205A\nMoc: \nStartowa: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 420km/h\nNa wysoko\u015Bci 5000 m: 517km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10000 m\nZasi\u0119g: 1070 km\n\nUzbrojenie:\n6 x karabin maszynowy kalibru 7,5mm \n\nHawk-75A-4 to ostatnia modyfikacja maszyn Hawk-75 dostarczanych do Francji. Og\u00F3lnie rzecz bior\u0105c, by\u0142a to konstrukcja bardzo zbli\u017Cona do A-3, z tym \u017Ce zamiast 1200-konnego silnika R-1830-C3G stosowano jednostk\u0119 R-1820-G205A o tej samej mocy. Nowy silnik by\u0142 kr\u00F3tszy i mia\u0142 wi\u0119ksz\u0105 \u015Brednic\u0119, co wymusi\u0142o konieczno\u015B\u0107 przeprojektowania dziobu samolotu Hawk-75A-4. Wprowadzono r\u00F3wnie\u017C kilka innych drobnych modyfikacji, przede wszystkim specjalne uzupe\u0142nienia do gniazd broni. \nZam\u00F3wione 795 sztuk maszyn A-4, z czego zbudowano tylko 284, za\u015B do Francji dotar\u0142o zaledwie 6 sztuk. Co najmniej jeden Hawk-75A-4 wpad\u0142 w r\u0119ce Niemc\u00F3w i najprawdopodobniej zosta\u0142 sprzedany do Finlandii. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 wyprodukowanych samolot\u00F3w zosta\u0142a skierowana do Wielkiej Brytanii (190 sztuk), gdzie otrzyma\u0142y one oznaczenie Mohawk-IV. Karabiny maszynowe kalibru 7,5mm zosta\u0142y zast\u0105pione karabinami Browning kalibru 0,303 cala. Wymieniono te\u017C kolumn\u0119 sterownicz\u0105. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie 72 maszyny Mohawk-IV zosta\u0142y przekazane do Afryki Po\u0142udniowej i Indii. Kolejnych 12 sztuk by\u0142o u\u017Cywanych w Portugalii.\n\n\nPodstawowe warianty:\nHawk -75A-1 - silnik R-1830-CS-G o mocy 950 KM w momencie startu. Cztery karabiny maszynowe kalibru 7,5mm.\nHawk-75A-2  silnik R-1830-C2G o mocy 1050 KM. Sze\u015B\u0107 karabin\u00F3w maszynowych 7,5mm.\nHawk-75A-3  silnik R-1830-C3G, 1200 KM w momencie startu.\nHawk-75A-4  silnik R-1820-G205A, 1200 KM w momencie startu.\nHawk-75A-5 - wersja na eksport do Chin. Zbudowano pi\u0119\u0107 egzemplarzy, kt\u00F3re wyprodukowa\u0142a fabryka w Hindustanie w Indiach. \nHawk-75A-6 - 12 samolot\u00F3w zam\u00F3wionych przez norweskie lotnictwo wojskowe. Tylko cz\u0119\u015B\u0107 z nich zosta\u0142a oddana do s\u0142u\u017Cby przed kapitulacj\u0105 Norwegii. Zastosowano silnik R-1830-S1C3G Twin Wasp o mocy 1200 KM. Wszystkie norweskie maszyny Hawk-75A-6 sprzedano do Finlandii.\nHawk-75A-8 - Kolejne zam\u00F3wienie z Norwegii, tym razem na 36 samolot\u00F3w z silnikami 1200-konnymi R-1820-G205A. \u017Baden z nich nie dotar\u0142 do Norwegii na czas. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 maszyn wykupi\u0142o USAAF, gdzie otrzyma\u0142y one oznaczenie P-36G. Maszyny te by\u0142y uzbrojone w dwa karabiny Browning kalibru 0,50 cala i cztery karabiny kalibru 0,30 cala. \n\nZalety:\nDobra widoczno\u015B\u0107.\nSilne uzbrojenie w pierwszym okresie wojny.\n\u0141atwo\u015B\u0107 pilota\u017Cu.\n\nWady:\nStosunkowo przestarza\u0142y w roku 1940.\n
P-38J             \u0020   P-38J Lightning, 1944\n\nTyp: ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\nStartowa: 7936 kg\nMaksymalna: 9738 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,46 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,16 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,42 m kw.\n\nSilnik: 2 x Allison V-1710-89/91\nMoc: 1425 KM na wysoko\u015Bci 8235 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa wysoko\u015Bci 1500 m: 590 km/h\nNa wysoko\u015Bci 8000 m: 672 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 13400 m\nZasi\u0119g: 3616 km\n\nUzbrojenie:\n1 x dzia\u0142ko Hispano M2 kalibru 20mm (150 pocisk\u00F3w na dzia\u0142ko)\n4 x karabin maszynowy Colt-Browning MG 53-2 kalibru 0,50 cala (500 pocisk\u00F3w na karabin)\nDo 3200 funt\u00F3w bomb\n\nJest to najs\u0142ynniejsza odmiana s\u0142ynnego my\u015Bliwca dwusilnikowego P-38. P-38J (oznaczenie fabryczne Model 422) powsta\u0142 jako wynik eksperymentu maj\u0105cego na celu stworzenie wydajniejszego systemu ch\u0142odzenia silnika. Odkryto w\u00F3wczas, \u017Ce najlepszym rozwi\u0105zaniem jest umieszczenie ch\u0142odnic pod silnikiem. \nNowy kszta\u0142t obudowy silnika sta\u0142 si\u0119 najbardziej znacz\u0105c\u0105 cech\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 wyr\u00F3\u017Cniaj\u0105c\u0105 ten samolot. Takie rozwi\u0105zanie zwi\u0119ksza\u0142o nieco op\u00F3r, ale rekompensowa\u0142a to wy\u017Csza moc silnika. Jednostki Allison V-1710-89/91, wcze\u015Bnie osi\u0105gaj\u0105ce moc 1240 KM, teraz wytwarza\u0142y a\u017C 1425 KM. Dzi\u0119ki temu P-38J by\u0142 najszybszym wariantem samoloty P-38 Lightning.\n\nPodstawowe warianty:\nP-38J-1-LO - przedseryjny wariant testowy; zbudowano 10 sztuk.\nP-38J-5-LO - dodatkowe zbiorniki paliwa w przedniej cz\u0119\u015Bci skrzyd\u0142a; zbudowano 210 sztuk.\nP-38J-10-LO - polepszono os\u0142on\u0119 pilota poprzez zastosowanie szk\u0142a pancernego w kokpicie pilota. Zbudowano 790 sztuk.\nP-38J-15-LO - ulepszono system elektryczny. Zbudowano 1400 sztuk.\nP-38J-20-LO - dodatkowe modyfikacje wyposa\u017Cenia; zbudowano 350 sztuk.\nP-38J-25-LO - wersja ze wspomaganiem lotek, zbudowano 210 sztuk.\nP-38J  szklany sto\u017Cek dziobowy Droop Snoot jako pozycja dla bombardiera oraz celownik bombowy Norden lub radar bombowy Mickey BTO (do bombardowania przez warstw\u0119 chmur).\nF-5B-1-LO - wersja do rozpoznania fotograficznego, zbudowano 280 sztuk.\n\nZalety:\nDu\u017Ca szybko\u015B\u0107.\nD\u0142ugi zasi\u0119g.\nSilne uzbrojenie.\nZnaczny \u0142adunek bomb.\n\nWady:\nProblematyczna kontrola przy wy\u017Cszych szybko\u015Bciach, zw\u0142aszcza przy nurkowaniu (problem z\u0142agodzony przez monta\u017C wspomagania lotek od wersji J-25).\n
P-38L             \u0020   P-38L Lightning, 1944 \n\nTyp: ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\nStartowa: 7945 kg\nMaksymalna: 9747 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,46 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,16 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,42 m kw.\n\nSilnik: 2 x Allison V-1710-111/113\nMoc: 1475 KM na wysoko\u015Bci 9150 m\nMoc w trybie WEP: 1600 KM ba wysoko\u015Bci 8750 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa wysoko\u015Bci 1500 m: 575 km/h\nNa wysoko\u015Bci 8000 m: 662 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12200 m\nZasi\u0119g: 3616 km\n\nUzbrojenie:\n1 x dzia\u0142ko Hispano M2 kalibru 20mm (150 pocisk\u00F3w na dzia\u0142ko)\n4 x karabin maszynowy Colt-Browning MG 53-2 kalibru 0,50 cala (500 pocisk\u00F3w na karabin)\nDo 3200 funt\u00F3w bomb lub 10 niekierowanych rakiet HVAR\n\nP-38L to najszerzej produkowana odmiana samolotu P-38. \nG\u0142\u00F3wne r\u00F3\u017Cnice w stosunku do modelu J to: \n- mocniejsze silniki Allison V-1710-111/113.\n- wspomaganie lotek, kt\u00F3re znacznie zwi\u0119kszy\u0142o sterowno\u015B\u0107 samolotu przy du\u017Cych szybko\u015Bciach i og\u00F3lnie przybli\u017Cy\u0142o t\u0119 maszyn\u0119 do mo\u017Cliwo\u015Bci zwrotnych wsp\u00F3\u0142czesnych my\u015Bliwc\u00F3w jednosilnikowych. \nPodobnie jak w przypadku P-38J, model L r\u00F3wnie\u017C pos\u0142u\u017Cy\u0142 jako podstawa do wariant\u00F3w specjalnych, np. superszybkiej maszyny rozpoznawczej F-5F/G czy bombowca Droop Snoot. Samolot ten by\u0142 r\u00F3wnie\u017C podstaw\u0105 dla my\u015Bliwca nocnego P-38M wyposa\u017Conego w radar nocny SCR540. Maszyny te wesz\u0142y do s\u0142u\u017Cby pod sam koniec wojny.\n\n\nPodstawowe warianty:\nP-38L-1-LO - wariant pierwotny, praktycznie identyczny jak P-38J-25-LO, z wyj\u0105tkiem silnik\u00F3w. Zbudowano 1290 sztuk.\nP-38L-5-LO - najpopularniejszy wariant, zbudowano 2520 sztuk. Wzmocnione zaczepy podskrzyd\u0142owe mog\u0142y utrzyma\u0107 bomby 2000-funtowe lub zbiorniki odrzucane o pojemno\u015Bci 1137 l.\nP-38L - szklany sto\u017Cek dziobowy Droop Snoot jako pozycja dla bombardiera oraz celownik bombowy Norden lub radar bombowy Mickey BTO (do bombardowania przez warstw\u0119 chmur).\nF-5F-3-LO - wersja do rozpoznania fotograficznego oparta na P-38L-5-LO.\nF-5G-6-LO - wersja do rozpoznania fotograficznego oparta na P-38L-5-LO; wi\u0119ksza cz\u0119\u015B\u0107 dziobowa, o nieco innym kszta\u0142cie.\n\nZalety:\nDu\u017Ca szybko\u015B\u0107.\nPolepszona zwrotno\u015B\u0107.\nD\u0142ugi zasi\u0119g.\nSilne uzbrojenie.\nZnaczny \u0142adunek bomb.\n\nWady:\nNieco wolniejszy ni\u017C P-38J.\n
P-39D1            \u0020   Bell P-39D-1 Airacobra\n\nTyp: l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2561 kg (5647 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3470 kg (7651 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 4015 kg (8853 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m (33,8 stopy)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,19 m (30,1 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 3,78 m (12,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Allison V-1710-35\nMoc: 1150 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 5900m (19352 st\u00F3p): 583 km/h (362 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 4500 m (14760 st\u00F3p): 6 min. 6 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11660 m (38250 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1600 km (994 mil)\n\nUzbrojenie:\nP-39D:\n1 x dzia\u0142ko kalibru 37 mm (w dziobie)\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (w dziobie)\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (w skrzyd\u0142ach)\nBomby: 1 x 500 funt\u00F3w\n\n\nJu\u017C w chwili kiedy pierwszy prototyp ujrza\u0142 \u015Bwiat\u0142o dzienne sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce P-39 to konstrukcja wyj\u0105tkowa. By\u0142 to pierwszy na \u015Bwiecie bojowy jednop\u0142at z podwoziem tr\u00F3jko\u0142owym i silnikiem umieszczonym za pilotem. Taki uk\u0142ad umo\u017Cliwia\u0142 zamontowanie ci\u0119\u017Ckiego uzbrojenia  dzia\u0142ka 37mm i dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych 0,50 cala  w dziobie samolotu. \n\nZ chwil\u0105 przyst\u0105pienia USA do wojny z Japoni\u0105, samoloty Airacobra oraz Warhawk stanowi\u0142y kr\u0119gos\u0142up si\u0142y my\u015Bliwskiej ameryka\u0144skiego lotnictwa. Ale starcia na Pacyfiku negatywnie zweryfikowa\u0142y zalety tej konstrukcji  g\u0119ste, wilgotne powietrze powodowa\u0142o znaczny spadek osi\u0105g\u00F3w samolotu Airacobra. Piloci ameryka\u0144scy musieli te\u017C walczy\u0107 z przeciwnikami wyposa\u017Conymi w znacznie zwrotniejsze maszyny ni\u017C przeciwnicy RAF-u w Bitwie o Angli\u0119. P-39 ust\u0119powa\u0142 pola konstrukcjom japo\u0144skim, zar\u00F3wno A6M, jak i Ki-43. Dodatkowo, dzia\u0142ko 37 mm Airacobra nie nadawa\u0142o si\u0119 do walki z Zero i Oscarami ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 szybkostrzelno\u015B\u0107 oraz opadaj\u0105c\u0105 trajektori\u0119 lotu pocisk\u00F3w. \n\nP-39D wszed\u0142 na wyposa\u017Cenie lotnictwa US Army w lutym 1941 i pocz\u0105tkowo trafi\u0142 do 31 Grupy Po\u015Bcigowej stacjonuj\u0105cej w Selfridge Field w stanie Michigan. Ponad rok p\u00F3\u017Aniej, 30 kwietnia 1942 roku, trzyna\u015Bcie maszyn Airacobra z 35 i 36 Grupy Po\u015Bcigowej wykona\u0142o pierwsz\u0105 misj\u0119 bojow\u0105; do po\u0142owy 1943 roku, by\u0142 to obok P-40 podstawowy typ my\u015Bliwca wykorzystywany przez stron\u0119 ameryka\u0144sk\u0105. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie liczba tych maszyn zacz\u0119\u0142a szybko male\u0107. Je\u017Celi chodzi o teatr wojny na Pacyfiku, to ostatni\u0105 jednostk\u0105 przezbrojon\u0105 z maszyn Airacobra na P-38 by\u0142a 347 Grupa My\u015Bliwska, a wymiana ta odby\u0142a si\u0119 w kwietniu 1944 roku.\n\nProducent:\nBell Aircraft Corporation , Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nP-39C  Pierwsza wersja produkcyjna.\nP-39D  Pierwsza wersja skierowana do s\u0142u\u017Cby. Dodano opancerzenie chroni\u0105ce pilota, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, \u017Cebro statecznika pionowego, punkty mocuj\u0105ce pod skrzyd\u0142ami do podwieszenia bomby 500-funtowej lub zbiornika odrzucanego.\nP-400  Wersja dla RAF, dzia\u0142ko 37 mm zast\u0105pione dzia\u0142kiem Hispano Suiza kalibru 20 mm.\nP-39N  Pierwszy model produkowany na szerok\u0105 skal\u0119. Zbudowano 2095 sztuk.\nP-39Q  Ostatnia wersja produkcyjna. Cztery karabiny maszynowe kalibru 0,30 w skrzydle zast\u0105piono dwoma karabinami kalibru 0,30 cala. Zbudowano 4905 sztuk.\n\nZalety:\nDo\u015B\u0107 dobra zwrotno\u015B\u0107 na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Do\u015B\u0107 dobre uzbrojenie. \n\nWady:\nSpadek osi\u0105g\u00F3w na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. S\u0142abe zachowanie w powietrzu przy ma\u0142ych pr\u0119dko\u015Bciach.\n
P-39D2            \u0020   Bell P-39D-2 Airacobra\n\nTyp: l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2561 kg (5647 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3470 kg (7651 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 4015 kg (8853 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m (33,8 stopy)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,19 m (30,1 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 3,78 m (12,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Allison V-1710-63\nMoc: 1590 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 3600m (11810 st\u00F3p): 622 km/h (386 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 4500 m (14760 st\u00F3p): 6 min. 6 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11660 m (38250 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1600 km (994 mil)\n\nUzbrojenie:\nP-39D:\n1 x dzia\u0142ko kalibru 37 mm (w dziobie)\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (w dziobie)\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (w skrzyd\u0142ach)\nBomby: 1 x 500 funt\u00F3w\n\n\nJu\u017C w chwili kiedy pierwszy prototyp ujrza\u0142 \u015Bwiat\u0142o dzienne sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce P-39 to konstrukcja wyj\u0105tkowa. By\u0142 to pierwszy na \u015Bwiecie bojowy jednop\u0142at z podwoziem tr\u00F3jko\u0142owym i silnikiem umieszczonym za pilotem. Taki uk\u0142ad umo\u017Cliwia\u0142 zamontowanie ci\u0119\u017Ckiego uzbrojenia  dzia\u0142ka 37mm i dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych 0,50 cala  w dziobie samolotu. \n\nZ chwil\u0105 przyst\u0105pienia USA do wojny z Japoni\u0105, samoloty Airacobra oraz Warhawk stanowi\u0142y kr\u0119gos\u0142up si\u0142y my\u015Bliwskiej ameryka\u0144skiego lotnictwa. Ale starcia na Pacyfiku negatywnie zweryfikowa\u0142y zalety tej konstrukcji  g\u0119ste, wilgotne powietrze powodowa\u0142o znaczny spadek osi\u0105g\u00F3w samolotu Airacobra. Piloci ameryka\u0144scy musieli te\u017C walczy\u0107 z przeciwnikami wyposa\u017Conymi w znacznie zwrotniejsze maszyny ni\u017C przeciwnicy RAF-u w Bitwie o Angli\u0119. P-39 ust\u0119powa\u0142 pola konstrukcjom japo\u0144skim, zar\u00F3wno A6M, jak i Ki-43. Dodatkowo, dzia\u0142ko 37 mm Airacobra nie nadawa\u0142o si\u0119 do walki z Zero i Oscarami ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 szybkostrzelno\u015B\u0107 oraz opadaj\u0105c\u0105 trajektori\u0119 lotu pocisk\u00F3w. \n\nP-39D wszed\u0142 na wyposa\u017Cenie lotnictwa US Army w lutym 1941 i pocz\u0105tkowo trafi\u0142 do 31 Grupy Po\u015Bcigowej stacjonuj\u0105cej w Selfridge Field w stanie Michigan. Ponad rok p\u00F3\u017Aniej, 30 kwietnia 1942 roku, trzyna\u015Bcie maszyn Airacobra z 35 i 36 Grupy Po\u015Bcigowej wykona\u0142o pierwsz\u0105 misj\u0119 bojow\u0105; do po\u0142owy 1943 roku, by\u0142 to obok P-40 podstawowy typ my\u015Bliwca wykorzystywany przez stron\u0119 ameryka\u0144sk\u0105. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie liczba tych maszyn zacz\u0119\u0142a szybko male\u0107. Je\u017Celi chodzi o teatr wojny na Pacyfiku, to ostatni\u0105 jednostk\u0105 przezbrojon\u0105 z maszyn Airacobra na P-38 by\u0142a 347 Grupa My\u015Bliwska, a wymiana ta odby\u0142a si\u0119 w kwietniu 1944 roku.\n\nProducent:\nBell Aircraft Corporation , Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nP-39C  Pierwsza wersja produkcyjna.\nP-39D  Pierwsza wersja skierowana do s\u0142u\u017Cby. Dodano opancerzenie chroni\u0105ce pilota, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, \u017Cebro statecznika pionowego, punkty mocuj\u0105ce pod skrzyd\u0142ami do podwieszenia bomby 500-funtowej lub zbiornika odrzucanego.\nP-400  Wersja dla RAF, dzia\u0142ko 37 mm zast\u0105pione dzia\u0142kiem Hispano Suiza kalibru 20 mm.\nP-39N  Pierwszy model produkowany na szerok\u0105 skal\u0119. Zbudowano 2095 sztuk.\nP-39Q  Ostatnia wersja produkcyjna. Cztery karabiny maszynowe kalibru 0,30 w skrzydle zast\u0105piono dwoma karabinami kalibru 0,30 cala. Zbudowano 4905 sztuk.\n\nZalety:\nDo\u015B\u0107 dobra zwrotno\u015B\u0107 na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Do\u015B\u0107 dobre uzbrojenie. \n\nWady:\nSpadek osi\u0105g\u00F3w na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. S\u0142abe zachowanie w powietrzu przy ma\u0142ych pr\u0119dko\u015Bciach.\n
P-39N1            \n    P-39N-1 "Airacobra", model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2854 kg\n    Startowa: 3714 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,07 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 19,9 m kw\n\nSilnik: Allison V-1710-85\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1420 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 500 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3500 m: 605 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 8,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9784 m\nZasi\u0119g: 1046 km\n\nUzbrojenie:\n    1 dzia\u0142ko T9 kaliber 37 mm \n    2 karabiny maszynowe Browning kaliber 12,7 mm (0,50 cala)\n    4 karabiny maszynowe Browning kaliber 7,62 mm (0,303 cala) w skrzyd\u0142ach\n\nPrototyp samolotu my\u015Bliwskiego P-39 "Airacobra" (XP-39, Model 12) opracowa\u0142a w 1938 roku ameryka\u0144ska firma Bell Aircraft Corporation. Samolot zaprojektowano w taki spos\u00F3b, aby m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 uzbrojenie najwi\u0119kszego kalibru, jakie kiedykolwiek zainstalowano w jednosilnikowym samolocie. Airacobra by\u0142 uzbrojony w dzia\u0142ko T9 kaliber 37 mm konstrukcji American Armament Corporation, strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a, oraz dwa zsynchronizowane karabiny maszynowe Browninga kaliber 12,7 mm, zamontowane w przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba. Aby umo\u017Cliwi\u0107 instalacj\u0119 uzbrojenia tak du\u017Cego kalibru, konieczne by\u0142o zamontowanie silnika w wewn\u0119trznej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba, za kabin\u0105. Przy uruchamianiu silnika \u015Bmig\u0142em pokr\u0119cano za pomoc\u0105 wa\u0142u przechodz\u0105cego pod pod\u0142og\u0105 kabiny.\n\nJednak silne uzbrojenie nie by\u0142o jedynym celem konstruktor\u00F3w tego nowego samolotu my\u015Bliwskiego. Opr\u00F3cz du\u017Cej si\u0142y ra\u017Cenia chcieli oni stworzy\u0107 maszyn\u0119 operuj\u0105c\u0105 o dowolnej porze z przygodnych pas\u00F3w startowych. Przewr\u00F3ceniu (kapota\u017Cowi) samolotu zapobiega\u0142o wi\u0119c umieszczenie silnika za kabin\u0105 pilota oraz trzyko\u0142owe podwozie wyposa\u017Cone w ko\u0142o dziobowe sterowane przez pilota. Rozwi\u0105zanie to pozwala\u0142o r\u00F3wnie\u017C na ko\u0142owanie z du\u017C\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 oraz starty z nieprzygotowanych pas\u00F3w startowych. Wszystkie systemy XP-39 (p\u00F3\u017Aniej P-39) z wyj\u0105tkiem hamulc\u00F3w hydraulicznych by\u0142y sterowane elektrycznie. Kabina by\u0142a bardzo funkcjonalna i wygodna.\n\nPo pr\u00F3bach projekt szybko doko\u0144czono i samolot zosta\u0142 skierowany do produkcji seryjnej, jednocze\u015Bnie przemianowano go na P-39. W trakcie produkcji dokonano wielu modyfikacji obejmuj\u0105cych uzbrojenie, silnik, typ \u015Bmig\u0142a, zapas paliwa oraz kilka innych element\u00F3w. Warto przy tym wspomnie\u0107, \u017Ce z ka\u017Cd\u0105 zmian\u0105 "Airacobra" stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej perfekcyjny.\n\nWersja "N" samolotu (serie P-39N, P-39N-1 oraz P-39N-5) r\u00F3\u017Cni\u0142a si\u0119 przede wszystkim lepszymi osi\u0105gami, uzyskanymi przez zmniejszenie rezerwy paliwa (do 325 litr\u00F3w) oraz s\u0142abszym opancerzeniem maszyny. Mia\u0142a ona r\u00F3wnie\u017C nowy silnik Allison V-1710-85 o mocy 1200 KM oraz \u015Bmig\u0142o firmy Aero Prop. Uzbrojenie samolotu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dzia\u0142ka T9 kaliber 37 mm, dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm, zainstalowanych w dziobie, oraz czterech karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 7,62 mm, zamontowanych w skrzyd\u0142ach. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 2095 egzemplarzy tej wersji samolotu.\n\nP-39 "Airacobra" by\u0142 r\u00F3wnie\u017C wysy\u0142any do Zwi\u0105zku Radzieckiego w ramach programu Lend Lease. \u0141\u0105cznie Rosjanie otrzymali oko\u0142o 4750 samolot\u00F3w P-39 w wersjach D, N oraz Q.\nDobre parametry lotne na niskich wysoko\u015Bciach sprawi\u0142y, \u017Ce maszyny te skutecznie wykorzystywano do eskortowania i obrony szturmowych I\u0142\u00F3w-2 przed my\u015Bliwcami wroga, przechwytywania bombowc\u00F3w oraz atakowania cel\u00F3w naziemnych. Wbrew powszechnej opinii Rosjanie nigdy nie u\u017Cywali P-39 jako maszyn szturmowych.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych my\u015Bliwc\u00F3w frontowych II wojny \u015Bwiatowej, o znakomitych osi\u0105gach. \u015Awietne w\u0142asno\u015Bci aerodynamiczne. Samolot bardzo zwrotny i silnie uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Proste urz\u0105dzenia do sterowania samolotem.\n\nWady: Tendencja do wpadania w korkoci\u0105g. \n
P-39Q-1           \n    P-39Q-1 "Airacobra", model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2854 kg\n    Startowa: 3714 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,07 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 19,9 m kw.\n\nSilnik: Allison V-1710-85\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1420 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nNa poziomie morza: 520 km/h\nNa wysoko\u015Bci 3500 m: 616 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 8,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9784 m\nZasi\u0119g: 1046 km\n\nUzbrojenie:\n    1 dzia\u0142ko T9 kaliber 37 mm \n    2 karabiny maszynowe Browning kaliber 12,7 mm (0,50 cala)\n    2 karabiny maszynowe Browning kaliber 7,62 mm (0,303 cala), w skrzyd\u0142ach\n\nP-39Q by\u0142 nast\u0119pn\u0105 po P-39N wersj\u0105 "Airacobra". Zaraz po przekazaniu seryjnie produkowanych samolot\u00F3w do ZSRR radzieckie si\u0142y powietrzne podpowiedzia\u0142y firmie Bell, gdzie nale\u017Ca\u0142oby poprawi\u0107 jego konstrukcj\u0119. Rzeczywi\u015Bcie, w czasie gwa\u0142townych zwrot\u00F3w panele w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba i cz\u0119\u015Bci ogonowej ulega\u0142y deformacji - uszkodze\u0144 tych najcz\u0119\u015Bciej nie dawa\u0142o si\u0119 ju\u017C usun\u0105\u0107. Zaobserwowano r\u00F3wnie\u017C p\u0119kanie i \u0142amanie si\u0119 d\u017Awigar\u00F3w steru wysoko\u015Bci, co prowadzi\u0142o do katastrof i wypadk\u00F3w. Poprawek dokona\u0142a ekipa konstruktor\u00F3w firmy Bell wraz z najwi\u0119kszym w owym czasie instytutem lotniczym ZSRR - CAGI imienia N. E. \u017Bukowskiego. W pracach bra\u0142 tak\u017Ce udzia\u0142 Instytut Badawczo-Naukowy Si\u0142 Powietrznych. Przeprowadzone pr\u00F3by wykaza\u0142y, \u017Ce ameryka\u0144skie testy wytrzyma\u0142o\u015Bciowe s\u0105 niezgodne ze standardami Radzieckich Si\u0142 Powietrznych. Badania przeprowadzone w CAGI by\u0142y podstaw\u0105 do opracowania \u015Brodk\u00F3w wzmocnienia i zmiany konstrukcji przez specjalist\u00F3w Centralnej Bazy Naukowej i Eksperymentalnej Si\u0142 Powietrznych we wszystkich P-39 przys\u0142anych do Rosji. Efektem tych prac by\u0142o opracowanie kolejnej wersji "Airacobra", oznaczonej liter\u0105 Q (serie P-39Q-1 oraz P-39Q-5). W por\u00F3wnaniu do poprzednich wariant\u00F3w mia\u0142a ona wzmocniony kad\u0142ub oraz uzbrojenie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z dzia\u0142ka T9 kaliber 37 mm, dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych Browning kaliber 12,7 mm oraz dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych Browning w skrzyd\u0142ach. Zapas paliwa zosta\u0142 zwi\u0119kszony do 416 litr\u00F3w. Wyprodukowano oko\u0142o 1100 samolot\u00F3w w tej wersji.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych my\u015Bliwc\u00F3w frontowych II wojny \u015Bwiatowej, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 znakomitymi osi\u0105gami. \u015Awietne w\u0142asno\u015Bci aerodynamiczne. Samolot bardzo zwrotny i silnie uzbrojony, o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Proste urz\u0105dzenia do sterowania samolotem.\n\nWady: Tendencja do wpadania w korkoci\u0105g pozosta\u0142a nadal, cho\u0107 nieco j\u0105 zredukowano.\n
P-39Q-10          \n    P-39Q-10 "Airacobra", model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2854 kg\n    Startowa: 3714 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,07 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 19,9 m kw.\n\nSilnik: Allison V-1710-85\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1200 KM\n    Startowa: 1420 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 540 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3500 m: 640 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18-19 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,9 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1000 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9784 m\nZasi\u0119g: 1046 km\n\nUzbrojenie:\n    1 dzia\u0142ko T9 kaliber 37 mm\n    2 karabiny maszynowe Browning kaliber 12,7 mm\n\nP-39Q-10 to kolejna wersja rozwojowa serii Q "Airacobry". W odr\u00F3\u017Cnieniu od wcze\u015Bniejszych wariant\u00F3w niekt\u00F3re maszyny z tej w\u0142a\u015Bnie serii mia\u0142y \u015Bmig\u0142o cztero\u0142opatowe, u\u017Cywane w pewnych odmianach serii Q-1 i Q-5. Pocz\u0105wszy od modelu Q-21 i Q-25 zacz\u0119to stosowa\u0107 \u015Bmig\u0142a cztero\u0142opatowe. \nW celu uzyskania lepszych osi\u0105g\u00F3w, przede wszystkim zwrotno\u015Bci oraz wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia, piloci radzieccy przy pomocy personelu technicznego nauczyli si\u0119 demontowania w warunkach polowych karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm zamontowanych w skrzyd\u0142ach. Firma Bell wzi\u0119\u0142a pod uwag\u0119 wiele propozycji i pr\u00F3\u015Bb pilot\u00F3w radzieckich - pocz\u0105wszy od serii Q-10 samoloty P-39 by\u0142y wyposa\u017Cane w dzia\u0142ko T9 kaliber 37 mm oraz dwa karabiny maszynowe Browning kaliber 12,7 mm instalowane w dziobie, natomiast podstawowa konstrukcja samolotu pozosta\u0142a bez zmian. Nadal jednak podstawowym celem by\u0142 zysk pr\u0119dko\u015Bci i zwrotno\u015Bci, nawet w maszynach wyposa\u017Conych w stary silnik, st\u0105d te\u017C pu\u0142ki bojowe u\u017Cytkuj\u0105ce te maszyny demontowa\u0142y cz\u0119\u015Bciowo uzbrojenie i (lub) opancerzenie samolotu, aby jak najbardziej zmniejszy\u0107 jego mas\u0119. Dzia\u0142ania te pozwala\u0142y na znaczne poprawienie pr\u0119dko\u015Bci i pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia P-39. \n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 705 egzemplarzy tego samolotu w wersji Q-10.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych my\u015Bliwc\u00F3w frontowych II wojny \u015Bwiatowej, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 znakomitymi osi\u0105gami. Poprawiona aerodynamika. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Znacznie zredukowana tendencja do wpadania w korkoci\u0105g. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Proste i ergonomiczne sterowanie samolotem.\n\nWady: Zmniejszone uzbrojenie samolotu. \n
P-400             \u0020   Bell P-400 Airacobra\n\nTyp: l\u0105dowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2561 kg (5647 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3470 kg (7651 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 4015 kg (8853 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,36 m (33,8 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,19 m (30,1 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 3,78 m (12,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Allison V-1710-35\nMoc: 1150 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 5900m (19352 st\u00F3p): 583 km/h (362 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 4500 m (14760 st\u00F3p): 6 min. 6 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11660 m (38250 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1600 km (994 mil)\n\nUzbrojenie:\nP-39D:\n1 x dzia\u0142ko kalibru 37 mm (w dziobie)\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (w dziobie)\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (w skrzyd\u0142ach)\nBomby: 1 x 500 funt\u00F3w\n\n\nJu\u017C w chwili kiedy pierwszy prototyp ujrza\u0142 \u015Bwiat\u0142o dzienne sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce P-39 to konstrukcja wyj\u0105tkowa. By\u0142 to pierwszy na \u015Bwiecie bojowy jednop\u0142at z podwoziem tr\u00F3jko\u0142owym i silnikiem umieszczonym za pilotem. Taki uk\u0142ad umo\u017Cliwia\u0142 zamontowanie ci\u0119\u017Ckiego uzbrojenia  dzia\u0142ka 37mm i dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych 0,50 cala  w dziobie samolotu. \n\nZ chwil\u0105 przyst\u0105pienia USA do wojny z Japoni\u0105, samoloty Airacobra oraz Warhawk stanowi\u0142y kr\u0119gos\u0142up si\u0142y my\u015Bliwskiej ameryka\u0144skiego lotnictwa. Ale starcia na Pacyfiku negatywnie zweryfikowa\u0142y zalety tej konstrukcji  g\u0119ste, wilgotne powietrze powodowa\u0142o znaczny spadek osi\u0105g\u00F3w samolotu Airacobra. Piloci ameryka\u0144scy musieli te\u017C walczy\u0107 z przeciwnikami wyposa\u017Conymi w znacznie zwrotniejsze maszyny ni\u017C przeciwnicy RAF-u w Bitwie o Angli\u0119. P-39 ust\u0119powa\u0142 pola konstrukcjom japo\u0144skim, zar\u00F3wno A6M, jak i Ki-43. Dodatkowo, dzia\u0142ko 37 mm Airacobra nie nadawa\u0142o si\u0119 do walki z Zero i Oscarami ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 szybkostrzelno\u015B\u0107 oraz opadaj\u0105c\u0105 trajektori\u0119 lotu pocisk\u00F3w. \n\nP-39D wszed\u0142 na wyposa\u017Cenie lotnictwa US Army w lutym 1941 i pocz\u0105tkowo trafi\u0142 do 31 Grupy Po\u015Bcigowej stacjonuj\u0105cej w Selfridge Field w stanie Michigan. Ponad rok p\u00F3\u017Aniej, 30 kwietnia 1942 roku, trzyna\u015Bcie maszyn Airacobra z 35 i 36 Grupy Po\u015Bcigowej wykona\u0142o pierwsz\u0105 misj\u0119 bojow\u0105; do po\u0142owy 1943 roku, by\u0142 to obok P-40 podstawowy typ my\u015Bliwca wykorzystywany przez stron\u0119 ameryka\u0144sk\u0105. W p\u00F3\u017Aniejszym czasie liczba tych maszyn zacz\u0119\u0142a szybko male\u0107. Je\u017Celi chodzi o teatr wojny na Pacyfiku, to ostatni\u0105 jednostk\u0105 przezbrojon\u0105 z maszyn Airacobra na P-38 by\u0142a 347 Grupa My\u015Bliwska, a wymiana ta odby\u0142a si\u0119 w kwietniu 1944 roku.\n\nProducent:\nBell Aircraft Corporation , Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nP-39C  Pierwsza wersja produkcyjna.\nP-39D  Pierwsza wersja skierowana do s\u0142u\u017Cby. Dodano opancerzenie chroni\u0105ce pilota, zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce, \u017Cebro statecznika pionowego, punkty mocuj\u0105ce pod skrzyd\u0142ami do podwieszenia bomby 500-funtowej lub zbiornika odrzucanego.\nP-400  Wersja dla RAF, dzia\u0142ko 37 mm zast\u0105pione dzia\u0142kiem Hispano Suiza kalibru 20 mm.\nP-39N  Pierwszy model produkowany na szerok\u0105 skal\u0119. Zbudowano 2095 sztuk.\nP-39Q  Ostatnia wersja produkcyjna. Cztery karabiny maszynowe kalibru 0,30 w skrzydle zast\u0105piono dwoma karabinami kalibru 0,30 cala. Zbudowano 4905 sztuk.\n\nZalety:\nDo\u015B\u0107 dobra zwrotno\u015B\u0107 na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Do\u015B\u0107 dobre uzbrojenie. \n\nWady:\nSpadek osi\u0105g\u00F3w na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. S\u0142abe zachowanie w powietrzu przy ma\u0142ych pr\u0119dko\u015Bciach.\n
P-40B             \u0020   Curtiss P-40B/C Tomahawk\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 2636 kg (5812 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 3655 kg (8059 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,68 m (31,75 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,38 m (37,3 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m kw. (71,8 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x Allison V-1710-33\nMoc: 1150 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 555 km/h (344 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 8892 m (29165 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2173 km (1350 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,50 cala\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala lub 4 x karabin maszynowy kalibru 0,303 cala\n500 funt\u00F3w bomb\n\nP-40 to jeden z najwa\u017Cniejszych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej. S\u0142u\u017Cy\u0142 on ka\u017Cdym froncie w szeregach lotnictwa praktycznie ka\u017Cdego narodu alianckiego. P-40 powsta\u0142 jako modyfikacja niezwykle udanego my\u015Bliwca Hawk (P-36) firmy Curtiss Wright. Po kilku g\u0142\u0119bokich zmianach konstrukcyjnych projektanci zdecydowali si\u0119 na uproszczenie samolotu. Gwiazdowy silnik samolotu Hawk 75 zosta\u0142 zast\u0105piony silnikiem gwiazdowym Allison V-1710, za\u015B pozosta\u0142a cz\u0119\u015B\u0107 samolotu nie uleg\u0142a wi\u0119kszym zmianom. Prototyp cechowa\u0142 si\u0119 znacz\u0105co lepszymi osi\u0105gami. Co prawda, nie dor\u00F3wnywa\u0142 on swoim konkurentom (P-39, P-38 oraz P-43, przysz\u0142y P-47), ale by\u0142 znacznie ta\u0144szy, a jego produkcja mog\u0142a zosta\u0107 uruchomiona niemal natychmiast. To zadecydowa\u0142o o skierowaniu samolotu do produkcji masowej. W\u00F3wczas by\u0142o ju\u017C jasne, \u017Ce wybuch wojny zbli\u017Ca si\u0119 wielkimi krokami i lotnictwo US Army potrzebowa\u0142o jak najszybciej zwi\u0119kszy\u0107 ilo\u015B\u0107 posiadanych samolot\u00F3w. Producent otrzyma\u0142 wi\u0119c od razu zam\u00F3wienie na 524 samoloty P-40, co by\u0142o najwi\u0119kszym zam\u00F3wieniem wojskowym z\u0142o\u017Conym w czasie pokoju w historii USA. Pierwsze samoloty P-40 zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na wyposa\u017Ceniu lotnictwa ameryka\u0144skiego od maja 1940 roku.\nSamolot P-40 zosta\u0142 r\u00F3wnie\u017C zaprezentowany Brytyjczykom, kt\u00F3rzy za\u017C\u0105dali kilku zmian, w tym przede wszystkim opancerzenia kabiny pilota. Pierwsze wyprodukowane egzemplarze P-40 nie posiada\u0142y opancerzenia ani zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych. Ulepszona wersja, oznaczona jako P-40B, wesz\u0142a do u\u017Cytku wiosn\u0105 1941 roku.\nKolejny wariant otrzyma\u0142 oznaczenie P-40C. Najwa\u017Cniejsz\u0105 zmian\u0105 by\u0142o do\u0142\u0105czenie zaczep\u00F3w na odrzucane zbiorniki, co pozwoli\u0142o zdecydowanie zwi\u0119kszy\u0107 zasi\u0119g my\u015Bliwca. Zaczepy mog\u0142y r\u00F3wnie\u017C s\u0142u\u017Cy\u0107 do podwieszania bomb.\nBrytyjska wersja P-40, oznaczona jako Hawk-81-A , zyska\u0142a sobie \u015Bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119, kiedy trafi\u0142a do Ameryka\u0144skiej Grupy Ochotniczej w chi\u0144skich si\u0142ach lotniczych, popularnie okre\u015Blanej jako Lataj\u0105ce Tygrysy. Oddzia\u0142 ten, dowodzony przez genera\u0142a Claire L. Chennaulta, zanotowa\u0142 du\u017Ce sukcesy w walce z japo\u0144skimi my\u015Bliwcami Ki-27 w obronie chi\u0144skiej przestrzeni powietrznej.\n\n\nZalety: P-40 to mocny samolot, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142 znie\u015B\u0107 nawet znaczne uszkodzenia. Bardziej zwrotny ni\u017C jakikolwiek inny samolot ameryka\u0144ski w momencie ataku na Pearl Harbor. \u0141atwy w sterowaniu.\n\nWady: Mocno przestarza\u0142y w ka\u017Cdym aspekcie jeszcze przed skierowaniem do produkcji.\nZbyt ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107, wolne tempo wznoszenia. Ust\u0119powa\u0142 Zero pod wzgl\u0119dem zwrotno\u015Bci. \n
P-40C             \u0020   Curtiss P-40B/C Tomahawk\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 2636 kg (5812 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 3655 kg (8059 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,68 m (31,75 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,38 m (37,3 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m  kw.(718 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x Allison V-1710-33\nMoc: 1150 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 555 km/h (344 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 8892 m (29165 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2173 km (1350 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,50 cala\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala lub 4 x karabin maszynowy kalibru 0,303 cala\n500 funt\u00F3w bomb\n\nP-40 to jeden z najwa\u017Cniejszych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej. S\u0142u\u017Cy\u0142 on ka\u017Cdym froncie w szeregach lotnictwa praktycznie ka\u017Cdego narodu alianckiego. P-40 powsta\u0142 jako modyfikacja niezwykle udanego my\u015Bliwca Hawk (P-36) firmy Curtiss Wright. Po kilku g\u0142\u0119bokich zmianach konstrukcyjnych projektanci zdecydowali si\u0119 na uproszczenie samolotu. Gwiazdowy silnik samolotu Hawk 75 zosta\u0142 zast\u0105piony silnikiem gwiazdowym Allison V-1710, za\u015B pozosta\u0142a cz\u0119\u015B\u0107 samolotu nie uleg\u0142a wi\u0119kszym zmianom. Prototyp cechowa\u0142 si\u0119 znacz\u0105co lepszymi osi\u0105gami. Co prawda, nie dor\u00F3wnywa\u0142 on swoim konkurentom (P-39, P-38 oraz P-43, przysz\u0142y P-47), ale by\u0142 znacznie ta\u0144szy, a jego produkcja mog\u0142a zosta\u0107 uruchomiona niemal natychmiast. To zadecydowa\u0142o o skierowaniu samolotu do produkcji masowej. W\u00F3wczas by\u0142o ju\u017C jasne, \u017Ce wybuch wojny zbli\u017Ca si\u0119 wielkimi krokami i lotnictwo US Army potrzebowa\u0142o jak najszybciej zwi\u0119kszy\u0107 ilo\u015B\u0107 posiadanych samolot\u00F3w. Producent otrzyma\u0142 wi\u0119c od razu zam\u00F3wienie na 524 samoloty P-40, co by\u0142o najwi\u0119kszym zam\u00F3wieniem wojskowym z\u0142o\u017Conym w czasie pokoju w historii USA. Pierwsze samoloty P-40 zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na wyposa\u017Ceniu lotnictwa ameryka\u0144skiego od maja 1940 roku.\nSamolot P-40 zosta\u0142 r\u00F3wnie\u017C zaprezentowany Brytyjczykom, kt\u00F3rzy za\u017C\u0105dali kilku zmian, w tym przede wszystkim opancerzenia kabiny pilota. Pierwsze wyprodukowane egzemplarze P-40 nie posiada\u0142y opancerzenia ani zbiornik\u00F3w samouszczelniaj\u0105cych. Ulepszona wersja, oznaczona jako P-40B, wesz\u0142a do u\u017Cytku wiosn\u0105 1941 roku.\nKolejny wariant otrzyma\u0142 oznaczenie P-40C. Najwa\u017Cniejsz\u0105 zmian\u0105 by\u0142o do\u0142\u0105czenie zaczep\u00F3w na odrzucane zbiorniki, co pozwoli\u0142o zdecydowanie zwi\u0119kszy\u0107 zasi\u0119g my\u015Bliwca. Zaczepy mog\u0142y r\u00F3wnie\u017C s\u0142u\u017Cy\u0107 do podwieszania bomb.\nBrytyjska wersja P-40, oznaczona jako Hawk-81-A , zyska\u0142a sobie \u015Bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119, kiedy trafi\u0142a do Ameryka\u0144skiej Grupy Ochotniczej w chi\u0144skich si\u0142ach lotniczych, popularnie okre\u015Blanej jako Lataj\u0105ce Tygrysy. Oddzia\u0142 ten, dowodzony przez genera\u0142a Claire L. Chennaulta, zanotowa\u0142 du\u017Ce sukcesy w walce z japo\u0144skimi my\u015Bliwcami Ki-27 w obronie chi\u0144skiej przestrzeni powietrznej.\n\n\nZalety: P-40 to mocny samolot, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142 znie\u015B\u0107 nawet znaczne uszkodzenia. Bardziej zwrotny ni\u017C jakikolwiek inny samolot ameryka\u0144ski w momencie ataku na Pearl Harbor. \u0141atwy w sterowaniu.\n\nWady: Mocno przestarza\u0142y w ka\u017Cdej kategorii jeszcze przed skierowaniem do produkcji.\nZbyt ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107, wolne tempo wznoszenia. Ust\u0119powa\u0142 Zero pod wzgl\u0119dem zwrotno\u015Bci. \n
P-40E             \n    P-40E Warhawk, model 1941 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2880 kg\n    Maksymalna startowa: 4173 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,38 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m kw.\n\nSilnik: Allison V-1710-39\nMoc: 1150 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na wysoko\u015Bci 1524 m: 539 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3050 m: 555 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4570 m: 583 km/h\n    L\u0105dowania: 130 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 11,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8840 m \n\nZasi\u0119g:\n    Normalny: 1046 km\n    Maksymalny: 2414 km\n\nUzbrojenie:\n    6 karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm\n    1 bomba o masie 227 kg (500 funt\u00F3w)\n    2 bomby o masie 45 kg\n\nW miar\u0119 zbierania do\u015Bwiadcze\u0144 bojowych z u\u017Cytkowania samolot\u00F3w P-40 jego producent, firma Curtiss, wprowadza\u0142a wiele modyfikacji do pierwszych wersji tego my\u015Bliwca. Dodano p\u0142yt\u0119 pancern\u0105, zainstalowano lepsze, samouszczelniaj\u0105ce si\u0119 zbiorniki paliwa, zainstalowano silnik o wi\u0119kszej mocy. Po wprowadzeniu nowego zespo\u0142u nap\u0119dowego Allison V-1710-39 usuni\u0119to dwa karabiny maszynowe montowane w os\u0142onie silnika, zmodyfikowano kabin\u0119 w celu poprawienia widoczno\u015Bci, zmieniono r\u00F3wnie\u017C uzbrojenie, instaluj\u0105c sze\u015B\u0107 zamiast czterech karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm montowanych we wcze\u015Bniejszych wersjach tego samolotu. \n\nZbudowano 1500 tych samolot\u00F3w, przede wszystkim dla RAF-u, kt\u00F3ry nada\u0142 im nazw\u0119 Kittyhawk Mk I. Wiele egzemplarzy przekazano r\u00F3wnie\u017C do Kanady, Australii, Zwi\u0105zku Radzieckiego oraz Nowej Zelandii. Zgodnie z przepisami obowi\u0105zuj\u0105cymi strony bior\u0105ce udzia\u0142 w programie Lend Lease, wszystkie samoloty zakupione za fundusze USA mia\u0142y mie\u0107 standardowe oznaczenia ameryka\u0144skie i przydzielone numery seryjne USAAF, nawet je\u015Bli nigdy nie mia\u0142y by\u0107 one wykorzystane przez Ameryka\u0144skie Si\u0142y Powietrzne. \n\nOg\u00F3lnie rzecz bior\u0105c, wi\u0119kszo\u015B\u0107 pilot\u00F3w lataj\u0105ca tymi samolotami nie przepada\u0142a za P-40. Jedn\u0105 z g\u0142\u00F3wnych bol\u0105czek pilot\u00F3w ameryka\u0144skich i brytyjskich by\u0142y problemy z pu\u0142apem i osi\u0105gami, wynikaj\u0105ce z polityki preferuj\u0105cej projektowanie bombowc\u00F3w ni\u017C maszyn po\u015Bcigowych. Radzieccy piloci niezbyt cz\u0119sto prowadz\u0105cy walki na du\u017Cych wysoko\u015Bciach przekonali si\u0119, \u017Ce silniki P-40 s\u0105 zawodne i, podobnie jak P-39, nie wytrzymuj\u0105 uszkodze\u0144 zadawanych w czasie walki. Cho\u0107 w P-40 wprowadzono wiele modyfikacji i produkowano go do 1944 roku, to jednak nie by\u0142 to samolot lubiany przez pilot\u00F3w - w ca\u0142ej swojej historii mia\u0142 on zawsze parametry gorsze ni\u017C my\u015Bliwce przeciwnika.\n\nZalety: Zwi\u0119kszona si\u0142a ra\u017Cenia w stosunku do wcze\u015Bniejszych serii dzi\u0119ki zainstalowaniu sze\u015Bciu karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm (0,50 cala). P-40E by\u0142 samolotem o pot\u0119\u017Cnej sile ognia.\n\nWady: Mimo wymiany silnika na Allison V-1710-39 o wi\u0119kszej mocy samolot nadal by\u0142 zbyt wolny, pozbawiony zwrotno\u015Bci, mia\u0142 tak\u017Ce ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia. W odniesieniu do wielu standard\u00F3w by\u0142 on przestarza\u0142y, zanim jeszcze skierowano go do produkcji seryjnej.\n\n\n
P-40E-M-105       \n    P-40E, radziecka modyfikacja z silnikiem M-105P, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~2700 kg\n    Maksymalna startowa: ~4000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,38 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m kw.\n\nSilnik: Klimow M-105P\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 476-480 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4800 m: 560-565 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: ~7,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~9000 m\nZasi\u0119g: nieznany\n\nUzbrojenie:\n    6 karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm\n    Do 6 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n    1 bomba o masie 250 kg\n    2 bomby o masie 50 kg\n\nDo przekazanych przez USA w ramach programu Lend Lease samolot\u00F3w P-40 Rosjanie wprowadzili wiele modyfikacji. Najbardziej istotn\u0105, dokonan\u0105 w 1942 roku zmian\u0105 by\u0142o zast\u0105pienie oryginalnego silnika Allison V-1710-39 budowanym w ZSRR zespo\u0142em nap\u0119dowym Klimow M-105. Wraz z silnikiem wprowadzono tak\u017Ce nowe \u015Bmig\u0142o WISz-61P. \n\nG\u0142\u00F3wnym powodem tej zmiany by\u0142y nie zastrze\u017Cenia do wydajno\u015Bci Allison\u00F3w czy nadzwyczajne parametry zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych Klimowa, lecz po prostu sta\u0142y problem z cz\u0119\u015Bciami zamiennymi do silnik\u00F3w oryginalnych, a bez nich du\u017C\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 floty P-40 pozostawa\u0142a przez d\u0142ugi czas na ziemi. Na silnik zast\u0119pczy Rosjanie wybrali jeden z najbardziej popularnych w tamtym okresie - M-105, nap\u0119dzaj\u0105cy wiele wczesnowojennych i p\u00F3\u017Aniejszych my\u015Bliwc\u00F3w radzieckich: Jak-1, Jak-9, Jak-3, \u0141aGG-3. Stosowano go te\u017C w bombowcach Pe-2, Ar-2 oraz Jer-2. M-105, o mocy i gabarytach zbli\u017Conych do silnika Allison, by\u0142 doskonale znany wi\u0119kszo\u015Bci lotniczego personelu naziemnego. \n\nWymiana silnika by\u0142a d\u0142ugo oczekiwanym, powa\u017Cnym usprawnieniem logistycznym, kt\u00F3re mia\u0142o wiele zalet i niewiele - je\u015Bli w og\u00F3le - wad. Sama wymiana nie mia\u0142a wi\u0119kszego wp\u0142ywu na osi\u0105gi bojowe tego samolotu - pozosta\u0142y one w\u0142a\u015Bciwie niezmienione. W silnik M-105 wyposa\u017Cono oko\u0142o 40 P-40 nale\u017C\u0105cych do 196. pu\u0142ku lotnictwa my\u015Bliwskiego, kt\u00F3ry stacjonowa\u0142 nad jeziorem \u0141adoga. Zmodyfikowane przez Rosjan egzemplarze P-40 mo\u017Cna by\u0142o rozpozna\u0107 po specjalnym dysku wok\u00F3\u0142 ko\u0142paka \u015Bmig\u0142a.\n\nZalety: Takie same jak P-40E.\n\nWady: Zbyt wolny, pozbawiony zwrotno\u015Bci, ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia, przestarza\u0142y w odniesieniu do wszystkich standard\u00F3w dotycz\u0105cych nowoczesnych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich.\n\n\n
P-40M             \n    P-40M Warhawk, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2939 kg\n    Z obci\u0105\u017Ceniem: 3629 kg\n    Maksymalna startowa: 4037 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,16 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,38 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,92 m kw.\n\nSilnik: Allison V-1710-81\nMoc:\n    Na wysoko\u015Bci 17 300 st\u00F3p: 1125 KM\n    Do startu: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na wysoko\u015Bci 1524 m: 496 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3050 m: 515 km/h \n    Na wysoko\u015Bci 6100 m: 582 km/h (362 mil/h)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 7,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9145 m\nZasi\u0119g:\n    Z \u0142adunkiem bomb o masie 500 funt\u00F3w: 350 mil\n    Maksymalny: 1600 mil\n\nUzbrojenie:\n    6 karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm \n\nPod koniec 1942 roku niedob\u00F3r produkowanych przez firm\u0119 Packard silnik\u00F3w Rolls Royce, kt\u00F3re montowano w samolotach P-40F, zmusi\u0142a wytw\u00F3rni\u0119 do ponownego wprowadzenia na linie monta\u017Cowe P-40 silnik\u00F3w Allison. Wyposa\u017Cano w nie serie "K" i "M" samolotu P-40.\n\nP-40M og\u00F3lnie by\u0142 podobny do p\u00F3\u017Anej produkcji P-40 serii E, r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 jedynie silnikiem Allison o wi\u0119kszej mocy. Pocz\u0105tkowo P-40M mia\u0142 zachowa\u0107 kr\u00F3tki kad\u0142ub P-40E, lecz okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce pierwsze egzemplarze P-40K, ze wzgl\u0119du na wi\u0119ksz\u0105 moc, chybota\u0142y si\u0119 w czasie startu. Aby temu przeciwdzia\u0142a\u0107, p\u00F3\u017Aniejsze wersje seryjnie produkowanych P-40K oraz P-40M wyposa\u017Cano w statecznik grzbietowy oraz wyd\u0142u\u017Cony kad\u0142ub, kt\u00F3ry po raz pierwszy zastosowano w wersji P-40F-5-CU. P-40M by\u0142 r\u00F3wnie\u017C dostosowany do prowadzenia walki przy niskich temperaturach.\n\nPierwsze egzemplarze wersji P-40M pojawi\u0142y si\u0119 w listopadzie 1942 roku. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 z nich, pod nazw\u0105 Kittyhawk III, dostarczono do RAF-u, RAAF-u, ZSRR, oraz Kr\u00F3lewskich Nowozelandzkich Si\u0142 powietrznych (RNZAF). Samolot ten by\u0142 r\u00F3wnie\u017C u\u017Cywany w s\u0142u\u017Cbie Wsp\u00F3lnoty Brytyjskiej na Dalekim Wschodzie, lata\u0142 te\u017C nimi dywizjon nr 5 Po\u0142udniowoafryka\u0144skich Si\u0142 Powietrznych we W\u0142oszech. \n\nZalety: Lepsze parametry oraz dobra wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 w por\u00F3wnaniu z wcze\u015Bniejszymi wariantami P-40.\n\nWady: Niewielka si\u0142a ra\u017Cenia oraz s\u0142abe osi\u0105gi w przechyleniach.\n\n\n
P-47D-10          \n    P-47D-10 Thunderbolt, model 1941\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4520,3 kg \n    Z obci\u0105\u017Ceniem: 6129 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,4 m\n\nSilnik: Pratt & Whitney R-2800-59\nMoc: 2300 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 536,1 km/h \n    Na wysoko\u015Bci 9000 m: 697 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6100 m: 11,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12800 m \nZasi\u0119g: 3060 km\n\nUzbrojenie: \n    8 karabin\u00F3w maszynowych kaliber 0,50 cala (12,7 mm)\n\nP-47, nazywany powszechnie "dzbankiem", by\u0142 du\u017Cym i niezwykle mocnym samolotem my\u015Bliwskim, zdolnym do operowania na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. P-47D to pierwsza seryjnie produkowana wersja Thunderbolta. 14 pa\u017Adziernika 1941 roku USAF z\u0142o\u017Cy\u0142y pierwsze zam\u00F3wienie na 850 tych maszyn. Za nim posz\u0142o wiele nast\u0119pnych. \n\nP-47D r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo bardzo nieznacznie od swojego poprzednika - P-47C. Zmieniono system wylotowy turbospr\u0119\u017Carki, w kt\u00F3rym wprowadzono regulowany dukt, przeprojektowano wloty do sekcji pomocniczej silnika, zainstalowano tak\u017Ce dodatkowe klapy maskuj\u0105ce w celu wytworzenia przep\u0142ywu powietrza ch\u0142odz\u0105cego silnik. Pogrubiono te\u017C opancerzenie chroni\u0105ce pilota. Jednak\u017Ce wczesne egzemplarze P-47D mo\u017Cna by\u0142o odr\u00F3\u017Cni\u0107 od P-47C wy\u0142\u0105cznie na podstawie numeru seryjnego. \n\nPod koniec 1943 roku Thunderbolty \u00D3smej Armii Powietrznej zacz\u0119\u0142y wraca\u0107 z zada\u0144 eskortowych z du\u017Cym zapasem niewykorzystanej amunicji - aby j\u0105 zu\u017Cy\u0107, wyszukiwa\u0142y w drodze powrotnej naziemne cele przeciwnika. Do\u015B\u0107 nieoczekiwanie okaza\u0142o si\u0119 wtedy, \u017Ce w nowej roli Thunderbolty sprawuj\u0105 si\u0119 doskonale. Taka by\u0142a geneza najbardziej popularnej adaptacji P-47 - my\u015Bliwca bombarduj\u0105cego.\n\nThunderbolty P-47D-10 mia\u0142y oryginaln\u0105 odsuwan\u0105 ramow\u0105 os\u0142on\u0119 kabiny, kt\u00F3r\u0105 po raz pierwszy zastosowano w wersji P-47B.\n\nPoniewa\u017C du\u017Ce pr\u0119dko\u015Bci nurkowania, do kt\u00F3rych by\u0142 przystosowany Thunderbolt, doprowadza\u0142y samolot do granic \u015Bci\u015Bliwo\u015Bci, od wersji P-47D-27 pocz\u0105wszy montowano w nich lotki o st\u0119pionej kraw\u0119dzi, poprawiaj\u0105ce sterowanie samolotem i u\u0142atwiaj\u0105ce wyprowadzenie go z nurkowania przy du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci. W tym celu pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em zamontowano tak\u017Ce elektrycznie sterowane klapy, pomocne przy wychodzeniu z nurkowania.\n\nWersja P-47D-10 by\u0142a wyposa\u017Cona jedynie w zaczepy podkad\u0142ubowe przeznaczone do przenoszenia jednej bomby o masie 500 funt\u00F3w, jednak w kolejnych wariantach uzupe\u0142niono ten brak, montuj\u0105c wzmocnione skrzyd\u0142a z podskrzyd\u0142owymi pylonami, umo\u017Cliwiaj\u0105ce przenoszenie dw\u00F3ch bomb o masie 1000 funt\u00F3w ka\u017Cda, trzech bomb o masie 500 funt\u00F3w lub kombinacji bomb oraz dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa. Samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 tak\u017Ce sze\u015B\u0107 lub osiem karabin\u00F3w maszynowych z maksymalnym zapasem 425 pocisk\u00F3w na ka\u017Cdy karabin, cho\u0107 przy pe\u0142nym ud\u017Awigu uzbrojenia zapas ten by\u0142 mniejszy i wynosi\u0142 tylko 267 pocisk\u00F3w na karabin.\n \nThunderbolt P-47D-10 dawa\u0142 pilotowi mo\u017Cliwo\u015B\u0107 r\u0119cznego sterowania wtryskiem wody do silnika - takie instalowane fabrycznie zespo\u0142y nap\u0119dowe z wtryskiem oznaczano jako R-2800-63. Pojawi\u0142y si\u0119 one na liniach produkcyjnych w Farmingdale i Evansville wraz z wersj\u0105 D-10. Od wersji P-47D-12 wtrysk wody by\u0142 automatyczny, a od serii P47D-22 wprowadzono \u015Bmig\u0142a o szerokich \u0142opatach. \u015Amig\u0142a te, o charakterystycznej "wios\u0142owej" konstrukcji \u0142opat, zapewnia\u0142y znaczny wzrost przyspieszenia oraz zwi\u0119kszon\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia.\n \nW ramach programu Lend Lease do Zwi\u0105zku Radzieckiego wys\u0142ano 199 lub 200 egzemplarzy P-47D-10 i D-27. Po przetestowaniu pierwszego samolotu (P-47D-10) zdecydowano, \u017Ce b\u0119d\u0105 one u\u017Cywane jako my\u015Bliwce obrony powietrznej operuj\u0105ce na du\u017Cych wysoko\u015Bciach, zw\u0142aszcza nad du\u017Cymi miastami, takimi jak Moskwa czy Leningrad. Ze wzgl\u0119du na ich znacznie wi\u0119kszy (w por\u00F3wnaniu z samolotami radzieckimi) zasi\u0119g, P-47 u\u017Cywano r\u00F3wnie\u017C w lotnictwie morskim Floty Ba\u0142tyckiej i P\u00F3\u0142nocnej w charakterze samolot\u00F3w rozpoznawczych oraz bombowc\u00F3w atakuj\u0105cych z ma\u0142ych wysoko\u015Bci. W s\u0142u\u017Cbie ZSRR P-47 bra\u0142 udzia\u0142 w niewielu walkach, p\u00F3\u017Aniej by\u0142 wykorzystywany wy\u0142\u0105cznie w lotnictwie morskim.\n\nZalety: Mocny, narowisty, niezawodny silnik R-2800 gwarantowa\u0142 znakomite osi\u0105gi na du\u017Cych wysoko\u015Bciach, a w po\u0142\u0105czeniu z du\u017Cym zapasem paliwa oraz op\u0142ywow\u0105 konstrukcj\u0105 zapewnia\u0142 niezwykle daleki zasi\u0119g. Bardzo du\u017Ca szybko\u015B\u0107 nurkowania "dzbank\u00F3w" dawa\u0142a podczas walki mo\u017Cliwo\u015B\u0107 ucieczki sprzed nosa wi\u0119kszo\u015Bci przeciwnik\u00F3w, a osiem karabin\u00F3w maszynowych zapewnia\u0142o tak du\u017C\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia, \u017Ce nie zachodzi\u0142a konieczno\u015B\u0107 instalowania dzia\u0142ek. P-47D by\u0142 tak\u017Ce bardzo wytrzyma\u0142ym samolotem, kt\u00F3rego zestrzelenie wymaga\u0142o bardzo du\u017Cej si\u0142y ra\u017Cenia. Na du\u017Cych wysoko\u015Bciach P-47 by\u0142 jednym z najlepszych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej.\n\nWady: S\u0142abe osi\u0105gi w zwrotach, zw\u0142aszcza na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Doskonale dostosowany do taktyki "Boom & Zoom". Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia egzemplarzy z silnikiem R2800.\n\n\n
P-47D-27          \n    P-47D-27 Thunderbolt, model 1943\n \nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4630,2 kg \n    Z obci\u0105\u017Ceniem: 6583 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,4 m\n\nSilnik: Pratt & Whitney R-2800-59\nMoc: 2300 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 534 km/h \n    Na wysoko\u015Bci 9100 m: 689,1 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6098 m: 11,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 810 m \nZasi\u0119g: 3060 km\n\nUzbrojenie:\n   8 karabin\u00F3w maszynowych kaliber 12,7 mm\n\nP-47, nazywany powszechnie "dzbankiem", by\u0142 du\u017Cym i niezwykle mocnym samolotem my\u015Bliwskim, zdolnym do operowania na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. P-47D to pierwsza seryjnie produkowana wersja Thunderbolta. 14 pa\u017Adziernika 1941 roku USAF z\u0142o\u017Cy\u0142y pierwsze zam\u00F3wienie na 850 tych maszyn. Za nim posz\u0142o wiele nast\u0119pnych. \n\nP-47D r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo bardzo nieznacznie od swojego poprzednika - P-47C. Zmieniono system wylotowy turbospr\u0119\u017Carki, w kt\u00F3rym wprowadzono regulowany dukt, przeprojektowano wloty do sekcji pomocniczej silnika, zainstalowano tak\u017Ce dodatkowe klapy maskuj\u0105ce w celu wytworzenia przep\u0142ywu powietrza ch\u0142odz\u0105cego silnik. Pogrubiono te\u017C opancerzenie chroni\u0105ce pilota. Jednak wczesne egzemplarze P-47D mo\u017Cna by\u0142o odr\u00F3\u017Cni\u0107 od P-47C wy\u0142\u0105cznie na podstawie numeru seryjnego. \n\nPod koniec 1943 roku Thunderbolty \u00D3smej Armii Powietrznej zacz\u0119\u0142y wraca\u0107 z zada\u0144 eskortowych z du\u017Cym zapasem niewykorzystanej amunicji - aby j\u0105 zu\u017Cy\u0107, wyszukiwa\u0142y w drodze powrotnej naziemne cele przeciwnika. Do\u015B\u0107 nieoczekiwanie okaza\u0142o si\u0119 wtedy, \u017Ce w nowej roli Thunderbolty sprawuj\u0105 si\u0119 doskonale. Taka by\u0142a geneza najbardziej popularnej adaptacji P-47 - my\u015Bliwca bombarduj\u0105cego.\n\nThunderbolty P-47D-10 mia\u0142y oryginaln\u0105 odsuwan\u0105 ramow\u0105 os\u0142on\u0119 kabiny, kt\u00F3r\u0105 po raz pierwszy zastosowano w wersji P-47B.\n\nPoniewa\u017C du\u017Ce pr\u0119dko\u015Bci nurkowania, do kt\u00F3rych by\u0142 przystosowany Thunderbolt, doprowadza\u0142y samolot do granic \u015Bci\u015Bliwo\u015Bci, od wersji P-47D-27 pocz\u0105wszy montowano w nich lotki o st\u0119pionej kraw\u0119dzi, poprawiaj\u0105ce sterowanie samolotem i u\u0142atwiaj\u0105ce wyprowadzenie go z nurkowania przy du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci. W tym celu pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em zamontowano tak\u017Ce elektrycznie sterowane klapy, pomocne przy wychodzeniu z nurkowania.\n\nWersja P-47D-10 by\u0142a wyposa\u017Cona jedynie w zaczepy podkad\u0142ubowe przeznaczone do przenoszenia jednej bomby o masie 500 funt\u00F3w, jednak w kolejnych wariantach uzupe\u0142niono ten brak, montuj\u0105c wzmocnione skrzyd\u0142a z podskrzyd\u0142owymi pylonami, umo\u017Cliwiaj\u0105ce przenoszenie dw\u00F3ch bomb o masie 1000 funt\u00F3w ka\u017Cda, trzech bomb o masie 500 funt\u00F3w lub kombinacji bomb oraz dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa. Samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 tak\u017Ce sze\u015B\u0107 lub osiem karabin\u00F3w maszynowych z maksymalnym zapasem 425 pocisk\u00F3w na ka\u017Cdy karabin, cho\u0107 przy pe\u0142nym ud\u017Awigu uzbrojenia zapas ten by\u0142 mniejszy i wynosi\u0142 tylko 267 pocisk\u00F3w na karabin.\n\nWersja P-47D-22 by\u0142a wyposa\u017Cona w "uniwersalne" skrzyd\u0142o, umo\u017Cliwiaj\u0105ce przenoszenie r\u00F3\u017Cnych kombinacji dodatkowych zbiornik\u00F3w z paliwem i bomb. Maszyny te by\u0142y wyposa\u017Cone w silnik R-2800-59 z ulepszonym systemem zap\u0142onowym. Moc silnika by\u0142a taka sama jak w wersji -63, a awaryjna moc bojowa (WEP) wynosi\u0142a 2300 KM. Wyd\u0142u\u017Cono tak\u017Ce gole\u0144 k\u00F3\u0142ka ogonowego.\n\nPocz\u0105wszy od wersji produkcyjnej D-22 montowano tak\u017Ce wi\u0119ksze \u015Bmig\u0142o o szerokich \u0142opatach (\u015Brednicy 13 st\u00F3p), pozwalaj\u0105ce na wykorzystanie dodatkowej mocy uzyskanej dzi\u0119ki wtryskowi wody do silnika.\n\nEgzemplarze serii D-25 by\u0142y r\u00F3wnie\u017C wyposa\u017Cone w now\u0105 odrzucan\u0105 os\u0142on\u0119 kabiny. Odrzucenie inicjowa\u0142 pilot, poci\u0105gaj\u0105c za specjalny pier\u015Bcie\u0144. Nast\u0119pnie os\u0142ona by\u0142a odsuwana do ty\u0142u i odrywa\u0142a si\u0119 od samolotu na skutek dzia\u0142ania pr\u0105du powietrza. Opr\u00F3cz tego dodano kuloodporn\u0105 owiewk\u0119 i zwi\u0119kszono zapas paliwa.\n\nW ramach programu Lend Lease do Zwi\u0105zku Radzieckiego wys\u0142ano 199 lub 200 egzemplarzy P-47D-10 i D-27. Po przetestowaniu pierwszego samolotu (P-47D-10) zdecydowano, \u017Ce b\u0119d\u0105 one u\u017Cywane jako my\u015Bliwce obrony powietrznej operuj\u0105ce na du\u017Cych wysoko\u015Bciach, zw\u0142aszcza nad du\u017Cymi miastami, takimi jak Moskwa czy Leningrad. Ze wzgl\u0119du na ich znacznie wi\u0119kszy (w por\u00F3wnaniu z samolotami radzieckimi) zasi\u0119g, P-47 u\u017Cywano r\u00F3wnie\u017C w lotnictwie morskim Floty Ba\u0142tyckiej i P\u00F3\u0142nocnej w charakterze samolot\u00F3w rozpoznawczych oraz bombowc\u00F3w atakuj\u0105cych z ma\u0142ych wysoko\u015Bci. W s\u0142u\u017Cbie ZSRR P-47 bra\u0142 udzia\u0142 w niewielu walkach, p\u00F3\u017Aniej by\u0142 wykorzystywany wy\u0142\u0105cznie w lotnictwie morskim.\n\nZalety: Mocny, narowisty, niezawodny silnik R-2800 gwarantowa\u0142 znakomite osi\u0105gi na du\u017Cych wysoko\u015Bciach, a w po\u0142\u0105czeniu z du\u017Cym zapasem paliwa oraz op\u0142ywow\u0105 konstrukcj\u0105 zapewnia\u0142 niezwykle daleki zasi\u0119g. Bardzo du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 nurkowania "dzbank\u00F3w" dawa\u0142a podczas walki mo\u017Cliwo\u015B\u0107 ucieczki sprzed nosa wi\u0119kszo\u015Bci przeciwnik\u00F3w, a osiem karabin\u00F3w maszynowych zapewnia\u0142o tak du\u017C\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia, \u017Ce nie zachodzi\u0142a konieczno\u015B\u0107 instalowania dzia\u0142ek. P-47D by\u0142 tak\u017Ce bardzo wytrzyma\u0142ym samolotem, kt\u00F3rego zestrzelenie wymaga\u0142o bardzo du\u017Cej si\u0142y ra\u017Cenia. Na du\u017Cych wysoko\u015Bciach P-47 by\u0142 jednym z najlepszych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich II wojny \u015Bwiatowej.\n\nWady: S\u0142abe osi\u0105gi w zwrotach, zw\u0142aszcza na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. Doskonale dostosowany do taktyki "Boom & Zoom". Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia egzemplarzy z silnikiem R2800.\n\n\n
P-51B-NA          \u0020   P-51B-1-NA, 1943.\n\nTyp: my\u015Bliwiec os\u0142onowy\n\nMasa:\nStartowa: 4177 kg\nMaksymalna: 5085 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,83 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,3 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,67 m kw.\n\nSilnik: 1 x V-1650-3 Merlin\nMoc:\nStartowa: 1400 KM\nCi\u0105g\u0142a: 1450 KM na wysoko\u015Bci 6040 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 560 km/h\nNa wysoko\u015Bci 8150 m: 704 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12810 m\nZasi\u0119g: 3520 km ze zbiornikami odrzucanymi \n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,50 cala\n\nPo do\u015Bwiadczeniach RAF-u z samolotem Mustang-I (P-51A), zar\u00F3wno Brytyjczycy, jak i Amerykanie za\u017C\u0105dali wyposa\u017Cenia tej konstrukcji silnik Rolls-Royce Merlin. Firma North American u\u017Cy\u0142a dw\u00F3ch seryjnych Mustang\u00F3w-I do przetestowania tej koncepcji. Prototypy otrzyma\u0142y oznaczenie XP-51B. Pierwsze loty testowe nowych prototyp\u00F3w odby\u0142y si\u0119 30 listopada 1942 roku.\nNowy silnik wymusi\u0142 wprowadzenie innych modyfikacji do konstrukcji samolotu. Do zespo\u0142u ch\u0142odniczego pod kad\u0142ubem dodano ch\u0142odnic\u0119 mi\u0119dzystopniow\u0105. Zmieniono os\u0142on\u0119 ch\u0142odnicy, a sama ch\u0142odnica zosta\u0142a przeprojektowana. Rama no\u015Bna zosta\u0142a wzmocniono, zainstalowano nowe lotki oraz wyposa\u017Cono maszyn\u0119 w nowe, cztero\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o Hamilton Standard. \nPraca op\u0142aci\u0142a si\u0119. XP-51B znacz\u0105co g\u00F3rowa\u0142 nad swoim poprzednikiem pod wzgl\u0119dem tempa wznoszenia i szybko\u015Bci maksymalnej.\nSeryjne egzemplarze P-51B by\u0142y nap\u0119dzane silnikami V-1650-3 Merlin produkowanymi na licencji przez firm\u0119 Packard. Pierwsze seryjne maszyny P-51B wzbi\u0142y si\u0119 w powietrze 5 maja 1943 roku. RAF nada\u0142 temu wariantowi oznaczenie Mustang-III. Samoloty brytyjskie r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 od wersji dla USA g\u0142\u00F3wnie kszta\u0142tem owiewki. Brytyjskie Mustangi posiada\u0142y owiewk\u0119 o kszta\u0142cie kropli zamiast ograniczaj\u0105cego widoczno\u015B\u0107, zaokr\u0105glonego kokpitu. Owiewka by\u0142a produkowana przez firm\u0119 P. Malcolm & Co, tote\u017C szybko zyska\u0142a sobie miano Kaptura Malcolma. \u0141\u0105cznie Wielka Brytania otrzyma\u0142a 274 sztuki samolotu P-51B. Cz\u0119\u015B\u0107 z nich s\u0142u\u017Cy\u0142a do przechwytywania rakiet V-1.\n\nPodstawowe warianty:\nP-51B-1-NA - silnik Packard V-1650-3 Merlin, 1400 KM w momencie startu. Zbudowano oko\u0142o 400 sztuk.\nP-51B-5-NA - silnik Packard V-1650-3 Merlin, 1400 KM w momencie startu. Zbudowano oko\u0142o 800 sztuk. B-5 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od wersji B-1 dodatkowym zbiornikiem samouszczelniaj\u0105cym o pojemno\u015Bci 321 litr\u00F3w umieszczonym za pilotem.\nP-51B-10-NA - wersja do rozpoznania fotograficznego okre\u015Blana jako F-6C. Zbudowano 71 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142y zasi\u0119g jak na my\u015Bliwiec.\nDu\u017Ca szybko\u015B\u0107 maksymalna.\n\nWady:\nPrzeci\u0119tna zwrotno\u015B\u0107.\nS\u0142aba widoczno\u015B\u0107 w wariantach ameryka\u0144skich.\n
P-51C-NT          \u0020   P-51C-10-NT, 1943\n\nTyp: my\u015Bliwiec os\u0142onowy \n\nMasa:\nStartowa: 4450 kg\nMaksymalna: 5357 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,83 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,3 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,67 m kw.\n\nSilnik: 1 x V-1650-7 Merlin\nMoc:\nStartowa: 1450 KM\nCi\u0105g\u0142a: 1695 KM na wysoko\u015Bci 3140 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 560 km/h\nNa wysoko\u015Bci 8150 m: 695 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12780 m\nZasi\u0119g: 3900 km ze zbiornikami odrzucanymi przy szybko\u015Bci przelotowej 400 km/h\n\nUzbrojenie:\n4 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,50 cala\n\nP-51B i P-51C to dok\u0142adnie ten sam samolot, ale produkowany przez dwie r\u00F3\u017Cne fabryki. Maszyny P-51B by\u0142y wytwarzane w Kalifornii, za\u015B P-51C w nowej fabryce w Dallas w Teksasie. Mo\u017Cna je by\u0142o rozr\u00F3\u017Cni\u0107 wy\u0142\u0105cznie po numerach seryjnych. RAF obydwie wersje oznacza\u0142 jako Mustang III.\n\nPodstawowe warianty:\nP-51C-1-NT - silnik Packard V-1650-3 Merlin, 1400 KM. Zbudowano oko\u0142o 250 sztuk.\nP-51C-5-NT - silnik Packard V-1650-7 Merlin, 1450 KM. Zbudowano 398 sztuk. C-5 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od wersji C-1 dodatkowym zbiornikiem samouszczelniaj\u0105cym o pojemno\u015Bci 321 litr\u00F3w umieszczonym za pilotem.\nP-51B-10-NT -  wersja do rozpoznania fotograficznego okre\u015Blana jako F-6C. Zbudowano 71 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142y zasi\u0119g jak na my\u015Bliwiec.\nDu\u017Ca szybko\u015B\u0107 maksymalna.\n\nWady:\nPrzeci\u0119tna zwrotno\u015B\u0107.\nS\u0142aba widoczno\u015B\u0107 w wariantach ameryka\u0144skich.\n
P-51D-20NA        \n    P-51D Mustang, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: 3992 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,38 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,28 m\n\nSilnik: Packard Merlin V-1650-7\nMoc:\n    Startowa: 1490 KM\n    Awaryjna moc bojowa: 1720 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 przy awaryjnej mocy bojowej:\n    Na poziomie morza: 578 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7620 m: 703 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 7 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 800 m\nZasi\u0119g: 1613 km\n\nUzbrojenie:\n    6 karabin\u00F3w maszynowych MG53-2 kaliber 12,7 mm \n\nP-51 zosta\u0142 zaprojektowany na \u017C\u0105danie Brytyjczyk\u00F3w. Kiedy si\u0119 okaza\u0142o, \u017Ce mo\u017Ce to by\u0107 obiecuj\u0105cy samolot, Amerykanie zdecydowali si\u0119 w 1941 roku zakupi\u0107 jego wersj\u0119 z silnikiem Allisona. Mia\u0142a to by\u0107 maszyna u\u017Cywana g\u0142\u00F3wnie do lot\u00F3w zwiadowczych (fotografowanie) oraz wsparcia si\u0142 naziemnych. Przeprowadzone testy wykaza\u0142y niezbicie, \u017Ce zamontowanie silnika Rolls-Royce Merlin znacznie zwi\u0119ksza pr\u0119dko\u015B\u0107 samolotu i poprawia osi\u0105gi na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. W grudniu 1943 roku nale\u017C\u0105ce do USAF P-51B z silnikiem Merlin wprowadzono do walki - wykonywa\u0142y one g\u0142\u00F3wnie zadania eskortowe os\u0142aniaj\u0105c wyprawy bombowc\u00F3w B-17 i B-24 dokonuj\u0105cych nalot\u00F3w na Niemcy.\nP-51D z kroplow\u0105 os\u0142on\u0105 kabiny by\u0142 najprawdopodobniej najbardziej znan\u0105 wersj\u0105 Mustanga. By\u0142 to r\u00F3wnie\u017C jego najbardziej rozpowszechniony wariant - wyprodukowano 8102 egzemplarze. \nJedn\u0105 z wad P-51B by\u0142a stosunkowo niewielka si\u0142a ra\u017Cenia, co wynika\u0142o z zainstalowania tylko czterech karabin\u00F3w maszynowych. Ponadto umieszczone w obu skrzyd\u0142ach karabiny by\u0142y przystrzeliwane pod raczej do\u015B\u0107 dziwnymi k\u0105tami, przez co trzeba by\u0142o wielokrotnie za\u0142amywa\u0107 podawan\u0105 ta\u015Bm\u0119 z amunicj\u0105, na skutek czego uzbrojenie cz\u0119sto si\u0119 zacina\u0142o. Dlatego te\u017C w wersji P-51D instalacja uzbrojenia zosta\u0142a ca\u0142kowicie zmieniona i przeprojektowana - zainstalowano trzy karabiny maszynowe MG53-2 kaliber 0,50 cala (12,7 mm) w ka\u017Cdym skrzydle. Wszystkie karabiny by\u0142y montowane prosto, a pociski upi\u0119to w prostych ta\u015Bmach amunicyjnych. Wewn\u0119trzne karabiny mia\u0142y zapas po 400 pocisk\u00F3w ka\u017Cdy, pozosta\u0142e natomiast po 270.\nP-51D mia\u0142y tak\u017Ce podskrzyd\u0142owe zaczepy s\u0142u\u017C\u0105ce do przenoszenia bomb, dodatkowych zbiornik\u00F3w z paliwem oraz r\u00F3\u017Cnorodnych typ\u00F3w niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych klasy powietrze-ziemia. Obejmowa\u0142o to mi\u0119dzy innymi wyrzutnie dla sze\u015Bciu rakiet pi\u0119ciocalowych lub nawet dziesi\u0119ciu, je\u015Bli samolot nie przenosi\u0142 w tym czasie dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa. Alternatywnie samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 tak\u017Ce zespo\u0142y po\u0142\u0105czonych trzech wyrzutni rakiet "Bazooka". Istnia\u0142o te\u017C wiele odmian polowych przystosowanych do przenoszenia wyposa\u017Cenia specjalnego, na przyk\u0142ad dw\u00F3ch dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa i sze\u015Bciu bomb o masie 100 funt\u00F3w, czterech bomb o masie 100 funt\u00F3w oraz 36 bomb od\u0142amkowych, lub te\u017C czterech zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci 75 galon\u00F3w ka\u017Cdy. Samoloty u\u017Cywane w Chinach, Birmie i Indiach mia\u0142y zazwyczaj zamontowan\u0105 przed statecznikiem pionowym p\u0119tlow\u0105 anten\u0119 pelengatora. \nW marcu 1944 roku rozpocz\u0119to du\u017Ce dostawy P-51D do Europy. Jako pierwsza otrzyma\u0142a je 55. Grupa My\u015Bliwska, kt\u00F3ra wymieni\u0142a swoje P-38 na nowe my\u015Bliwce z kroplow\u0105 os\u0142on\u0105 kabiny. Zmiana dwusilnikowych P-38, w kt\u00F3rych nie wyst\u0119powa\u0142 efekt momentu obrotowego, na jednosilnikowe P-51 powodowa\u0142a pocz\u0105tkowo pewne problemy - okres przystosowania pilot\u00F3w do Mustang\u00F3w wyd\u0142u\u017Cy\u0142 r\u00F3wnie\u017C brak stabilno\u015Bci kierunkowej spowodowany obecno\u015Bci\u0105 pe\u0142nego zbiornika z paliwem w kad\u0142ubie. Gdy jednak piloci ju\u017C w pe\u0142ni przyzwyczaili si\u0119 do swoich nowych rumak\u00F3w, okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce P-51D daje im ca\u0142kowit\u0105 przewag\u0119 na wszystkimi t\u0142okowymi samolotami Luftwaffe na wysoko\u015Bciach powy\u017Cej 20 tysi\u0119cy st\u00F3p (6100 m). Po pewnym czasie piloci Luftwaffe zorientowali si\u0119, \u017Ce Mustangi s\u0105 do\u015B\u0107 wra\u017Cliwe na ogie\u0144 z dzia\u0142ka - dotyczy\u0142o to przede wszystkim silnik\u00F3w Merlin ch\u0142odzonych p\u0142ynem, kt\u00F3re mo\u017Cna by\u0142o zniszczy\u0107 jednym trafieniem.\nMustang by\u0142 jedynym my\u015Bliwcem alianckim o zasi\u0119gu pozwalaj\u0105cym na towarzyszenie bombowcom w ich "wahad\u0142owych" misjach wykonywanych z baz brytyjskich, w kt\u00F3rych po g\u0142\u0119bokiej penetracji cel\u00F3w konieczne by\u0142o l\u0105dowanie w Rosji. Mustangi uczestniczy\u0142y tak\u017Ce w przeprowadzanych z ma\u0142ych wysoko\u015Bci uderzeniach na lotniska Luftwaffe, a wi\u0119c zadaniach do\u015B\u0107 niebezpiecznych, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017Ce ka\u017Cde takie lotnisko by\u0142o bardzo silnie bronione przez artyleri\u0119 przeciwlotnicz\u0105 (flak). Ze wzgl\u0119du na du\u017C\u0105 wra\u017Cliwo\u015B\u0107 Mustang\u00F3w na ostrza\u0142 ameryka\u0144scy lotnicy ponosili w tych rajdach ci\u0119\u017Ckie straty.\n\nZalety: Daleki zasi\u0119g, du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 oraz \u015Bwietne osi\u0105gi na du\u017Cych wysoko\u015Bciach sprawi\u0142y, \u017Ce P-51D by\u0142 doskona\u0142ym samolotem my\u015Bliwskim do eskortowania bombowc\u00F3w dalekiego zasi\u0119gu.\n\nWady: Cho\u0107 na du\u017Cych wysoko\u015Bciach Mustang mia\u0142 naprawd\u0119 znakomite osi\u0105gi, na ni\u017Cszych nie sprawia\u0142 si\u0119 ju\u017C tak dobrze. P-51D m\u00F3g\u0142 ulec zniszczeniu na skutek uszkodzenia, kt\u00F3re na inny samolot nie mia\u0142oby a\u017C tak powa\u017Cnego wp\u0142ywu. Najbardziej wra\u017Cliwym elementem by\u0142 silnik ch\u0142odzony p\u0142ynem - jego uszkodzenie m\u00F3g\u0142 spowodowa\u0107 nawet pojedynczy strza\u0142.\n\n\n
P-63C             \u0020   P-63C-5 Kingcobra, 1944\n\nTyp: my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\nStartowa: 3995 kg\nMaksymalna: 4858 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,96 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,7 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 30,42 m kw.\n\nSilnik: 1 x Allison V-1710-117\nMoc:\nNa poziomie morza: 1500 KM \nZ wtryskiem wody: 1800 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 590 km/h\nNa wysoko\u015Bci 7625 m: 656 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11800 m\nZasi\u0119g: 4120 km\n\nUzbrojenie:\n1 x dzia\u0142ko M10 kalibru 37mm\n2 x zsynchronizowane karabiny Colt-Browning MG 53-2 kalibru 12,7mm\n2 x karabiny Colt-Browning MG 53-2 kalibru 12,7mm w gondolach pod skrzyd\u0142ami\n\nSamolot P-63 powsta\u0142 w wyniku szeregu rozmaitych innowacji technicznych opracowanych podczas d\u0142ugotrwa\u0142ego cyklu \u017Cycia konstrukcji P-36 Airacobra. Konstruktorzy zwracali baczn\u0105 uwag\u0119 na opinie i \u017C\u0105dania strony radzieckiej, poniewa\u017C by\u0142o oczywiste, \u017Ce P-63 b\u0119dzie szeroko wykorzystywany przez lotnictwo radzieckie, w kt\u00F3rym tak dobrze przyj\u0105\u0142 si\u0119 wcze\u015Bniejszy model z tej serii. Podczas prac korzystano zar\u00F3wno z uwag pilot\u00F3w, jak i rozmaitych zalece\u0144 z radzieckiego instytutu TsAGI. Dane z TsAGI by\u0142y oparte na ocenie maszyny P-39, jak r\u00F3wnie\u017C na ocenach pierwszych odmian P-63A, kt\u00F3re nosi\u0142y liczne wady typowe dla wczesnych prototyp\u00F3w. \nJednym z najpowa\u017Cniejszych problem\u00F3w my\u015Bliwca firmy Bell by\u0142a ma\u0142a stabilno\u015B\u0107 lotu, zw\u0142aszcza podczas manewrowania. Rosjanie zaproponowali monta\u017C dodatkowego statecznika pionowego pod kad\u0142ubem, co rzeczywi\u015Bcie rozwi\u0105za\u0142o ten problem w modelu P-63A. \nNajwa\u017Cniejszym elementem r\u00F3\u017Cni\u0105cym P-36C-1 oraz P-63A by\u0142 mocniejszy silnik Allison V-1710-117.  \nNajszerzej produkowana wersja samolotu Kingcobra, P-63C-5,zosta\u0142a r\u00F3wnie\u017C wyposa\u017Cona w lepsze os\u0142ony pilota, a \u0142\u0105czna waga pancerza zbli\u017Ca\u0142a si\u0119 do 91 kg. W por\u00F3wnaniu z P-51D Kingcobra wykazywa\u0142a lepsze osi\u0105gi na ma\u0142ych i \u015Brednich pu\u0142apach, a w\u0142a\u015Bnie tam toczy\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015B\u0107 star\u0107 powietrznych na froncie wschodnim. Maszyna ta dobrze spisywa\u0142a si\u0119 jednak nawet na wy\u017Cszych pu\u0142apach, gdy\u017C na wysoko\u015Bciach 6500-7000 m nadal g\u00F3rowa\u0142a szybko\u015Bci\u0105 nad wi\u0119kszo\u015Bci\u0105 wsp\u00F3\u0142czesnych maszyn radzieckich.\nWi\u0119kszo\u015B\u0107 wyprodukowanych maszyn P-63 skierowano do Zwi\u0105zku Radzieckiego. \u0141\u0105cznie wys\u0142ano tam 2397 samolot\u00F3w, z czego 21 uleg\u0142o zniszczeniu w czasie transportu. Oko\u0142o 300 egzemplarzy przekazano Francji, kt\u00F3ra stosowa\u0142a je na Pacyfiku.\nOko\u0142o 200 samolot\u00F3w P-63C-1 zosta\u0142o przebudowanych na ci\u0119\u017Cko opancerzone cele  \u0107wiczebne RP-63C-2 Pinball.\n\n\n\nPodstawowe warianty:\nP-63C-1 - nowy silnik Allison V-1710-117, zbudowano 211 sztuk.\nRP-63C-2 Pinball - P-63C1 przebudowany na cel \u0107wiczebny. Zbudowano oko\u0142o 200 sztuk.\nP-63C-5 - lepsze opancerzenie; zbudowano 1012 sztuk.\n\nZalety:\nDu\u017Ca szybko\u015B\u0107 maksymalna.\nSilne uzbrojenie.\nDobra zwrotno\u015B\u0107.\n\nWady:\nS\u0142absze tempo wznoszenie ni\u017C u wielu wsp\u00F3\u0142czesnych samolot\u00F3w.\nNadal wyst\u0119powa\u0142a sk\u0142onno\u015B\u0107 do przeci\u0105gni\u0119\u0107 i korkoci\u0105g\u00F3w.\nMniejsze zbiorniki paliwa ni\u017C w P-39.\n
P-80A             \u0020  P-80A Shooting Star, 1945.\n\nTyp: odrzutowy my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\nStartowa: 5311 kg\nMaksymalna: 6356 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,52 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,86 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,1 m kw.\n\nSilnik: 1 \u0425 General-Electric J-33-GE-11\nCi\u0105g: 1748 kg\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 892 km/h\nNa wysoko\u015Bci 12.200 m: 787 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 13.700 m\nZasi\u0119g: 1250 km\n\nUzbrojenie: \nsze\u015B\u0107 karabin\u00F3w maszynowych Browning M2 kalibru 0,50 cala\n\nP-80 by\u0142 pierwszym ameryka\u0144skim my\u015Bliwcem odrzutowym w pe\u0142ni zdolnym do prowadzenia walki. Pierwsze prace nad projektem, w\u00F3wczas okre\u015Blanym jako L-140 rozpocz\u0119\u0142a w maju 1943 roku firma Lockheed. Ju\u017C w 24 czerwca podpisano oficjalny kontrakt na opracowanie prototypowego my\u015Bliwca nosz\u0105cego oznaczenie XP-80. Projektem kierowa\u0142 legendarny konstruktor Clarence Kelly Johnson, tw\u00F3rca tak s\u0142ynnych samolot\u00F3w jak P-38 Lightning, U-2 czy SR-71. W przypadku P-80 planowa\u0142 on zastosowanie licencyjnej wersji brytyjskiego silnika Haldford H.1B Goblin. \nXP-80 po raz pierwszy wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze 8 stycznia 1944 roku, a za sterami siedzia\u0142 pilot oblatywacz firmy Lockheed, Milo Burcham. Prototyp posiada\u0142 kwadratowe stabilizatory i ko\u0144c\u00F3wki skrzyde\u0142, kt\u00F3re p\u00F3\u017Aniej zosta\u0142y zaokr\u0105glone. Prace nad wersj\u0105 XP-80A rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pod koniec 1943 roku; ten wariant mia\u0142 by\u0107 wyposa\u017Cony w silnik General-Electric I-40/J-33-GE-9. Pierwszy lot XP-80A odby\u0142 si\u0119 10 czerwca 1944. Wersja seryjna, P-80A, by\u0142a nap\u0119dzana silnikami J-33-GE z firmy General-Electric, jak r\u00F3wnie\u017C jednostkami Alisson Division. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 917 sztuk samolot\u00F3w P-80A. \nPod koniec 1944 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o przes\u0142aniu czterech samolot\u00F3w YP-80A do Europy w celu przeprowadzenia test\u00F3w bojowych. Dwa samoloty stacjonowa\u0142y w Wielkiej Brytanii, a dwa kolejne rozlokowano we W\u0142oszech. Maszyny wykona\u0142y szereg misji bojowych, ale ani razu nie napotka\u0142y samolot\u00F3w nieprzyjacielskich. Latem 1945 roku dwie eskadry z 412 Grupy My\u015Bliwskiej otrzyma\u0142y na wyposa\u017Cenie samoloty P-80A. Mia\u0142y one by\u0107 u\u017Cyte na Pacyfiku, ale Japonia skapitulowa\u0142a zanim eskadry osi\u0105gn\u0119\u0142y gotowo\u015B\u0107 bojow\u0105. Prawdziwa s\u0142u\u017Cba bojowa P-80 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wi\u0119c dopiero pi\u0119\u0107 lat p\u00F3\u017Aniej, wraz z wybuchem wojny w Korei. Samolot ten nosi\u0142 w\u00F3wczas oznaczenie F-80 Shooting Star.\n\nPodstawowe warianty:\nYP-80A - wariant przedseryjny.\nP-80A-1-LO - wariant z silnikiem J-33-GE-11 o ci\u0105gu 1748 kg.\nP-80A-5-LO - wariant z silnikiem J33-A-17 o ci\u0105gu 1816 kg.\nFP-80A-5-LO - wersja do rozpoznania fotograficznego.\nDF-80A  - bezza\u0142ogowy cel \u0107wiczebny .\nQF-80A - bezza\u0142ogowy cel \u0107wiczebny.\n\nZalety: \n    Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 jak na t\u0119 epok\u0119. \n    Lepsza zwrotno\u015B\u0107 ni\u017C u wi\u0119kszo\u015Bci por\u00F3wnywalnych my\u015Bliwc\u00F3w odrzutowych tamtych czas\u00F3w.\n\nWady: \n    Zawodny silnik (J-33-A-9).\n
PBN-1             \n    Consolidated PBN-6 Nomad\n\nTyp: \u0141\u00F3d\u017A lataj\u0105ca\n\nMasa:\n       W\u0142asna: 7974 kg \n       Maksymalna: 15 436 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 19,52 m\nWysoko\u015B\u0107: 5,65 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 31,72 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 130 m kw.\n\nSilnik: 2 x Pratt & Whitney R-1830-92\nMoc: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n       Maksymalna na wysoko\u015Bci 2290 m: 314 km/h\n       Przelotowa na wysoko\u015Bci 3050 m: 208 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 4755 m: 4,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5550 m\nZasi\u0119g: \n       Maksymalny: 4960 km\n\nUzbrojenie:\n       1 karabin maszynowy kaliber 0,30 cala (7,62 mm) i 3 kaliber 0,50 cala (12,7 mm)\n       Do 1250 kg bomb lub dwie torpedy\n\nPrace nad s\u0142ynn\u0105 \u0142odzi\u0105 lataj\u0105c\u0105 PBY Catalina rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w pa\u017Adzierniku 1933 roku, gdy Marynarka Wojenna USA podpisa\u0142a kontrakt z firm\u0105 Consolidated Aircraft na zbudowanie prototypu takiej maszyny. Now\u0105 konstrukcj\u0119 Consolidated oznaczono pocz\u0105tkowo jako XP3Y-1, natomiast jej konkurenta budowanego przez Douglasa - XP3D-1. Pierwszy start przysz\u0142ej Cataliny odby\u0142 si\u0119 w pa\u017Adzierniku 1935 roku i od razu si\u0119 okaza\u0142o, \u017Ce zdecydowanie przewy\u017Csza ona wszystkie \u00F3wczesne \u0142odzie lataj\u0105ce b\u0119d\u0105ce w s\u0142u\u017Cbie US Navy. \nSamolot mia\u0142 kilka bardzo oryginalnych rozwi\u0105za\u0144, zaprojektowanych przez zesp\u00F3\u0142, kierowany przez b\u0142yskotliwego Isaaca Macklina Londona. Zastosowane skrzyd\u0142a wolnono\u015Bne o op\u0142ywowym kszta\u0142cie nie wytwarza\u0142y oporu interferencyjnego, spowodowanego przez zastrza\u0142y, podp\u00F3rki i linki wyst\u0119puj\u0105ce we wcze\u015Bniejszych konstrukcjach. R\u00F3wnie\u017C usterzenie ogonowe by\u0142o czyst\u0105 konstrukcj\u0105 wolnono\u015Bn\u0105, w przeciwie\u0144stwie do wcze\u015Bniejszych modeli. \nPierwsze \u0142odzie lataj\u0105ce PBY wesz\u0142y do s\u0142u\u017Cby w dywizjonach w pa\u017Adzierniku 1936 roku, a z chwil\u0105 przyst\u0105pienia USA do II wojny \u015Bwiatowej samolot ten by\u0142 ju\u017C bardzo rozpowszechniony w jednostkach US Navy. W latach przedwojennych wprowadzono w nim wiele modyfikacji (PBY-1 do PBY-5) - jedn\u0105 z nich by\u0142o wprowadzenie wypuk\u0142ych os\u0142on stanowisk strzeleckich, kt\u00F3re sta\u0142y si\u0119 tak charakterystyczn\u0105 cech\u0105 tego samolotu. Wersja PBY-5 wesz\u0142a do s\u0142u\u017Cby w latach 1939-1940 i by\u0142 to pierwszy model przyj\u0119ty przez RAF. To Brytyjczycy nadali jej nazw\u0119 "Catalina", kt\u00F3r\u0105 w roku 1941 przyj\u0119\u0142a tak\u017Ce US Navy.\nCatalina wykonywa\u0142a r\u00F3\u017Cnorodne zadania. U\u017Cywano jej przede wszystkim jako bombowca patrolowego, zwalcza\u0142a okr\u0119ty podwodne, wykonywa\u0142a loty rozpoznawcze dalekiego zasi\u0119gu, przenosi\u0142a torpedy, s\u0142u\u017Cy\u0142a jako nocny bombowiec, samolot ratownictwa morskiego, transportowa\u0142a poczt\u0119, a nawet holowa\u0142a szybowce. Jej uniwersalno\u015B\u0107 polega\u0142a przede wszystkim na du\u017Cym ud\u017Awigu - p\u00F3\u017Aniejsze, zmodyfikowane wersje Cataliny pozwala\u0142y zabiera\u0107 blisko 7000 kg towar\u00F3w, prawie dwa razy tyle, ile wynosi\u0142a masa pustego samolotu.\nJeszcze przed rozpocz\u0119ciem wojny swoje zainteresowanie Catalin\u0105 wyrazi\u0142 r\u00F3wnie\u017C Zwi\u0105zek Radziecki. Rosjanie zam\u00F3wili trzy egzemplarze i zaprosili in\u017Cynier\u00F3w firmy Consolidated do pomocy przy budowie zak\u0142adu, w kt\u00F3rym mia\u0142a ruszy\u0107 produkcja licencyjna tego samolotu. W wersji rosyjskiej Catalina by\u0142a wyposa\u017Cana w silniki Mikulina M-87 lub M-88, a jej nazw\u0119 zmieniono na GST. Pierwsze egzemplarze zesz\u0142y z linii monta\u017Cowej w 1939 roku. Rosjanie zbudowali r\u00F3wnie\u017C inny wariant Cataliny, oznaczony jako MP-7 i wyposa\u017Cony w silniki M-62IR o mocy 850 KM. \nW ramach programu Lend Lease do Zwi\u0105zku Radzieckiego wys\u0142ano po rozpocz\u0119ciu wojny samoloty PBN-1 Nomad oraz 48 egzemplarzy jego p\u00F3\u017Aniejszej wersji - PBY-6A. Interesuj\u0105ce jest, \u017Ce zbudowano zaledwie 156 maszyn wersji PBN-1, z kt\u00F3rych 137 wys\u0142ano do Rosji. Cataliny produkowano w wielu innych krajach, a liczba wszystkich modyfikacji tej konstrukcji nie jest znana. Na ca\u0142ym \u015Bwiecie zbudowano oko\u0142o 4000 egzemplarzy tej \u0142odzi lataj\u0105cej.\n\nZalety: Samolot bardzo uniwersalny, o du\u017Cym ud\u017Awigu. Nie potrzebowa\u0142 pas\u00F3w startowych. Konstrukcja niezawodna, przystosowana do lot\u00F3w dalekiego zasi\u0119gu.\n\nWady: Do\u015B\u0107 powolna, jak na \u00F3wczesne standardy. Nieopancerzona kabina, brak samouszczelniaj\u0105cych si\u0119 zbiornik\u00F3w paliwa.\n\n\n
Pe-2series1       \n    Pe-2, model 1940 \n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 5770 kg\n    Startowa: 8030 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105R\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 454 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 540 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 8,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8800 m\nZasi\u0119g: 1780 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 1000 kg\n\nPrace nad Pe-2 rozpocz\u0119to pod koniec 1938 roku w zespole konstrukcyjnym, kt\u00F3rym kierowa\u0142 W. M. Petlakow (Pe). Pocz\u0105tkowo wynikiem opracowania mia\u0142 by\u0107 dwusilnikowy samolot my\u015Bliwski dalekiego zasi\u0119gu, operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach - tzw. projekt "100", poniewa\u017C specjali\u015Bci wojskowi przewidywali, \u017Ce wysoko\u015B\u0107, na jakiej b\u0119d\u0105 musia\u0142y operowa\u0107 wszystkie samoloty wojskowe, niebawem znacznie wzro\u015Bnie. Pod koniec 1939 roku konstrukcja prototypu "PB 100" zosta\u0142a uko\u0144czona, a w grudniu pomy\u015Blnie przesz\u0142a pr\u00F3by w locie. Jednak okaza\u0142o si\u0119 niebawem, \u017Ce jak na razie dla samolotu my\u015Bliwskiego o tej konstrukcji nie ma \u017Cadnych praktycznych zastosowa\u0144. W tym samym czasie si\u0142y powietrzne bardzo potrzebowa\u0142y samolotu bojowego nowej klasy - bombowca nurkuj\u0105cego o du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci nurkowania. Pocz\u0105tkowo pr\u00F3bowano po\u0142\u0105czy\u0107 funkcje samolotu my\u015Bliwskiego operuj\u0105cego na wysokich pu\u0142apach z cechami bombowca nurkuj\u0105cego, lecz ostatecznie z pomys\u0142u tego zrezygnowano. W maju 1940 roku od konstruktor\u00F3w za\u017C\u0105dano szybkiej zmiany projektu "100" na bombowiec nurkuj\u0105cy. Nowy samolot, przemianowany p\u00F3\u017Aniej na Pe-2, zosta\u0142 przetestowany jesieni\u0105 1940 roku, a jego produkcja seryjna ruszy\u0142a na pocz\u0105tku 1941 roku.\n\nSeryjny Pe-2 by\u0142 ca\u0142kowicie metalowym, dwusilnikowym dolnop\u0142atem  z podw\u00F3jnym statecznikiem pionowym i hermetyzowan\u0105 kabin\u0105. Za\u0142oga sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech os\u00F3b - pilota, nawigatora-bombardiera oraz strzelca pok\u0142adowego, kt\u00F3ry pe\u0142ni\u0142 r\u00F3wnie\u017C funkcj\u0119 radiooperatora. Pe-2 by\u0142 jednym z pierwszych samolot\u00F3w wyposa\u017Conych w ca\u0142kowicie elektryczne sterowanie wszystkich podzespo\u0142\u00F3w. Klapy, hamulce aerodynamiczne, trymery, lotki, ko\u0142a steruj\u0105ce, klapy ch\u0142odnicy wody, sterowanie systemem hydraulicznym oraz podwozie - wszystkie te urz\u0105dzenia by\u0142y sterowane za pomoc\u0105 silnik\u00F3w elektrycznych o r\u00F3\u017Cnej mocy. Aby u\u0142atwi\u0107 hamowanie i umo\u017Cliwi\u0107 wyj\u015Bcie z lotu nurkowego po zrzucie bomb, w p\u0142atowcu zainstalowano specjalne urz\u0105dzenie automatyczne. Pe-2 m\u00F3g\u0142 zabra\u0107 w powietrze do 1500 kg bomb (w przeci\u0105\u017Ceniu) o r\u00F3\u017Cnej masie. Dzi\u0119ki znakomitej charakterystyce aerodynamicznej samolot ten m\u00F3g\u0142 rozwija\u0107 prawie takie du\u017Ce pr\u0119dko\u015Bci, jak samoloty my\u015Bliwskie tego okresu. Od pierwszych dni Wielkiej Wojny Ojczy\u017Anianej by\u0142 on powszechnie u\u017Cywany na jej wszystkich frontach. Wraz z up\u0142ywem czasu Pe-2 by\u0142 nieustannie ulepszany i modernizowany.\n\n\u0141\u0105cznie w latach 1940-1945 wyprodukowano 11 070 egzemplarzy wszystkich wersji tego samolotu.\n\nZalety: \u015Awietne parametry lotne. Du\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 i du\u017Cy zasi\u0119g. W pe\u0142ni elektryczne sterowanie. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania. \n\nWady: S\u0142abe uzbrojenie pok\u0142adowe. Zawodna praca niekt\u00F3rych urz\u0105dze\u0144 elektrycznych samolotu. \n\n
Pe-2series84      \n    Pe-2, model 1942 (samolot 84. serii produkcyjnej)\n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 7540 kg\n    Startowa: 8500 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105RA\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 436 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 520 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 8,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8800 m\nZasi\u0119g: 1700 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm\n    1 karabin maszynowy BT kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 1000 kg\n\nGdy w styczniu 1942 roku W. M. Petlakow zgin\u0105\u0142 w wypadku, dalszy rozw\u00F3j samolotu nadzorowa\u0142 A. M. Izakson, a po nim A. I. Puti\u0142ow. Modernizacji poddano uzbrojenie obronne bombowca - pocz\u0105wszy od 83. serii produkcyjnej obs\u0142ugiwany przez nawigatora karabin maszynowy SzKAS zast\u0105piono karabinem maszynowym BT kaliber 12,7 mm. Podobne zmiany by\u0142y wprowadzane ju\u017C wcze\u015Bniej w r\u00F3\u017Cnych jednostkach wojskowych. W samolotach wcze\u015Bniejszych serii zmieniono r\u00F3wnie\u017C system zaczep\u00F3w. Do dokonania tych przer\u00F3bek wyprodukowano specjalne zestawy polowe, kt\u00F3re umo\u017Cliwia\u0142y tak\u0105 zmian\u0119 w warunkach frontowych przez brygady fabryczne, mechanik\u00F3w oraz zbrojmistrz\u00F3w pu\u0142kowych. Silniki M-105R zast\u0105piono udoskonalonymi M-105RA, zmniejszono te\u017C po\u0142ysk przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba.\n\nZalety: Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Grubsze opancerzenie chroni\u0105ce za\u0142og\u0119 samolotu.\n\nWady: Zmniejszona mo\u017Cliwo\u015B\u0107 obserwacji dolnej cz\u0119\u015Bci przedniej p\u00F3\u0142sfery. Wzrost masy samolotu. Zmniejszona pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
Pe-2series110     \n    Pe-2, model 1942 (samolot 110. serii produkcyjnej)\n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 5770 kg\n    Startowa: 8030 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105PA\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 425 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 505 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 8,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8800 m\nZasi\u0119g: 1780 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm\n    1 karabin maszynowy (UBT lub UBK) kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 1000 kg\n\nWraz z pojawieniem si\u0119 110. serii produkcyjnej karabin maszynowy nawigatora zamontowany na ruchomej podstawie zosta\u0142 zast\u0105piony przez now\u0105 wie\u017Cyczk\u0119 WUB-1 (znan\u0105 tak\u017Ce pod nazw\u0105 B-270), zaprojektowan\u0105 przez I. I. Toropowa w czerwcu 1942 roku. By\u0142 to zamkni\u0119ty pier\u015Bcie\u0144 z karabinem maszynowym UBT (w niekt\u00F3rych wersjach montowano karabin maszynowy UBK). W tym samym czasie pogrubiono opancerzenie i wprowadzono nowe karabiny maszynowe SzKAS, kt\u00F3re mo\u017Cna by\u0142o przenosi\u0107 z jednej strony samolotu na drug\u0105. Strzelec m\u00F3g\u0142 prowadzi\u0107 ogie\u0144 przez ma\u0142e otwory umieszczone w bokach stanowiska radiooperatora. Zredukowano po\u0142ysk przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba, zmodyfikowano te\u017C systemy elektryczny, hydrauliczny i paliwowy.\n\nZalety: Silnie uzbrojony. Wzmocnione opancerzenie samolotu. \n\nWady: Zmniejszona mo\u017Cliwo\u015B\u0107 obserwacji dolnej cz\u0119\u015Bci przedniej p\u00F3\u0142sfery. Wzrost masy samolotu. Pogorszone osi\u0105gi pr\u0119dko\u015Bciowe.\n
Pe-2series359     \n    Pe-2, model 1944 (seria 359)\n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 6210 kg\n    Startowa: 8580 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105PF\nMoc: 1210 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 472 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3900 m: 534 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 10,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8700 m\nZasi\u0119g: 1200 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm\n    1 karabin maszynowy (UBT lub UBK) kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 1000 kg\n\nW 1943 roku kierownikiem biura konstrukcyjnego Petlakowa zosta\u0142 W. M. Miasiszczew, kt\u00F3ry nieco p\u00F3\u017Aniej sta\u0142 si\u0119 s\u0142awnym konstruktorem radzieckich bombowc\u00F3w strategicznych. Podj\u0105\u0142 si\u0119 on zadania zmodernizowania Pe-2 w zwi\u0105zku z nowymi warunkami i wymogami frontowymi. Silniki M-105RA wymieniono na szybsze M-105PF zapewniaj\u0105ce 1210 KM mocy startowej. Krok ten by\u0142 do pewnego stopnia wymuszony, poniewa\u017C w celu zwi\u0119kszenia produkcji silnik\u00F3w M-105PF, bardzo potrzebnych lotnictwu my\u015Bliwskiemu, podj\u0119to decyzj\u0119 o zako\u0144czeniu produkcji ich starszej wersji - M-105R. Po optymalizacji silnik ten sprawia\u0142 si\u0119 dobrze na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach, dzi\u0119ki czemu wzros\u0142a maksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107 lotu Pe-2 na wysoko\u015Bci do 4000 metr\u00F3w, odnotowano jednak pewien spadek pr\u0119dko\u015Bci na wy\u017Cszych pu\u0142apach. Pogorszeniu uleg\u0142y tak\u017Ce og\u00F3lne osi\u0105gi wysoko\u015Bciowe Pe-2.\n\nPodj\u0119to wiele dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu poprawienie aerodynamiki samolotu. Na hamulcach aerodynamicznych zainstalowano owiewki, poprawiono hermetyczno\u015B\u0107 samolotu, zmodernizowano wie\u017C\u0119 nawigatora, zmieniono doln\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 pokrywy silnika, zainstalowano nowe dukty wlotowe i wylotowe, przesuni\u0119to do przodu maszt anteny radiowej (na os\u0142onie kabiny), zmieniono g\u00F3rn\u0105 pokryw\u0119 w\u0142azu stanowiska radiooperatora-strzelca pok\u0142adowego.\n \nUlepszenia i modernizacje samolotu Pe-2 by\u0142y prowadzone a\u017C do zako\u0144czenia II wojny \u015Bwiatowej. \n\nZalety: Samolot silnie uzbrojony. Poprawione w\u0142asno\u015Bci aerodynamiczne maszyny. Znakomite osi\u0105gi (pr\u0119dko\u015B\u0107 lotu) na wysoko\u015Bci do 4000 m.\n\nWady: Zwi\u0119kszona masa samolotu. Zmniejszony zasi\u0119g oraz pu\u0142ap u\u017Cyteczny.\n
Pe-3series1       \n    Pe-3, model 1941 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki bombowiec/samolot przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 5730 kg\n    Startowa: 7860 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105RA\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 444 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 535 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 9,0 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8800 m\nZasi\u0119g: 2150 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 1000 kg\n\nPe-3 powsta\u0142 w rekordowym czasie - w ci\u0105gu zaledwie 4 dni. By\u0142 to wariant maszyny my\u015Bliwskiej oparty na bombowcu Pe-2. W czasie projektowania tej wersji, zesp\u00F3\u0142 konstruktor\u00F3w m\u00F3g\u0142 wykorzysta\u0107 idee i pomys\u0142y z pierwszego projektu, gdy Pe-2 projektowano jako samolot wielozadaniowy. W po\u0142\u0105czeniu z nowym zastosowaniem szczeg\u00F3ln\u0105 uwag\u0119 zwr\u00F3cono na czas trwania lotu i jego zasi\u0119g. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 wymagany zasi\u0119g 2000 km, trzeba by\u0142o zastosowa\u0107 dodatkowe zbiorniki paliwa we wszystkich pustych dot\u0105d sekcjach maszyny. Chc\u0105c zrealizowa\u0107 ten cel, sta\u0142o si\u0119 konieczne usuni\u0119cie stanowiska strzelca pok\u0142adowego-radiooperatora i wykorzystanie zwolnionego w ten spos\u00F3b miejsca na zbiorniki z paliwem. W efekcie tej zmiany liczebno\u015B\u0107 za\u0142ogi zredukowano do dw\u00F3ch os\u00F3b. W wersji my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego Pe-3 wyposa\u017Cono w automatyczne sloty zamontowane na kraw\u0119dzi natarcia skrzyde\u0142. Usuni\u0119to p\u0142yty hamulc\u00F3w dynamicznych ograniczaj\u0105cych pr\u0119dko\u015B\u0107 nurkowania i wzmocniono ofensywne uzbrojenie my\u015Bliwca, umieszczaj\u0105c dwa karabiny maszynowe BK kaliber 12,7 mm w przedniej sekcji samolotu. Znacz\u0105co uproszczono tak\u017Ce wyposa\u017Cenie do bombardowania. Akrylowy, przezroczysty plastik pokrywaj\u0105cy doln\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba w sekcji dziobowej zast\u0105piono panelem duralowym, a p\u00F3\u017Aniej stalowym, poniewa\u017C panel plastikowy nie wytrzymywa\u0142 podw\u00F3jnego ci\u015Bnienia gaz\u00F3w z karabin\u00F3w maszynowych i rozpada\u0142 si\u0119 na kawa\u0142ki (ten panel pozwala\u0142 odr\u00F3\u017Cni\u0107 Pe-3 od Pe-2).\n\nOpracowano r\u00F3wnie\u017C nocny wariant Pe-3 - niekt\u00F3re samoloty tej wersji by\u0142y wyposa\u017Cone w podskrzyd\u0142owe reflektory \u015Brednicy 40 cm lub zestaw radarowy Gniejs-2. \n\nPe-3 pozostawa\u0142y na uzbrojeniu si\u0142 powietrznych do zako\u0144czenia wojny, p\u00F3\u017Aniej przekazano je lotnictwu morskiemu, kt\u00F3re korzysta\u0142o z nich a\u017C do pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.\n\nZalety: Znakomity my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy dalekiego zasi\u0119gu. Du\u017Cy zasi\u0119g. M\u00F3g\u0142 by\u0107 u\u017Cywany w roli zaporowej oraz jako nocny my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania. \n\nWady: Brak opancerzenia chroni\u0105cego za\u0142og\u0119 z przodu. Niewystarczaj\u0105ce uzbrojenie. S\u0142aba radiostacja. Brak radiokompasu. Zawodno\u015B\u0107 pewnych pok\u0142adowych urz\u0105dze\u0144 elektromechanicznych.\n
Pe-3bis           \n    Pe-3bis, model 1941 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki bombowiec/samolot przechwytuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 5800 kg\n    Startowa: 8040 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 17,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 40,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x M-105RA\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 448 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 530 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 10,2 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9100 m\nZasi\u0119g: 2100 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS kaliber 7,62 mm\n    3 karabiny maszynowe UBK kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n   Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 700 kg\n\nPo rozpocz\u0119ciu dostaw Pe-3 do jednostek bojowych biuro konstrukcyjne Petlakowa zosta\u0142o wr\u0119cz zasypane niezliczon\u0105 liczb\u0105 reprymend odnosz\u0105cych si\u0119 do s\u0142abej ochrony za\u0142ogi przed ogniem wroga oraz niewystarczaj\u0105cego uzbrojenia. St\u0105d te\u017C we wrze\u015Bniu 1941 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o wznowieniu prac nad tym samolotem. W rezultacie powsta\u0142a jego ulepszona wersja eksperymentalna, oznaczona jako Pe-3bis. Na prze\u0142omie wrze\u015Bnia i pa\u017Adziernika 1941 zosta\u0142a ona poddana testom. R\u00F3\u017Cnice w stosunku do wersji podstawowej by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce: zainstalowano opancerzenie chroni\u0105ce za\u0142og\u0119 od przodu, znacz\u0105co poprawiono uzbrojenie, montuj\u0105c w miejsce karabin\u00F3w maszynowych BK w przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba dwa wielkokalibrowe karabiny maszynowe UBK. Zamiast kaemu dolnego zamontowano dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm. Wie\u017Cyczk\u0119 z uzbrojeniem obs\u0142ugiwanym przez nawigatora (karabin maszynowy SzKAS) zast\u0105piono przeno\u015Bn\u0105 platform\u0105 z karabinem maszynowym UBT. W celu zwi\u0119kszenia stabilno\u015Bci przy ma\u0142ych pr\u0119dko\u015Bciach na kraw\u0119dziach natarcia skrzyde\u0142 zainstalowano automatyczne sloty, a wszystkie szyby w kabinie wyposa\u017Cono w specjalne przes\u0142ony zabezpieczaj\u0105ce za\u0142og\u0119 przed o\u015Blepieniem w czasie lot\u00F3w nocnych.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 300 egzemplarzy Pe-3bis.\n\nPe-3bis by\u0142 z bardzo du\u017Cym powodzeniem u\u017Cywany pod Moskw\u0105 i na innych frontach, wykorzystywano go tak\u017Ce do ostrzeliwania z ma\u0142ej wysoko\u015Bci jednostek p\u0142ywaj\u0105cych wroga.\n\nZalety: Znakomity my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy dalekiego zasi\u0119gu. Silnie uzbrojony. Du\u017Cy zasi\u0119g. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 u\u017Cywania w roli zaporowej oraz jako nocnego my\u015Bliwca bombarduj\u0105cego. Proste i \u0142atwe do opanowania urz\u0105dzenia steruj\u0105ce. \n\nWady: S\u0142aba radiostacja. Brak radiokompasu. Niewielkie pole widzenia w przedniej p\u00F3\u0142sferze. Skomplikowana orientacja.\n
Pe-8              \n    Pe-8\n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki bombowiec\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 27 000 kg\n    Startowa: 35 000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 23,20 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 39,13 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 188,68 m kw.\n\nSilnik: 4 x AM-35A\nMoc: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 370 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6360 m: 453 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9300 m\nZasi\u0119g: 4700 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie na zaczepach wewn\u0119trznych/zewn\u0119trznych, \u0142\u0105cznie do 4000 kg (5000 kg z przeci\u0105\u017Ceniem)\n\nPe-8, ci\u0119\u017Cki czterosilnikowy bombowiec (ANT-42, tak\u017Ce TB-7) zosta\u0142 zaprojektowany w 1934 roku w biurze konstrukcyjnym W. M. Petlakowa, kt\u00F3rym kierowa\u0142 A. N. Tupolew. Pierwszy egzemplarz wyprodukowano jesieni\u0105 1936 roku, a 27 grudnia 1936 roku wykona\u0142 on sw\u00F3j pierwszy lot. Testy wykaza\u0142y, \u017Ce na du\u017Cych wysoko\u015Bciach Pe-8 deklasuje wszystkie znane ci\u0119\u017Ckie bombowce w zakresie pr\u0119dko\u015Bci, a jego osi\u0105gi s\u0105 zbli\u017Cone do charakterystyk najlepszych my\u015Bliwc\u00F3w tego okresu. G\u0142\u00F3wn\u0105 wad\u0105 tej konstrukcji by\u0142 wyb\u00F3r silnika AM-34FRN, kt\u00F3ry nie zapewnia\u0142 maszynie wystarczaj\u0105cej mocy podczas lotu na du\u017Cej wysoko\u015Bci. Dlatego te\u017C w 1940 roku Pe-8 wyposa\u017Cono w silniki AM-35A, po czym skierowano go do produkcji seryjnej, w kt\u00F3rej jego gabaryty i sama konstrukcja pozosta\u0142y praktycznie niezmienione, montowano w nim za to r\u00F3\u017Cne typy silnik\u00F3w. Wyprodukowano 98 egzemplarzy tej maszyny.\n\nPe-8 by\u0142 u\u017Cywany od pocz\u0105tku do ko\u0144ca II wojny \u015Bwiatowej, a w latach powojennych wykorzystano go w lotnictwie transportowym. Maszyna ta szybko zdoby\u0142a sobie s\u0142aw\u0119 w ZSRR, gdy\u017C ju\u017C w sierpniu 1941 roku, a wi\u0119c w nieca\u0142e dwa miesi\u0105ce od chwili rozpocz\u0119cia operacji "Barbarossa", bra\u0142a udzia\u0142 w wielu wyprawach bombowych na Berlin.\n\nZalety: Znakomity bombowiec dalekiego zasi\u0119gu. Dobre uzbrojenie. Du\u017Cy ud\u017Awig bomb i daleki zasi\u0119g. Dobre opancerzenie i ochrona za\u0142ogi. \n\nWady: Przestarza\u0142y. Skomplikowana konstrukcja kad\u0142uba i skrzyde\u0142. Niewystarczaj\u0105ca pu\u0142ap. Przestarza\u0142y celownik bombowy do zrzutu bomb (p\u00F3\u017Aniej wykorzystywano ameryka\u0144skie celowniki wymontowane z uszkodzonych bombowc\u00F3w uzyskanych w ramach programu Lend Lease).\n
R-10              \n    R-10, model 1940 \n\nTyp: Samolot rozpoznawczy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2127 kg\n    Startowa: 2807 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,4 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,2 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 26,8 m kw.\n\nSilnik: M-25V\nMoc: 730 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 340 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 2900 m: 370 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 14,4 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6700 m\nZasi\u0119g: 1300 km\n\nUzbrojenie:\n    3 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n\nTen dwumiejscowy jednop\u0142at rozpoznawczy, oznaczony jako R-10 (od s\u0142owa "razwiedzczik" - zwiadowca), zosta\u0142 opracowany pod nadzorem profesora I. G. Nemana z Instytutu Lotnictwa w Charkowie. By\u0142 to jednop\u0142at wyposa\u017Cony w silnik M-25 ch\u0142odzony powietrzem, kt\u00F3ry ju\u017C w czasie produkcji seryjnej samolotu zast\u0105piono silnikiem M-25V o wi\u0119kszej mocy i lepszych osi\u0105gach na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Samolot by\u0142 konstrukcj\u0105 pawie ca\u0142kowicie drewnian\u0105 z wyj\u0105tkiem usterzenia ogonowego wykonanego z metalu i pokrytego p\u0142\u00F3tnem. R-10 m\u00F3g\u0142 by\u0107 wykorzystywany jako samolot rozpoznawczy, szturmowy lub lekki bombowiec przenosz\u0105cy do 300 kg bomb w luku bombowym w kad\u0142ubie. W wersji rozpoznawczej R-10 przenosi\u0142 lotnicze aparaty fotograficzne oraz bezprzewodowy osprz\u0119t do dwukierunkowej \u0142\u0105czno\u015Bci radiowej. \n\nR-10 by\u0142 produkowany seryjnie w latach 1937-1940. \u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 530 maszyn tego typu.\nSamolot\u00F3w R-10 (tak\u017Ce KhAI-5) u\u017Cywano intensywnie do 1943 roku - bra\u0142y one udzia\u0142 m.in. w bitwach o Moskw\u0119 i Leningrad oraz w misjach zwiadowczych i rozpoznawczych wraz z samolotami Su-2 i Jak-4.\n\nZalety: Wielozadaniowo\u015B\u0107. Dobre pole obserwacji. Du\u017Ce pole ostrza\u0142u tylnych strzelc\u00F3w pok\u0142adowych.\n\nWady: Przestarza\u0142a konstrukcja samolotu. S\u0142abe uzbrojenie. Skomplikowane l\u0105dowanie.\n
SB_2M-100A        \n    Tupolew SB-2M-100, model 1935 \n\nTyp: Bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4060 kg\n    Maksymalna: 5628 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,24 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 20,33 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 56,7 m kw.\n\nSilnik: 2 x Klimow M-100\nMoc: 750 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 326 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5200 m: 393 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 11,7 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9000 m\nZasi\u0119g: 2187 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    600 kg bomb\n\nRozw\u00F3j tej konstrukcji datuje si\u0119 na rok 1933, gdy biuro konstrukcyjne Tupolewa rozpocz\u0119\u0142o prace nad projektem nowoczesnego bombowca du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci (jego g\u0142\u00F3wnym konstruktorem by\u0142 A. A. Archangielskij). Mia\u0142 to by\u0107 ca\u0142kowicie metalowy, dwusilnikowy jednop\u0142at z chowanym podwoziem i zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0105, ukierunkowany przede wszystkim na rozwijanie mo\u017Cliwie jak najwi\u0119kszej pr\u0119dko\u015Bci maksymalnej. Z tego powodu zdecydowano si\u0119 na zaprojektowanie skrzyd\u0142a o zupe\u0142nie nowym profilu, kt\u00F3re z jednej strony wytwarza\u0142o niezbyt du\u017C\u0105 si\u0142\u0119 no\u015Bn\u0105, ale stawia\u0142o tak\u017Ce niewielki op\u00F3r. Samolot przeszed\u0142 przez niezwyk\u0142\u0105 jak na tamte czasy liczb\u0119 test\u00F3w w tunelu aerodynamicznym. Do nap\u0119dzania samolotu wybrano budowane na licencji silniki Hispano-Suiza 12Y, kt\u00F3re w ZSRR oznaczono jako M-100.\n\nNa pocz\u0105tku 1935 roku samolot wszed\u0142 do produkcji seryjnej. W walce u\u017Cyto go ju\u017C rok p\u00F3\u017Aniej.\n\nJesieni\u0105 1936 roku SB zosta\u0142 wys\u0142any wraz z ochotniczymi si\u0142ami radzieckimi do Hiszpanii w celu wsparcia rz\u0105du republika\u0144skiego w wojnie domowej. Samolot wyra\u017Anie g\u00F3rowa\u0142 konstrukcj\u0105 i osi\u0105gami nad wszystkimi u\u017Cywanymi podczas tego konfliktu bombowcami: Ju-52, Ju-86, SM-81 itp. W pierwszej fazie wojny SB pilotowane przez za\u0142ogi radzieckie i hiszpa\u0144skie nie potrzebowa\u0142y nawet eskorty, gdy\u017C my\u015Bliwce wroga po prostu nie by\u0142y w stanie ich dogoni\u0107. SB by\u0142y bardzo skuteczne w zwalczaniu r\u00F3\u017Cnych cel\u00F3w: pozycji piechoty, lotnisk polowych, kolejowych stacji rozrz\u0105dowych, port\u00F3w morskich i okr\u0119t\u00F3w. Zdarza\u0142y si\u0119 nawet wypadki, \u017Ce pu\u0142k\u00F3w wyposa\u017Conych w bombowce SB u\u017Cywano do przechwytywania i rozpraszania nieprzyjacielskich formacji bombowych. Przewag\u0119 tych maszyn skutecznie zmniejszy\u0142o wprowadzenie przez nacjonalist\u00F3w lepszych dzia\u0142 przeciwlotniczych, a z chwil\u0105 pojawienia si\u0119 nowego my\u015Bliwca Bf-109B spad\u0142a ona niemal do zera.\n\nW 1937 roku bombowc\u00F3w SB u\u017Cywano przeciwko Japo\u0144czykom w Chinach i nad rzek\u0105 Cha\u0142chyn-Go\u0142. Podczas potyczek bojowych w Hiszpanii i Chinach wykryto wiele wad i usterek tych samolot\u00F3w, przede wszystkim w zakresie podatno\u015Bci na uszkodzenia oraz pola ra\u017Cenia zainstalowanego uzbrojenia obronnego. Niestety, przemys\u0142 ZSRR nie mia\u0142 czasu na poprawienie konstrukcji tych maszyn. W lecie 1941 roku, z chwil\u0105 niemieckiej napa\u015Bci na Zwi\u0105zek Radziecki, wi\u0119kszo\u015B\u0107 SB nadal mia\u0142a niechronione, \u0142atwo zapalaj\u0105ce si\u0119 zbiorniki paliwa, jak r\u00F3wnie\u017C stanowiska strzeleckie w starym stylu, o bardzo ograniczonym polu ra\u017Cenia i niedostatecznej widoczno\u015Bci. Dla pilot\u00F3w niemieckich znaj\u0105cych SB z Hiszpanii samoloty te by\u0142y \u0142atwym \u0142upem. S\u0142abo wyszkolone radzieckie za\u0142ogi (w por\u00F3wnaniu do pilot\u00F3w niemieckich) wiedzia\u0142y, \u017Ce SB nie s\u0105 w stanie ani wymanewrowa\u0107, ani uciec niemieckim Bf-109E, a ich du\u017Ce i niechronione zbiorniki paliwa \u0142atwo si\u0119 zapalaj\u0105. Poniewa\u017C w tym czasie bombowce SB operowa\u0142y zazwyczaj bez eskorty my\u015Bliwskiej, straty by\u0142y bardzo du\u017Ce. W 1942 roku maszyny te zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015Bci wycofane ze s\u0142u\u017Cby frontowej.\n\nZalety: Bardzo szybki bombowiec, kt\u00F3ry by\u0142 w stanie uciec wi\u0119kszo\u015Bci \u00F3wczesnych my\u015Bliwc\u00F3w u\u017Cywanych podczas hiszpa\u0144skiej wojny domowej. \u0141atwy w pilota\u017Cu, wybacza\u0142 wiele b\u0142\u0119d\u00F3w pope\u0142nianych przez za\u0142ogi, charakteryzowa\u0142 si\u0119 r\u00F3wnie\u017C bardzo kr\u00F3tkim rozbiegiem do startu - potrzebowa\u0142 zaledwie 300 metr\u00F3w.\n\nWady: W 1941 roku konstrukcja beznadziejnie przestarza\u0142a. Zbyt podatny na uszkodzenia, a zapewniany ud\u017Awig bomb by\u0142 za ma\u0142y, aby wyrz\u0105dzi\u0107 powa\u017Cniejsze straty niemieckim zagonom pancernym.\n\n
SB_2M-103         \n     Tupolew SB-bis (SB-2M-103), model 1938 \n\nTyp: Bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4427 kg\n    Maksymalna: 7750 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,27 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 20,33 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 56,7 m kw.\n\nSilnik: 2 x Klimow M-103\nMoc: 960 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 358 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5200 m: 419 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 8,4 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9600 m\nZasi\u0119g: 1800 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    600 kg bomb w luku bombowym\n    1000 kg bomb na zewn\u0119trznych zaczepach bombowych\n\nSB-2M-103, znany r\u00F3wnie\u017C pod nazw\u0105 SB-bis, by\u0142 ostatni\u0105 pr\u00F3b\u0105 dostosowania tego przestarza\u0142ego ju\u017C samolotu do nowoczesnych standard\u00F3w. Nowe silniki M-103 znacznie poprawi\u0142y jego osi\u0105gi - wzros\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna oraz pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia. SB-2M by\u0142 w stanie utrzymywa\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 250 km/h na wysoko\u015Bci 2000 metr\u00F3w przy pracuj\u0105cym tylko jednym silniku.\n\nCa\u0142kowicie obudowane pozycje strzeleckie z chowanymi wie\u017Cyczkami zast\u0105piono nowoczesnymi wie\u017Cyczkami MW-3 i MW-2, umo\u017Cliwiaj\u0105cymi prowadzenie ognia obronnego w znacznie wi\u0119kszym obszarze. Zainstalowano zaczepy zewn\u0119trzne do przenoszenia pod skrzyd\u0142ami bomb o masie do 1000 kg. Do 1940 roku wariant ten nie zosta\u0142 wprowadzony do produkcji seryjnej, co spowodowa\u0142o, \u017Ce w wojnie z Finlandi\u0105 i Niemcami wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 zbyt ma\u0142a liczba samolot\u00F3w SB-bis, aby mo\u017Cna j\u0105 by\u0142o uzna\u0107 za znacz\u0105c\u0105.\n\nTymczasem SB-bis nadal boryka\u0142y si\u0119 z problemami swojego protoplasty. By\u0142y one wci\u0105\u017C zbyt wolne, aby mo\u017Cna ich by\u0142o u\u017Cywa\u0107 bez eskorty my\u015Bliwskiej, a takie sytuacje wyst\u0119powa\u0142y cz\u0119sto w pierwszych miesi\u0105cach wojny. Nie uda\u0142o si\u0119 zmniejszy\u0107 ich podatno\u015Bci na ogie\u0144 nieprzyjaciela, st\u0105d te\u017C nied\u0142ugo po inwazji niemieckiej na ZSRR wszystkie SB i jego warianty zosta\u0142y wycofane ze s\u0142u\u017Cby liniowej. \n\nZalety: Du\u017Cy ud\u017Awig bomb, \u0142atwy w pilota\u017Cu. Dobre pole ostrza\u0142u obronnego.\n\nWady: Nadal przestarza\u0142y w odniesieniu do standard\u00F3w z 1941 roku. SB-bis by\u0142 bardzo wra\u017Cliwy na ostrza\u0142 niemieckiej artylerii przeciwlotniczej oraz dzia\u0142ka kaliber 20 mm montowanego w Bf-109E.\n\n\n
SBD-3             \u0020   Douglas SBD Dauntless\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec nurkuj\u0105cy i samolot rozpoznawczy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 3030 kg (6680 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3150 kg (6950 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 4950 kg (10900 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,66 m (41,5 stopy)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,09 m (33 stopy)\nWysoko\u015B\u0107: 4,14 m (13,6 stopy)\n\nSilnik: 1x Wright R-1820-66\nMoc: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 4500 m (14760 st\u00F3p): 413 km/h (256,5 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 4500 m (14760 st\u00F3p): 9 min. 22 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 7800 m (25584 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2525 km (1570 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala\n2 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala z ty\u0142u kokpitu\nBomby: 1 x 1600 funt\u00F3w lub 2 x 147 kg\nPodwieszane zbiorniki paliwa: 2 x 220 l\n\nDauntless by\u0142 samolotem przestarza\u0142ym ju\u017C w momencie, kiedy w roku 1939 trafi\u0142 na wyposa\u017Cenie marynarki ameryka\u0144skiej. By\u0142a to maszyna wolna, s\u0142abo uzbrojona, a jej zwrotno\u015B\u0107 pozostawia\u0142a ogromnie du\u017Co do \u017Cyczenia. Tym niemniej, maszyna ta sta\u0142a si\u0119 podstawowym bombowcem nurkuj\u0105cym marynarki a\u017C do listopada 1943 roku, kiedy zacz\u0119\u0142y j\u0105 zast\u0119powa\u0107 samoloty Curtiss SB2C Helldivers.\nSamolot ten zosta\u0142 zaprojektowany jako lekki bombowiec nurkuj\u0105cy i samolot rozpoznawczy. By\u0142 on u\u017Cywany r\u00F3wnie\u017C przez lotnictwo Korpusu Piechoty Morskiej oraz US Army. Dauntless okry\u0142 si\u0119 chwa\u0142\u0105 4 czerwca 1942 roku podczas bitwy o male\u0144k\u0105 wysepk\u0119 Midway na Pacyfiku. Wtedy to, dzi\u0119ki u\u015Bmiechowi losu, samolot PBY wykonuj\u0105cy zadanie patrolowe odkry\u0142 zgrupowanie floty japo\u0144skiej wraz z nieprzyjacielskimi lotniskowcami Kaga, Akagi, Soryu i Hiryu. Z ameryka\u0144skich lotniskowc\u00F3w poderwa\u0142o si\u0119 w\u00F3wczas 108 maszyn, kt\u00F3re skierowa\u0142y si\u0119 w stron\u0119 wroga. \nGrupa samolot\u00F3w SBD z lotniskowca Enterprise niezauwa\u017Cenie podkrad\u0142a si\u0119 do wroga ponad pokryw\u0105 chmur i z zaskoczenia zanurkowa\u0142a w d\u00F3\u0142, mkn\u0105c pomi\u0119dzy rojami walcz\u0105cych ju\u017C samolot\u00F3w ameryka\u0144skich i japo\u0144skich. Bomby o wadze 2000 funt\u00F3w trafia\u0142y po kolei w klejnoty koronne Floty Cesarskiej - lotniskowce Kaga, Akagi, Soryu i Hiryu. Pok\u0142ady japo\u0144skich okr\u0119t\u00F3w  przygotowuj\u0105cych swoje maszyny do startu by\u0142y g\u0119sto zapchane samolotami, torpedami, zbiornikami paliwa i bombami, tote\u017C stanowi\u0142y \u0142atwy cel. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce w powietrzu kr\u0105\u017C\u0105 ca\u0142e eskadry my\u015Bliwc\u00F3w Zero, kt\u00F3re nie maj\u0105 gdzie wyl\u0105dowa\u0107! Dzie\u0142a zniszczenia dokona\u0142y dzie\u0144 p\u00F3\u017Aniej samoloty SBD z lotniskowca Yorktown, kt\u00F3re ostatecznie zatopi\u0142y okr\u0119t Hiryu.\nSBD po raz kolejny pokaza\u0142y pazury podczas kampanii na Guadalcanal, gdzie operowa\u0142y zar\u00F3wno z l\u0105dowiska Henderson Field jak i z lotniskowc\u00F3w. Samoloty te zatopi\u0142y wiele statk\u00F3w nieprzyjacielskich, w tym m.in. lotniskowiec Ryujo w trakcie bitwy o wschodnie Wyspy Salomona. W listopadzie 1942 roku maszyny Dauntless zaatakowa\u0142y i pos\u0142a\u0142y na dno kr\u0105\u017Cownik Kinugasa. \nKiedy do s\u0142u\u017Cby trafi\u0142 samolot Curtiss Helldiver, pocz\u0105tkowo wykorzystywany r\u00F3wnolegle z maszynami SBD Dauntless, ku zaskoczeniu wszystkich okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce SBD nadal g\u00F3ruje nad nowym samolotem. Jednak masowa produkcja maszyn Helldiver ju\u017C ruszy\u0142a i w trakcie roku 1944 SBD by\u0142y z wolna wycofywane ze s\u0142u\u017Cby liniowej. Ostatnim znacznym starciem, w jakim wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 SBD, by\u0142a bitwa na Morzu Filipi\u0144skim w czerwcu 1944 roku.\n\n\nProducent:\nDouglas Aircraft Company, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nSBD-3  Zamontowano zbiorniki samouszczelniaj\u0105ce i lepsze opancerzenie. Uzbrojony w 2 x  karabin maszynowy kalibru 0,50 cala + 2 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala. Zbudowano 585 sztuk.\nSBD-4  Nowe \u015Bmig\u0142o i zmiana napi\u0119cia instalacji elektrycznej (z 12V do 24V). Zbudowano 780 sztuk.\nSBD-5  Silnik o wi\u0119kszej mocy (1200-konna jednostka Wright R-1820-60). Celownik reflektorowy. Zbudowano 2970 sztuk. \nSBD-6  Nowy silnik, 1350-konna jednostka Wright R-1820-66. P\u00F3\u017Aniejsze egzemplarze by\u0142y wyposa\u017Cane w radar ASV. Zbudowano 450 sztuk.\n\nZalety: \n\nWady:\nPrzeci\u0119tne osi\u0105gi. S\u0142abe opancerzenie. Niestabilny lot nurkowy  problem ten cz\u0119\u015Bciowo rozwi\u0105za\u0142o zastosowanie klap perforowanych.\n
SeafireMkIII      \u0020   Supermarine Seafire III\n\nTyp: pok\u0142adowy samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\nW\u0142asna: 2449 kg (5400 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 3050 kg (6725 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 3221 kg (7100 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,18 m (36,4 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,14 m (30 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 3,4m (11,1 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Rolls-Royce Merlin 55\nMoc: 1470 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 4000m (13120 st\u00F3p): 566 km/h (352 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na  5000 m (16400 st\u00F3p): 5 min. 32 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10300 m (33800 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1165 km (723,5 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x dzia\u0142ko kalibru 20 mm\n4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala\nBomby: 1x bomba 250-funtowa\n\n\nTu\u017C przed wybuchem II wojny \u015Bwiatowej, dow\u00F3dztwo brytyjskiej Marynarki Kr\u00F3lewskiej postanowi\u0142o wyodr\u0119bni\u0107 pion lotnictwa morskiego, Fleet Air Arm. Dzi\u0119ki nowej strukturze dowodzenia, szybko zidentyfikowano konieczno\u015B\u0107 budowy nowoczesnego, pok\u0142adowego jednop\u0142ata my\u015Bliwskiego. \nW lutym i w maju 1940 roku Admiralicja poprosi\u0142a Ministerstwo Lotnictwa o dostaw\u0119 samolot\u00F3w Spitfire, ale za ka\u017Cdym razem pro\u015Bba zosta\u0142a odrzucona. Spitfirey by\u0142y w\u00F3wczas znacznie bardziej potrzebne do obrony kraju przed niemieck\u0105 Luftwaffe. \nWe wrze\u015Bniu 1941 roku Admiralicja z\u0142o\u017Cy\u0142a zam\u00F3wienia na 250 samolot\u00F3w Spitfire w wersji Mk Va i Vb. Pierwsze maszyny Seafire (pe\u0142na oficjalna nazwa brzmia\u0142a: Sea Spitfire) by\u0142y prostymi przer\u00F3bkami l\u0105dowych wersji Spitfirea  konstrukcj\u0119 wyposa\u017Cono po prostu w hak hamuj\u0105cy i cewki do katapult na lotniskowcach oraz ochrzczono jako Seafire Ib. 10 lutego 1942 pierwsze samoloty Seafire wyl\u0105dowa\u0142y na lotniskowcu Illustrious. Nied\u0142ugo potem powsta\u0142y pierwsze bardziej wyspecjalizowane wersje samolotu.  Seafire IIc posiada\u0142 wzmocnione podwozie i nowy silnik Merlin 32 ze \u015Bmig\u0142em cztero\u0142opatowym. Nast\u0119pna wersja by\u0142a ju\u017C ca\u0142kowicie przygotowana do operacji morskich - Seafire III posiada\u0142 sk\u0142adane w dw\u00F3ch miejscach skrzyd\u0142o oraz lepszy silnik, 1585-konny Merlin 55. \nSpitfire zdoby\u0142 sobie s\u0142aw\u0119 maszyny o nieprzeci\u0119tnej zwrotno\u015Bci. Jakie\u017C by\u0142o zdziwienie pilot\u00F3w Spitfire\u00F3w po pierwszym starciu z japo\u0144skimi Zero nad miejscowo\u015Bci\u0105 Darwin, kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce maszyny wroga znacznie g\u00F3ruj\u0105 nad nimi pod tym wzgl\u0119dem! Podczas operacji w ramach obrony Australii ujawni\u0142a si\u0119 kolejna wada samolotu  relatywnie kr\u00F3tki zasi\u0119g. Co wi\u0119cej, stosunkowo niewielki rozstaw k\u00F3\u0142 podwozia w Spitfireach by\u0142 przyczyn\u0105 do\u015B\u0107 wielu awarii i wypadk\u00F3w przy l\u0105dowaniu. Maszyna mia\u0142a te\u017C jednak swoje zalety: Spitfire by\u0142 dobrze uzbrojony, a pilot by\u0142 doskonale os\u0142oni\u0119ty pancerzem.\nSeafire III by\u0142 u\u017Cywane g\u0142\u00F3wnie na Oceanie Indyjskim na okr\u0119tach Floty Dalekowschodniej oraz na Oceanie Spokojnym na okr\u0119tach Brytyjskiej Floty Pacyfiku.\n\n\nProducent:\nSupermarine Aviation Works (Vickers) Ltd, Wielka Brytania.\n\nPodstawowe warianty:\nMk I  Uzbrojony w 8 x  karabin maszynowy kalibru 0,30 cala, p\u00F3\u017Aniej 2 x dzia\u0142ko kalibru 20 mm oraz 4 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala. Zbudowano 1500 sztuk.\nMk V  Nowy silnik Merlin. Zbudowano 6500 sztuk.\nMk VIII  Kierowany g\u0142\u00F3wnie na zamorskie teatry dzia\u0142a\u0144. Pod niekt\u00F3rymi wzgl\u0119dami by\u0142a to jedna z najlepszych wersji. Wbudowano filtry we wlot powietrza, filtry Vokes zmniejszaj\u0105ce osi\u0105gi silnika zosta\u0142y wyeliminowane. Montowano r\u00F3\u017Cne silniki: Merlin 70, Merlin 60/63 oraz 66. Zbudowano 1686 sztuk.\nMk IX  Najs\u0142ynniejsza wersja, zaprojektowana z my\u015Bl\u0105 o umo\u017Cliwieniu Spitfireowi V r\u00F3wnorz\u0119dnej walki z niemieckim FW-190. Zam\u00F3wiono wersj\u0119 Spitfire Mk VIII, ale produkcja tego modelu w wystarczaj\u0105cej ilo\u015Bci nie mog\u0142a zosta\u0107 uruchomiona. Konstruktorzy zdecydowali si\u0119 zatem zamontowa\u0107 silnik Merlin 60 w ramie maszyny Mk Vc, dzi\u0119ki czemu samolot zbli\u017Cy\u0142 si\u0119 osi\u0105gami do maszyny wroga. Cztery karabiny maszynowe 7,62mm zast\u0105piono dwoma karabinami 12,7mm, dzia\u0142ka kalibru 20 mm pozosta\u0142y na swoich miejscach. P\u00F3\u017Aniejsze wersje wyposa\u017Cano w silnik Griffon  by\u0142y one stosowane do misji szturmowych na niskich pu\u0142apach i cz\u0119sto posiada\u0142y skr\u00F3cone skrzyd\u0142a. Zbudowano 5609 sztuk.\n\nZalety:\nDoskona\u0142a zwrotno\u015B\u0107. Mocne uzbrojenie. \n\nWady:\nS\u0142abe zachowanie na ziemi, w tym zbyt ma\u0142a widoczno\u015B\u0107 podczas ko\u0142owania. Ma\u0142y zasi\u0119g.\n
SpitfireMkVb      \u0020   Seria Spitfire Mk.V\n\nTyp: my\u015Bliwiec\n\nMasa, z pe\u0142nym \u0142adunkiem: 2960 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107:        9,12 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,23 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 21,78 m kw.\n\nSilnik:  Rolls Royce Merlin 45/46\nMoc:   \n   Startowa:  1185 KM\n   Maksymalna: 1515 KM na wysoko\u015Bci 3350 m +dopalacz 16-funtowy\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:  371 mil/h na wysoko\u015Bci 6100 m\nWznoszenie:    8 min 24 s na pu\u0142ap 6100 m\nPu\u0142ap:  11.430 metres\n\nUzbrojenie: \n2 x dzia\u0142ko Hispano kalibru 20mm, 60 pocisk\u00F3w na dzia\u0142ko\n4 x karabin maszynowy Browning kalibru 0,303, 350 pocisk\u00F3w na dzia\u0142ko\n\nKoncepcja Spitfire Mk V wyros\u0142a na bazie \u015Bwiadomo\u015Bci, i\u017C maszyny Spitfire Mk I i Mk II z czas\u00F3w bitwy o Angli\u0119 nie s\u0105 ju\u017C w stanie sprosta\u0107 najnowszym samolotom niemieckim. L\u0119ki te dotyczy\u0142y w szczeg\u00F3lno\u015Bci zdolno\u015Bci lotnictwa niemieckiego do prowadzenia lot\u00F3w rozpoznawczych i bombowych na du\u017Cych wysoko\u015Bciach, co w rzeczywisto\u015Bci nigdy nie by\u0142o do ko\u0144ca prawd\u0105.\n\nSeria Mk V wykorzystywa\u0142a silnik Rolls-Royce Merlin 45, kt\u00F3ry gwarantowa\u0142 lepsz\u0105 szybko\u015B\u0107 i osi\u0105gi na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Pocz\u0105tkowo by\u0142 to najlepszy my\u015Bliwiec brytyjski, por\u00F3wnywalny z nieprzyjacielskimi modelami Bf-109F. Kiedy jednak na polu walki pojawi\u0142y si\u0119 samoloty Focke-Wulf Fw-109A-3 oraz Spitfire Mk IX, ujawni\u0142y si\u0119 liczne niedostatki serii Mk V (s\u0142abe tempo wznoszenia i niska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna). W wyniku tego dokonano gruntownej modyfikacji linii Mk V projektuj\u0105c dla\u0144 trzy r\u00F3\u017Cne kszta\u0142ty skrzyde\u0142 oraz dziesi\u0119\u0107 r\u00F3\u017Cnych typ\u00F3w silnik\u00F3w, aby dostosowa\u0107 maszyn\u0119 do nowych zada\u0144. W szczeg\u00F3lno\u015Bci chodzi\u0142o tu o wprowadzenie mniejszych spr\u0119\u017Carek i skr\u00F3cenie skrzyde\u0142 w celu zwi\u0119kszenia osi\u0105g\u00F3w samolotu na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach, gdzie najbardziej przydawa\u0142 si\u0119 ciasny promie\u0144 skr\u0119tu w poziomie, z jakiego s\u0142yn\u0119\u0142a seria Mk V. Te warianty do walki na niskich wysoko\u015Bciach by\u0142y okre\u015Blane jako LF Mk V.\n\nPierwsze maszyny Mk V powstawa\u0142y pocz\u0105tkowo jako przer\u00F3bki Spitfire\u00F3w z czas\u00F3w bitwy o Angli\u0119: Mk VA zachowa\u0142y 8 oryginalnych karabin\u00F3w maszynowych kalibru 0,303, za\u015B Mk VB to przer\u00F3bki nowszej wersji my\u015Bliwca uzbrojonej w dzia\u0142ko, tote\u017C posiada\u0142y podw\u00F3jne dzia\u0142ko Hispano 20mm oraz cztery karabiny maszynowe. Taka sama konfiguracja broni zosta\u0142a r\u00F3wnie\u017C zastosowana w nowobudowanych maszynach Mk VC. Ulepszony arsena\u0142 uzbrojenia wreszcie da\u0142 brytyjskim pilotom do r\u0105k dobr\u0105 bro\u0144 my\u015Bliwsk\u0105 przeciwko nowszym, ci\u0119\u017Cej opancerzonym samolotom niemieckim.\n\nPierwsze samoloty Mk V, przer\u00F3bki Spitfire\u00F3w IB, zosta\u0142y skierowane do s\u0142u\u017Cby w po\u0142owie lutego 1941 do eskadry 92 stacjonuj\u0105cej w Manston w hrabstwie Kent. Przez wiosn\u0119 pozosta\u0142e eskadry my\u015Bliwskie stacjonuj\u0105ce na po\u0142udniowym wybrze\u017Cu przekazywa\u0142y swoje Spitfirey do przer\u00F3bki, co odpowiada\u0142o zreszt\u0105 r\u00F3wnoleg\u0142emu procesowi rozmieszczania nowych Bf-109F-2 po drugiej stronie Kana\u0142u La Manche.\n\nNiemiecki Friedrich posiada\u0142 podobn\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105 na du\u017Cym pu\u0142apie i podobny pu\u0142ap u\u017Cytkowy, ale lepiej spisywa\u0142 si\u0119 na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach, gdzie by\u0142 o 40 km/h szybszy i cechowa\u0142 si\u0119 lepszym tempem wznoszenia. Spitfire by\u0142 jednak znacznie lepiej uzbrojony, a wi\u0119ksza cz\u0119\u015B\u0107 pojedynk\u00F3w rozgrywa\u0142a si\u0119 na \u015Brednich i du\u017Cych pu\u0142apach.\n\nW pierwszych miesi\u0105cach eksploatacji wykryto i poprawiono ca\u0142y szereg wad: wprowadzono wi\u0119ksz\u0105 ch\u0142odnic\u0119 oleju, aby zapobiec przegrzewaniu, nowy system regulacji szybko\u015Bci \u015Bmig\u0142a Rotol uniemo\u017Cliwia\u0142 zamarzni\u0119cie maszyny na wi\u0119kszych wysoko\u015Bciach, metalowe lotki umo\u017Cliwia\u0142y szybsze zakr\u0119ty na du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci, za\u015B modyfikacja Schillinga pozwoli\u0142a na wykonywanie manewr\u00F3w przy ujemnym przeci\u0105\u017Ceniu. Wszystkie te zmiany spowodowa\u0142y, i\u017C Spitfire Mk V sta\u0142 si\u0119 niezwykle skutecznym samolotem.\n\nG\u0142\u00F3wnym polem zastosowania maszyn Mk V startuj\u0105cych z lotnisk brytyjskich by\u0142a operacja Circus: kilka bombowc\u00F3w kierowano na cele we Francji lub Belgii w bardzo silnej eskorcie my\u015Bliwc\u00F3w w nadziei, i\u017C Luftwaffe po\u0142knie haczyk i stanie do walki. Mimo i\u017C d\u0142ugie operacje na terytorium wroga by\u0142y bardzo ryzykowne, uznano, \u017Ce skutki zbytniej bierno\u015Bci dla morale pilot\u00F3w RAF by\u0142yby jeszcze gorsze. Imperatyw, aby pokaza\u0107, i\u017C walka nadal trwa powsta\u0142 po inwazji niemieckiej na Zwi\u0105zek Radziecki w czerwcu 1941 roku, kiedy to Churchill musia\u0142 udowodni\u0107 Rosjanom, \u017Ce robi co mo\u017Ce, aby zwi\u0105za\u0107 jak najwi\u0119ksze niemieckie si\u0142y lotnicze na zachodzie Europy.\n\nP\u00F3\u017Anym latem 1941 roku nad Kana\u0142 La Manche trafi\u0142y pierwsze maszyny Fw-190. Samoloty te by\u0142y szybsze od Mk V oraz g\u00F3rowa\u0142y nad nimi tempem wznoszenia i szybko\u015Bci\u0105 beczki na wszystkich wysoko\u015Bciach. Jedyn\u0105 przewag\u0105 Spitfire\u00F3w by\u0142 ciasny promie\u0144 skr\u0119tu, w kt\u00F3rym mog\u0142y wymanewrowa\u0107 Focke-Wulfa. 190 by\u0142 nies\u0142ychanie gro\u017Anym przeciwnikiem i tylko ich ma\u0142a liczebno\u015B\u0107 oraz problemy z silnikiem uchroni\u0142y RAF przed ci\u0119\u017Ckimi stratami w roku 1941.\n\nRok 1942 by\u0142 bardzo z\u0142y dla Spitfire Mk V: Niemcy zebrali nad Kana\u0142em 6 Grup Fw-190 (JG 2 oraz JG 26) i RAF w zastraszaj\u0105cym tempie traci\u0142 nad Kana\u0142em i nad Francj\u0105 maszyny i pilot\u00F3w. W lutym RAF nie by\u0142 w stanie uniemo\u017Cliwi\u0107 przej\u015Bcia marynarki niemieckiej przez Kana\u0142 La Manche, za\u015B letnie naloty w ramach operacji Circus ko\u0144czy\u0142y si\u0119 niejednokrotnie ci\u0119\u017Ckimi stratami w\u0142asnymi, a bez zestrzelenia cho\u0107by jednego Fw-190. W sierpniu, podczas operacji Jubilee, lotnictwo brytyjskie jednego dnia straci\u0142o 53 Spitfirey Mk V.\n\nWprowadzenie nowego my\u015Bliwca Spitfire Mk IX z nowym silnikiem Merlin 61 w lipcu 1942 roku oznacza\u0142o, i\u017C Mk V mo\u017Ce skoncentrowa\u0107 si\u0119 na \u015Brednich i niskich pu\u0142apach, za\u015B Mk IX b\u0119dzie zapewnia\u0107 os\u0142on\u0119 z g\u00F3ry. Modele Mk IX jeszcze d\u0142ugo nie zast\u0105pi\u0142y jednak Mk V: podczas wielkiej operacji we wrze\u015Bniu 1943 roku na 36 eskadr bior\u0105cych udzia\u0142 w walce, a\u017C 18 by\u0142o uzbrojonych w maszyny Mk V. Sta\u0142o si\u0119 jednak jasne, \u017Ce Mk V nie dzier\u017Cy ju\u017C palmy pierwsze\u0144stwa po\u015Br\u00F3d maszyn brytyjskich. Kolejne eskadry stopniowo wymienia\u0142y silniki na warianty przeznaczone do pracy na niskich pu\u0142apach, a wiele eskadr walczy\u0142o na samolotach Mk V jeszcze d\u0142ugo po l\u0105dowaniu w Normandii. Niskopu\u0142apowe Spitfirey LF V na wysoko\u015Bci 6000 st\u00F3p dor\u00F3wnywa\u0142y Fw-190 oraz przewy\u017Csza\u0142y Messerschmitta Bf-109G.\n\nOperacje Circus, Ramroad i Rodeo z lat 1941-1943 okaza\u0142y si\u0119 kosztowne, ale RAF utrzyma\u0142o inicjatyw\u0119  to Brytyjczycy wybierali czas i miejsce bitwy, co pozwala\u0142o im uzyska\u0107 miejscow\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105. Poza granicami sytuacja mia\u0142a si\u0119 ju\u017C inaczej.\n\nSpitfire Mk V to pierwsza maszyna z rodziny Spitfire, kt\u00F3ra w szerokiej liczbie s\u0142u\u017Cy\u0142a poza granicami Wielkiej Brytanii. Trafi\u0142a ona na wyposa\u017Cenie RAF i si\u0142 Wsp\u00F3lnoty Brytyjskiej na Malcie, w Afryce P\u00F3\u0142nocne, W\u0142oszech, na Nowej Gwinei, w Australii, Birmie, itd. Maszyny te s\u0142u\u017Cy\u0142y r\u00F3wnie\u017C w kilku eskadrach ameryka\u0144skich w Wielkiej Brytanii i Tunezji.\n\nW marcu 1943 roku 143 samoloty Spitfire Mk V zosta\u0142y wys\u0142ane do miasta Basra w Iraku, gdzie zosta\u0142y z\u0142o\u017Cone i sk\u0105d odlecia\u0142y do Zwi\u0105zku Radzieckiego. Tam s\u0142u\u017Cy\u0142y w obronie lotniczej Moskwy oraz w dywizjonach my\u015Bliwskich podczas walk na Kubaniu.\n
TB-3_4M-17        \n    Tupolew TB-3-4M-17 (17F) model 1933\n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki bombowiec\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 10 967 kg\n    Startowa: 17 200 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 24,4 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 39,5 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 230,0 m kw.\n\nSilnik: 4 x M-17F\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 500 KM\n    Startowa: 730 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 197 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3000 m: 177 km/h\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 3800 m\nZasi\u0119g: 1350 km\n\nUzbrojenie:\n    2000 kg bomb \n    6 karabin\u00F3w maszynowych DA kaliber 7,62 mm\n\nPod koniec lat dwudziestych konstruktorzy wielu kraj\u00F3w rozpocz\u0119li jednocze\u015Bnie i niezale\u017Cnie od siebie prace nad ci\u0119\u017Ckimi wielosilnikowymi bombowcami. Na tym polu biuro konstrukcyjne Tupolewa w ZSRR uzyska\u0142o kilka znacz\u0105cych i wartych odnotowania sukces\u00F3w. Projektanci mieli w tym zakresie do\u015Bwiadczenia - dwusilnikowy, ca\u0142kowicie metalowy ci\u0119\u017Cki bombowiec TB-1 (ANT-4) oraz samolot rozpoznawczy R-6 (ANT-7). Andriej Tupolew rozpocz\u0105\u0142 projektowanie samolotu o masie podstawowej 20, 30 oraz 40 ton. Pierwsza maszyna z jego nowej serii ci\u0119\u017Ckich samolot\u00F3w otrzyma\u0142a oznaczenie TB-3 (ANT-6). \nW lutym 1929 roku mi\u0119dzy dow\u00F3dztwem radzieckich si\u0142 powietrznych a CAGI podpisano kontrakt na ca\u0142kowicie metalowy samolot bombowy z silnikami o mocy 2400 KM. Projekt podzielono na cz\u0119\u015Bci, kt\u00F3re przydzielono r\u00F3\u017Cnym projektantom CAGI. W. M. Petlakow pracowa\u0142 nad skrzyd\u0142ami, N. S. Niekrasow zajmowa\u0142 si\u0119 usterzeniem ogonowym, A. I. Puti\u0142ow - podwoziem, A. A. Archangielskij - kad\u0142ubem i sterowaniem, a E. I. Potoskij - silnikami oraz planowaniem og\u00F3lnym. \n31 pa\u017Adziernika 1930 roku dostarczono pierwszy egzemplarz na lotnisko polowe we Frunze, gdzie go nast\u0119pnie z\u0142o\u017Cono. Natychmiast wykryto kilka defekt\u00F3w, kt\u00F3re op\u00F3\u017Ani\u0142y start do pierwszego lotu prawie o miesi\u0105c. 22 grudnia 1930 roku za\u0142oga pod dow\u00F3dztwem M. M. Gromowa wykona\u0142a nowym samolotem lot inauguracyjny - niewiele brakowa\u0142o, aby sko\u0144czy\u0142 si\u0119 on tragicznie. Powodem by\u0142o mocowanie d\u017Awigni przepustnic licencyjnych silnik\u00F3w Curtiss V-1570 Conqueror. Z powodu silnej wibracji podczas startu silniki samoczynnie przestawi\u0142y si\u0119 na moc ja\u0142ow\u0105. Gromow natychmiast popchn\u0105\u0142 je do przodu i przytrzyma\u0142 obiema r\u0119kami - dzi\u0119ki czemu z najwy\u017Cszym trudem uda\u0142o mu si\u0119 utrzyma\u0107 maszyn\u0119 w powietrzu. Zaraz po starcie maszyna wykona\u0142a ostry zwrot na ma\u0142ej wysoko\u015Bci nad hangarami po\u0142o\u017Conymi w \u015Brodkowej cz\u0119\u015Bci lotniska - tylko dzi\u0119ki du\u017Cemu do\u015Bwiadczeniu za\u0142ogi samolot nie zamieni\u0142 si\u0119 w kup\u0119 z\u0142omu. D\u017Awignie przepustnic ustawiono wreszcie we w\u0142a\u015Bciwym po\u0142o\u017Ceniu, ale w czasie d\u0142u\u017Cszych lot\u00F3w mechanik musia\u0142 je stale przytrzymywa\u0107 r\u0119kami. Nieco p\u00F3\u017Aniej usterk\u0119 usuni\u0119to.\nPo zako\u0144czonych testach prototyp ANT-6 oceniono jako samolot o osi\u0105gach konkurencyjnych w stosunku do ci\u0119\u017Ckich bombowc\u00F3w produkowanych za granic\u0105. ANT-6 skierowano do produkcji seryjnej z silnikami M-17 (radzieckie oznaczenie budowanych na licencji silnik\u00F3w BMW-VI). Wyposa\u017Con\u0105 w nowe zespo\u0142y nap\u0119dowe maszyn\u0119 przekazano do test\u00F3w w kwietniu 1931 roku - ju\u017C cztery miesi\u0105ce p\u00F3\u017Aniej zosta\u0142y one wstrzymane ze wzgl\u0119du na problemy z importowanymi oponami Polmer. W styczniu 1932 roku samolot otrzyma\u0142 wyprodukowane w ZSRR podw\u00F3jne opony o wymiarach 1350 x 350. Dodatkowo pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em zamontowano stanowiska strzeleckie, poszerzono ster kierunku, dodano zaczepy bombowe pod skrzyd\u0142ami i kad\u0142ubem, wprowadzono tak\u017Ce wiele zmian w osprz\u0119cie radiowym i elektrycznym samolotu. Wreszcie prototyp do produkcji seryjnej by\u0142 gotowy. Pr\u00F3by pa\u0144stwowe rozpocz\u0119te 10 pa\u017Adziernika 1932 roku zako\u0144czy\u0142y si\u0119 pomy\u015Blnie, bez \u017Cadnych dodatkowych problem\u00F3w. Produkcj\u0119 rozpocz\u0119to w zak\u0142adach N22 oraz N39, natomiast fabryka N38 produkowa\u0142a usterzenie ogonowe tych maszyn. \nPierwsza seria dziewi\u0119ciu samolot\u00F3w zesz\u0142a z ta\u015Bmy monta\u017Cowej w kwietniu 1932 roku - wys\u0142ano je natychmiast na parad\u0119 pierwszomajow\u0105 do Moskwy. Ze wzgl\u0119du na po\u015Bpiech podczas produkcji samolot mia\u0142 wiele usterek. TB-3 wesz\u0142y do s\u0142u\u017Cby znacznie p\u00F3\u017Aniej, gdy\u017C najpierw trzeba by\u0142o rozwi\u0105za\u0107 dostrze\u017Cone problemy. \nDo produkcji seryjnej wprowadzono TB-3 bardzo szybko - w 1933 roku ka\u017Cda fabryka produkowa\u0142a kilka samolot\u00F3w dziennie. Tak wydajna produkcja wymaga\u0142a dobrej organizacji, szybkiego przyswajania nowych technologii i co najwa\u017Cniejsze - utworzenia du\u017Cej grupy wykwalifikowanych in\u017Cynier\u00F3w. Wszystkie te czynniki razem mia\u0142y si\u0119 przyczyni\u0107 do polepszenia jako\u015Bci produkowanych samolot\u00F3w.\nTB-3 sta\u0142 si\u0119 zal\u0105\u017Ckiem ci\u0119\u017Ckiego lotnictwa bombowego (DBA) Radzieckich Si\u0142 Powietrznych. Samoloty te uczestniczy\u0142y w wielu zakrojonych na szerok\u0105 skal\u0119 \u0107wiczeniach jako bombowce i maszyny transportowe. W 1935 roku podczas \u0107wicze\u0144 wojskowych ko\u0142o Kijowa TB-3 przewioz\u0142y 3700 spadochroniarzy wraz ze sprz\u0119tem ci\u0119\u017Ckim.\nW ci\u0105gu pi\u0119ciu lat wyprodukowano \u0142\u0105cznie 818 samolot\u00F3w TB-3, z kt\u00F3rych ponad po\u0142ow\u0119 stanowi\u0142y maszyny w wersji TB-3-4M-17 (17F).\n\n\n
TBF-1             \u0020   Grumman TBF-1 Avenger\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec torpedowy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4580 kg (10100 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 6210 kg (13695 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 7220 kg (15920 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,51 m (54,1 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,19 m (40 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 5,0 m (16,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Wright R-2600-8 Cyclone.\nMoc: 1700 KM.\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 4000 m (13120 st\u00F3p): 437 km/h (271 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 3500 m (11480 st\u00F3p): 14 min. 12 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 6300 m (20600 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2345 km (1,455 mil)\n\nUzbrojenie:\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (wie\u017Cyczka grzbietowa)\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (stanowisko podkad\u0142ubowe)\nBomby: 1x 1600 funt\u00F3w lub 1x1000 funt\u00F3w lub  4x500 funt\u00F3w lub 1 x torpeda\n8 x rakiety 5-calowe HVAR\n\n\nKiedy marynarka ameryka\u0144ska przyst\u0119powa\u0142a pod koniec lat 30 do modernizacji swojej floty, posiadane przez ni\u0105 modele bombowc\u00F3w torpedowych nadal tkwi\u0142y na etapie g\u0142\u0119bokiego zacofania. Douglas TBD-1 Devastator wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w roku 1937 i ju\u017C wtedy by\u0142 przestarza\u0142y ze wzgl\u0119du na kr\u00F3tki zasi\u0119g i ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. Dwa lata p\u00F3\u017Aniej Bureau of Aeronautics przed\u0142o\u017Cy\u0142o nowe wymagania projektowe dla pok\u0142adowego bombowca torpedowego. \n23 grudnia 1941 roku, zaledwie kilka tygodni po ataku Japo\u0144czyk\u00F3w na Pearl Harbor, firma Grumman otrzyma\u0142a zam\u00F3wienie na budow\u0119 286 bombowc\u00F3w torpedowych TBF-1. W zwi\u0105zku z atakiem na hawajski port ukuto r\u00F3wnie\u017C przydomek dla nowego samolotu: Avenger (m\u015Bciciel).\n\nAvenger by\u0142 pierwszym bombowcem wyposa\u017Conym w tyln\u0105 wie\u017Cyczk\u0119 strzeleck\u0105 nap\u0119dzan\u0105 elektrycznie. Cho\u0107 wie\u017Cyczka posiada\u0142a tylko jeden karabin maszynowy, by\u0142a to bro\u0144 kalibru 0,50 cala, kt\u00F3ra dobrze sprawdza\u0142a si\u0119 w walce przeciwko my\u015Bliwcom japo\u0144skim. \nNowy bombowiec torpedowy pierwszy raz zakosztowa\u0142 walki w trakcie bitwy o Midway. Debiut zako\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105. 4 czerwca  sze\u015B\u0107 maszyn TBF-1 wraz z 27 bombowcami nurkuj\u0105cymi i czterema B-26 zaatakowa\u0142o konw\u00F3j japo\u0144ski, ale atakuj\u0105cy ponie\u015Bli straszliwe straty. Tylko jeden Avenger zdo\u0142a\u0142 powr\u00F3ci\u0107 do bazy. Ofiara nie posz\u0142a jednak na pr\u00F3\u017Cno, atak zak\u0142\u00F3ci\u0142 japo\u0144ski plan dzia\u0142ania i dzi\u0119ki niemu na pok\u0142ady lotniskowc\u00F3w wytoczono niemal wszystkie posiadane samoloty. Wtedy to w\u0142a\u015Bnie w okolicy pojawi\u0142y si\u0119 trzy eskadry bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych Dauntless, kt\u00F3re pos\u0142a\u0142y na dno pi\u0119\u0107 lotniskowc\u00F3w japo\u0144skich. \n\nProdukcja szybko ros\u0142a i od momentu l\u0105dowania na Guadalcanal w roku 1942, Avenger by\u0142 ju\u017C jedynym wykorzystywanym pok\u0142adowym bombowcem torpedowym. Firma Grumman znalaz\u0142a si\u0119 jednak pod silnym naciskiem, gdy\u017C dow\u00F3dztwo US Navy zamawia\u0142o coraz wi\u0119ksze ilo\u015Bci my\u015Bliwc\u00F3w Hellcat i Grumman zmuszony by\u0142 przenie\u015B\u0107 produkcj\u0119 Avenger\u00F3w do innych zak\u0142ad\u00F3w -  Eastern Aircraft Division firmy General Motors. Samoloty TBF-1 wyprodukowane przez GM otrzymywa\u0142y oznaczenie TBM.\n\nLiczne zalety samolotu Avenger, w tym przede wszystkim jego mocna konstrukcja, niezawodno\u015B\u0107 i mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wykorzystania jako stabilnej platformy dla r\u00F3\u017Cnych broni, sprawi\u0142y, \u017Ce samolot ten wyj\u0105tkowo s\u0142u\u017Cy\u0142 w armii  by\u0142 on bowiem wykorzystywany jako samolot do zwalczania \u0142odzi podwodnych oraz samolot wczesnego ostrzegania powietrznego a\u017C do roku 1954. \n\n\nProducent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation, pion Eastern Aircraft Division firmy General Motors, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nTBF-1  Pierwszy model skierowany do s\u0142u\u017Cby. Zbudowano 1530 sztuk.\nTBF-1C Uzbrojony w 2 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala strzelaj\u0105ce do przodu, wi\u0119kszy zasi\u0119g, zbudowano 770 sztuk.\nTBM-1  Identyczny jak TBF-1, ale produkowany na licencji przez dzia\u0142 Eastern Aircraft Division firmy General Motors.\nTBM-1C  Identyczny jak TBF-1C. Zbudowano 2332 sztuki.\nTBM-3  Zwi\u0119kszono mas\u0119 i zainstalowano now\u0105 jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 - Wright R-2600-20 Cyclone o mocy znamionowej 1900 KM. Wymontowano celownik bombardierski Norden, na miejsce kt\u00F3rego pojawi\u0142 si\u0119 mechanizm autopilota. Zbudowano 4657 sztuk.\n\nZalety:\nMocna konstrukcja.\n\nWady:\nMa\u0142a szybko\u015B\u0107 i zwrotno\u015B\u0107.\n
TBF-1C            \u0020   Grumman TBF-1C Avenger\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec torpedowy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4580 kg (10100 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 6210 kg (13695 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 7220 kg (15920 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,51 m (54,1 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,19 m (40 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 5,0 m (16,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Wright R-2600-8 Cyclone.\nMoc: 1700 KM.\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 4000 m (13120 st\u00F3p): 437 km/h (271 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 3500 m (11480 st\u00F3p): 14 min. 12 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 6300 m (20600 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2345 km (1455 mil)\n\nUzbrojenie:\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (wie\u017Cyczka grzbietowa)\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (stanowisko podkad\u0142ubowe)\nBomby: 1x 1600 funt\u00F3w lub 1x1000 funt\u00F3w lub  4x500 funt\u00F3w lub 1 x torpeda\n8x rakiety 5-calowe HVAR\n\n\nKiedy marynarka ameryka\u0144ska przyst\u0119powa\u0142a pod koniec lat 30 do modernizacji swojej floty, posiadane przez ni\u0105 modele bombowc\u00F3w torpedowych nadal tkwi\u0142y na etapie g\u0142\u0119bokiego zacofania. Douglas TBD-1 Devastator wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w roku 1937 i ju\u017C wtedy by\u0142 przestarza\u0142y ze wzgl\u0119du na kr\u00F3tki zasi\u0119g i ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. Dwa lata p\u00F3\u017Aniej Bureau of Aeronautics przed\u0142o\u017Cy\u0142o nowe wymagania projektowe dla pok\u0142adowego bombowca torpedowego. \n23 grudnia 1941 roku, zaledwie kilka tygodni po ataku Japo\u0144czyk\u00F3w na Pearl Harbor, firma Grumman otrzyma\u0142a zam\u00F3wienie na budow\u0119 286 bombowc\u00F3w torpedowych TBF-1. W zwi\u0105zku z atakiem na hawajski port  ukuto r\u00F3wnie\u017C przydomek dla nowego samolotu: Avenger (m\u015Bciciel).\n\nAvenger by\u0142 pierwszym bombowcem wyposa\u017Conym w tyln\u0105 wie\u017Cyczk\u0119 strzeleck\u0105 nap\u0119dzan\u0105 elektrycznie. Cho\u0107 wie\u017Cyczka posiada\u0142a tylko jeden karabin maszynowy, by\u0142a to bro\u0144 kalibru 0,50 cala, kt\u00F3ra dobrze sprawdza\u0142a si\u0119 przeciwko my\u015Bliwcom japo\u0144skim. \nNowy bombowiec torpedowy pierwszy raz zakosztowa\u0142 walki w trakcie bitwy o Midway. Debiut zako\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105. 4 czerwca  sze\u015B\u0107 maszyn TBF-1 wraz z 27 bombowcami nurkuj\u0105cymi i czterema B-26 zaatakowa\u0142o konw\u00F3j japo\u0144ski, ale atakuj\u0105cy ponie\u015Bli straszliwe straty. Tylko jeden Avenger zdo\u0142a\u0142 powr\u00F3ci\u0107 do bazy. Ofiara nie posz\u0142a jednak na pr\u00F3\u017Cno, atak zak\u0142\u00F3ci\u0142 japo\u0144ski plan dzia\u0142ania i dzi\u0119ki niemu na pok\u0142ady lotniskowc\u00F3w wytoczono niemal wszystkie posiadane samoloty. Wtedy to w\u0142a\u015Bnie w okolicy pojawi\u0142y si\u0119 trzy eskadry bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych Dauntless, kt\u00F3re pos\u0142a\u0142y na dno pi\u0119\u0107 lotniskowc\u00F3w japo\u0144skich. \n\nProdukcja szybko ros\u0142a i od momentu l\u0105dowania na Guadalcanal w roku 1942, Avenger by\u0142 ju\u017C jedynym wykorzystywanym pok\u0142adowym bombowcem torpedowym. Firma Grumman znalaz\u0142a si\u0119 jednak pod silnym naciskiem, gdy\u017C dow\u00F3dztwo US Navy zamawia\u0142o coraz wi\u0119ksze ilo\u015Bci my\u015Bliwc\u00F3w Hellcat i Grumman zmuszony by\u0142 przenie\u015B\u0107 produkcj\u0119 Avenger\u00F3w do innych zak\u0142ad\u00F3w -  Eastern Aircraft Division firmy General Motors. Samoloty TBF-1 wyprodukowane przez GM otrzymywa\u0142y oznaczenie TBM.\n\nLiczne zalety samolotu Avenger, w tym przede wszystkim jego mocna konstrukcja, niezawodno\u015B\u0107 i mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wykorzystania jako stabilnej platformy dla r\u00F3\u017Cnych broni, sprawi\u0142y, \u017Ce samolot ten wyj\u0105tkowo s\u0142u\u017Cy\u0142 w armii  by\u0142 on bowiem wykorzystywany jako samolot do zwalczania \u0142odzi podwodnych oraz samolot wczesnego ostrzegania powietrznego a\u017C do roku 1954. \n\n\nProducent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation , pion Eastern Aircraft Division firmy General Motors, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nTBF-1  Pierwszy model skierowany do s\u0142u\u017Cby. Zbudowano 1530 sztuk.\nTBF-1C Uzbrojony w 2 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala strzelaj\u0105ce do przodu, wi\u0119kszy zasi\u0119g, zbudowano 770 sztuk.\nTBM-1  Identyczny jak TBF-1, ale produkowany na licencji przez dzia\u0142 Eastern Aircraft Division firmy General Motors.\nTBM-1C  Identyczny jak TBF-1C. Zbudowano 2332 sztuki.\nTBM-3  Zwi\u0119kszono mas\u0119 i zainstalowano now\u0105 jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 - Wright R-2600-20 Cyclone o mocy znamionowej 1900 KM. Wymontowano celownik bombardierski Norden, na miejsce kt\u00F3rego pojawi\u0142 si\u0119 mechanizm autopilota. Zbudowano 4657 sztuk.\n\nZalety:\nMocna konstrukcja.\n\nWady:\nMa\u0142a szybko\u015B\u0107 i zwrotno\u015B\u0107.\n
TBM-3             \u0020   Grumman TBM-3 Avenger\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec torpedowy\n\nMasa:\nW\u0142asna: 4580 kg (10100 funt\u00F3w)\nStartowa, typowa: 6210 kg (13695 funt\u00F3w)\nStartowa z pe\u0142nym wyposa\u017Ceniem: 7220 kg (15920 funt\u00F3w)\n\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,51 m (54,1 st\u00F3p)\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,19 m (40 st\u00F3p)\nWysoko\u015B\u0107: 5,0 m (16,4 st\u00F3p)\n\nSilnik: 1x Wright R-2600-8 Cyclone\nMoc: 1700 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nna wysoko\u015Bci 4000 m (13120 st\u00F3p): 437 km/h (271 mil/h)\n\nCzas wznoszenia na 3500 m (11480 st\u00F3p): 14 min. 12 sek.\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 6300 m (20600 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2345 km (1455 mil)\n\nUzbrojenie:\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,50 cala (wie\u017Cyczka grzbietowa)\n1 x karabin maszynowy kalibru 0,30 cala (stanowisko podkad\u0142ubowe)\nBomby: 1x 1600 funt\u00F3w lub 1x1000 funt\u00F3w lub  4x500 funt\u00F3w lub 1 x torpeda\n8x rakiety 5-calowe HVAR\n\n\nKiedy marynarka ameryka\u0144ska przyst\u0119powa\u0142a pod koniec lat 30 do modernizacji swojej floty, posiadane przez ni\u0105 modele bombowc\u00F3w torpedowych nadal tkwi\u0142y na etapie g\u0142\u0119bokiego zacofania. Douglas TBD-1 Devastator wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w roku 1937 i ju\u017C wtedy by\u0142 przestarza\u0142y ze wzgl\u0119du na kr\u00F3tki zasi\u0119g i ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. Dwa lata p\u00F3\u017Aniej Bureau of Aeronautics przed\u0142o\u017Cy\u0142o nowe wymagania projektowe dla pok\u0142adowego bombowca torpedowego. \n23 grudnia 1941 roku, zaledwie kilka tygodni po ataku Japo\u0144czyk\u00F3w na Pearl Harbor, firma Grumman otrzyma\u0142a zam\u00F3wienie na budow\u0119 286 bombowc\u00F3w torpedowych TBF-1. W zwi\u0105zku z atakiem na hawajski port  ukuto r\u00F3wnie\u017C przydomek dla nowego samolotu: Avenger (m\u015Bciciel).\n\nAvenger by\u0142 pierwszym bombowcem wyposa\u017Conym w tyln\u0105 wie\u017Cyczk\u0119 strzeleck\u0105 nap\u0119dzan\u0105 elektrycznie. Cho\u0107 wie\u017Cyczka posiada\u0142a tylko jeden karabin maszynowy, by\u0142a to bro\u0144 kalibru 0,50 cala, kt\u00F3ra dobrze sprawdza\u0142a si\u0119 przeciwko my\u015Bliwcom japo\u0144skim. \nNowy bombowiec torpedowy pierwszy raz zakosztowa\u0142 walki w trakcie bitwy o Midway. Debiut zako\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105. 4 czerwca  sze\u015B\u0107 maszyn TBF-1 wraz z 27 bombowcami nurkuj\u0105cymi i czterema B-26 zaatakowa\u0142o konw\u00F3j japo\u0144ski, ale atakuj\u0105cy ponie\u015Bli straszliwe straty. Tylko jeden Avenger zdo\u0142a\u0142 powr\u00F3ci\u0107 do bazy. Ofiara nie posz\u0142a jednak na pr\u00F3\u017Cno, atak zak\u0142\u00F3ci\u0142 japo\u0144ski plan dzia\u0142ania i dzi\u0119ki niemu na pok\u0142ady lotniskowc\u00F3w wytoczono niemal wszystkie posiadane samoloty. Wtedy to w\u0142a\u015Bnie w okolicy pojawi\u0142y si\u0119 trzy eskadry bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych Dauntless, kt\u00F3re pos\u0142a\u0142y na dno pi\u0119\u0107 lotniskowc\u00F3w japo\u0144skich. \n\nProdukcja szybko ros\u0142a i od momentu l\u0105dowania na Guadalcanal w roku 1942, Avenger by\u0142 ju\u017C jedynym wykorzystywanym pok\u0142adowym bombowcem torpedowym. Firma Grumman znalaz\u0142a si\u0119 jednak pod silnym naciskiem, gdy\u017C dow\u00F3dztwo US Navy zamawia\u0142o coraz wi\u0119ksze ilo\u015Bci my\u015Bliwc\u00F3w Hellcat i Grumman zmuszony by\u0142 przenie\u015B\u0107 produkcj\u0119 Avenger\u00F3w do innych zak\u0142ad\u00F3w -  Eastern Aircraft Division firmy General Motors. Samoloty TBF-1 wyprodukowane przez GM otrzymywa\u0142y oznaczenie TBM.\n\nLiczne zalety samolotu Avenger, w tym przede wszystkim jego mocna konstrukcja, niezawodno\u015B\u0107 i mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wykorzystania jako stabilnej platformy dla r\u00F3\u017Cnych broni, sprawi\u0142y, \u017Ce samolot ten wyj\u0105tkowo s\u0142u\u017Cy\u0142 w armii  by\u0142 on bowiem wykorzystywany jako samolot do zwalczania \u0142odzi podwodnych oraz samolot wczesnego ostrzegania powietrznego a\u017C do roku 1954. \n\n\nProducent:\nGrumman Aircraft Engineering Corporation, pion Eastern Aircraft Division firmy General Motors, Stany Zjednoczone.\n\nPodstawowe warianty:\nTBF-1  Pierwszy model skierowany do s\u0142u\u017Cby. Zbudowano 1530 sztuk.\nTBF-1C Uzbrojony w 2 karabiny maszynowe kalibru 0,50 cala strzelaj\u0105ce do przodu, wi\u0119kszy zasi\u0119g, zbudowano 770 sztuk.\nTBM-1  Identyczny jak TBF-1, ale produkowany na licencji przez dzia\u0142 Eastern Aircraft Division firmy General Motors.\nTBM-1C  Identyczny jak TBF-1C. Zbudowano 2332 sztuki.\nTBM-3  Zwi\u0119kszono mas\u0119 i zainstalowano now\u0105 jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 - Wright R-2600-20 Cyclone o mocy znamionowej 1900 KM. Wymontowano celownik bombardierski Norden, na miejsce kt\u00F3rego pojawi\u0142 si\u0119 mechanizm autopilota. Zbudowano 4657 sztuk.\n\nZalety:\nMocna konstrukcja.\n\nWady:\nMa\u0142a szybko\u015B\u0107 i zwrotno\u015B\u0107.\n
Tu-2S             \n    Tu-2S\n\nTyp: Lekki bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 7474 kg\n    Startowa: 11360 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 13,8 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 18,86 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 48,8 m kw.\n\nSilnik: 2 x ASh-82FN\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1460 KM\n    Startowa: 1850 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 482 km/h (509 km/h z dziesi\u0119ciominutowym do\u0142adowaniem)\n    Na wysoko\u015Bci 5400 m: 547 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 9,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9500 m\nZasi\u0119g: 2100 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka SzWAK kaliber 20 mm\n    3 karabiny maszynowe UBT kaliber 12,7 mm \n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie, \u0142\u0105cznie do 3000 kg (4000 kg z przeci\u0105\u017Ceniem)\n\nTu-2 by\u0142 ostatnim seryjnie produkowanym radzieckim bombowcem II wojny \u015Bwiatowej. Konstrukcja ta by\u0142a rozwijana od 1 marca 1940 roku. 8 stycznia 1941 roku zbudowano pierwszy prototyp, a 28 stycznia wykona\u0142 on sw\u00F3j pierwszy lot. Prototyp testowano do czerwca 1941 roku. Zaraz po rozpocz\u0119ciu dzia\u0142a\u0144 wojennych biuro konstrukcyjne Tupolewa przeniesiono do Omska. Pierwsza, ograniczona liczba seryjnie produkowanych egzemplarzy Tu-2 zesz\u0142a z ta\u015Bmy monta\u017Cowej w lipcu 1942 roku - wszystkie wys\u0142ano do specjalnych pu\u0142k\u00F3w eksperymentalnych na froncie kalini\u0144skim. Ze wzgl\u0119du na pilne zapotrzebowanie na nowe samoloty my\u015Bliwskie Jak-9 seryjn\u0105 produkcj\u0119 Tu-2 wstrzymano do wrze\u015Bnia 1943 roku. W 1944 roku Tu-2 by\u0142y powszechnie u\u017Cywane jako samoloty bombowe i bombowce nurkuj\u0105ce.\n\nTu-2 produkowano do roku 1952. By\u0142 to najlepszy bombowiec radziecki II wojny \u015Bwiatowej. \n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu. Dobra zwrotno\u015B\u0107. \u015Awietne opancerzenie kabiny za\u0142ogi oraz uzbrojenie defensywne do obrony przed atakami my\u015Bliwc\u00F3w. \n\nWady: Zbyt ma\u0142o miejsca dla strzelc\u00F3w pok\u0142adowych.\n
U-2VS             \n    U-2WS (LNB)\n\nTyp: Lekki bombowiec/samolot \u0142\u0105cznikowy/samolot rozpoznawczy\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 773 kg\n    Startowa: 1400 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,10 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,40 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 33,1 m kw.\n\nSilnik: M-11D\nMoc: 115 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 134 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 1500 m: 4,8 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 1500 m\nZasi\u0119g: 450 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS lub DA kaliber 7,62 mm\n\nU-2 (od s\u0142owa "ucziebnyj" - szkolny), przemianowany p\u00F3\u017Aniej na Po-2 ("Polikarpow 2") to dzie\u0142o konstruktora N. N. Polikarpowa z 1928 roku. Cho\u0107 projektowany z my\u015Bl\u0105 o wst\u0119pnej nauce pilota\u017Cu, walory konstrukcyjne i projektowe samolotu sprawi\u0142y, \u017Ce Po-2 by\u0142 u\u017Cywany do wielu r\u00F3\u017Cnorodnych zastosowa\u0144 - od zada\u0144 agrolotniczych do s\u0142u\u017Cby frontowej. W czasie test\u00F3w przeprowadzonych 7 stycznia 1928 roku U-2 da\u0142 znakomity pokaz. Przede wszystkim samolot ten mia\u0142 \u015Bwietn\u0105 stabilno\u015B\u0107 pod\u0142u\u017Cn\u0105 - w locie z du\u017Cym k\u0105tem natarcia oraz przy przeci\u0105gni\u0119ciu po prostu opuszcza\u0142 dzi\u00F3b i ponownie nabiera\u0142 pr\u0119dko\u015Bci, by\u0142 r\u00F3wnie\u017C w stanie rozwin\u0105\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105, opu\u015Bci\u0107 dzi\u00F3b i opada\u0107 z niewielk\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 obrotow\u0105 silnika [dzi\u0119ki czemu by\u0142 praktycznie nies\u0142yszalny w czasie zbli\u017Cania si\u0119 do pozycji przeciwnika]. U-2 nie wpada\u0142 w korkoci\u0105g, a je\u015Bli ju\u017C, to aby go z niego wyprowadzi\u0107, wystarczy\u0142o ustawi\u0107 dr\u0105\u017Cek sterowy w po\u0142o\u017Ceniu neutralnym. Maszyna by\u0142a tak sterowna, \u017Ce pilot m\u00F3g\u0142 wypu\u015Bci\u0107 na chwil\u0119 dr\u0105\u017Cek sterowy z d\u0142oni. Wszystkie te cechy szczeg\u00F3lne samolotu by\u0142y na tyle unikalne, \u017Ce U-2 natychmiast wprowadzono do produkcji seryjnej. \n\nW czasie II wojny \u015Bwiatowej U-2 sprawdzi\u0142 si\u0119 w roli wr\u0119cz niezwyk\u0142ej, jak na lekki samolot szkolny. Pod kierunkiem konstruktor\u00F3w N. N. Polikarpowa i G. I. Bakszajewa maszyn\u0119 zmodernizowano i zamieniono w lekki bombowiec nocny, nazwany LNB (od s\u0142\u00F3w "liegkij nocznoj bombardirowszczik"). Dzi\u0119ki unikalnej cesze U-2 - mo\u017Cliwo\u015Bci wykonania startu z du\u017Cym obci\u0105\u017Ceniem bez d\u0142ugiego rozbiegu oraz ryzyka, \u017Ce maszyna rozpadnie si\u0119 w powietrzu - samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 350 kg bomb. Po wprowadzeniu kilku dodatkowych zmian samolot otrzyma\u0142 nazw\u0119 U-2WS ("wojennyj samaljot" - samolot wojskowy), po czym wszed\u0142 on do produkcji seryjnej w 1942 roku.\n\nG\u0142\u00F3wnym zadaniem U-2WS by\u0142y n\u0119kaj\u0105ce nocne naloty bombowe przeprowadzane z ma\u0142ych wysoko\u015Bci - ich celem by\u0142o przede wszystkim podkopanie morale wojsk przeciwnika, niszczenie na ziemi sprz\u0119tu lotniczego wroga, a tak\u017Ce jego magazyn\u00F3w paliwa, amunicji i zaopatrzenia. W tym samym czasie wykorzystywane te maszyny do prowadzenia rozpoznania, \u0142\u0105czno\u015Bci mi\u0119dzy jednostkami wojskowymi itp. W samoloty U-2WS by\u0142y r\u00F3wnie\u017C wyposa\u017Cone radzieckie lotnicze pu\u0142ki kobiece, zwane "nocnymi czarownicami".\n\nW latach przedwojennych oraz w czasie wojny wyprodukowano \u0142\u0105cznie 32 711 samolot\u00F3w U-2.\n\nZalety: Najlepszy nocny bombowiec w swojej klasie w czasie II wojny \u015Bwiatowej. Znakomite osi\u0105gi. \u0141atwy i prosty w pilota\u017Cu. Niezawodny i trwa\u0142y. Prosty w obs\u0142udze i wielozadaniowy.\n
Yak-1             \n    Jak-1, model 1941\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2455 kg\n    Startowa: 2950 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,48 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105P\nMoc: 1050 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 472 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4860 m: 569 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 19-20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,26-5,7 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nZasi\u0119g: 650 km\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 000 m\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n    6 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RS-82\n\nJak-1 jest pierwszym i jednym z g\u0142\u00F3wnych modeli samolot\u00F3w my\u015Bliwskich rodziny Jak. Sta\u0142 si\u0119 on baz\u0105 konstrukcyjn\u0105 dla kolejnych wersji Jaka-1 oraz jego wariant\u00F3w. Produkowano go w wielu odmianach, \u0142\u0105cznie z modelem zimowym, wyposa\u017Conym w p\u0142ozy, uzbrajano go w bomby i rakiety. W ramach modernizacji przygotowano jego wersj\u0119 lekk\u0105, poprawiono aerodynamik\u0119, widoczno\u015B\u0107, opancerzenie oraz uzbrojenie, wyposa\u017Cono go w urz\u0105dzenia do wykonywania lot\u00F3w nocnych w systemie obrony powietrznej itp. Ka\u017Cda nowa wersja Jaka-1 by\u0142a lepsza od poprzednich.\nJego produkcja seryjna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w maju 1940 roku, a w zimie, na prze\u0142omie 1940 i 1941 roku, jednostki bojowe zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 te samoloty my\u015Bliwskie na uzbrojenie. \n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi, jak na rok 1940. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Silnie uzbrojony. \u0141atwy w pilota\u017Cu i do nauki nawet dla \u015Brednio wyszkolonych pilot\u00F3w, co mia\u0142o bardzo istotne znaczenie w warunkach wojennych.\n\nWady: Defekty i niedoskona\u0142o\u015Bci wykryte w czasie produkcji seryjnej (na pocz\u0105tku produkcji, tj. przed sierpniem 1941 roku) musia\u0142y by\u0107 usuwane z udzia\u0142em i pod nadzorem biura konstrukcyjnego Jakowlewa.\n\n\n
Yak-1B            \n    Jak-1B\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2316 kg\n    Startowa: 2884 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,48 m\n    Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,0 m\n    Powierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 531 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4100 m: 592 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 19 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,4 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1150 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 050 m\nZasi\u0119g: 700 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy UBS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nJak-1 jest pierwszym i jednym z g\u0142\u00F3wnych modeli samolot\u00F3w my\u015Bliwskich rodziny Jak. Sta\u0142 si\u0119 on baz\u0105 konstrukcyjn\u0105 dla kolejnych wersji Jaka-1 oraz jego wariant\u00F3w. Produkowano go w wielu odmianach, \u0142\u0105cznie z modelem zimowym wyposa\u017Conym w p\u0142ozy, uzbrajano go w bomby i rakiety. W ramach modernizacji przygotowano jego wersj\u0119 lekk\u0105, poprawiono aerodynamik\u0119, widoczno\u015B\u0107, opancerzenie oraz uzbrojenie, wyposa\u017Cono go w urz\u0105dzenia do wykonywania lot\u00F3w nocnych w systemie obrony powietrznej itp. Ka\u017Cda nowa wersja Jaka-1 by\u0142a lepsza od poprzednich.\n\nJak-1B (t\u0119 nieoficjaln\u0105 nazw\u0119 wersji nadano mu w jednostkach bojowych) by\u0142 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0105 standardowego liniowego samolotu my\u015Bliwskiego Jak-1, w kt\u00F3rym poprawiono opancerzenie i uzbrojenie, nie wspominaj\u0105c o zmienionej os\u0142onie kabiny zapewniaj\u0105cej znacznie lepsz\u0105 widoczno\u015B\u0107 do ty\u0142u. Znacz\u0105co poprawiono te\u017C w\u0142asno\u015Bci aerodynamiczne samolotu. Zamiast dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych SzKAS kaliber 7,62 mm, zainstalowano jeden zsynchronizowany karabin maszynowy UBS kaliber 12,7 mm, a standardowy silnik M-105PA wymieniono na mocniejszy M-105PF (cho\u0107 nie sprawdza\u0142 si\u0119 on ju\u017C tak dobrze na du\u017Cych wysoko\u015Bciach). Wymiana ta znacznie poprawi\u0142a og\u00F3lne charakterystyki samolotu, likwiduj\u0105c przy okazji przewag\u0119 niemieckich Bf-109F-4 pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci na \u015Brednich i ma\u0142ych wysoko\u015Bciach. \n\nSeryjna produkcja samolot\u00F3w Jak-1B rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 we wrze\u015Bniu 1942 roku. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 4188 egzemplarzy tej wersji, a wszystkich wariant\u00F3w Jaka-1 - 8734 egzemplarze.\n\nJak-1 sta\u0142 si\u0119 jednym z najpowszechniej stosowanych radzieckich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich, by\u0142 u\u017Cywany przez jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich pu\u0142k\u00F3w my\u015Bliwskich radzieckich si\u0142 powietrznych i uczestniczy\u0142 w walkach a\u017C do zako\u0144czenia II wojny \u015Bwiatowej. Okaza\u0142 si\u0119 znakomitym my\u015Bliwcem operuj\u0105cym na ma\u0142ych i \u015Brednich wysoko\u015Bciach, pokaza\u0142 r\u00F3wnie\u017C, \u017Ce jest zdolny do wymanewrowania ka\u017Cdego oponenta, g\u0142\u00F3wnie dzi\u0119ki du\u017Cej stabilno\u015Bci w ka\u017Cdych warunkach i znakomitej reakcji na ruchy sterami wykonywane podczas lotu z du\u017Cymi k\u0105tami natarcia.\n\nZalety: Znakomity seryjny liniowy samolot my\u015Bliwski. \u015Awietne osi\u0105gi. Dobra widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota. M\u00F3g\u0142 wykonywa\u0107 loty nocne bez specjalnego oprzyrz\u0105dowania. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107 i silnie uzbrojony. \u0141atwy w pilota\u017Cu i do opanowania nawet przez \u015Brednio wyszkolonych pilot\u00F3w, co mia\u0142o istotne znaczenie w warunkach wojennych.\n\nWady: Defekty i niedoskona\u0142o\u015Bci wykryte w czasie produkcji seryjnej (na pocz\u0105tku produkcji, czyli przed sierpniem 1941 roku) musia\u0142y by\u0107 usuwane z udzia\u0142em i pod nadzorem biura konstrukcyjnego Jakowlewa.\n
Yak-3             \n    Jak-3 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2123 kg\n    Startowa: 2692 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,20 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 14,85 m kw.\n\nSilnik: WK-105PF2\nMoc: 1240 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 567 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4100 m: 646 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 17-18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 4,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1200 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 400 m\nZasi\u0119g: 648 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe UBS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nJak-3 by\u0142 ostatnim i najbardziej rozwini\u0119tym samolotem my\u015Bliwskim z rodziny Jak\u00F3w skonstruowanym podczas II wojny \u015Bwiatowej. Projekt uwzgl\u0119dnia\u0142 wszystkie do\u015Bwiadczenia lat wojennych, st\u0105d te\u017C w rzeczywisto\u015Bci stworzono ca\u0142kowicie nowy samolot my\u015Bliwski. Zastosowano w nim wszystkie najlepsze rozwi\u0105zania sprawdzone uprzednio w modelach Jak-1 i Jak-9, wprowadzono tak\u017Ce wiele innowacji przetestowanych po raz pierwszy i u\u017Cytych nast\u0119pnie we wszystkich modyfikowanych p\u00F3\u017Aniej wersjach Jaka-9. Jak-3 z silnikiem WK-105PF2 by\u0142 najl\u017Cejszym i najbardziej zwrotnym samolotem nie tylko w rodzinie Jak\u00F3w, ale r\u00F3wnie\u017C w\u015Br\u00F3d wszystkich samolot\u00F3w innych pa\u0144stw bior\u0105cych udzia\u0142 w wojnie.\n\nOpr\u00F3cz seryjnej wersji Jaka-3 z silnikiem WK-105PF2 o mocy 1240 KM produkowano r\u00F3wnie\u017C wariant z silnikiem o wi\u0119kszej mocy WK-107A (1500 KM), dzi\u0119ki kt\u00F3remu samolot osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015B\u0107 611 km/h na poziomie morza oraz 720 km/h na wysoko\u015Bci 5750 m. Cho\u0107 Jaki-3 z silnikiem WK-105PF2 ust\u0119powa\u0142y maszynom wyposa\u017Conym w WK-107A pod wzgl\u0119dem osi\u0105g\u00F3w, to jednak g\u00F3rowa\u0142y nad nimi perfekcj\u0105 wykonania zespo\u0142u nap\u0119dowego, co czyni\u0142o je bardziej warto\u015Bciowymi samolotami w boju i niezawodnymi w zakresie obs\u0142ugi i utrzymania. Warianty z silnikiem WK-105PF2 by\u0142y produkowane w kilku r\u00F3\u017Cnych wersjach uzbrojenia: z jednym karabinem maszynowym UBS kaliber 12,7 mm i jednym dzia\u0142kiem SzWAK kaliber 20 mm lub z dwoma karabinami maszynowymi UBS kaliber 12,7 mm i jednym dzia\u0142kiem SzWAK kaliber 20 mm b\u0105d\u017A z dwoma dzia\u0142kami SzWAK kaliber 20 mm.\n\nPod wzgl\u0119dem osi\u0105g\u00F3w bojowych Jak-3 znacznie przewy\u017Csza\u0142 ostatnie wersje niemieckich t\u0142okowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich Bf-109G i FW-190A, a tak\u017Ce maszyny sprowadzane do ZSRR w ramach programu Lend Lease. Przewaga Jak\u00F3w-3 nad Bf-109 i FW-190 pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci, pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia oraz zwrotno\u015Bci na wysoko\u015Bci do 5000 metr\u00F3w, czyli tam, gdzie zazwyczaj rozgrywa\u0142y si\u0119 bitwy powietrzne, by\u0142a tak wielka, \u017Ce niemieccy piloci bardzo cz\u0119sto unikali pojedynk\u00F3w z tymi samolotami.\n\nJaka-3 okrzykni\u0119to na froncie najlepszym \u00F3wczesnym samolotem my\u015Bliwskim. Francuscy piloci lataj\u0105cy w pu\u0142ku Normandie-Niemen ze wszystkich dost\u0119pnych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich produkcji radzieckiej, brytyjskiej i ameryka\u0144skiej wybrali sobie Jaki-3  dzi\u0119ki nim wykonali wiele bardzo udanych misji. \n\nDo ko\u0144ca wojny wyprodukowano \u0142\u0105cznie 4797 Jak\u00F3w-3 z silnikiem WK-105PF2.\n\nZalety: Jeden z najlepszych produkowanych seryjnie liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich ko\u0144ca II wojny \u015Bwiatowej. Znakomite osi\u0105gi. Ulepszona aerodynamika. Bardzo zwrotny i silnie opancerzony. Ca\u0142kowita przewaga w zakresie parametr\u00F3w bojowych nad najnowszymi, nap\u0119dzanymi silnikami t\u0142okowymi samolotami ameryka\u0144skimi, brytyjskimi i niemieckimi tego okresu na wysoko\u015Bci do 5000-6000 m. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Pierwszy samolot produkowany seryjnie, w kt\u00F3rym wykryto powa\u017Cne usterki fabryczne zwi\u0105zane z odrywaniem si\u0119 g\u00F3rnego poszycia skrzyde\u0142 w czasie nurkowania z maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105. Ze wzgl\u0119du na ograniczony zapas paliwa Jaka-3 nie mo\u017Cna by\u0142o u\u017Cywa\u0107 do eskortowania bombowc\u00F3w.\n
Yak-7B            \n    Jak-7, model 1941\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2477 kg\n    Startowa: 2960 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105P\nMoc: 1050 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 471 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 560 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,8 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 750 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9250 m\nZasi\u0119g: 643 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nLiniowy samolot my\u015Bliwski Jak-7 powsta\u0142 pod koniec 1941 roku na podstawie produkowanego seryjnie samolotu szkolno-treningowego Jak-7UTI wyposa\u017Conego w silnik M-105P.\n\nJeszcze zanim powsta\u0142y takie my\u015Bliwce, jak \u0141aGG-3, MiG-3 czy Jak-1, a tak\u017Ce przed przygotowaniem ich produkcji seryjnej, nale\u017Ca\u0142o rozwi\u0105za\u0107 problem szybkiego szkolenia za\u0142\u00F3g. Poniewa\u017C konstruowanie ca\u0142kowicie nowego samolotu szkolno-treningowego, kt\u00F3ry nie mia\u0142 nic wsp\u00F3lnego z wy\u017Cej wymienionymi my\u015Bliwcami, nie by\u0142o dobrym rozwi\u0105zaniem, podj\u0119to decyzj\u0119 o budowie przej\u015Bciowego, dwumiejscowego my\u015Bliwskiego samolotu szkolnego o oznaczeniu UTI-26 (p\u00F3\u017Aniej Jak-7) bazuj\u0105cego na my\u015Bliwcu I-26 (p\u00F3\u017Aniej Jak-1). W rezultacie za\u0142ogi ucz\u0105ce si\u0119 pilota\u017Cu otrzyma\u0142y nowy samolot szkolny Jak-7. Nieco p\u00F3\u017Aniej wprowadzono w nim wiele zmian i modyfikacji, a\u017C wreszcie przystosowano go do zupe\u0142nie nowej roli. Brak samolot\u00F3w my\u015Bliwskich po rozpocz\u0119ciu dzia\u0142a\u0144 wojennych sprawi\u0142, \u017Ce radzieckie si\u0142y powietrzne zleci\u0142y przerobienie dwumiejscowego samolotu UTI-26 w jednomiejscowy my\u015Bliwiec Jak-7. Wykonano a\u017C 18 jego wersji, w\u0142\u0105czaj\u0105c to pi\u0119\u0107 modernizacji p\u0142atowca, sze\u015B\u0107 zmian zespo\u0142u nap\u0119dowego, siedem modernizacji uzbrojenia oraz jedn\u0105 wersj\u0119 z wyposa\u017Ceniem specjalnym. Z 18 wersji 10 doczeka\u0142o si\u0119 produkcji seryjnej. Liczba Jak\u00F3w-7 oraz innych wersji Jaka obejmuje tak\u017Ce te, w kt\u00F3rych dokonano wymiany zespo\u0142u nap\u0119dowego na nowy, zmieniono uzbrojenie lub wprowadzono znacz\u0105ce zmiany konstrukcyjne. Podobnie jak w wypadku pierwowzoru, ka\u017Cda kolejna wersja tej maszyny by\u0142a lepsza od poprzedniej. Na przyk\u0142ad w ci\u0105gu 11 miesi\u0119cy (pa\u017Adziernik 1942 - listopad 1943) pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna tego samolotu na poziomie morza wzros\u0142a z 495 do 532 km/h.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 6399 egzemplarzy Jaka-7 w wersjach szkolno-treningowej i bojowej.\n\nZalety: Seryjny liniowy samolot my\u015Bliwski o znakomitych osi\u0105gach i charakterystyce. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty i \u0142atwo przyswajalny w pilota\u017Cu.\n\nWady: Defekty i usterki wykryte w czasie seryjnej produkcji najcz\u0119\u015Bciej by\u0142y rozwi\u0105zywane sposobami, kt\u00F3re zwi\u0119ksza\u0142y mas\u0119 samolotu.\n
Yak-9             \n    Jak-9, model 1942\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2277 kg\n    Startowa: 2873 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,74 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 520 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4860 m: 599 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 16-18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1120 m\nZasi\u0119g: 875 km\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 100 m\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nJak-9, nast\u0119pca Jaka-1 i Jaka-7, to liniowy samolot my\u015Bliwski radzieckich si\u0142 powietrznych, kt\u00F3rego wyprodukowano najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 egzemplarzy. Nowy silnik M-105PF pozwala\u0142 na osi\u0105gni\u0119cie pr\u0119dko\u015Bci maksymalnej 520 km/h na poziomie morza oraz 599 km/h na wysoko\u015Bci 4,3 km.\nWi\u0119cej informacji na temat tych maszyn znajdziesz w sekcjach "Jak-1", "Jak-1B", "Jak-7" oraz "Jak-9T" dost\u0119pnych w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych osi\u0105gach i charakterystyce. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Defekty i usterki wykryte w czasie seryjnej produkcji najcz\u0119\u015Bciej by\u0142y rozwi\u0105zywane metodami, kt\u00F3re zwi\u0119ksza\u0142y mas\u0119 samolotu.\n\n\n
Yak-9D            \n    Jak-9D, model 1943\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski dalekiego zasi\u0119gu\n\nMasa: \n    W\u0142asna: 2350 kg\n    Startowa: 3117 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,74 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 535 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3650 m: 591 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 20 sekund (z pe\u0142nymi zbiornikami paliwa)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,1 minuty (z pe\u0142nymi zbiornikami paliwa)\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nZasi\u0119g: 1360 km\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9100 m\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy SzKAS kaliber 7,62 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nJak-9D to wariant Jaka-9 dalekiego zasi\u0119gu - zapas paliwa zosta\u0142 zwi\u0119kszony do 880 litr\u00F3w. Pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna tej maszyny na poziomie morza wynosi\u0142a 535 km/h, a na wysoko\u015Bci 3,65 km - 591 km/h. \nWi\u0119cej informacji na temat tego samolotu znajdziesz w sekcjach "Jak-9" oraz "Jak-9T" dost\u0119pnych w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Znakomite osi\u0105gi i charakterystyka. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Z pe\u0142nym zapasem paliwa zbyt ci\u0119\u017Cki do wykonywania zwrot\u00F3w pionowych.\n\n\n
Yak-9K            \n    Jak-9K\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwsko-szturmowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2291 kg\n    Startowa: 3028 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,87 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,74 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: WK-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\nNa poziomie morza: 518 km/h\nNa wysoko\u015Bci 3930 m: 573 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 21 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1050 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 000 m\nZasi\u0119g: 598 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy UBS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko NS kaliber 45 mm\n\nJak-9K (od s\u0142owa "krupnokalibiernyj" - du\u017Cego kalibru) to zmodyfikowana wersja Jaka-9T, w kt\u00F3rej dzia\u0142ko NS-45 zast\u0105pi\u0142o zamontowane na silniku dzia\u0142ko NS-37. Nowa bro\u0144 konstrukcji Nudelmana i Suranowa mia\u0142a kaliber 45 mm. Do pr\u00F3b polowych wyprodukowano seri\u0119 z\u0142o\u017Con\u0105 z 44 egzemplarzy. Testy polowe przeprowadzano od 3 sierpnia do 18 wrze\u015Bnia 1944 roku oraz od 15 stycznia do 15 lutego 1945 roku. Samoloty te wykona\u0142y 340 zada\u0144 i uczestniczy\u0142y w 51 walkach powietrznych w przedziale wysoko\u015Bci 100-6000 m. \u0141\u0105cznie zestrzeli\u0142y osiem FW-190 oraz cztery Bf-109 przy stratach w\u0142asnych jednej maszyny.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych osi\u0105gach i charakterystyce. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Bardzo dobra wytrzyma\u0142o\u015B\u0107. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania. \n\nWady: Ze wzgl\u0119du na niezwykle silny odrzut dzia\u0142ka bardzo utrudnione celowanie. Odrzut nie pozwala\u0142 odda\u0107 wi\u0119cej ni\u017C 2-3 strza\u0142y, p\u00F3\u017Aniej samolot schodzi\u0142 z linii celowania.\n
Yak-9T            \n    Jak-9T\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwsko-szturmowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2289 kg\n    Startowa: 3025 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,66 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,74 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw.\n\nSilnik: M-105PF\nMoc: 1180 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 533 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3930 m: 597 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 18-19 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1100 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 000 m\nZasi\u0119g: 735 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy UBS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko NS kaliber 37 mm\n\nJak-9 by\u0142 trzecim samolotem my\u015Bliwskim z rodziny Jak\u00F3w (po Jaku-1 i Jaku-7) skonstruowanym w czasie II wojny \u015Bwiatowej. Pod wzgl\u0119dem konstrukcyjnym by\u0142o to rozwini\u0119cie projektu Jaka-7. Nowa konstrukcja r\u00F3\u017Cni\u0142a si\u0119 troch\u0119 zewn\u0119trznie od Jaka-7DI, ale pod wszystkimi wzgl\u0119dami by\u0142a bardziej wzorcowa ni\u017C pozosta\u0142e, poniewa\u017C przy jej budowie wykorzystano dwuletnie do\u015Bwiadczenia zgromadzone w czasie produkcji i bojowego wykorzystania jej poprzednik\u00F3w.\n\nJak-9 by\u0142 jednym z najlepszych my\u015Bliwc\u00F3w \u015Bmig\u0142owych II wojny \u015Bwiatowej. Wszystkie warianty tego samolotu mia\u0142y znakomite osi\u0105gi, nie wykazywa\u0142y powa\u017Cnych wad konstrukcyjnych ani takich, kt\u00F3re wychodzi\u0142y przy ich nieprawid\u0142owej konserwacji. G\u0142\u00F3wn\u0105 cech\u0105 i zalet\u0105 Jaka-9 by\u0142a jego konstrukcja, stanowi\u0105ca podstaw\u0119, na kt\u00F3rej utworzono bardzo r\u00F3\u017Cni\u0105ce si\u0119 od siebie bojowe wersje tego samolotu. Z 22 wersji podstawowych Jaka-9 a\u017C 15 produkowano seryjnie. Samolot by\u0142 dost\u0119pny w wersjach z pi\u0119cioma nowymi lub zmodyfikowanymi zespo\u0142ami nap\u0119dowymi, sze\u015Bcioma wariantami zbiornik\u00F3w paliwa, siedmioma wersjami uzbrojenia oraz dwoma wersjami przystosowanymi do przenoszenia wyposa\u017Cenia specjalnego. Jak-9 mia\u0142 tak\u017Ce dwie znacznie r\u00F3\u017Cni\u0105ce si\u0119 od siebie wersje konstrukcyjne skrzyde\u0142 - jedn\u0105 mieszan\u0105, drug\u0105 za\u015B ca\u0142kowicie metalow\u0105. \n\nJak-9T (od s\u0142owa "tankowyj" - do zwalczania czo\u0142g\u00F3w) by\u0142 modyfikacj\u0105 jednej z dw\u00F3ch pierwszych produkowanych seryjnie wersji Jak\u00F3w-9 wyposa\u017Conych w zamontowane na silniku dzia\u0142ko NS-37 Nudelmana i Suranowa. Samoloty przenosz\u0105ce to uzbrojenie okaza\u0142y si\u0119 niezwykle skuteczne przy zwalczaniu czo\u0142g\u00F3w, poniewa\u017C pociski z dzia\u0142ka kaliber 37 mm przebija\u0142y g\u00F3rne i tylne p\u0142yty pancerne wszystkich istniej\u0105cych przed 1943 rokiem czo\u0142g\u00F3w niemieckich. Jednocze\u015Bnie by\u0142 to nadal gro\u017Any i efektywny samolot my\u015Bliwski.\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych osi\u0105gach i charakterystyce. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Bardzo silny odrzut przy prowadzeniu ognia z dzia\u0142ka.\n
Yak-9U            \n    Jak-9U\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2512 kg\n    Startowa: 3204 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,55 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,74 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,15 m kw\n\nSilnik: WK-107A\nMoc: 1500 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 575-600 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 672-700 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5 minut\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1280 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 650 m\nZasi\u0119g: 675 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe UBS kaliber 12,7 mm\n    1 dzia\u0142ko SzWAK kaliber 20 mm\n\nJak-9U (U od s\u0142owa "u\u0142uczszennyj" - ulepszony) to pocz\u0105tkowo wersja Jaka-9 z silnikiem WK-105PF2 i poprawion\u0105 aerodynamik\u0105, nie wszed\u0142 on jednak do produkcji seryjnej. Zdecydowano, \u017Ce do produkcji zostanie skierowany Jak-9U wyposa\u017Cony w silnik WK-107A o wi\u0119kszej mocy i tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142o WISz-107LO \u015Brednicy 3,1 m. Pierwszy Jak z tej serii mia\u0142 konstrukcj\u0119 mieszan\u0105 - ramy kad\u0142uba i skrzyde\u0142 by\u0142y wykonane z metalu i pokryte panelami ze sklejki, jednak w trakcie produkcji coraz wi\u0119ksza liczba element\u00F3w drewnianych by\u0142a zast\u0119powana cz\u0119\u015Bciami metalowymi. \n\nJak-9U zosta\u0142 skonstruowany w taki spos\u00F3b, aby umo\u017Cliwi\u0107 w nim instalacj\u0119 dowolnego podstawowego uzbrojenia lotniczego bez konieczno\u015Bci wprowadzania wi\u0119kszych zmian w konstrukcji samolotu. Do zako\u0144czenia wojny powsta\u0142o wiele r\u00F3\u017Cnych wariant\u00F3w tej maszyny. Ostatecznie samolot spe\u0142ni\u0142 wymagania obowi\u0105zuj\u0105cych standard\u00F3w (pr\u0119dko\u015B\u0107 600 km/h na poziomie morza oraz 700 km/h na wysoko\u015Bci 5000 m) i po przej\u015Bciu test\u00F3w w Naukowo-Do\u015Bwiadczalnym Instytucie Si\u0142 Powietrznych wszed\u0142 do produkcji seryjnej.\n\nPa\u0144stwowe testy przeprowadzone w 1944 roku wykaza\u0142y, \u017Ce Jak-9U przewy\u017Csza wszystkie znane my\u015Bliwce krajowe i zagraniczne w zakresie osi\u0105g\u00F3w podstawowych na wysoko\u015Bciach do 6000 m. \n\nW czasie II wojny \u015Bwiatowej wyprodukowano 14 579 egzemplarzy wszystkich wariant\u00F3w samolotu Jak-9. \n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych osi\u0105gach i charakterystyce. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Zdolny do wzbicia si\u0119 na pu\u0142ap przy nieprzerwanie ustawionej mocy maksymalnej. W standardowych warunkach atmosferycznych m\u00F3g\u0142 wykonywa\u0107 lot poziomy z pr\u0119dko\u015Bci\u0105 maksymaln\u0105 bez obawy o przegrzanie silnika. Samolot o zwi\u0119kszonej wytrzyma\u0142o\u015Bci. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Istotne wady pierwszych samolot\u00F3w seryjnych obejmuj\u0105ce przede wszystkim dzia\u0142anie silnika WK-107A (przegrzewanie i wycieki oleju).\n


B5N2              \u0020   Nakajima B5N Kate\n\nBombowiec pok\u0142adowy Typ 97\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec torpedowy i horyzontalny\n\nMasa:\nStartowa: 2279 kg (5025 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 3800 kg (8379 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,3 m (33,7 stopy)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 15,5m (50,8 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 37,7 m kw. (123,6 stopy)\n\nSilnik: 1 x Sakae 11\nMoc: 1000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna poziomie morza: 356 km/h (221 mil/h)\nna wysoko\u015Bci 3600 m (11808 st\u00F3p): 378 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 7640 m (25050 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 3000 km (1863 mil)\n\nUzbrojenie:\n1 x karabin maszynowy kalibru 7,7 mm (ruchomy)\nDo 800kg bomb\n\nHistoria samolotu Kate rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1936, kiedy marynarka og\u0142osi\u0142a przetarg na nowy pok\u0142adowy samolot bombarduj\u0105cy, poniewa\u017C do Japonii dotar\u0142y ju\u017C wiadomo\u015Bci o samolotach torpedowych zdolnych do rozwini\u0119cia jeszcze do niedawna nieprawdopodobnej pr\u0119dko\u015Bci 180 w\u0119z\u0142\u00F3w lub 205 mil/h na wysoko\u015Bci 2000 metr\u00F3w. Jedn\u0105 z korporacji, jakie stan\u0119\u0142y do przetargu by\u0142a firma Nakajima. Projektanci tej firmy odrzucili pomys\u0142 budowy tradycyjnego dwup\u0142atowca i zaryzykowali budow\u0119 ca\u0142kowicie metalowego jednop\u0142ata z chowanym podwoziem, konstruowanego w oparciu o technologie wcze\u015Bniej uzyskane od firm ameryka\u0144skich, np. Northrop i Douglas.\n\nWyj\u0105tkowo\u015B\u0107 konstrukcji przejawi\u0142a si\u0119 m.in. w tym, \u017Ce by\u0142 to pierwszy samolot bojowy, kt\u00F3ry zosta\u0142 wyposa\u017Cony w klapy Fowlera. Rozwi\u0105zanie to zosta\u0142o jednak p\u00F3\u017Aniej zast\u0105pione bardziej konwencjonalnymi klapami typu szczelinowego. Kiedy w styczniu 1937 roku prototyp samolotu wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze, okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce nawet przekracza wymogi w zakresie pr\u0119dko\u015Bci i rozwija 200 w\u0119z\u0142\u00F3w czyli 230 mil/h w locie p\u0142askim. Samolot trafi\u0142 do produkcji w listopadzie 1937 pod nazw\u0105 Bombowiec pok\u0142adowy marynarki Typ 97 Model 11 lub pod oznaczeniem B5N1.\n\nW momencie ataku na Pearl Harbor pierwsza wersja samolotu Kate zosta\u0142a ju\u017C w du\u017Cej mierze wycofana i zast\u0105piona wariantem B5N2. Samolot ten odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 podczas ataku Japo\u0144czyk\u00F3w na Pearl Harbor. Ocenia si\u0119, \u017Ce ponad 50% torped zrzuconych przez samoloty Kate w trakcie ataku trafi\u0142o w cel.\n\nPodstawowe warianty:\nB5N1:  wersja podstawowa. Silnik gwiazdowy Nakajima Hikari 3 o mocy 770 KM.\nB5N1-K: ulepszony wariant szkoleniowy samolotu B5N1.\nB5N2: Nowy silnik gwiazdowy Nakajima N1K1B Sakae o mocy znamionowej 1000 KM.\n\nHistoria walk:\nSamoloty Kate walczy\u0142y z sukcesami na ka\u017Cdym froncie, na jakim Japonia toczy\u0142a wojn\u0119 pomi\u0119dzy rokiem 1937 a 1944. Startowa\u0142y one z lotniskowc\u00F3w albo z lotnisk l\u0105dowych i u\u017Cywane by\u0142y zar\u00F3wno jako bombowce torpedowe do zwalczania statk\u00F3w, jak i jako bombowce konwencjonalne do atakowania cel\u00F3w naziemnych. Kate to z pewno\u015Bci\u0105 jeden z najwa\u017Cniejszych samolot\u00F3w japo\u0144skich z czas\u00F3w II wojny \u015Bwiatowej. Jego s\u0142awa i dokonania w kategorii bombowc\u00F3w s\u0105 por\u00F3wnywalne do dokona\u0144 Zero w klasie my\u015Bliwc\u00F3w.\n
B-239             \u0020   Brewster B-239 (F2A-1), model 1939 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2020 kg\n    Startowa: 2415 kg (z zapasem paliwa 300 kg)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,67 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 19,4 m kw.\n\nSilnik: Wright Cyclone R-1820-G5\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 850 KM\n    Startowa: 950 KM\n    Bojowa (WEP) maks. przez 5 minut: 1000 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 428 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4750 m: 480 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 2000 m (pr\u0119dko\u015B\u0107 350 km/h, 180 stopni): 7 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 4 minuty 12 sekund\nWznoszenie na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 7 minut 10 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9900 m\nZasi\u0119g: 1350 km (przy pr\u0119dko\u015Bci przelotowej 390 km/h, pe\u0142nym zapasem paliwa 600 l i czasie lotu 3,30 h)\n\nUzbrojenie:\n    Trzy karabiny maszynowe kaliber 0,50 cala + jeden kaliber 0,30 cala\n    P\u00F3\u017Aniej cztery karabiny maszynowe kaliber 0,50 cala (12,7 mm)\n\nW 1935 roku firma Brewster Aeronautical Corporation opracowa\u0142a projekt nowoczesnego jednop\u0142ata my\u015Bliwskiego z zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0105 i chowanym podwoziem. Pierwszy lot prototypu XF2A-1 odby\u0142 si\u0119 2 grudnia 1937 roku - by\u0142 on nap\u0119dzany silnikiem Wright Cyclone R1820-22 o mocy 950 KM ze \u015Bmig\u0142em o zmiennym skoku firmy Hamilton Standard. US Navy zaakceptowa\u0142a XF2A-1 i podpisa\u0142a kontrakt na produkcj\u0119 seryjn\u0105 F2A-1 dla lotniskowc\u00F3w.\n\nBrewster Model 239 (F2A-1) by\u0142 przystosowanym do operowania z lotniskowc\u00F3w ca\u0142kowicie metalowym, jednomiejscowym jednop\u0142atem my\u015Bliwskim z chowanym podwoziem. Z 54 egzemplarzy zam\u00F3wionych w przez US Navy tylko 11 wesz\u0142o do s\u0142u\u017Cby w czerwcu 1939 roku - pozosta\u0142e 43 maszyny wyeksportowano do Finlandii, kt\u00F3ra 16 grudnia 1939 roku zakupi\u0142a 44 Brewstery (\u0142\u0105cznie z prototypem!). Przes\u0142ano je w skrzyniach do miejscowo\u015Bci Trollhattan w Szwecji, gdzie zosta\u0142y z\u0142o\u017Cone w zak\u0142adach SAAB. Ku zdziwieniu Fin\u00F3w okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce ca\u0142e wyposa\u017Cenie b\u0119d\u0105ce w\u0142asno\u015Bci\u0105 US Navy zosta\u0142o zdemontowane - po karabinach maszynowych, celownikach, instrumentach i osprz\u0119cie niezb\u0119dnym do operowania z lotniskowc\u00F3w pozosta\u0142o tylko puste miejsce. W samolotach tych zainstalowano odnowione silniki R-1820G-5 wymontowane z samolot\u00F3w pasa\u017Cerskich DC-3. Po wykonaniu oblot\u00F3w testowych samoloty polecia\u0142y do Finlandii. Pierwsze cztery maszyny przyby\u0142y 1 marca, a ostatni w maju 1940 roku. Brewstery odebrano zbyt p\u00F3\u017Ano, aby mog\u0142y wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w walkach w czasie wojny zimowej.\n\nW Finlandii do zakupionych Brewster\u00F3w wprowadzono wiele ma\u0142ych usprawnie\u0144, zmian i ulepsze\u0144. Zainstalowano opancerzenie fotela pilota oraz przyrz\u0105dy pok\u0142adowe wyskalowane w jednostkach metrycznych. Na pocz\u0105tku u\u017Cywano zakupionych oddzielnie optycznych celownik\u00F3w Aldis, lecz wiosn\u0105 1941 roku wymieniono je na fi\u0144skie celowniki refleksyjne Vaisala T.h.m.40 zbudowane na podstawie Revi 3c. W czasie wojny pojedynczy karabin maszynowy kaliber 0,30 cala zosta\u0142 zast\u0105piony uzbrojeniem wi\u0119kszego kalibru, a od 1943 roku we wszystkich maszynach z wyj\u0105tkiem jednej zainstalowano po cztery karabiny maszynowe kaliber 0,50 cala. Ka\u017Cdy kaem w skrzyd\u0142ach mia\u0142 zapas po 400 pocisk\u00F3w, a zamontowane w kad\u0142ubie - po 200. Wcze\u015Bniejsze uzbrojenie kaliber 0,30 cala mia\u0142o zapas po 600 pocisk\u00F3w na karabin. \n\nZastosowanie bojowe w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych\n\nFi\u0144skie Brewstery nie by\u0142y wersj\u0105 okre\u015Blan\u0105 nazw\u0105 Buffalo. By\u0142y to modele 239, znacznie bardziej zbli\u017Cone do oryginalnych samolot\u00F3w USN F2A-1 - m\u00F3wi\u0142o si\u0119 o nich, \u017Ce latanie nimi jest wr\u0119cz zachwycaj\u0105ce. Potwierdzaj\u0105 to nazwy nadawane tym samolotom przez Fin\u00F3w, takie jak "Taivaan Helmi" czy "Pearl of the Sky" (per\u0142a nieba). US Navy otrzyma\u0142a wersje F2A-2 oraz F2A-3, kt\u00F3re p\u00F3\u017Aniej wyrobi\u0142y sobie bardzo z\u0142\u0105 opini\u0119 w\u015Br\u00F3d pilot\u00F3w lataj\u0105cych nad Pacyfikiem. By\u0142y to maszyny znacznie ci\u0119\u017Csze i mniej zwrotne ni\u017C wersja przekazana Finom.\n\nBrewster potrafi\u0142 zawr\u00F3ci\u0107 niemal w miejscu, a w pierwszych dniach wojny uwa\u017Cano go r\u00F3wnie\u017C za stosunkowo szybki samolot w por\u00F3wnaniu z my\u015Bliwcami radzieckimi. Nie mia\u0142 on z\u0142o\u015Bliwego narowu przeci\u0105gania, a podczas l\u0105dowania zachowywa\u0142 si\u0119 bardzo przyjemnie. Dzi\u0119ki szeroko rozstawionemu podwoziu (przystosowanie do operowania z lotniskowc\u00F3w) start by\u0142 \u0142atwy. Brewster mia\u0142 poza tym niezawodny silnik i wyj\u0105tkowo d\u0142ugi czas lotu - do czterech godzin. Og\u00F3lnie by\u0142a to dobra i niezawodna maszyna wojenna, w kt\u00F3rej piloci czuli si\u0119 bardzo dobrze.\n\nBrewstery B-239 sterowane przez fi\u0144skich lotnik\u00F3w odnios\u0142y znacz\u0105ce sukcesy w czasie II wojny \u015Bwiatowej. Ich piloci zestrzelili 496 nieprzyjacielskich samolot\u00F3w, trac\u0105c przy tym 19 w\u0142asnych maszyn (stosunek zwyci\u0119stw do pora\u017Cek by\u0142 wi\u0119c jak 26:1).\n\nLentolaivue 24 (24. Dywizjon My\u015Bliwski) by\u0142 wyposa\u017Cony w B-239 do maja 1944 roku, kiedy zosta\u0142y one przeniesione do Huvittujulentolaivue 26 (26. Dywizjonu My\u015Bliwskiego). Wi\u0119kszo\u015B\u0107 pilot\u00F3w pierwszej jednostki stanowili weterani wojny zimowej. Dywizjon lataj\u0105cy na Brewsterach uzyska\u0142 ca\u0142kowit\u0105 liczb\u0119 459 zestrzele\u0144 przy utracie 15 w\u0142asnych maszyn, co daje stosunek zwyci\u0119stw 30:1.\n\nNajwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 zestrzele\u0144 na Brewsterze (39) uzyska\u0142 fi\u0144ski pilot Hans Wind. Lataj\u0105c na BW-393, Wind odni\u00F3s\u0142 26 zwyci\u0119stw, a Eino Luukkanen dopisa\u0142 do historii tego samolotu kolejnych 7 zestrzele\u0144. St\u0105d te\u017C BW-393 ma zaliczonych 41 zestrzelonych maszyn wroga, jest wi\u0119c zapewne jedynym samolotem w historii zmaga\u0144 powietrznych, maj\u0105cym na koncie tak du\u017C\u0105 liczb\u0119 zaliczonych zwyci\u0119stw powietrznych. \n\nWersje F2A:\nF2A-1: pierwsza wersja produkcyjna \nF2A-2: ulepszony silnik, wersja z pa\u017Adziernika 1940 roku\nF2A-3: ulepszony p\u0142atowiec, poprawiona elektronika \nB-239: wersja eksportowa F2A-1 \nB-339: wersja eksportowa F2A-2 \n\nNumery boczne samolot\u00F3w w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych FAF:\nBW-351...394 (44 samoloty)\n\nZalety: Znakomita zwrotno\u015B\u0107 i prostota obs\u0142ugi. Przestronna i dobrze zorganizowana kabina. Dobra widoczno\u015B\u0107, zw\u0142aszcza do ty\u0142u. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ca pr\u0119dko\u015B\u0107 i uzbrojenie w por\u00F3wnaniu z p\u00F3\u017Aniejszymi samolotami II wojny \u015Bwiatowej.\n\n\n
Bf-109E-4         \n    Bf-109E-4 Emil, model 1940 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1900 kg\n    Startowa: 2670 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,7 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,9 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,4 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 601A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1045 KM\n    Startowa: 1175 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 470 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 546 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 26,5-29,4 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 500 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g: 480 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    2 dzia\u0142ka MG FF/M kaliber 20 mm, zamontowane w skrzyd\u0142ach\n\nHistoria Bf-109 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1934 roku, gdy lotnicze pot\u0119gi \u015Bwiata zda\u0142y sobie spraw\u0119, \u017Ce konstrukcje dwup\u0142atowe to ju\u017C przesz\u0142o\u015B\u0107 - przysz\u0142o\u015B\u0107 nale\u017Cy do jednop\u0142at\u00F3w. Bayerische Flugzeugwerke AG (od 11 lipca 1938 roku znana jako Messerschmitt AG) otrzyma\u0142a z Departamentu Technicznego Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy zam\u00F3wienie na opracowanie projektu nowego jednop\u0142ata my\u015Bliwskiego. Jego prototyp - Messerschmitt Bf-109V-1 - wykona\u0142 sw\u00F3j pierwszy lot 28 maja 1935 roku i od razu wykaza\u0142 si\u0119 znakomitymi osi\u0105gami. By\u0142 to dolnop\u0142at o ca\u0142kowicie metalowej konstrukcji, wyposa\u017Cony pocz\u0105tkowo w silnik Rolls-Royce Kestrel (zast\u0105piony p\u00F3\u017Aniej przez Jumo 210A). Po pierwszym locie samolot przeszed\u0142 liczne pr\u00F3by i usprawnienia. Po pomy\u015Blnym zako\u0144czeniu test\u00F3w prototyp\u00F3w Bf-109, w czasie kt\u00F3rych wykaza\u0142y si\u0119 one znakomitymi osi\u0105gami, Messerschmittowi powierzono produkcj\u0119 seryjn\u0105 tych samolot\u00F3w.\n\nPrototyp Bf-109 by\u0142 produkowany w trzech seriach bojowych - B (Bruno), C (Cezar) oraz E (Emil). \n\nBf-109E by\u0142 pierwszym rzeczywi\u015Bcie produkowanym seryjnie wariantem Bf-109. Sta\u0142 si\u0119 on g\u0142\u00F3wnym filarem lotnictwa my\u015Bliwskiego Luftwaffe przed wojn\u0105 oraz w jej pierwszych latach.\n\nSeryjny Bf-109E opiera\u0142 si\u0119 na konstrukcji prototypu Bf-109V-14 z 1938 roku. G\u0142\u00F3wn\u0105 innowacj\u0105 tej wersji by\u0142 nowy silnik DB 601A-1 o mocy 1100 KM, wyposa\u017Cony we wtrysk paliwa i ulepszon\u0105 spr\u0119\u017Cark\u0119. Samolot by\u0142 uzbrojony w dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm zamontowane nad silnikiem oraz dwa dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm umieszczone w skrzyd\u0142ach.\n\nPierwsze dostawy seryjnych samolot\u00F3w Bf-109E-1 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku 1939 roku. Przez ca\u0142y ten rok personel lataj\u0105cy jednostek my\u015Bliwskich Luftwaffe by\u0142 szkolony w pilota\u017Cu nowej maszyny, a z chwil\u0105 rozpocz\u0119cia II wojny \u015Bwiatowej wesz\u0142y one na uzbrojenie wszystkich niemieckich jednostek my\u015Bliwskich.\n\nW czasie produkcji seryjnej Bf-109 serii E wprowadzono wiele modyfikacji:\nBf-109E-0 - Samolot przedseryjny. Silnik: DB 601A-1. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm w skrzydle.\nBf-109E-1 - Wariant seryjny. Samoloty pierwszej serii produkcyjnej uzbrojone w cztery karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm. Kolejne egzemplarze mia\u0142y dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm oraz dwa dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle.\nBf-109E-1/B - Wariant my\u015Bliwsko-bombowy. Seryjny model Bf-109E-1 z zaczepami na dwie bomby o masie 50 kg ka\u017Cda lub jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 250 kg.\nBf-109E-2 - Wariant przej\u015Bciowy. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, dwa dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle oraz jedno dzia\u0142ko kaliber 20 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\nBf-109E-3 - Wariant seryjny. Silnik: DB 601A. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, dwa dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle oraz jedno dzia\u0142ko kaliber 20 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\nBf-109E-4 - Wariant seryjny. Dalsze ulepszenie Bf-109E-3. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm oraz dwa ulepszone dzia\u0142ka MG FF/M kaliber 20 mm w skrzydle.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107, silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Skomplikowane prowadzenie ognia z uzbrojenia zamontowanego w skrzyd\u0142ach.\n
Bf-109E-4/B       \n    Bf-109E-4/B Jabo (my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy), model 1940 \n\nTyp: My\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1900 kg\n    Startowa: 2670 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,7 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,9 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,4 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 601A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1045 KM\n    Startowa : 1175 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 470 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 546 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 26,5-29,4 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 500 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g: 480 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    2 dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle\n    2 bomby po 50 kg lub 1 bomba o masie 250 kg\n\nPierwsze miesi\u0105ce wojny ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim udowodni\u0142y, \u017Ce Bf-109 serii E, stosowane niemal we wszystkich jednostkach powietrznych Luftwaffe, ust\u0119puj\u0105 my\u015Bliwcom radzieckim. Du\u017Ce straty samolot\u00F3w Bf-109E-4 na froncie wschodnim powodowa\u0142a ich ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 i niewystarczaj\u0105ca zwrotno\u015B\u0107. Aby poprawi\u0107 sytuacj\u0119, niekt\u00F3re jednostki Luftwaffe zacz\u0119\u0142y je szybko wymienia\u0107 na szybsz\u0105 wersj\u0119 Bf-109 serii F. Nast\u0119pnie zdecydowano, \u017Ce pozosta\u0142e jeszcze Bf-109 serii E-4 zostan\u0105 zmienione w wersj\u0119 my\u015Bliwsko-bombow\u0105 Bf-109E-4/B - Jagdbomber (Jabo).\n\nModernizacja do wersji Bf-109E-4/B polega\u0142a na zamontowaniu w standardowym my\u015Bliwcu Bf-109E-4 zaczep\u00F3w bombowych, kt\u00F3re stosowano wcze\u015Bniej w wariancie Bf-109E-1/B. Jagdbomber (my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy) m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 dwie bomby o masie 50 kg lub jedn\u0105 o masie 250 kg. Bomby by\u0142y zwalniane z zaczep\u00F3w elektrycznie, za pomoc\u0105 przycisku zainstalowanego w kabinie.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107, silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Skomplikowane prowadzenie ognia z uzbrojenia zamontowanego w skrzyd\u0142ach.\n
Bf-109E-7         \n    Bf-109E-7/B Jabo (samolot my\u015Bliwsko-bombowy), model 1940 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1900 kg\n    Startowa: 2670 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,7 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,9 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,4 m kw\n\nSilnik: Daimler-Benz DB601A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1045 KM\n    Startowa: 1175 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 470 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 546 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 26,5-29,4 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 500 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g: 480 km (bez odrzucanego zbiornika paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    2 dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle\n    Bomby o \u0142\u0105cznej masie 250 kg\n\nNiewielki zapas paliwa by\u0142 g\u0142\u00F3wnym niedostatkiem wszystkich wczesnych wariant\u00F3w Bf-109, a to oznacza\u0142o, \u017Ce jego zasi\u0119g b\u0119dzie pozostawia\u0142 sporo do \u017Cyczenia. Rozwi\u0105zaniem tego problemu mia\u0142 by\u0107 opracowany na podstawie seryjnego modelu Bf-109E-4 wariant Bf-109E-7/B (my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy). By\u0142a to standardowa wersja samolotu Bf-109E-4 wyposa\u017Cona w zaczepy bombowe umo\u017Cliwiaj\u0105ce podwieszenie dodatkowego zbiornika paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w lub jednej bomby o masie 250 kg.\n\nAby poprawi\u0107 op\u0142yw aerodynamiczny samolotu, wariant Bf-109E-7/B otrzyma\u0142 op\u0142ywowy ko\u0142pak \u015Bmig\u0142a zamiast ko\u0142paka standardowego, przeznaczony pocz\u0105tkowo dla silnika z dzia\u0142kiem kaliber 20 mm strzelaj\u0105cym przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107 i silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Skomplikowane prowadzenie ognia z uzbrojenia zamontowanego w skrzyd\u0142ach.\n
Bf-109E-7Z        \n     Bf-109 E-7/Z "Emil", model 1941 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~1900 kg\n    Startowa: ~2670 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,7 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,9 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,4 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 601N z GM-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1050 KM\n    Startowa: 1175 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 475 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 540-575 km/h (z GM-1 na wysoko\u015Bci 6500 m - 628-640 km/h)\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 26,5-29,4 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 6,4 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m (i wy\u017Cej)\nZasi\u0119g: 450 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    2 dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzydle\n\nBf-109 E-7/Z to wersja z silnikiem DB 601N wyposa\u017Conym w system wtryskiwania tlenku azotu na du\u017Cych wysoko\u015Bciach (GM-1). Nowy silnik zainstalowany w tym modelu notorycznie si\u0119 przegrzewa\u0142 ze wzgl\u0119du na zastosowanie ch\u0142odnicy starego typu - w efekcie ci\u015Bnienie do\u0142adowania spada\u0142o do warto\u015Bci 1,25 ATA. W\u0142\u0105czanie systemu GM-1 poni\u017Cej 6500 metr\u00F3w by\u0142o zabronione ze wzgl\u0119du na ryzyko uszkodzenia silnika. W sytuacjach awaryjnych system GM-1 m\u00F3g\u0142 zapewni\u0107 na kr\u00F3tki czas dodatkow\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 rz\u0119du 80 km/h na wysoko\u015Bci ponad 6,5 km.\n\nZapoznaj si\u0119 tak\u017Ce z opisem dotycz\u0105cym wersji Bf-109E-7 dost\u0119pnym w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107 i silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n  \nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Skomplikowane prowadzenie ognia z uzbrojenia zamontowanego w skrzyd\u0142ach. Problemy z przegrzewaniem silnika przy pe\u0142nej mocy. Niemo\u017Cno\u015B\u0107 u\u017Cycia systemu pe\u0142nej mocy bojowej (WEP) poni\u017Cej 6500 m.\n\n\n
Bf-109F-2         \n    Bf-109F-2 Friedrich, model 1941 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1964 kg\n    Startowa: 2746 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 601H\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1085 KM\n    Startowa: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 515 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5100 m: 615 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 19,6-20,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 850 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 480 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowej MG 17 kaliber 7,92 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/15 kaliber 15 mm\n\nPrace, kt\u00F3re mia\u0142y na celu modernizacj\u0119 i ulepszenie Bf-109, zak\u0142ady Messerschmitt rozpocz\u0119\u0142y ju\u017C na pocz\u0105tku 1940 roku. Planowano, \u017Ce ulepszenia obejm\u0105 kilka zmian produkcyjnych, jednak bez u\u017Cycia dodatkowych materia\u0142\u00F3w. Decyzja ta oznacza\u0142a, \u017Ce dalszy rozw\u00F3j samolotu Bf-109 serii F (Bf-109F) mia\u0142 polega\u0107 na ulepszeniu aerodynamiki oraz zmniejszeniu masy podstawowej samolotu.\n\nSamoloty serii F by\u0142y pierwszymi seryjnie produkowanymi Bf-109, w kt\u00F3rych wprowadzono powa\u017Cne zmiany konstrukcji aerodynamicznej. Przeprojektowano ko\u0142pak \u015Bmig\u0142a w taki spos\u00F3b, aby przechodzi\u0142 on g\u0142adko w obudow\u0119 silnika, bardziej upakowano ch\u0142odnice w skrzyd\u0142ach i przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba. Wzmocniono te\u017C znacznie tyln\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba. Zastosowano nowe skrzyd\u0142a o du\u017Cych eliptycznych ko\u0144c\u00F3wkach, zwi\u0119kszonej rozpi\u0119to\u015Bci oraz powierzchni, co mia\u0142o korzystny wp\u0142yw na osi\u0105gi. Opr\u00F3cz tego zmieniono k\u00F3\u0142ko ogonowe na chowaj\u0105ce si\u0119 automatycznie, przeprojektowano og\u00F3ln\u0105 konstrukcj\u0119 podwozia, zmniejszeniu uleg\u0142a masa samolotu (redukcja uzbrojenia do dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm umieszczonych nad silnikiem i jednego dzia\u0142ka MG 151/15 kaliber 15 mm strzelaj\u0105cego przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a). Zamierzano tak\u017Ce zainstalowa\u0107 nowy silnik Daimler-Benz DB 601E o mocy 1350 KM we wszystkich Bf-109 serii F, lecz na pocz\u0105tku 1942 roku by\u0142y one dost\u0119pne w samolotach Bf-109F-3. Przed wprowadzeniem tych modyfikacji samoloty Bf-109 serii F-0, F-1 i F-2 by\u0142y wyposa\u017Cone w silniki DB 601H o mocy 1200 KM.\n\nWersje podstawowe:\n\nBf-109F-0 - Wersja przedprodukcyjna. Silnik: DB 601H. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm i jedno dzia\u0142ko MG FF/M kaliber 15 mm w pia\u015Bcie \u015Bmig\u0142a.\nBf-109F-1 - Wersja seryjna. Silnik i uzbrojenie niezmienione.\nBf-109F-2 - Silnik: DB 601H. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm i jedno dzia\u0142ko MG 151/15 kaliber 15 mm w pia\u015Bcie \u015Bmig\u0142a.\nBf-109F-2/Z - Silnik i uzbrojenie niezmienione. W tej wersji samoloty by\u0142y wyposa\u017Cone w instalacj\u0119 GM-1 wtryskuj\u0105c\u0105 tlenek azotu do silnika.\nBf-109F-2/Trop - Tropikalna wersja Bf-109F-2 z dodatkowym filtrem powietrza zainstalowanym na wlocie powietrza kompresora.\nBf-109F-3 - Silnik: DB 601E. Uzbrojenie pozostawiono niezmienione.\nBf-109F-4 - Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm i jedno dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\nBf-109F-5 oraz F-6 - Samolot rozpoznawczy.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 2000 wszystkich wersji samolotu Bf-109F.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107 i silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Zredukowane uzbrojenie.\n
Bf-109F-4         \n    Bf-109F-4 Friedrich, model 1941 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~1970 kg\n    Startowa: ~2750 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 601 E\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1085 KM\n    Startowa: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 520 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 635 km/h\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 19,6-20,5 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3,1 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 480 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm\n\nG\u0142\u00F3wn\u0105 cech\u0105 odr\u00F3\u017Cniaj\u0105c\u0105 Bf-109F-4 od Bf-109F-2 by\u0142o nowe dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm, zainstalowane w miejsce u\u017Cywanego w wersji F-2 dzia\u0142ka MG 151/15 kaliber 15 mm w pia\u015Bcie \u015Bmig\u0142a i strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Zmiana ta bardzo zwi\u0119ksza\u0142a szanse zestrzelenia nieprzyjacielskiego samolotu ju\u017C w czasie pierwszego ataku i zbli\u017Cenia do celu.\nZapoznaj si\u0119 tak\u017Ce z pozosta\u0142ymi opisami dotycz\u0105cymi Bf-109F-2 i samolot\u00F3w serii F w menu widoku obiekt\u00F3w.  \n  \nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107 i dobre uzbrojenie. Prosty w pilota\u017Cu, \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Kr\u00F3tki zasi\u0119g.\n\n\n
Bf-109G-2         \n    Bf-109G-2 Gustav, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2255 kg\n    Startowa: 3100 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1355 KM\n    Startowa: 1475 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 535 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 666 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 20-22,6 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 2,9 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1100 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 545 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm\n\nOp\u00F3\u017Anienia w produkcji nowych my\u015Bliwc\u00F3w Focke-Wulf FW-190 spowodowa\u0142y, \u017Ce dow\u00F3dztwo Luftwaffe poprosi\u0142o dyrektora wytw\u00F3rni Messerschmitt, Willyego Messerschmitta, aby opracowa\u0142 now\u0105, ulepszon\u0105 wersj\u0119 samolotu Bf-109, wyposa\u017Con\u0105 w nowy silnik o wi\u0119kszej mocy i z uzbrojeniem o wi\u0119kszej sile ra\u017Cenia.\n\nNa model podstawowy wybrano seryjnie produkowany Bf-109F z nowym silnikiem Daimler-Benz DB 605A-1 o mocy 1475 KM. Przy u\u017Cyciu instalacji GM-1 (stosowanej w niekt\u00F3rych egzemplarzach serii G wyposa\u017Conych w hermetyczne kabiny) osi\u0105ga\u0142 on moc 1355 KM na wysoko\u015Bci 6000 m (nie u\u017Cywano natomiast tego modelu na froncie wschodnim). Nowy samolot mia\u0142 mie\u0107 hermetyczn\u0105 kabin\u0119 zapobiegaj\u0105c\u0105 spadkom ci\u015Bnienia na du\u017Cych wysoko\u015Bciach i przedostawaniu si\u0119 gaz\u00F3w wylotowych silnika do kabiny. \n\nSeryjn\u0105 produkcj\u0119 Bf-109 serii G rozpocz\u0119to w pa\u017Adzierniku 1940 roku, a pod koniec roku 1942 Bf-109G praktycznie zast\u0105pi\u0142 wszystkie wcze\u015Bniejsze modele serii Bf-109F. Wraz z Focke-Wulfem FW-190A "Gustav" zdominowa\u0142 ca\u0142kowicie flot\u0119 dziennych my\u015Bliwc\u00F3w Luftwaffe.\n\nWersje podstawowe:\n\nBf-109G-0 - Wersja przedprodukcyjna. Silnik: DB 601E. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm i jedno dzia\u0142ko MG 151/20 strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Wzmocniona konstrukcja. Hermetyczna kabina.\nBf-109G-1 - Wersja seryjna. Silnik: Daimler-Benz DB 605A-1. Uzbrojenie bez zmian. Hermetyczna kabina.\nBf-109G-1/Trop - Podstawa: wariant Bf-109G-1. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm oraz dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\nBf-109G-2 - Seryjna wersja Bf-109G-1 bez hermetycznej kabiny.\nBf-109G-3 - Model seryjny Bf-109G-1 ze zmienionym osprz\u0119tem radiowym. Hermetyczna kabina.\nBf-109G-4 - Model seryjny Bf-109G-1 ze zmienionym osprz\u0119tem radiowym. Brak hermetycznej kabiny.\nBf-109G-5 - Wersja seryjna. Silnik: DB 605A-1 lub DB 605AC. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm oraz dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Hermetyczna kabina.\nBf-109G-5/U2 - Zmodyfikowana wersja Bf-109G-5. Tylna cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba oraz ogon wykonane z drewna.\n\nZalety: Jeden z najlepszych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych osi\u0105gach i parametrach. Silnie uzbrojony. Prosty w pilota\u017Cu, \u0142atwy do opanowania. Bardzo dobra zwrotno\u015B\u0107 i przyspieszenie.\n\nWady: S\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny do ty\u0142u. Ci\u0119\u017Csza konstrukcja. Kr\u00F3tki zasi\u0119g.\n
Bf-109G-6         \n    Bf-109G-6 Gustav\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2676 kg\n    Startowa: 3153 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1300 KM\n    Startowa: 1550 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 530 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 640 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 22,6-22,8 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 3 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1050 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 200 m\nZasi\u0119g: 545 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm lub MK108 kaliber 30 mm\n\nNowa wersja Bf-109G-6 sta\u0142a si\u0119 najbardziej rozpowszechnionym zar\u00F3wno w u\u017Cyciu, jak i produkcji modelem Bf-109. Produkcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jesieni\u0105 1942 roku. Wersj\u0105 podstawow\u0105 tej odmiany by\u0142 seryjnie produkowany Bf-109G-5, lecz w odr\u00F3\u017Cnieniu do poprzednika nie mia\u0142 on hermetycznej kabiny. Konstrukcj\u0119 Bf-109G-6 przystosowano w taki spos\u00F3b, aby uzbrojenie samolotu mo\u017Cna by\u0142o zmieni\u0107 lub zwi\u0119kszy\u0107 za pomoc\u0105 specjalnych zestaw\u00F3w modyfikacyjnych. Zestaw o nazwie Ruesetsatz by\u0142 przeznaczony do u\u017Cytku na miejscowych lotniskach polowych, a Umruestaatz - w fabrykach Messerschmitta.\n\nP\u00F3\u017Ana wersja Bf-109G-6 sta\u0142a si\u0119 jednocze\u015Bnie pierwszym Bf-109 wyposa\u017Conym w dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Poniewa\u017C produkcja dzia\u0142ek MK 108 dopiero si\u0119 zaczyna\u0142a, w pierwszych egzemplarzach G-6 montowano w zamian dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm. Opr\u00F3cz tego samolot mia\u0142 tak\u017Ce dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm umieszczone w przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba (z zewn\u0105trz wida\u0107 by\u0142o dwie wypuk\u0142o\u015Bci na os\u0142onie silnika przykrywaj\u0105ce mechanizm karabin\u00F3w).\n\nWersje podstawowe:\n\nBf-109G-6/R1 - Model seryjny Bf-109G-6 z zaczepami do podwieszania bomb o \u0142\u0105cznej masie 250 kg.\nBf-109G-6/R1 - Bf-109G-6 ze standardowym uzbrojeniem oraz dwoma podskrzyd\u0142owymi wyrzutniami niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych W.Gr.21 kaliber 210 mm.\nBf-109G-6/R4 - Bf-109G-6 ze standardowym uzbrojeniem oraz dwoma dodatkowymi dzia\u0142kami MK 108 kaliber 30 mm podwieszonymi w gondolach podskrzyd\u0142owych.\nBf-109G-6/R6 - Bf-109G-6 ze standardowym uzbrojeniem oraz dwoma dodatkowymi dzia\u0142kami MK 151/20 kaliber 20 mm podwieszonymi w gondolach podskrzyd\u0142owych.\nBf-109G-6/N - My\u015Bliwiec nocny. Seryjny Bf-109G-6 by\u0142 wyposa\u017Cony w urz\u0105dzenie nawigacyjne FuG 350 Naxos przechwytuj\u0105ce sygna\u0142y nadawane przez pok\u0142adowy radar H2s zainstalowany na pok\u0142adach bombowc\u00F3w brytyjskich.\n\nZalety: Silnie uzbrojony. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Do\u015B\u0107 powolny. Ci\u0119\u017Csza konstrukcja. Ma\u0142y zasi\u0119g.\n
Bf-109G-6_Late    \n    Bf-109G-6 (p\u00F3\u017Any Gustav)\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2656 kg\n    Startowa: 3143 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1300 KM\n    Startowa: 1550 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 535 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 650 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na wysoko\u015Bci 1000 m: 22,6-22,8 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 2,9 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1080 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 200 m\nZasi\u0119g: 545 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm lub MK 108 kaliber 30 mm\n\nZe wzgl\u0119du na brak w Niemczech aluminium wysokiej jako\u015Bci, kt\u00F3re by\u0142o niezb\u0119dne do budowy samolot\u00F3w, oraz stale rosn\u0105cej produkcji seryjnie wytwarzanych Bf-109 w 1943 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o uruchomieniu produkcji Bf-109-G z drewnianym ogonem. Zmiana ta nie mia\u0142a wi\u0119kszego wp\u0142ywu na osi\u0105gi, wp\u0142yn\u0119\u0142a za to bardzo negatywnie na trwa\u0142o\u015B\u0107 i wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 samolotu. \n\nPozytywn\u0105 zmian\u0105 w p\u00F3\u017Anych odmianach Bf-109-G by\u0142a natomiast instalacja nowej os\u0142ony kabiny, tzw. Erla Haube. Mia\u0142a ona now\u0105, uproszczon\u0105, bardziej op\u0142ywow\u0105 ram\u0119 i znacznie poprawi\u0142a w\u0142asno\u015Bci aerodynamiczne samolotu oraz pole obserwacji z kabiny. Za fotelem pilota zamontowano tak\u017Ce nowy, wykonany z grubego szk\u0142a pancernego zag\u0142\u00F3wek ochronny, kt\u00F3ry poprawi\u0142 prowadzenie obserwacji do ty\u0142u.\n\nZalety: Silnie uzbrojony. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Niezbyt szybki. Drewniana konstrukcja cz\u0119\u015Bci ogonowej samolotu. Ma\u0142y zasi\u0119g.\n\n\n
Bf-109G-6AS       \n    Bf-109G-6/AS Gustav\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2692 kg\n    Startowa: 3148 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605ASM\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1300 KM\n    Startowa: 1800 KM (z u\u017Cyciem instalacji MW-50)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 (dane z u\u017Cyciem wtryskiwanej mieszanki wody i metanolu):\n    Na poziomie morza: 581 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 690 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 2,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1050 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 100 m\nZasi\u0119g: 500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm lub MK 108 kaliber 30 mm\n\nNiewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 Bf-109-G6 zainspirowa\u0142a konstruktor\u00F3w Messerschmitta do opracowania jego nowej wersji, wyposa\u017Conej w silnik Daimler-Benz DB 605ASM o wi\u0119kszej mocy.\n\nNowy zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy z instalacj\u0105 MW-50 wtryskuj\u0105c\u0105 do silnika mieszank\u0119 wody z metanolem by\u0142 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 moc startow\u0105 do 2000 KM (na wysoko\u015Bci 5000 metr\u00F3w jego moc wynosi\u0142a oko\u0142o 1800 KM). Mieszanka by\u0142a przechowywana w zbiorniku za kabin\u0105, a jej przep\u0142yw by\u0142 kontrolowany automatycznie lub r\u0119cznie przez pilota. Wtrysk wody zmieszanej z metanolem m\u00F3g\u0142 trwa\u0107 nie d\u0142u\u017Cej ni\u017C 2 minuty, potem trzeba by\u0142o instalacj\u0119 wy\u0142\u0105czy\u0107 na co najmniej 10 minut. G\u0142\u00F3wn\u0105 wad\u0105 tej wersji samolotu by\u0142a niewielka wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 silnika - czas lotu nie przekracza\u0142 12 godzin.\n\nTypow\u0105 cech\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 nowej wersji Bf-109-G6/AS by\u0142y zmodyfikowane ko\u0142paki karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm - bardziej pod\u0142u\u017Cne i mniej wypuk\u0142e. Uzbrojenie i os\u0142ona kabiny typu Erla Haube by\u0142y takie same jak w poprzednich wersjach.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi i charakterystyki. Silnie uzbrojony. Zdolno\u015B\u0107 do wymanewrowania prawie ka\u017Cdej \u015Bcigaj\u0105cej maszyny. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Bardzo ma\u0142a wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 i trwa\u0142o\u015B\u0107 silnika. Ma\u0142y zasi\u0119g.\n\n
Bf-109G-10        \n    Bf-109G-10 Gustav, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~2300 kg\n    Startowa: ~3300 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605D (z wbudowan\u0105 instalacj\u0105 MW-50 wtryskuj\u0105c\u0105 mieszank\u0119 wody i metanolu)\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1275 KM\n    Startowa: 1800 KM (z u\u017Cyciem instalacji MW-50)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 (dane z u\u017Cyciem instalacji MW-50):\n    Na poziomie morza: 575(DB 605DB)-585(DB 605DC) km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7500 m: 690 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekundy (23-24 sekundy dla G-10/R2)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: ~7 minut (7,5 minuty dla G-10/R2)\nWznoszenie w zwrocie bojowym: ~1050-1100 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~12 000 m \nZasi\u0119g: ~500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm\n\nBf-109G-10 mia\u0142 by\u0107 nowym, ulepszonym wariantem Bf-109G-6, kt\u00F3ry zamierzano niebawem wycofa\u0107 z produkcji seryjnej. Poniewa\u017C dostawa nowych silnik\u00F3w DB 605D op\u00F3\u017Ania\u0142a si\u0119, Bf-109G-10 wszed\u0142 do produkcji nieco p\u00F3\u017Aniej ni\u017C Bf-109G-14. Model G-10 by\u0142 ulepszonym, najbardziej op\u0142ywowym samolotem ze wszystkich Bf-109G-6 oraz G-14 wytwarzanych przez r\u00F3\u017Cnych producent\u00F3w. Nie by\u0142 on dalsz\u0105 wersj\u0105 rozwojow\u0105 serii G, lecz raczej pr\u00F3b\u0105 podci\u0105gni\u0119cia do standardu starszych, nadaj\u0105cych si\u0119 do naprawy maszyn, kt\u00F3re mo\u017Cna by produkowa\u0107 r\u00F3wnolegle z Bf-109K-4. \nG\u0142\u00F3wnym celem tego dzia\u0142ania by\u0142o uzupe\u0142nienie linii produkcyjnej nowej serii K-4 samolotami nadaj\u0105cymi si\u0119 do naprawy o zbli\u017Conej warto\u015Bci bojowej za pomoc\u0105 mo\u017Cliwie najta\u0144szych i powszechnie dost\u0119pnych metod. Produkcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w pa\u017Adzierniku 1944 roku - liczba wyprodukowanych przed zako\u0144czeniem wojny egzemplarzy serii G-10 jest nieznana. \u0141\u0105czna produkcja wszystkich wytw\u00F3rni zamyka si\u0119 najprawdopodobniej liczb\u0105 oko\u0142o 2600 samolot\u00F3w. Bf-109G-10 by\u0142 u\u017Cywany przez wi\u0119kszo\u015B\u0107 jednostek liniowych.\n\nWi\u0119cej informacji znajdziesz w sekcjach po\u015Bwi\u0119conych samolotom Bf-109G-6 oraz Bf-109K-4 w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nWersje podstawowe:\n\nBf-109G-10/R1 - Model seryjny Bf-109G-10 z zaczepami do przenoszenia bomby o masie do 250 kg.\nBf-109G-10/R3 - Model seryjny Bf-109G-10 z zaczepami do przenoszenia dodatkowego odrzucanego zbiornika paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w.\nBf-109G-10 /R6 - Model Bf-109G-10 ze standardowym uzbrojeniem i dwoma dodatkowymi dzia\u0142kami MG 151/20 kaliber 20 mm zamontowanymi w gondolach podskrzyd\u0142owych.\nBf-109G-10/R7 - Model Bf-109G-10 ze standardowym uzbrojeniem i dwiema podskrzyd\u0142owymi wyrzutniami niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych WrGr.21 kaliber 210 mm (Nebelwerfer).\n\nZalety: Jeden z najlepszych seryjnie produkowanych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich o znakomitych charakterystykach. Silnie uzbrojony. Zdolny do wymanewrowania prawie ka\u017Cdego \u015Bcigaj\u0105cego go samolotu. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142aby widok z kabiny do ty\u0142u. Ci\u0119\u017Csza konstrukcja. Ma\u0142y zasi\u0119g.\n\n\n\n\n
Bf-109G-14        \n    Bf-109G-14 Gustav, model 1944\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~2300 kg\n    Startowa: ~3270 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,3 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605AM lub DB 605ASM dla wersji Bf-109G-14/AS (oba z wbudowan\u0105 instalacj\u0105 MW-50 wtryskuj\u0105c\u0105 mieszank\u0119 wody i metanolu)\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1425 KM\n    Startowa: 1800 KM (z instalacj\u0105 MW-50)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 (dane przy u\u017Cyciu instalacji MW-50):\n    Na poziomie morza: 568 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 665 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 2,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: ~1050 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~12 000 m \nZasi\u0119g: ~500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm\n\nWersj\u0119 Bf-109G-14 opracowano i wprowadzono do produkcji po serii G-6 w czasie, gdy czekano na dostawy niegotowego jeszcze silnika DB 605D.\nWariant ten by\u0142 tak\u017Ce pr\u00F3b\u0105 zracjonalizowania i standaryzacji wielu odmian i opcji serii G-6 wytwarzanej przez wielu producent\u00F3w. Mimo oczekiwa\u0144 normy jako\u015Bciowe Messerschmitta dotycz\u0105ce produkcji tego my\u015Bliwca nie by\u0142y do ko\u0144ca spe\u0142nione ze wzgl\u0119du na brak niekt\u00F3rych materia\u0142\u00F3w. Jedynie wytw\u00F3rnia w\u0119gierska produkowa\u0142a Bf-109 zgodnie ze specyfikacj\u0105 biura konstrukcyjnego Messerschmitta, dlatego te\u017C samoloty te mia\u0142y lepsz\u0105 jako\u015B\u0107 ni\u017C maszyny produkowane w Niemczech. \nModel G-14 by\u0142 produkowany w du\u017Cych ilo\u015Bciach, a z maszyn tych korzystano a\u017C do ko\u0144ca wojny. W wi\u0119kszo\u015Bci produkowano maszyny G-14/R-3 - z zaczepami do przenoszenia odrzucanego dodatkowego zbiornika paliwa oraz bomby.\nWi\u0119cej informacji na temat tego samolotu znajdziesz w sekcji "Bf-109G-6/AS" w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\n\n
Bf-109K-4         \n    Bf-109K-4 Kurfurst, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2675 kg\n    Startowa: 3362 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,2 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,94 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,05 m kw.\n\nSilnik: Daimler-Benz DB 605 D\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1475 KM\n    Startowa: 1850 KM (DB605DB) / 2000 KM (DB605DC)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 (przy u\u017Cyciu instalacji MG 50 wtryskuj\u0105cej mieszank\u0119 wody i metanolu):\n    Na poziomie morza: 580 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 710 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 2,5 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1050 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 000 m\nZasi\u0119g: 560 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    1 dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm\n\nWprowadzenie do produkcji jesieni\u0105 1944 roku Bf-109-K by\u0142o podyktowane ch\u0119ci\u0105 mo\u017Cliwie jak najdalej id\u0105cego uproszczenia technologii i zredukowania koszt\u00F3w wytwarzania tego (produkowanego w wielu r\u00F3\u017Cnych wersjach) samolotu. Za\u0142o\u017Cenie sz\u0142o nawet dalej - wszystkie jego warianty zamierzano po\u0142\u0105czy\u0107 w jeden uniwersalny, je\u015Bli by\u0142oby to tylko mo\u017Cliwe. Wszelkie do\u015Bwiadczenia zebrane podczas projektowania, rozwoju, produkcji i bojowego zastosowania wcze\u015Bniejszych wersji Bf-109 miano po\u0142\u0105czy\u0107 w\u0142a\u015Bnie w wariancie Bf-109-K.\n\nBf-109-K by\u0142 zmodyfikowanym modelem Bf-109G-10, w kt\u00F3rym wprowadzono pewne zmiany. Przedprodukcyjny egzemplarz Bf-109-K-0 powsta\u0142 we wrze\u015Bniu 1944 roku i r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 zewn\u0119trznie od wersji G powi\u0119kszon\u0105 os\u0142on\u0105 silnika, pod kt\u00F3r\u0105 w miejsce standardowych karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm zainstalowano nowe uzbrojenie - kaemy MG 151/15 kaliber 15 mm. Opr\u00F3cz tego samolot wyposa\u017Cono w dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Do nap\u0119du u\u017Cyto nowego silnika Daimler-Benz DB 605 DB z instalacj\u0105 GM-1 wtryskuj\u0105c\u0105 do silnika tlenek azotu w celu chwilowego zwi\u0119kszenia mocy. W czasie pr\u00F3b egzemplarza przedprodukcyjnego sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017Ce nowy zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy pracuje do\u015B\u0107 zawodnie, a zmiana uzbrojenia spowodowa\u0142a z kolei, \u017Ce samolot sta\u0142 si\u0119 zbyt ci\u0119\u017Cki. Wyniki pr\u00F3b przeanalizowano, a w rezultacie opracowano poprawion\u0105 wersj\u0119 - Bf-109K-4. Dostawy dla Luftwaffe rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w pa\u017Adzierniku 1944 roku. Bf-109 serii K-4 wyposa\u017Cono w bardziej niezawodny silnik DB 605 D z instalacj\u0105 MW-50 wtryskuj\u0105c\u0105 mieszank\u0119 wody z metanolem, kt\u00F3ra pozwala\u0142a na chwilowe zwi\u0119kszenie mocy. Zmieniono kszta\u0142t os\u0142ony silnika, gdy\u017C nowy zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy mia\u0142 du\u017Cy, dwustopniowy kompresor, wprowadzono te\u017C ca\u0142kowicie chowane w kad\u0142ubie k\u00F3\u0142ko ogonowe. Uzbrojenie zredukowano do dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm oraz jednego dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm strzelaj\u0105cego przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a.\n\nZalety: Znakomite charakterystyki lotne. Silnie uzbrojony. Zdolny do wymanewrowania prawie ka\u017Cdego \u015Bcigaj\u0105cego go samolotu. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Ma\u0142y zasi\u0119g. Ze wzgl\u0119du na zbli\u017Caj\u0105cy si\u0119 koniec wojny wady i problemy produkcyjne, z\u0142a jako\u015B\u0107 wykonania oraz kr\u00F3tki \u017Cywot p\u0142atowca. \n
Bf-109Z           \u0020    Bf 109Z Zwilling, 1944\n\nTyp: ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 7290 kg\nMaksymalna: 8120 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 13,27 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,2 m kw.\n\nSilnik: 2 x Daimler-Benz DB 605A-1.\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1355 KM\n    Startowa: 1475 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 600 km/h\nNa wysoko\u015Bci 8000 m: 740 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11.700 m\nZasi\u0119g: 2000 km\n\nUzbrojenie:\n2 \u0425 dzia\u0142ko MK 108 kalibru 30mm strzelaj\u0105ce przez osie \u015Bmig\u0142a \n2 \u0425 dzia\u0142ko MK 108 kalibru 30mm w gondolach podskrzyd\u0142owych\n1 \u0425 dzia\u0142ko MK 103 kalibru 30mm w gondoli podskrzyd\u0142owej\nDo 1000 kg bomb\n\nKonstrukcja Bf-109Z zosta\u0142a oparta na tym samym pomy\u015Ble, z jakiego skorzystali tw\u00F3rcy maszyny He-111Z Zwilling w odniesieniu do dw\u00F3ch szybowc\u00F3w Me-321 Gigant. Podobnie jak tw\u00F3r Heinkela, konstrukcja firmy Messerschmitt AG zak\u0142ada\u0142a po\u0142\u0105czenie dw\u00F3ch samolot\u00F3w seryjnych. Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy powsta\u0142y z po\u0142\u0105czenia dw\u00F3ch Bf-109 mia\u0142by dobre charakterystyki lotne i znacznie silniejsze uzbrojenie. Prace konstrukcyjne wymaga\u0142yby stosunkowo mniejszej ilo\u015Bci test\u00F3w, za\u015B maszyna mog\u0142aby by\u0107 produkowana na ju\u017C istniej\u0105cych liniach produkcyjnych.\nPierwsze prace projektowe nad Bf-109Z rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pod koniec 1942 roku. Do pr\u00F3b u\u017Cyto dw\u00F3ch seryjnych maszyn Bf-109F-4. Ramy no\u015Bne samolot\u00F3w nie zosta\u0142y znacz\u0105co zmodyfikowane  najwa\u017Cniejsz\u0105 zmian\u0105 by\u0142o wprowadzenie nowego zastrza\u0142u w celu umieszczenia nowego systemu podwozia bli\u017Cej kad\u0142uba. \nJedno ze skrzyde\u0142 ka\u017Cdego z samolot\u00F3w (lewe skrzyd\u0142o jednej maszyny i prawe skrzyd\u0142o drugiej) pozostawiano bez zmian z wyj\u0105tkiem przedzia\u0142u na podwozie. Dwa kad\u0142uby by\u0142y po\u0142\u0105czone za pomoc\u0105 prostok\u0105tnego odcinka skrzyd\u0142a oraz stabilizatora centralnego. Prototyp zosta\u0142 wykonany w roku 1943 i by\u0142 w\u0142a\u015Bnie przygotowywany do lot\u00F3w testowych, kiedy to zosta\u0142 zniszczony w trakcie jednego z nalot\u00F3w.\nSeryjne maszyny Bf-109Z  mia\u0142y wykorzystywa\u0107 ramy konstrukcyjne my\u015Bliwc\u00F3w Bf-109G z silnikami DB-605A lub Jumo-213E. W przeciwie\u0144stwie do ameryka\u0144skiej konstrukcji P-82 Twin Mustang, tylko lewy kokpit mia\u0142 pozosta\u0107 na swoim miejscu, za\u015B na miejscu prawego mia\u0142 znale\u017A\u0107 si\u0119 zbiornik paliwa.\n\nBF-109Z z silnikami DB-605A mia\u0142 wej\u015B\u0107 do produkcji seryjnej w 1944 roku, jednak ten plan nigdy si\u0119 nie zmaterializowa\u0142 i samolot nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej.\n\nZalety:\nDu\u017Ca pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\nDobry zasi\u0119g.\nWyj\u0105tkowo pot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\nGorsza zwrotno\u015B\u0107 od zwyk\u0142ego Bf-109.\n
Bf-110C-4         \n    Messerschmitt Bf-110C-4 i C-4/B, model 1940 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec oraz my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy\n\nMasa w\u0142asna: 5200 kg \nMasa z normalnym ud\u017Awigiem: 6940 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12 m\nWysoko\u015B\u0107: 3,51 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,28 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,37 m kw.\n\nSilnik: Dwa 12-cylidrowe, w uk\u0142adzie odwr\u00F3conego V, DB 601A o mocy 1100 KM lub DB601N o mocy 1200 KM, nap\u0119dzaj\u0105ce tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142a VDM o zmiennym skoku\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n   Na poziomie morza: 480 km/h \n   Na wysoko\u015Bci 5000 m: 510 km/h\n   Na wysoko\u015Bci 7600 m: 562 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia: 676 m/min\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9750 m \nZasi\u0119g (na zbiornikach wewn\u0119trznych): 1300 km\nZapas paliwa: 1268 litr\u00F3w w czterech wewn\u0119trznych zbiornikach skrzyd\u0142owych\n\nUzbrojenie: \n    4 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, ka\u017Cdy z zapasem 1000 pocisk\u00F3w\n    2 dzia\u0142ka dziobowe MG FF/M kaliber 20 mm, ka\u017Cde z zapasem 180 pocisk\u00F3w\n    1 karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm z zapasem 750 pocisk\u00F3w w tylnej kabinie\n\nW czerwcu 1934 roku Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy przygotowa\u0142o wymagania dla jedno- lub dwusilnikowego samolotu z za\u0142og\u0105 licz\u0105c\u0105 trzy lub cztery osoby, z uzbrojeniem podstawowym z\u0142o\u017Conym z dw\u00F3ch dzia\u0142ek kaliber 20 mm oraz uzbrojeniem obronnym - dwoma kaemami typu MG 15. Zerstorer mia\u0142 mie\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105 400 km/h na wysoko\u015Bci 6000 m, zasi\u0119g 2000 km i osi\u0105ga\u0107 pu\u0142ap 10 000 m. W lipcu 1934 roku zam\u00F3wiono trzy prototypy - Focke-Wulf FW-57, Henschel Hs-124 oraz Bf-110. Jedynie ten ostatni spe\u0142nia\u0142 oczekiwania Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy i jego konstruktor\u00F3w.\nPierwszym modelem, kt\u00F3ry mia\u0142 wej\u015B\u0107 do produkcji seryjnej, by\u0142 Bf-110C-1. Jego uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 4 karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm oraz dw\u00F3ch dzia\u0142ek Oerlikon MG/FF kaliber 20 mm zamontowanych pod dziobem samolotu. Mia\u0142 on te\u017C strzelaj\u0105cy do ty\u0142u karabin maszynowy MG 15 obs\u0142ugiwany przez radiooperatora. Nieco p\u00F3\u017Aniej pozosta\u0142e egzemplarze serii C-1 zamieniono w holowniki szybowc\u00F3w, kt\u00F3rych (opr\u00F3cz innych zada\u0144) u\u017Cywano do holowania w grupach po trzy szybowc\u00F3w Me-321 Gigant. Modele serii C-2, C-3 oraz C-4 r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 od C-1 wyposa\u017Ceniem elektrycznym oraz uzbrojeniem - w wariantach C-3 i C-4 zamontowano nowe dzia\u0142ka MG FF/M, kt\u00F3re pozwala\u0142y na u\u017Cywanie amunicji typu Minengeschoss o znacznie wi\u0119kszej mocy ra\u017Cenia w por\u00F3wnaniu ze zwyk\u0142ymi pociskami od\u0142amkowymi. W wersji C-4 wprowadzono tak\u017Ce dodatkowe opancerzenie kabiny za\u0142ogi. Potomkiem tej serii by\u0142a my\u015Bliwsko-bombowa wersja samolotu - C-4/B  zdolna do przenoszenia dw\u00F3ch podwieszanych pod kad\u0142ubem bomb o masie 250 kg. Bf-110C-4/B wyposa\u017Cano w ulepszone silniki DB 601N. Model C-5 by\u0142 z kolei samolotem rozpoznawczym, z aparatem fotograficznym zainstalowanym w miejscu zdemontowanych dzia\u0142ek MG FF.\n\nWbrew szeroko rozpowszechnionej opinii Bf-110 mia\u0142 ma\u0142y promie\u0144 skr\u0119tu, jak na samolot o swoich wymiarach i nie odbiega\u0142 pod tym wzgl\u0119dem zbyt daleko od wielu jednosilnikowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Bardzo podatnym na zestrzelenia w pojedynkach czyni\u0142a go niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 przechylenia, poniewa\u017C bardziej zwrotny my\u015Bliwiec m\u00F3g\u0142 szybciej zmieni\u0107 kierunek zwrotu, wchodz\u0105c tym samym za ogon Bf-110.\n\nW czasie kampanii polskiej samoloty te odnios\u0142y wiele sukces\u00F3w, wykonuj\u0105c zadania zwi\u0105zane z eskortowaniem bombowc\u00F3w oraz wymiataniem my\u015Bliwskim. Sprawia\u0142y si\u0119 r\u00F3wnie\u017C ca\u0142kiem nie\u017Ale w misjach zwi\u0105zanych z atakowaniem cel\u00F3w naziemnych.\n\nW czasie kampanii norweskiej Bf-110 by\u0142 jedynym my\u015Bliwcem Luftwaffe zdolnym do dotarcia do Norwegii po starcie z baz po\u0142o\u017Conych w Niemczech. U\u017Cywano go wtedy do eskortowania bombowc\u00F3w oraz Junkers\u00F3w Ju-52 przewo\u017C\u0105cych spadochroniarzy, kt\u00F3rych zadaniem by\u0142o zaj\u0119cie kluczowych punkt\u00F3w strategicznych w po\u0142udniowej Norwegii.\nW czasie kampanii francuskiej Bf-110 by\u0142 badany przez Erprobungsgruppe 210 pod k\u0105tem zada\u0144 my\u015Bliwsko-bombowych. Zadaniem tych jednostek by\u0142o sprawdzanie mo\u017Cliwo\u015Bci standardowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich Luftwaffe u\u017Cywanych operacyjnie w nowych, r\u00F3\u017Cnorodnych rolach. Testy te kontynuowano tak\u017Ce w czasie bitwy o Angli\u0119 - dowiod\u0142y one, \u017Ce Bf-110 by\u0142 dobrze przystosowany do wykonywania zada\u0144 szturmowych. ErprobungsGruppe 210 by\u0142a tak\u017Ce jedyn\u0105 jednostk\u0105 wyposa\u017Con\u0105 w samoloty serii C-6, przeznaczone do niszczenia czo\u0142g\u00F3w - w miejsce usuni\u0119tych dziobowych dzia\u0142ek MG FF instalowano w nich dzia\u0142ko MK 101 kaliber 30 mm.\n\nNa pocz\u0105tku bitwy o Angli\u0119 jednostki wyposa\u017Cone w te my\u015Bliwce odnosi\u0142y pewne sukcesy, g\u0142\u00F3wnie podczas swobodnych patroli po\u0142\u0105czonych z wymiataniem my\u015Bliwskim oraz atak\u00F3w przeprowadzanych z lotu nurkowego i ostrzeliwania wroga ze swojego pot\u0119\u017Cnego uzbrojenia. Jednak czasy sukces\u00F3w sko\u0144czy\u0142y si\u0119 bezpowrotnie, gdy tylko Bf-110 u\u017Cyto do eskortowania wypraw bombowych, zw\u0142aszcza w misjach, w kt\u00F3rych lecia\u0142y one w pobli\u017Cu bombowc\u00F3w. Za spraw\u0105 znacznie bardziej zwinnych Hurricane\u00F3w i Spitfire\u00F3w jednostki wyposa\u017Cone w Zerstorery zacz\u0119\u0142y ponosi\u0107 bardzo ci\u0119\u017Ckie straty. Ostatecznie maszyn tych u\u017Cywano w roli bliskiej eskorty tylko wtedy, gdy wyprawa by\u0142a dodatkowo os\u0142aniana przez samoloty Bf-109.\nW roli szturmowej Zerstorery znalaz\u0142y szerokie zastosowanie w czasie operacji "Barbarossa" - najazdu na Zwi\u0105zek Radziecki. Szerokie dlatego, poniewa\u017C Rosjanie mieli wzgl\u0119dnie ma\u0142\u0105 liczb\u0119 nowoczesnych my\u015Bliwc\u00F3w na pocz\u0105tku tej kampanii, st\u0105d te\u017C Bf-110 mog\u0142y operowa\u0107 bez przeszk\u00F3d, wykonuj\u0105c operacje zwi\u0105zane z izolowaniem pola walki, atakuj\u0105c radzieckie lotniska polowe, linie zaopatrzeniowe, rejony koncentracji wojsk oraz silnie umocnione punkty. Uzbrojenie zamontowane w dziobach tych samolot\u00F3w masakrowa\u0142o i niszczy\u0142o wszystko, co mia\u0142o nieszcz\u0119\u015Bcie wej\u015B\u0107 pod muszk\u0119 ich dzia\u0142ek i karabin\u00F3w. Nadal u\u017Cywano ich tak\u017Ce do swobodnych patroli po\u0142\u0105czonych z wymiataniem my\u015Bliwskim oraz atak\u00F3w przeprowadzanych z lotu nurkowego i ostrzeliwania wroga z pot\u0119\u017Cnego uzbrojenia. Czasami ich pilotom uda\u0142o si\u0119 odnie\u015B\u0107 znacz\u0105ce sukcesy. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 strat tych samolot\u00F3w w pocz\u0105tkach kampanii rosyjskiej zosta\u0142a spowodowana ogniem artylerii przeciwlotniczej.\nPoniewa\u017C produkcja Bf-110 zosta\u0142a zako\u0144czona w roku 1941, poniesione straty zmniejszy\u0142y do tego stopnia liczb\u0119 maszyn w jednostkach, \u017Ce pod koniec 1941 roku wi\u0119kszo\u015B\u0107 z nich zosta\u0142a wycofana z frontu wschodniego. Na prze\u0142omie 1941 i 1942 roku produkcj\u0119 Bf-110 jednak wznowiono, gdy\u017C konstruktorzy jego planowanego nast\u0119pcy, Me-210A, nadal borykali si\u0119 z wieloma r\u00F3\u017Cnymi problemami. Na pocz\u0105tku 1942 roku po kolejnym uzupe\u0142nieniu strat wiele jednostek Bf-110 powr\u00F3ci\u0142o na front wschodni, aby wspom\u00F3c z powietrza oczekiwane ofensywy Wehrmachtu. \nZa spraw\u0105 stale rosn\u0105cej liczby nowoczesnych radzieckich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich docieraj\u0105cych na front po raz kolejny i znacznie powa\u017Cniej przetrzebiono jednostki korzystaj\u0105ce z tych samolot\u00F3w  nast\u0105pi\u0142o to w czasie, gdy starano si\u0119 udowodni\u0107 przydatno\u015B\u0107 Bf-110 jako maszyny szturmowej. Jednostki Zestorer\u00F3w wycofywano z frontu jedna po drugiej, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na ponoszone straty, ale tak\u017Ce dlatego, \u017Ce Rzesza potrzebowa\u0142a samolot\u00F3w do obrony Niemiec przed powietrznymi bombowymi rajdami aliant\u00F3w. Ostatnia jednostka Bf-110 opu\u015Bci\u0142a front w marcu 1943 roku. Jedynym wyj\u0105tkiem by\u0142a 13(Z) JG 5, kt\u00F3ra do lutego 1944 roku operowa\u0142a w p\u00F3\u0142nocnej Norwegii, Finlandii i Rosji.\n\nZalety: Bardzo du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Dobry promie\u0144 zwrotu. Bardzo przyjemny i bezpieczny w pilota\u017Cu w czasie normalnego lotu.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 przechylania. Przy \u015Brednich i du\u017Cych pr\u0119dko\u015Bciach konieczno\u015B\u0107 u\u017Cycia du\u017Cej si\u0142y do sterowania samolotem. Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 w por\u00F3wnaniu z maszynami my\u015Bliwskich po\u0142owy i ko\u0144ca lat II wojny \u015Bwiatowej.\n\n
Bf-110C-4B        \n    Messerschmitt Bf-110C-4 i C-4/B, model 1940 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec i samolot my\u015Bliwsko-bombowy\n\nMasa w\u0142asna: 5200 kg \nMasa z normalnym ud\u017Awigiem: 6940 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12 m \nWysoko\u015B\u0107: 3,51 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,28 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38,37 m kw.\n\nSilnik: Dwa 12-cylidrowe, w uk\u0142adzie odwr\u00F3conego V, DB 601A o mocy 1100 KM lub DB601N o mocy 1200 KM, nap\u0119dzaj\u0105ce tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142a VDM o zmiennym skoku\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n   Na poziomie morza: 480 km/h \n   Na wysoko\u015Bci 5000 m: 510 km/h\n   Na wysoko\u015Bci 7600 m: 562 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia: 676 m/min\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9750 m \nZasi\u0119g (na zbiornikach wewn\u0119trznych): 1300 km\nZapas paliwa: 1268 litr\u00F3w w czterech wewn\u0119trznych zbiornikach skrzyd\u0142owych\n\nUzbrojenie: \n    4 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, ka\u017Cdy z zapasem 1000 pocisk\u00F3w\n    2 dzia\u0142ka dziobowe MG FF/M kaliber 20 mm, ka\u017Cde z zapasem 180 pocisk\u00F3w\n    1 karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm w tylnej kabinie z zapasem 750 pocisk\u00F3w \n\nW czerwcu 1934 roku Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy przygotowa\u0142o wymagania dla jedno- lub dwusilnikowego samolotu z za\u0142og\u0105 licz\u0105c\u0105 trzy lub cztery osoby, z uzbrojeniem podstawowym z\u0142o\u017Conym z dw\u00F3ch dzia\u0142ek kaliber 20 mm oraz uzbrojeniem obronnym - dwoma kaemami typu MG 15. Zerstorer mia\u0142 mie\u0107 pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymaln\u0105 400 km/h na wysoko\u015Bci 6000 m, zasi\u0119g 2000 km i osi\u0105ga\u0107 pu\u0142ap 10 000 m. W lipcu 1934 roku zam\u00F3wiono trzy prototypy - Focke-Wulf FW-57, Henschel Hs-124 oraz Bf-110. Jedynie ten ostatni spe\u0142nia\u0142 oczekiwania Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy i jego konstruktor\u00F3w.\nPierwszym modelem, kt\u00F3ry mia\u0142 wej\u015B\u0107 do produkcji seryjnej, by\u0142 Bf-110C-1. Jego uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 4 karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm oraz dw\u00F3ch dzia\u0142ek Oerlikon MG/FF kaliber 20 mm zamontowanych pod dziobem samolotu. Mia\u0142 on te\u017C strzelaj\u0105cy do ty\u0142u karabin maszynowy MG 15 obs\u0142ugiwany przez radiooperatora. Nieco p\u00F3\u017Aniej pozosta\u0142e egzemplarze serii C-1 zamieniono w holowniki szybowc\u00F3w, kt\u00F3rych (opr\u00F3cz innych zada\u0144) u\u017Cywano do holowania w grupach po trzy szybowc\u00F3w Me-321 Gigant. Modele serii C-2, C-3 oraz C-4 r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 od C-1 wyposa\u017Ceniem elektrycznym oraz uzbrojeniem - w wariantach C-3 i C-4 zamontowano nowe dzia\u0142ka MG FF/M, kt\u00F3re pozwala\u0142y na u\u017Cywanie amunicji typu Minengeschoss o znacznie wi\u0119kszej mocy ra\u017Cenia w por\u00F3wnaniu ze zwyk\u0142ymi pociskami od\u0142amkowymi. W wersji C-4 wprowadzono tak\u017Ce dodatkowe opancerzenie kabiny za\u0142ogi. Potomkiem tej serii by\u0142a my\u015Bliwsko-bombowa wersja samolotu - C-4/B  zdolna do przenoszenia dw\u00F3ch podwieszanych pod kad\u0142ubem bomb o masie 250 kg. Bf-110C-4/B wyposa\u017Cano w ulepszone silniki DB 601N. Model C-5 by\u0142 z kolei samolotem rozpoznawczym, z aparatem fotograficznym zainstalowanym w miejscu zdemontowanych dzia\u0142ek MG FF.\n\nWbrew szeroko rozpowszechnionej opinii Bf-110 mia\u0142 ma\u0142y promie\u0144 skr\u0119tu, jak na samolot o swoich wymiarach i nie odbiega\u0142 pod tym wzgl\u0119dem zbyt daleko od wielu jednosilnikowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Bardzo podatnym na zestrzelenia w pojedynkach czyni\u0142a go niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 przechylenia, poniewa\u017C bardziej zwrotny my\u015Bliwiec m\u00F3g\u0142 szybciej zmieni\u0107 kierunek zwrotu, wchodz\u0105c tym samym za ogon Bf-110.\n\nW czasie kampanii polskiej samoloty te odnios\u0142y wiele sukces\u00F3w, wykonuj\u0105c zadania zwi\u0105zane z eskortowaniem bombowc\u00F3w oraz wymiataniem my\u015Bliwskim. Sprawia\u0142y si\u0119 r\u00F3wnie\u017C ca\u0142kiem nie\u017Ale w misjach zwi\u0105zanych z atakowaniem cel\u00F3w naziemnych.\n\nW czasie kampanii norweskiej Bf-110 by\u0142 jedynym my\u015Bliwcem Luftwaffe zdolnym do dotarcia do Norwegii po starcie z baz po\u0142o\u017Conych w Niemczech. U\u017Cywano go wtedy do eskortowania bombowc\u00F3w oraz Junkers\u00F3w Ju-52 przewo\u017C\u0105cych spadochroniarzy, kt\u00F3rych zadaniem by\u0142o zaj\u0119cie kluczowych punkt\u00F3w strategicznych w po\u0142udniowej Norwegii.\nW czasie kampanii francuskiej Bf-110 by\u0142 badany przez Erprobungsgruppe 210 pod k\u0105tem zada\u0144 my\u015Bliwsko-bombowych. Zadaniem tych jednostek by\u0142o sprawdzanie mo\u017Cliwo\u015Bci standardowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich Luftwaffe u\u017Cywanych operacyjnie w nowych, r\u00F3\u017Cnorodnych rolach. Testy te kontynuowano tak\u017Ce w czasie bitwy o Angli\u0119 - dowiod\u0142y one, \u017Ce Bf-110 by\u0142 dobrze przystosowany do wykonywania zada\u0144 szturmowych. ErprobungsGruppe 210 by\u0142a tak\u017Ce jedyn\u0105 jednostk\u0105 wyposa\u017Con\u0105 w samoloty serii C-6, przeznaczone do niszczenia czo\u0142g\u00F3w - w miejsce usuni\u0119tych dziobowych dzia\u0142ek MG FF instalowano w nich dzia\u0142ko MK 101 kaliber 30 mm.\n\nNa pocz\u0105tku bitwy o Angli\u0119 jednostki wyposa\u017Cone w te my\u015Bliwce odnosi\u0142y pewne sukcesy, g\u0142\u00F3wnie podczas swobodnych patroli po\u0142\u0105czonych z wymiataniem my\u015Bliwskim oraz atak\u00F3w przeprowadzanych z lotu nurkowego i ostrzeliwania wroga ze swojego pot\u0119\u017Cnego uzbrojenia. Jednak czasy sukces\u00F3w sko\u0144czy\u0142y si\u0119 bezpowrotnie, gdy tylko Bf-110 u\u017Cyto do eskortowania wypraw bombowych, zw\u0142aszcza w misjach, w kt\u00F3rych lecia\u0142y one w pobli\u017Cu bombowc\u00F3w. Za spraw\u0105 znacznie bardziej zwinnych Hurricane\u00F3w i Spitfire\u00F3w jednostki wyposa\u017Cone w Zerstorery zacz\u0119\u0142y ponosi\u0107 bardzo ci\u0119\u017Ckie straty. Ostatecznie maszyn tych u\u017Cywano w roli bliskiej eskorty tylko wtedy, gdy wyprawa by\u0142a dodatkowo os\u0142aniana przez samoloty Bf-109.\nW roli szturmowej Zerstorery znalaz\u0142y szerokie zastosowanie w czasie operacji "Barbarossa" - najazdu na Zwi\u0105zek Radziecki. Szerokie dlatego, poniewa\u017C Rosjanie mieli wzgl\u0119dnie ma\u0142\u0105 liczb\u0119 nowoczesnych my\u015Bliwc\u00F3w na pocz\u0105tku tej kampanii, st\u0105d te\u017C Bf-110 mog\u0142y operowa\u0107 bez przeszk\u00F3d, wykonuj\u0105c operacje zwi\u0105zane z izolowaniem pola walki, atakuj\u0105c radzieckie lotniska polowe, linie zaopatrzeniowe, rejony koncentracji wojsk oraz silnie umocnione punkty. Uzbrojenie zamontowane w dziobach tych samolot\u00F3w masakrowa\u0142o i niszczy\u0142o wszystko, co mia\u0142o nieszcz\u0119\u015Bcie wej\u015B\u0107 pod muszk\u0119 ich dzia\u0142ek i karabin\u00F3w. Nadal u\u017Cywano ich tak\u017Ce do swobodnych patroli po\u0142\u0105czonych z wymiataniem my\u015Bliwskim oraz atak\u00F3w przeprowadzanych z lotu nurkowego i ostrzeliwania wroga z pot\u0119\u017Cnego uzbrojenia. Czasami ich pilotom uda\u0142o si\u0119 odnie\u015B\u0107 znacz\u0105ce sukcesy. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 strat tych samolot\u00F3w w pocz\u0105tkach kampanii rosyjskiej zosta\u0142a spowodowana ogniem artylerii przeciwlotniczej.\nPoniewa\u017C produkcja Bf-110 zosta\u0142a zako\u0144czona w roku 1941, poniesione straty zmniejszy\u0142y do tego stopnia liczb\u0119 maszyn w jednostkach, \u017Ce pod koniec 1941 roku wi\u0119kszo\u015B\u0107 z nich zosta\u0142a wycofana z frontu wschodniego. Na prze\u0142omie 1941 i 1942 roku produkcj\u0119 Bf-110 jednak wznowiono, gdy\u017C konstruktorzy jego planowanego nast\u0119pcy, Me-210A, nadal borykali si\u0119 z wieloma r\u00F3\u017Cnymi problemami. Na pocz\u0105tku 1942 roku po kolejnym uzupe\u0142nieniu strat wiele jednostek Bf-110 powr\u00F3ci\u0142o na front wschodni, aby wspom\u00F3c z powietrza oczekiwane ofensywy Wehrmachtu. \nZa spraw\u0105 stale rosn\u0105cej liczby nowoczesnych radzieckich samolot\u00F3w my\u015Bliwskich docieraj\u0105cych na front po raz kolejny i znacznie powa\u017Cniej przetrzebiono jednostki korzystaj\u0105ce z tych samolot\u00F3w  nast\u0105pi\u0142o to w czasie, gdy starano si\u0119 udowodni\u0107 przydatno\u015B\u0107 Bf-110 jako maszyny szturmowej. Jednostki Zestorer\u00F3w wycofywano z frontu jedna po drugiej, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na ponoszone straty, ale tak\u017Ce dlatego, \u017Ce Rzesza potrzebowa\u0142a samolot\u00F3w do obrony Niemiec przed powietrznymi bombowymi rajdami aliant\u00F3w. Ostatnia jednostka Bf-110 opu\u015Bci\u0142a front w marcu 1943 roku. Jedynym wyj\u0105tkiem by\u0142a 13(Z) JG 5, kt\u00F3ra do lutego 1944 roku operowa\u0142a w p\u00F3\u0142nocnej Norwegii, Finlandii i Rosji.\n\nZalety: Bardzo du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Dobry promie\u0144 zwrotu. Bardzo przyjemny i bezpieczny w pilota\u017Cu w czasie normalnego lotu.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 przechylania. Przy \u015Brednich i du\u017Cych pr\u0119dko\u015Bciach konieczno\u015B\u0107 u\u017Cycia du\u017Cej si\u0142y do sterowania samolotem. Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 w por\u00F3wnaniu z maszynami my\u015Bliwskich po\u0142owy i ko\u0144ca lat II wojny \u015Bwiatowej.\n\n\n
Bf-110G-2         \n    Bf-110G-2, model 1943 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec oraz samolot my\u015Bliwsko-bombowy\n\nMasa w\u0142asna: 5700 kg \nMasa z normalnym ud\u017Awigiem: 7300 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,10 m \nWysoko\u015B\u0107: 4,13 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,28 m \n\nSilnik: Dwa 12-cylidrowe, w uk\u0142adzie odwr\u00F3conego V, DB 605B o mocy 475 KM, nap\u0119dzaj\u0105ce tr\u00F3j\u0142opatowe \u015Bmig\u0142a VDM o zmiennym skoku\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 510 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5000 m: 570 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7600 m: 595 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia: 703 m/min na wysoko\u015B\u0107 5500 metr\u00F3w\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g (na zbiornikach wewn\u0119trznych): 1000 km\nZapas paliwa: 1268 litr\u00F3w w czterech wewn\u0119trznych zbiornikach skrzyd\u0142owych\n\nUzbrojenie: \n    4 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, ka\u017Cdy z zapasem 1000 pocisk\u00F3w\n    2 dzia\u0142ka dziobowe MG 151/20 kaliber 20 mm, ka\u017Cde z zapasem 300-350 pocisk\u00F3w\n    1 podw\u00F3jny karabin maszynowy MG 81Z kaliber 7,92 mm w tylnej kabinie, ka\u017Cdy z zapasem 400 pocisk\u00F3w.\n\nSeria G by\u0142a ostatni\u0105 wersj\u0105 produkcyjn\u0105 tego s\u0142awnego dwusilnikowego samolotu my\u015Bliwskiego firmy Messerschmitt, model G-2 by\u0142 przy tym ostatni\u0105 wersj\u0105 my\u015Bliwca dziennego. Pocz\u0105tkowo by\u0142 on uzbrojony tak samo jak poprzednie wersje. Opracowano dla niego specjalne zestawy, kt\u00F3re pozwala\u0142y na szybk\u0105 zmian\u0119 uzbrojenia: \n\nG-2/R1 : Zast\u0105pienie 2 dzia\u0142ek MG 151/20 montowanym na specjalnej podstawie dzia\u0142kiem BK-3.7\nG-2/R2 : Wyposa\u017Cony w instalacj\u0119 GM-1 do wtryskiwania tlenku azotu w celu chwilowego zwi\u0119kszenia mocy silnika\nG-2/R3 : Dziobowe karabiny maszynowe MG 17 zast\u0105pione dwoma dzia\u0142kami MK 108 kaliber 30 mm \nG-2/R4 : Po\u0142\u0105czenie modyfikacji wprowadzonych w wersjach R2 i R3\nG-2/R5 : Po\u0142\u0105czenie modyfikacji wprowadzonych w wersjach R1 i R3\n\nDodatkowo wprowadzono r\u00F3wnie\u017C kilka wersji zale\u017Cnych od rodzaju stosowanego uzbrojenia (M od s\u0142owa "munition") oraz zak\u0142adu produkcyjnego samolotu (B od s\u0142owa "betrieb"):\n\nB1: Pod tyln\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 kad\u0142uba zainstalowano op\u0142ywowy zbiornik zawieraj\u0105cy 75 litr\u00F3w oleju, by\u0142 on wykorzystywany wraz z podwieszanymi pod skrzyd\u0142ami dodatkowymi zbiornikami paliwa o pojemno\u015Bci 900 litr\u00F3w (odrzucanymi po wyczerpaniu paliwa).\nB2: Zwi\u0105zana z przenoszeniem 300- lub 900-litrowych podskrzyd\u0142owych dodatkowych zbiornik\u00F3w paliwa.\nM1: Podw\u00F3jne dzia\u0142ko MG 151/20 kaliber 20 mm montowane na podstawie umieszczonej pod centraln\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 kad\u0142uba.\nM2: Dwa zaczepy bombowe typu ETC500/IXb umieszczone pod centraln\u0105 cz\u0119\u015Bci\u0105 kad\u0142uba, przykryte op\u0142ywowymi owiewkami. Kombinacje ud\u017Awigu obejmowa\u0142y dwie bomby SC lub SD250 oraz wi\u0119ksze, jak bomba przeciwpancerna PC 1000. Zwyk\u0142y ud\u017Awig maksymalny odnosi si\u0119 do bomb SC lub SD250.\nM3: Pary zaczep\u00F3w ETC50/VIIId w op\u0142ywowych pojemnikach pod zewn\u0119trzn\u0105 sekcj\u0105 ka\u017Cdego skrzyd\u0142a. Umo\u017Cliwia\u0142y podwieszenie bomb SC, SD50 lub SD50F. Pozosta\u0142e warianty obejmowa\u0142y pojemniki z bombami BdC 10, opadaj\u0105ce na spadochronach flary LC50F lub generatory dymu S 125.\nM4: Dwa zaczepy SD2/XII w op\u0142ywowych pojemnikach, umieszczone  pod zewn\u0119trzn\u0105 sekcj\u0105 ka\u017Cdego skrzyd\u0142a, z kt\u00F3rych ka\u017Cdy umo\u017Cliwia\u0142 podwieszenie maksymalnie 24 bomb przeciwpiechotnych typu SD2 Butterfly.\nM5: Monta\u017C dw\u00F3ch wyrzutni WrGr 21 pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em.\n\nPierwsze Bf-110G-2 pojawi\u0142y si\u0119 w jednostkach frontowych wiosn\u0105 1943 roku. W por\u00F3wnaniu z poprzednimi modelami mia\u0142y lepsze osi\u0105gi, jednak nawet w ulepszonej wersji samoloty te by\u0142y zanadto wra\u017Cliwe jak na przydzielon\u0105 im rol\u0119 ci\u0119\u017Ckiego my\u015Bliwca dziennego. Maszyny te cieszy\u0142y si\u0119 kr\u00F3tko sukcesem, lataj\u0105c w tak zwanym Pulk-Zerstorer (formacja niszczycieli) przeciwko alianckim rajdom bombowym na Niemcy, lecz pojawienie si\u0119 alianckich my\u015Bliwc\u00F3w dalekiego zasi\u0119gu spowodowa\u0142o, \u017Ce Bf-110 znik\u0142y z nieba.\n\nG-3 to wariant rozpoznawczy, podobny do modelu C-5. Maszyny tego typu przez jaki\u015B czas by\u0142y u\u017Cywane na froncie wschodnim, potem zast\u0105pi\u0142y je Me-410 oraz Ju-88. Nast\u0119pnie zmodyfikowano w nich uzbrojenie - otrzyma\u0142y one ten sam zestaw broni jak wariant G-2.\n\nZalety: Znakomita si\u0142a ra\u017Cenia. Dobry promie\u0144 zwrotu. Bardzo przyjemny i bezpieczny w pilota\u017Cu w czasie normalnego lotu.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 przechylenia. Przy \u015Brednich i du\u017Cych pr\u0119dko\u015Bciach konieczno\u015B\u0107 u\u017Cycia du\u017Cej si\u0142y do sterowania samolotem. Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 w por\u00F3wnaniu z maszynami my\u015Bliwskich po\u0142owy i ko\u0144ca lat II wojny \u015Bwiatowej.\n\n\n
D3A1              \u0020   Aichi D3A Val\n\nPok\u0142adowy bombowiec nurkuj\u0105cy Typ 99\n\nTyp: pok\u0142adowy bombowiec nurkuj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 2408 kg (5309 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 3650kg (8048 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,2 m (33,4 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,3 m (46,9 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 34,9 m kw. (114,4 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x Kinsei-44\nMoc: 1075 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 2320 m (7609 st\u00F3p): 389 km/h (242 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 9300 m (30504 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1820 km (1130 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabiny maszynowe Typ 97 kalibru 7,7mm (przednie)\n1 x karabin maszynowy Typ 92 kalibru 7,7mm (tylny)\nDo 370 kg bomb\n\nPo gruntownym przestudiowaniu konstrukcji niemieckich bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych H-66, H-70 i He-74, firma Aichi w roku 1936 przedstawi\u0142a w\u0142asny projekt bombowca nurkuj\u0105cego. By\u0142 to pierwszy japo\u0144ski projekt ca\u0142kowicie metalowego, dolnop\u0142atowego bombowca nurkuj\u0105cego.\nChocia\u017C wp\u0142ywy koncepcji Heinkla s\u0105 widoczne w tym samolocie, podobie\u0144stwo kszta\u0142tu hamulc\u00F3w nurkowania oraz sta\u0142ego podwozia to czysty zbieg okoliczno\u015Bci. Samolot by\u0142 projektowany \u015Bci\u015Ble z my\u015Bl\u0105 o zachowaniu stabilno\u015Bci  i wytrzymaniu napr\u0119\u017Ce\u0144 w trakcie lotu nurkowego z ogromn\u0105 szybko\u015Bci\u0105. Maszyna okaza\u0142a si\u0119 jednak by\u0107 tak zwrotna, \u017Ce cz\u0119sto po zrzuceniu bomb piloci wykorzystywali je jako my\u015Bliwce.\n\n\nPodstawowe warianty:\nD3A1  Wersja podstawowa. Silnik Kinsei 44 o mocy 1075 KM.\nD3A2  Mocniejszy, 1200-konny silnik Kinsei 54. Wi\u0119ksza pojemno\u015B\u0107 zbiornik\u00F3w paliwa pozwoli\u0142a przed\u0142u\u017Cy\u0107 zasi\u0119g.\nD3A2-K  Wersja szkoleniowa powsta\u0142a na bazie D3A2.\n\n\nHistoria walk:\nW pierwszym etapie wojny samoloty Val zanotowa\u0142y ogromne sukcesy. Nie tylko bra\u0142y udzia\u0142 w uderzeniu na Pearl Harbor, ale r\u00F3wnie\u017C zatopi\u0142y na Oceanie Indyjskim brytyjski lotniskowiec Hermes oraz dwa kr\u0105\u017Cowniki. Dop\u00F3ki Marynarka Cesarska posiada\u0142a szerok\u0105 kadr\u0119 do\u015Bwiadczonych pilot\u00F3w, celno\u015B\u0107 bombardowania maszyn Val wynosi\u0142a \u015Brednio 80%. Po bitwie o Midway oraz po straszliwych stratach poniesionych w kampanii o Wyspy Salomona, celno\u015B\u0107 spad\u0142a do najwy\u017Cej 10%. \nW ostatnich miesi\u0105cach wojny maszyny Val by\u0142y u\u017Cywane do lot\u00F3w kamikaze.\n
Fi-156            \n    Fi-156 Storch, model 1939\n\nTyp: Samolot rozpoznawczy/\u0142\u0105cznikowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 930 kg\n    Startowa: 1325 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,9 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,25 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 25,20 m kw.\n\nSilnik: Argus As 10C-3\nMoc: 240 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 175 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 1000 m 150 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 1000 m: 4,1 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 4600 m\nZasi\u0119g: 385 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm\n\nW 1935 roku firma Fieseler Flugzeugbau prowadzona przez Gerharda Fieselera, jednego z najs\u0142ynniejszych pilot\u00F3w niemieckich okresu przedwojennego, p\u00F3\u017Aniejszego konstruktora lotniczego, opracowa\u0142a projekt samolotu Fi-156 Storch (bocian) o niedu\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci lotu. Cho\u0107 rozwa\u017Cano mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wojskowego zastosowania tej konstrukcji, z za\u0142o\u017Cenia mia\u0142 to by\u0107 projekt maszyny cywilnej powszechnego u\u017Cytku.\n\nKonstrukcja samolotu by\u0142a bardzo prosta - kad\u0142ub tworzy\u0142y zespawane rurki stalowe pokryte p\u0142\u00F3tnem. Tym samym materia\u0142em by\u0142o tak\u017Ce pokryte dwud\u017Awigarowe, drewniane skrzyd\u0142o. Sta\u0142e podwozie wyposa\u017Cono w dwa amortyzatory spr\u0119\u017Cynowe. Kabina zapewnia\u0142a doskona\u0142e pole widzenia i by\u0142a przeznaczona dla trzech os\u00F3b za\u0142ogi. Samolot by\u0142 nap\u0119dzany silnikiem Argus As 10C pobieraj\u0105cym paliwo z dw\u00F3ch zbiornik\u00F3w o pojemno\u015Bci 150 litr\u00F3w ka\u017Cdy, umieszczonych w centralnej sekcji skrzyd\u0142a.\n\nPr\u00F3by wykaza\u0142y unikalne wr\u0119cz charakterystyki samolotu: potrzebowa\u0142 on zaledwie 30 metr\u00F3w na rozbieg do startu przy wietrze 13 km/h i jedynie 16 metr\u00F3w pasa startowego do l\u0105dowania przy tej samej pr\u0119dko\u015Bci wiatru i u\u017Cyciu hamulc\u00F3w ko\u0142owych. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017Ce maszyna ta wr\u0119cz idealnie nadawa\u0142a si\u0119 do zastosowa\u0144 wojskowych - Storcha mo\u017Cna by\u0142o u\u017Cywa\u0107 do rozpoznania bliskiego zasi\u0119gu oraz lot\u00F3w \u0142\u0105cznikowych i komunikacyjnych. I do takich w\u0142a\u015Bnie zada\u0144 przystosowano Fi-156, po czym rozpocz\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105 tej maszyny.\n\nProdukcja seryjna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wiosn\u0105 1937 roku, a pierwsze egzemplarze trafi\u0142y do jednostek Luftwaffe wczesn\u0105 zim\u0105. Dodatkowe testy przeprowadzone w jednostkach wykaza\u0142y, \u017Ce Fi-156 mo\u017Ce by\u0107 r\u00F3wnie\u017C u\u017Cywany do ewakuacji rannych (w kabinie mo\u017Cna by\u0142o umie\u015Bci\u0107 nosze), tworzenia zas\u0142on dymnych lub zrzutu zaopatrzenia, sprawdza\u0142 si\u0119 on tak\u017Ce jako morski samolot patrolowy, a nawet lekki bombowiec zdolny do przenoszenia bomb o masie do 150 kg.\n\nFi-156 by\u0142 u\u017Cywany w czasie II wojny \u015Bwiatowej na wszystkich frontach, \u0142\u0105cznie ze s\u0142ynn\u0105 operacj\u0105 uwolnienia Benito Mussoliniego w 1943 roku, kt\u00F3r\u0105 dowodzi\u0142 hauptsturmfuhrer SS Otto Skorzeny.\n\nW latach 1937-1945 wyprodukowano \u0142\u0105cznie oko\u0142o 2900 Fi-156 we wszystkich odmianach. Po wojnie wytwarza\u0142y go fabryki francuskie i czechos\u0142owackie. Storch wymodelowany w grze "I\u0142-2" mo\u017Ce nawet lecie\u0107 do ty\u0142u, je\u015Bli ustawisz ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107 lotu i silny wiatr czo\u0142owy!\n\nZalety: Najlepszy wielozadaniowy samolot wojskowy II wojny \u015Bwiatowej. Znakomite osi\u0105gi. Zdolno\u015B\u0107 do wykonywania start\u00F3w i l\u0105dowa\u0144 z niezwykle kr\u00F3tkim rozbiegiem i dobiegiem. Prosta konstrukcja. Wielofunkcyjny. Bardzo dobre pole widzenia z kabiny.\n
Fw-189A-2         \n    FW-189 A-2 Uhu, model 1941 \n\nTyp: Samolot rozpoznawczy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2830 kg\n    Startowa: 3950 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,03 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 18,40 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 38 m kw.\n\nSilnik: 2 x Argus As-410 A-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 380 KM\n    Startowa: 456 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 300 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3000 m: 285 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 28 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 25 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6750 m\nZasi\u0119g: 865 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm w skrzyd\u0142ach\n    2 karabiny maszynowe MG 81Z kaliber 7,92 mm u g\u00F3ry\n    2 karabiny maszynowe MG 81Z u do\u0142u i z ty\u0142u\n    4 bomby o masie 50 kg\n\nW po\u0142owie lat trzydziestych podstawowym samolotem rozpoznawczym Luftwaffe by\u0142 dwup\u0142atowy He-46 opracowany w 1932 roku - jego konstrukcja przypomina\u0142a pod wieloma wzgl\u0119dami samoloty z czas\u00F3w I wojny \u015Bwiatowej. He-46 zast\u0105piono nowym samolotem - Hs-126, kt\u00F3ry wykona\u0142 sw\u00F3j pierwszy lot jesieni\u0105 1936 roku. Cho\u0107 nowa maszyna spe\u0142nia\u0142a wszystkie wymagania Luftwaffe, a Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy zamierza\u0142o zast\u0105pi\u0107 nim wszystkie He-46, Departament Techniczny ministerstwa og\u0142osi\u0142 w 1937 roku konkurs na projekt samolotu rozpoznawczego z trzyosobow\u0105 za\u0142og\u0105, polem obserwacji wynosz\u0105cym 360 stopni oraz osi\u0105gami przewy\u017Cszaj\u0105cymi inne samoloty podobnej klasy. W odpowiedzi firma Hamburger Flugzeugbau GmbH przedstawi\u0142a projekt swojego BV.141, Focke-Wulf - model FW-189, a Arado - Ar.198. Pierwszy projekt zosta\u0142 prawie natychmiast odrzucony przez komisj\u0119 ze wzgl\u0119du na do\u015B\u0107 niecodzienn\u0105 konstrukcj\u0119 i - cho\u0107 wielu ekspert\u00F3w doradza\u0142o wyb\u00F3r samolotu proponowanego przez firm\u0119 Arado (klasycznego jednosilnikowego g\u00F3rnop\u0142ata) - konkurs wygra\u0142 ostatecznie FW-189, dwusilnikowa konstrukcja z dwoma belkami ogonowymi i umieszczon\u0105 mi\u0119dzy nimi gondol\u0105 dla za\u0142ogi. Powody, dla kt\u00F3rych wybrano t\u0119 maszyn\u0119, to prawie ca\u0142kowite przeszklenie kabiny, uzbrojenie obronne umo\u017Cliwiaj\u0105ce prowadzenie ognia we wszystkich g\u0142\u00F3wnych kierunkach, dwa silniki, znakomite osi\u0105gi oraz oczekiwana wielozadaniowo\u015B\u0107.\n\nPracami nad rozwojem prototypu FW-189-V1 kierowa\u0142 E. Kosela. Samolot zosta\u0142 oblatany po raz pierwszy w lipcu 1938 roku - za sterami usiad\u0142 jego konstruktor, Kurt Tank. Z wyj\u0105tkiem podw\u00F3jnej belki ogonowej samolot nie r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od samolot\u00F3w konwencjonalnych. By\u0142a to maszyna o ca\u0142kowicie metalowej konstrukcji. Tr\u00F3jd\u017Awigarowe skrzyd\u0142o mia\u0142o w \u015Brodku prostok\u0105tn\u0105 sekcj\u0119 centraln\u0105 z prawie ca\u0142kowicie przeszklon\u0105 gondol\u0105 za\u0142ogi, przy czym d\u017Awigary g\u0142\u00F3wne i tylny przechodzi\u0142y przez gondol\u0119. Podwozie chowane hydraulicznie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 do ty\u0142u i wchodzi\u0142o w belki ogonowe. K\u00F3\u0142ko ogonowe sk\u0142ada\u0142o w bok i chowa\u0142o w usterzeniu poziomym. Samolot nap\u0119dza\u0142y dwa silniki Argus As-410 o mocy 430 KM ka\u017Cdy. W czasie oblot\u00F3w maszyna wykaza\u0142a si\u0119 znakomit\u0105 reakcj\u0105 na ruchy sterami oraz bardzo dobrymi osi\u0105gami.\n\nNa pocz\u0105tku 1939 roku podj\u0119to decyzje o wprowadzeniu FW-189A-0 do produkcji seryjnej, jednak dow\u00F3dztwo Luftwaffe dosz\u0142o do wniosku, \u017Ce na razie nie ma zapotrzebowania na ten samolot - przyj\u0119ty wcze\u015Bniej rozpoznawczy Hs-126 spe\u0142nia\u0142 \u015Bwietnie te same wymagania i zadania.\n\nGdy podczas kampanii francuskiej latem 1940 roku wysz\u0142y na jaw oczywiste wady Hs-126, zak\u0142adom Focke-Wulf powierzono seryjn\u0105 produkcj\u0119 wersji FW-189A-1, z kt\u00F3rej p\u00F3\u017Aniej mia\u0142a korzysta\u0107 Luftwaffe.\n\nModel A-1 r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od prototypu jedynie nieistotnymi detalami. Standardowe uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch sta\u0142ych karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm zamontowanych w skrzyd\u0142ach oraz dw\u00F3ch ruchomych karabin\u00F3w maszynowych MG 15 tego samego kalibru umieszczonych w g\u00F3rnej i dolnej cz\u0119\u015Bci gondoli. W razie potrzeby samolot m\u00F3g\u0142 przewozi\u0107 cztery bomby o masie 50 kg - ich zrzut m\u00F3g\u0142 nast\u0105pi\u0107 w locie nurkowym lub poziomym. W specjalnym gnie\u017Adzie w pod\u0142odze kad\u0142uba by\u0142 zainstalowany aparat fotograficzny. Samolot przenosi\u0142 tak\u017Ce wyposa\u017Cenie specjalne - radiostacj\u0119 oraz goniometr.\n\nW po\u0142owie 1941 roku opracowano now\u0105 wersj\u0119 - FW-189A-2. Zamiast karabin\u00F3w maszynowych typu MG 15 zainstalowano w nim sprz\u0119\u017Cone karabiny maszynowe MG 81Z kaliber 7,92 mm, uzbrojenie w skrzyd\u0142ach pozostawiono bez zmian. Poniewa\u017C tylna cz\u0119\u015B\u0107 gondoli mog\u0142a si\u0119 obraca\u0107, zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 jednocze\u015Bnie strefa ostrza\u0142u.\n\nFW-189 by\u0142 u\u017Cywany od roku 1940 do ostatnich dni II wojny \u015Bwiatowej. Wykorzystywano go g\u0142\u00F3wnie na froncie wschodnim. Jego skuteczno\u015B\u0107 bojowa by\u0142a wi\u0119cej ni\u017C bardzo dobra. Samolot by\u0142 sterowny nawet wtedy, gdy jeden z jego silnik\u00F3w zosta\u0142 uszkodzony, m\u00F3g\u0142 tak\u017Ce wyl\u0105dowa\u0107 bez wi\u0119kszych trudno\u015Bci z niepracuj\u0105cym silnikiem. FW-189 wykonywa\u0142 zadania w najbardziej niesprzyjaj\u0105cych warunkach bojowych i pogodowych, unikaj\u0105c dzi\u0119ki swojej zwrotno\u015Bci atak\u00F3w samolot\u00F3w przeciwnika. Uzbrojenie obronne FW-189 wystarcza\u0142o zupe\u0142nie do tego celu.\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 864 egzemplarze wszystkich wersji tego samolotu. \n\nWersje podstawowe:\n\nFW-189A-0 - Przedseryjny model samolotu rozpoznawczego.\nFW-189B - Prototyp samolotu szkolnego. Ca\u0142e uzbrojenie usuni\u0119to. Zmodyfikowana gondola. Usuni\u0119to zbyteczne elementy sterowania. Za\u0142oga pi\u0119cioosobowa.\nFW-189C - My\u015Bliwiec. \u015Arodkowa gondola zast\u0105piona opancerzon\u0105 kabin\u0105. Za\u0142oga dwuosobowa. Nowe podwozie z podw\u00F3jnymi ko\u0142ami. Mocniejsze opancerzenie. Nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej.\nFW-189A-1 - Seryjnie produkowana wersja rozpoznawcza na podstawie FW-189A-0. Uzbrojenie: 2 karabiny maszynowe MG 17 w skrzyd\u0142ach oraz 2 x MG 15, wszystkie kaliber 7,92 mm.\nFW-189A-2 - Seryjnie produkowana wersja rozpoznawcza na podstawie FW-189A-1. Uzbrojenie: 2 karabiny maszynowe MG 17 w skrzyd\u0142ach, 4 x MG 81Z, wszystkie kaliber 7,92 mm.\nFW-189A-3 - Wersja szkolna. Bez uzbrojenia, usuni\u0119to tak\u017Ce zbyteczne elementy sterowania.\nFW-189A-4 - Samolot rozpoznawczy i szturmowy. Opancerzono silniki, zbiorniki paliwa oraz pod\u0142og\u0119 kabiny. Uzbrojenie: 2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm + 2 dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach, 4 karabiny maszynowe MG 81Z kaliber 7,92 mm.\nFW-189F-1 - Samolot rozpoznawczy. P\u0142atowiec z wersji FW-189A-2 z dwoma silnikami Argus As-411MA-1 (o mocy startowej 580 KM).\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107 oraz silne uzbrojenie defensywne. Znakomita widoczno\u015B\u0107 z kabiny. Wielofunkcyjny. Prosty w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Zdolny do lotu z jednym niepracuj\u0105cym silnikiem. W pe\u0142ni wyposa\u017Cony w urz\u0105dzenia potrzebne podczas lot\u00F3w w trudnych warunkach pogodowych.\n \nWady: S\u0142abo opancerzona kabina za\u0142ogi. Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107.\n
Fw-190A-4         \n    FW-190 A-4, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3273 kg\n    Startowa: 3989 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,860 m\n    Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,520 m\n    Powierzchnia skrzyde\u0142: 18,609 m kw.\n\nSilnik: BMW 801D-2\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1460 KM\n    Startowa: 1580 KM (1780 KM/1 min) 2400 obr./min, ci\u015Bnienie 1,42 ATA\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 540 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 648 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 23-24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,8 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 700-750 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 500 m\nZasi\u0119g: 983 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG FF + 2 dzia\u0142ka MG 151 w skrzyd\u0142ach, wszystkie kaliber 20 mm\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n\nW 1937 roku opracowany przez Messerschmitta samolot Bf-109 zosta\u0142 przyj\u0119ty jako podstawowy samolot my\u015Bliwski Luftwaffe. Aby nie polega\u0107 tylko na jednej konstrukcji, Departament Techniczny Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy opracowa\u0142 wymagania dla kolejnego my\u015Bliwca. Focke-Wulf by\u0142 jednym z wielu producent\u00F3w, kt\u00F3rzy na ich podstawie zabrali si\u0119 do projektowania nowego samolotu.\n\nNa zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy nowego samolotu wybrano silnik gwiazdowy BMW-139 o mocy 1550 KM. Projekt powierzono zespo\u0142owi projektant\u00F3w pracuj\u0105cemu pod kierownictwem naczelnego in\u017Cyniera R. Blazera, zesp\u00F3\u0142 rozpocz\u0105\u0142 prace w po\u0142owie 1938 roku. Na wiosn\u0119 przygotowano pierwszy prototyp - FW-190V-1 - kt\u00F3ry wykona\u0142 sw\u00F3j pierwszy lot 1 lipca 1939 roku. Po przeprowadzeniu test\u00F3w prototyp przekazano do o\u015Brodka badawczego Luftwaffe w celu przeprowadzenia bada\u0144 kompleksowych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce FW-190V-1 charakteryzuje si\u0119 znakomitymi osi\u0105gami, dobr\u0105 stabilno\u015Bci\u0105 oraz prostot\u0105 pilota\u017Cu. Co wi\u0119cej, wyr\u00F3\u017Cnia\u0142a go r\u00F3wnie\u017C wysoka stabilno\u015B\u0107 podczas l\u0105dowania, osi\u0105gni\u0119ta dzi\u0119ki zastosowaniu solidnego podwozia o du\u017Cym rozstawie. Z wad nale\u017Cy wymieni\u0107 bardzo ograniczone i z\u0142e pole widzenia w czasie ko\u0142owania, spowodowane zastosowaniem do\u015B\u0107 niepor\u0119cznego i stale przegrzewaj\u0105cego si\u0119 silnika gwiazdowego, co prowadzi\u0142o do wzrostu temperatury w kabinie. Po wprowadzeniu zmian w uk\u0142adzie ch\u0142odzenia samolot poddano kolejnym testom - po ich zako\u0144czeniu zam\u00F3wiono pierwszy egzemplarz przedseryjny FW-190V-0.\n\nMimo zam\u00F3wienia produkcja przedseryjnego egzemplarza FW-190 zosta\u0142a op\u00F3\u017Aniona. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017C zak\u0142ady BMW zako\u0144czy\u0142y produkcj\u0119 silnik\u00F3w BMW-139, kt\u00F3re wybrano do nap\u0119dzania FW-190. W efekcie powsta\u0142a nowa wersja tego my\u015Bliwca - FW-190V5 - zastosowano w niej silnik BMW-801C-0 o mocy 1560 KM, jednak by\u0142 on znacznie ci\u0119\u017Cszy ni\u017C jego poprzednik i wzmocnienie konstrukcji, na kt\u00F3rej mia\u0142 spoczywa\u0107, sta\u0142o si\u0119 niezb\u0119dne. Aby zainstalowa\u0107 ci\u0119\u017Cszy silnik, przesuni\u0119to kabin\u0119 o prawie 30 cm do ty\u0142u, poprawiaj\u0105c w ten spos\u00F3b pole widzenia i zmniejszaj\u0105c wp\u0142yw przegrzewaj\u0105cego si\u0119 silnika na pilota. Uzbrojenie nowego modelu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm, dw\u00F3ch skrzyd\u0142owych dzia\u0142ek MG FF kaliber 20 mm oraz dw\u00F3ch kolejnych karabin\u00F3w MG 17 zamontowanych nad silnikiem. Zwi\u0119kszono r\u00F3wnie\u017C rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142 samolotu. \n\nW 1941 roku FW-190V5 przeszed\u0142 seri\u0119 test\u00F3w w nowej konfiguracji i po wprowadzeniu kilku mniej istotnych zmian wszed\u0142 na wiosn\u0119 do produkcji seryjnej pod oznaczeniem FW-190A-1.\n\nW sierpniu 1941 roku rozpocz\u0119to produkcj\u0119 nowej, ulepszonej wersji tego samolotu - FW-190A-2. Uzbrojenie zmodyfikowanego my\u015Bliwca sk\u0142ada\u0142o si\u0119 teraz z dw\u00F3ch dzia\u0142ek MG FF kaliber 20 mm, dw\u00F3ch skrzyd\u0142owych dzia\u0142ek MG 151/20 tego samego kalibru oraz dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm umieszczonych nad silnikiem. System wyboru broni umo\u017Cliwia\u0142 pilotowi u\u017Cycie jednej wybranej pary dzia\u0142ek lub karabin\u00F3w maszynowych lub wszystkich naraz. Wersja ta by\u0142a wyposa\u017Cona w ulepszony silnik BMW801C-2 o mocy 1600 KM do startu. Opancerzenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 ze szk\u0142a pancernego, zag\u0142\u00F3wka grubo\u015Bci 14 mm, opancerzonego ty\u0142u (8 mm) oraz ma\u0142ych, o\u015Bmiomilimetrowych tafli nad, pod i po bokach.\n \nW 1942 roku pojawi\u0142 si\u0119 kolejny wariant - FW-190A-3 - wyposa\u017Cony w nowy silnik BMW801D-2 o mocy 1724 KM do startu. Spo\u015Br\u00F3d typowych cech zewn\u0119trznych nale\u017Cy wyr\u00F3\u017Cni\u0107 jedn\u0105 - szczeliny wentylacyjne ch\u0142odnego powietrza w bocznych panelach za silnikiem. Nieco p\u00F3\u017Aniej zacz\u0119to zast\u0119powa\u0107 model FW-190A-3 na liniach monta\u017Cowych nowsz\u0105 wersj\u0105 o oznaczeniu FW-190A-4. \n\nPo raz pierwszy u\u017Cyto FW-190A-4 na froncie wschodnim zim\u0105 1942-1943 roku.\n\nZalety: Jeden z najlepszych produkowanych seryjnie liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Dobre osi\u0105gi. Prosty i wygodny w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Silnie uzbrojony. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodny. Dobrze opancerzona kabina pilota i silnik. \n\nWady: Ograniczone pole widzenia z kabiny podczas ko\u0142owania.\n
Fw-190A-5         \n    FW-190 A-5, model 1943 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3120 kg\n    Startowa: 4000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,950 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,520 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,609 m kw.\n\nSilnik: BMW-801D-2\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1460 KM\n    Startowa: 1800 KM (2700 obr./min, ci\u015Bnienie 1,42 ATA)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 570 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 670 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m:  23-24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,4 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 700-750 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 500 m\nZasi\u0119g: 900 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm\n\nW kwietniu 1943 roku do produkcji seryjnej wszed\u0142 kolejny model - FW-190A-5. W przeciwie\u0144stwie do poprzednich wariant\u00F3w nowy samolot mia\u0142 d\u0142u\u017Cszy kad\u0142ub. Zmiana ta by\u0142a spowodowana zamontowaniem wzmocnionego i przed\u0142u\u017Conego \u0142o\u017Ca silnika, co pozwoli\u0142o na zredukowanie wibracji zespo\u0142u nap\u0119dowego oraz zwi\u0119kszy\u0142o stabilno\u015B\u0107 samolotu. D\u0142u\u017Csze mocowanie silnika spowodowa\u0142o r\u00F3wnie\u017C wprowadzenie nowych paneli \u0142\u0105cz\u0105cych kad\u0142ub z owiewkami silnika - jeden dodatkowy panel zamontowano pod kad\u0142ubem, mi\u0119dzy skrzyd\u0142em i silnikiem. Zamiast szczelin wentylacyjnych zimnego powietrza wprowadzono klapki reguluj\u0105ce ch\u0142odzenie. \n\nNa podstawie tej wersji opracowano i przetestowano wiele r\u00F3\u017Cnych zestaw\u00F3w modyfikuj\u0105cych (podobnie jak w wypadku my\u015Bliwca Bf-109). Przez zmian\u0119 uzbrojenia w warunkach polowych umo\u017Cliwia\u0142y one zast\u0105pienie seryjnie produkowanego my\u015Bliwca samolotem szturmowym, my\u015Bliwsko-bombowym, rozpoznawczym, nocnym my\u015Bliwcem, a nawet my\u015Bliwcem przenosz\u0105cym torpedy. Wielozadaniowo\u015B\u0107 FW-190A-5 najlepiej oddaje liczba produkowanych na jego podstawie wariant\u00F3w:\n\nFW-190A-5/U2 - Nocny samolot my\u015Bliwsko-bombowy dalekiego zasi\u0119gu. Zainstalowano urz\u0105dzenia odladzaj\u0105ce oraz zakrywaj\u0105ce p\u0142omienie wylotowe z silnika. Zainstalowano zaczepy EC-250 dla dw\u00F3ch podskrzyd\u0142owych odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w ka\u017Cdy. Uzbrojenie: dwa dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm.\nFW-190A-5/U3 - Samolot my\u015Bliwsko-bombowy. Pojemniki podkad\u0142ubowe do przenoszenia bomb o ud\u017Awigu do 1000 kg lub odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa. Uzbrojenie: 2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm.\nFW-190A-5/U4 - Samolot rozpoznawczy. Wyposa\u017Cony w dwa aparaty fotograficzne w tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-5/U8 - Samolot my\u015Bliwsko-bombowy. Podkad\u0142ubowe zaczepy do przenoszenia bomb o ud\u017Awigu do 250 kg lub dw\u00F3ch odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w ka\u017Cdy. Uzbrojenie: Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm. \nFW-190A-5/U9 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem. \nFW-190A-5/U10 - Prototyp wersji my\u015Bliwskiej FW-190A-6. Nowa konstrukcja p\u0142ata. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm zamontowane nad silnikiem. \nFW-190A-5/U11 - Samolot szturmowy. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm + 2 dzia\u0142ka MG 103 w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-5/U12 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-5/U13 - Samolot my\u015Bliwsko-bombowy. Wyposa\u017Cony w zaczepy podkad\u0142ubowe do podwieszania bomb o r\u00F3\u017Cnej masie oraz dw\u00F3ch odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w ka\u017Cdy. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm.\nFW-190A-5/U14 - Bombowiec torpedowy. Powi\u0119kszony statecznik oraz d\u0142u\u017Cszy gole\u0144 k\u00F3\u0142ka ogonowego. Wyposa\u017Cony w zaczepy do przenoszenia jednej torpedy LTF-5b. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm.\nFW-190A-5/U15 - Bombowiec torpedowy. Analogiczny do FW-190A-5/U14. Wyposa\u017Cony w zaczepy do przenoszenia torpedy Blohm und Voss LT-950. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm.\nFW-190A-5/U17 - Samolot szturmowy. Prototyp nowej serii - FW-190F.\n\nWersje dodatkowe:\n\nFW-190A-6 - My\u015Bliwiec. Nowa konstrukcja p\u0142ata. Pogrubione opancerzenie. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm nad silnikiem.\nFW-190A-6/R1 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 6 dzia\u0142ek MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm nad silnikiem.\nFW-190A-6/R2 - My\u015Bliwiec. Skrzyd\u0142owe dzia\u0142ka MG 151 zast\u0105piono dzia\u0142kami MK 108 kaliber 30 mm.\nFW-190A-6/R4 - My\u015Bliwiec. Zmodernizowane skrzyd\u0142o. Pr\u00F3ba zainstalowania instalacji wtryskiwania do silnika tlenku azotu (GM-1).\nFW-190A-6/R6 - My\u015Bliwiec do zwalczania bombowc\u00F3w. Uzbrojony w dwie wyrzutnie niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych Wfr.Gr.21.\nFW-190A-6/U3 - Frontowe przystosowanie do roli bombowca. Wyposa\u017Cony w podskrzyd\u0142owe i podkad\u0142ubowe zaczepy do przenoszenia bomb.\nFW-190A-7 - My\u015Bliwiec. Wzmocnione podwozie. Radiowy system rozpoznawania samolotu dla kontroli naziemnej. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm nad silnikiem.\nFW-190A-7/R2 - My\u015Bliwiec do zwalczania bombowc\u00F3w. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm + 2 dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm nad silnikiem.\nFW-190A-7/R3 - My\u015Bliwiec. Dodatkowy, podkad\u0142ubowy zbiornik paliwa o pojemno\u015Bci 300 litr\u00F3w. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm nad silnikiem.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Silnie uzbrojony. Wielofunkcyjny. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodny. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi i silnika. \n\nWady: Zwi\u0119kszenie masy samolotu doprowadzi\u0142o do obni\u017Cenia pr\u0119dko\u015Bci i ograniczenia zwrotno\u015Bci. Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny w czasie ko\u0142owania.\n
Fw-190A-8         \n    FW-190 A-8, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3438 kg\n    Startowa: 4250 kg (4360 kg z zainstalowanym 115-litrowym zbiornikiem wewn\u0119trznym)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,950 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,520 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,609 m kw.\n\nSilnik: BMW-801D-2 lub BMW-801Q (BMW-801TS)\nMoc: (na poziomie morza)\n    Wznoszenie i walka: 1450 KM przy 2400 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,32 ATA\n    Start i moc awaryjna: 1750 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,42 ATA\n    Specjalna moc awaryjna: 2050 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,65 ATA\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: (z w\u0142\u0105czon\u0105 instalacj\u0105 zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 moc)\n    Na poziomie morza: 550 km/h (580)\n    Na wysoko\u015Bci 6500 m: 645-650 km/h (660-665 km/h na wysoko\u015Bci 5500 m)\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,8 minuty (w czasie walki)\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 800 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 400 m\nZasi\u0119g: 500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm (ka\u017Cde z zapasem 250 pocisk\u00F3w) montowane w nasadzie skrzyd\u0142a\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm (ka\u017Cde z zapasem 145 pocisk\u00F3w) montowane w \u015Brodkowej cz\u0119\u015Bci skrzyde\u0142\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm (ka\u017Cdy z zapasem 475 pocisk\u00F3w) montowane nad silnikiem\n\nFW-190A-8 by\u0142 rozwini\u0119ciem wariantu my\u015Bliwskiego FW-190A-7 - jego produkcja masowa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w lutym 1944 roku. By\u0142 to najliczniej produkowany model ze wszystkich wersji FW-190. Samolot ten by\u0142 wytwarzany we wszystkich zak\u0142adach Focke-Wulfa i fabrykach licencyjnych.\nOd strony konstrukcyjnej now\u0105 wersj\u0119 oparto na modelu FW-190A-7 z urz\u0105dzeniami do instalacji 115-litrowego zbiornika umieszczonego za plecami pilota. M\u00F3g\u0142 on zawiera\u0107 paliwo, mo\u017Cna go te\u017C by\u0142o zast\u0105pi\u0107 zbiornikiem z mieszank\u0105 wody i metanolu (instalacja MW-50) lub tlenkiem azotu (instalacja GM-1). Wi\u0119ksz\u0105 chwilow\u0105 moc silnika (specjaln\u0105 moc awaryjn\u0105) osi\u0105gano przez wtryskiwanie dodatkowej dawki paliwa do silnika. Wtrysk wody z metanolem (instalacja MW-50) lub tlenku azotu (instalacja GM-1) mia\u0142 dzia\u0142a\u0107 przeciwwybuchowo i ch\u0142odzi\u0107 mieszank\u0119 paliwa. Ze specjalnej mocy awaryjnej mo\u017Cna by\u0142o korzysta\u0107 w spos\u00F3b ci\u0105g\u0142y przez maksymalnie 10 minut, po czym nale\u017Ca\u0142o wych\u0142odzi\u0107 silnik. Aby zr\u00F3wnowa\u017Cy\u0107 mas\u0119 zbiornika i paliwa, konstruktorzy musieli przeprojektowa\u0107 kad\u0142ub. Z tego samego powodu radiostacj\u0119 przesuni\u0119to do przodu, a zaczepy ETC-501 w spos\u00F3b podobny do wersji A6 lub A7 wyposa\u017Conych w instalacj\u0119 GM-1. Samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 1000 kg, lecz zazwyczaj przenosi\u0142 bomby o masie 500 kg.\n\nWersje podstawowe:\n\nFW-190A-8/R1 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach, 2 zasobniki z 2 dzia\u0142kami MG 151 kaliber 20 mm oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-8/R2 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm + 2 dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-8/R3 - My\u015Bliwiec. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach + 2 dzia\u0142ka MK 103 kaliber 30 mm w zasobnikach podskrzyd\u0142owych oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem.\nFW-190A-8/R7 - Ramjaeger. Uzbrojenie: 4 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm zamontowane nad silnikiem. Pogrubione opancerzenie kabiny pilota i silnika.\nFW-190A-8/R8 - Ramjaeger. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm, 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz poprawione opancerzenie (jak w wersjach A8/R7).\n\nOd czerwca 1944 w wersjach FW-190A-8TS oraz A9 silnik BMW-801 by\u0142 zast\u0119powany nowszym, o oznaczeniu BMW-801TS, znanym tak\u017Ce jako BMW-801Q . By\u0142a to hybryda modelu BMW-801E (znanego jako BMW-801TH) oraz BMW-801D. P\u0142atowiec pozosta\u0142 bez zmian, lecz silnik dostarcza\u0142 znacznie wi\u0119kszej mocy, co spowodowa\u0142o r\u00F3wnie\u017C podniesienie pu\u0142apu krytycznego.\nFW-190A-8/U1 - Dwumiejscowy samolot szkolny, znany te\u017C jako FW-190S-8.\n\nDodatkowe wersje rozwojowe:\n\nPotrzeba posiadania nowoczesnych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich stawa\u0142a si\u0119 coraz wi\u0119ksza w miar\u0119 post\u0119pu dzia\u0142a\u0144 wojennych. Aby j\u0105 zaspokoi\u0107, opracowano i wdro\u017Cono do produkcji wersje FW-190F i FW-190G. Obie wywodzi\u0142y si\u0119 ze zmodyfikowanych wariant\u00F3w A4 i A5, a wi\u0119c prototyp\u00F3w egzemplarzy przedprodukcyjnych.\nFW-190F to samolot szturmowy opracowany na podstawie modeli A4/U3 (F1) oraz A5/U3 (F2). F3 by\u0142 wariantem rozwojowym serii F, a F8 to w\u0142a\u015Bciwie wersja A8 z nieco okrojonym uzbrojeniem.\nZazwyczaj samolot mia\u0142 wzmocnione opancerzenie kad\u0142uba od zbiornika paliwa do dzioba, cho\u0107 zrezygnowano z tego pocz\u0105wszy od wersji F8. Uzbrojenie zredukowano do 2 karabin\u00F3w maszynowych MG 131 zamontowanych nad silnikiem i dw\u00F3ch dzia\u0142ek MG 151/20 zainstalowanych w nasadzie skrzyde\u0142.\nTworzono tak\u017Ce wiele innych wersji polowych, fabrycznych i innych wariant\u00F3w. Najbardziej rozpowszechnionym modelem by\u0142 R1 przenosz\u0105cy dwie bomby o masie 50 lub 70 kg pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em. Maksymalny ud\u017Awig obejmowa\u0142 jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 500 kg i cztery o masie 50 lub 70 kg. Jesieni\u0105 1944 roku niekt\u00F3re samoloty przystosowano do zwalczania czo\u0142g\u00F3w, instaluj\u0105c w nich wyrzutnie niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych typu Panzerschrek, a nieco p\u00F3\u017Aniej Panzerblitz I oraz II. Masa do startu tej wersji wynosi\u0142a 4300 kg + ud\u017Awig.\nWersjami podstawowymi samolotu by\u0142y modele F1, F2, F3 i F8.\nOstatnie wyprodukowane egzemplarze serii F nosi\u0142y oznaczenia F9 i F15 (F15 to model F9 wyposa\u017Cony w zaczepy bombowe ETC 504 zamiast ETC 501). Z kolei wariant F9 to samolot serii F8 nap\u0119dzany silnikiem BMW-801E lub F.\n\nSamoloty serii G to maszyny szturmowe dalekiego zasi\u0119gu. Podobnie jak w wypadku serii F, wersj\u0119 podstawow\u0105 stanowi\u0142 model A4/U8 (G1) i A5/U8 (G3). Z za\u0142o\u017Cenia samoloty te mia\u0142y przenosi\u0107 dwa 300-litrowe, podskrzyd\u0142owe, zewn\u0119trzne zbiorniki paliwa.\nW rezultacie usuni\u0119to cz\u0119\u015B\u0107 uzbrojenia, pozostawiaj\u0105c 2 dzia\u0142ka MG 151/20, zdemontowano natomiast dzia\u0142ka w zewn\u0119trznych cz\u0119\u015Bciach skrzyde\u0142 oraz karabiny maszynowe MG 17 (MG 131). Wi\u0119kszo\u015B\u0107 samolot\u00F3w tej serii wyposa\u017Cono w system nawigacyjny Pks11. Od wersji G2 zamiast zbiornik\u00F3w z paliwem samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 dwie bomby o masie 250 kg. Niekt\u00F3re egzemplarze przystosowano do lot\u00F3w nocnych, instaluj\u0105c w nich \u015Bwiat\u0142a l\u0105dowania oraz os\u0142ony na wyloty silnik\u00F3w, kt\u00F3re maskowa\u0142y p\u0142omienie wylotowe (przede wszystkim w seriach G2 i G3). Maksymalny ud\u017Awig obejmowa\u0142 jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 1800 kg lub jedn\u0105 o masie 500 kg i dwie o masie 250 kg. Zestaw przej\u015Bciowy R5 umo\u017Cliwia\u0142 dostosowanie zaczep\u00F3w podskrzyd\u0142owych do przenoszenia czterech bomb o masie 50 lub 70 kg. Masa do startu wynosi\u0142a 3990 kg + ud\u017Awig. Odmianami podstawowymi by\u0142y serie G1, G2, G3 oraz G8.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Lepsze uzbrojenie i du\u017Ca si\u0142a ognia. Wielofunkcyjny. Dobre pole widzenia z kabiny w czasie lotu. Niezawodny. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi i silnika. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny w czasie ko\u0142owania.\n\n\n
Fw-190A-9         \n    FW-190 A-9, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \nMasa:\n    W\u0142asna: 3530 kg \n    Startowa: 4250 kg, 4410 kg z dzia\u0142kami w zewn\u0119trznych cz\u0119\u015Bciach skrzyde\u0142 (redukcja pr\u0119dko\u015Bci o 10 km/h)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,950 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,520 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,609 m kw.\n\nSilnik: BMW-801S (TS) lub BMW-801E (TH)\nMoc: (na poziomie morza)\n    Wznoszenie i walka: 1650 KM przy 2400 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,45 ATA\n    Start i moc alarmowa: 2000 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,65 ATA\n    Specjalna moc awaryjna: 2300 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,75 ATA\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: (z u\u017Cyciem mocy awaryjnej)\n    Na poziomie morza: 575 km/h (585-595)\n    Na wysoko\u015Bci 6500 m: 675-680 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 5500 m: 690-700 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 5,45 minuty (w warunkach bojowych)\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 400 m\nZasi\u0119g: 665 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm w nasadzie skrzyde\u0142 (ka\u017Cde z zapasem 250 pocisk\u00F3w)\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm (ka\u017Cdy z zapasem 475 pocisk\u00F3w), zamontowane nad silnikiem\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm (ka\u017Cde z zapasem 145 pocisk\u00F3w), zamontowane w zewn\u0119trznych cz\u0119\u015Bciach skrzyde\u0142 (wydaje si\u0119, \u017Ce w samolotach serii A z ko\u0144ca 1944 roku dzia\u0142ka te cz\u0119\u015Bciej by\u0142y zdemontowane ni\u017C zainstalowane)\n\nW czerwcu 1944 roku w egzemplarzach FW-190A8 rozpocz\u0119to monta\u017C silnik\u00F3w BMW-801Q (TU). Ten zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy zosta\u0142 wyposa\u017Cony w niekt\u00F3re elementy BMW-801F, silnika badawczego producenta. By\u0142 to prekursor modelu A9, oparty na tym samym p\u0142atowcu co seria A8, lecz z opcjonalnymi rozwi\u0105zaniami. Wykorzystanie najnowszych rozwi\u0105za\u0144 w silniku BMW-801F doprowadzi\u0142o nast\u0119pnie do powstania zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych BMW-801S i E (znanych tak\u017Ce pod oznaczeniami BMW-801TS i TH). Samoloty tej serii mia\u0142y szerokie, metalowe lub drewniane \u015Bmig\u0142a \u015Brednicy 3,3 m, a niekt\u00F3re egzemplarze wyposa\u017Cono tak\u017Ce w kroplow\u0105 os\u0142on\u0119 kabiny oraz poprawione opancerzenie czo\u0142owe. Istniej\u0105 co prawda pewne kontrowersje, czy silnik BMW-801TH to wersja E czy F, a tak\u017Ce czy w serii samolot\u00F3w FW-190A9 stosowano szerokie \u015Bmig\u0142a wykonane z drewna lub z metalu. Najprawdopodobniej BMW-801F jest oznaczeniem silnika badawczego, a E - oznaczeniem jego wersji produkcyjnej. Je\u015Bli za\u015B chodzi o \u015Bmig\u0142a, s\u0105 dowody, \u017Ce stosowano i takie, i takie.\nW styczniu 1945 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 produkcja seryjna silnik\u00F3w TS z urz\u0105dzeniem podobnym do tzw. erh\u00F6hte Notleistung [instalacja GM-1], znanym z wersji A8. Jest bardzo prawdopodobne, \u017Ce zestawu tego u\u017Cywano w obu silnikach (BMW-801 TH/TS) jeszcze przed t\u0105 dat\u0105. Oba silniki - BMW-801D i BMW-801Q - by\u0142y wyposa\u017Cone w te instalacje (montowano je seryjnie we wszystkich zespo\u0142ach nap\u0119dowych tego typu od czerwca 1944 roku pocz\u0105wszy).\n\nZalety: Identyczne jak w wariancie A8. Bardzo dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Wielofunkcyjny. Dobre pole widzenia z kabiny w czasie lotu. Niezawodny. Ulepszone opancerzenie zbiornika i ch\u0142odnicy oleju, poprawione osi\u0105gi dzi\u0119ki zastosowaniu wysokowydajnego \u015Bmig\u0142a. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny w czasie ko\u0142owania ze wzgl\u0119du na wysoko uniesiony dzi\u00F3b. Wysokie przeci\u0105\u017Cenia przy przeci\u0105gni\u0119ciu (jak wszystkie Focke-Wulfy by\u0142y znane ze swojej narowisto\u015Bci i braku ostrze\u017Cenia przed przeci\u0105gni\u0119ciem).\n\n\n
Fw-190D-9         \n    FW-190 D-9, model 1944 \n\nTyp: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach\nMasa:\n    W\u0142asna: 3473 kg\n    Startowa: 4280 kg\n    Z instalacj\u0105 MW-50: 4350 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,19 m.\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,50 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,30 m kw.\n\nSilnik: Jumo 213A-1\nMoc:\n    Wznoszenie i walka: 1340 KM\n    Start i awaryjna: 1776 KM \n    Ladedruckerhohung: 1900 KM\n    MW-50 (lub Laded. + instalacja MW-50): 2240 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:*       Na poziomie morza    Najlepsza pr\u0119dko\u015B\u0107/wysoko\u015B\u0107\nStart i awaryjna:           565 km/h             680 km/h na 6300 m\nDo\u0142adowanie:                580 km/h             685 km/h na 6000 m\nMW-50 (do\u0142adowanie + MW-50)      600 km/h             690 km/h na 5500 m\n\n* Warto\u015B\u0107 podawana dla do\u0142adowania jest wynikiem ekstrapolacji. Pr\u0119dko\u015B\u0107 podana dla wersji bez zaczep\u00F3w ETC 504 (zmniejszaj\u0105 one pr\u0119dko\u015B\u0107 o 7 km/h poni\u017Cej i o 10 km/h powy\u017Cej wysoko\u015Bci krytycznej).\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 22 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 4800 m: 5,8 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 1000 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 000 m\nZasi\u0119g: 837 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm w nasadzie skrzyde\u0142\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n\nProjekt FW-190, kt\u00F3ry pocz\u0105tkowo mia\u0142 by\u0107 my\u015Bliwcem operuj\u0105cym na \u015Brednich wysoko\u015Bciach, sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 ca\u0142ej rodziny samolot\u00F3w o kra\u0144cowo r\u00F3\u017Cnych zastosowaniach. Wydaje si\u0119 tak\u017Ce, \u017Ce nie ma takiego bojowego zastosowania, do kt\u00F3rego nie mo\u017Cna by wykorzysta\u0107 tej maszyny. Jednak w chwili rozpocz\u0119cia wojny Luftwaffe nie mia\u0142a samolotu, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142by pe\u0142ni\u0107 funkcje my\u015Bliwca operuj\u0105cego na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. W tamtym okresie dow\u00F3dztwo Luftwaffe sk\u0142ania\u0142o si\u0119 raczej do budowy bombowc\u00F3w osi\u0105gaj\u0105cych tak wysoki pu\u0142ap, \u017Ce pozostawa\u0142yby one praktycznie nieosi\u0105galne dla samolot\u00F3w przechwytuj\u0105cych. St\u0105d te\u017C Luftwaffe nie by\u0142a zainteresowana ide\u0105 taktyki defensywnej, w my\u015Bl kt\u00F3rej takimi bombowcami m\u00F3g\u0142 si\u0119 zaj\u0105\u0107 my\u015Bliwiec operuj\u0105cy na du\u017Cych wysoko\u015Bciach.\nJednak prace nad my\u015Bliwcem osi\u0105gaj\u0105cym znaczne wysoko\u015Bci prowadzono w Niemczech na d\u0142ugo przedtem, zanim zaistnia\u0142o bezpo\u015Brednie niebezpiecze\u0144stwo, \u017Ce na niebie Rzeszy pojawi\u0105 si\u0119 nieprzyjacielskie bombowce operuj\u0105ce na wysokich pu\u0142apach. Jedn\u0105 z firm prowadz\u0105cych takie prace by\u0142 Focke-Wulf.\nKoncepcja stworzenia takiego my\u015Bliwca zak\u0142ada\u0142a opracowanie nowego samolotu na podstawie masowo produkowanego FW-190A. Rozwa\u017Cano wiele zmian standardowego modelu. Modyfikacje obejmowa\u0142y instalacj\u0119 nowych typ\u00F3w silnik\u00F3w lub modernizacj\u0119 wcze\u015Bniej u\u017Cywanych. W pierwszej wersji, oznaczonej jako FW-190B, u\u017Cyto silnika gwiazdowego BMW-801J. W przeciwie\u0144stwie do samolot\u00F3w serii A, my\u015Bliwce serii B by\u0142y wyposa\u017Cone w siln\u0105 turbospr\u0119\u017Cark\u0119 oraz hermetyczn\u0105 kabin\u0119. W kolejnej wersji - FW-190C - zastosowano pocz\u0105tkowo silnik rz\u0119dowy DB-603A o mocy 1750 KM, zmieniony p\u00F3\u017Aniej na model DB-603G. Badania wykaza\u0142y niezadowalaj\u0105ce parametry pracy spr\u0119\u017Carek, zdecydowano zatem, aby g\u0142\u00F3wne wysi\u0142ki skierowa\u0107 na przystosowanie samolot\u00F3w FW-190D do zainstalowania nowego silnika Jumo 213 o du\u017Cej mocy.\nNowy samolot oparto na standardowym p\u0142atowcu A-8. Zamiast silnika BMW zastosowano 12-cylindrowy, ch\u0142odzony p\u0142ynem, rz\u0119dowy silnik Jumo 213A o mocy 1740 KM. Monta\u017C nowego zespo\u0142u nap\u0119dowego spowodowa\u0142 wyd\u0142u\u017Cenie kad\u0142uba, kt\u00F3re skompensowano powi\u0119kszeniem statecznika pionowego. Badania w locie wykaza\u0142y bardzo dobre osi\u0105gi i samolot skierowano do produkcji seryjnej.\nW 1943 roku wyprodukowano kr\u00F3tk\u0105 seri\u0119 przedprodukcyjn\u0105 modelu FW-190D-0 ze zmodyfikowanym p\u0142atowcem ze standardowej wersji FW-190A-7. Kolejna kr\u00F3tka seria przedprodukcyjna (FW-190D-1) r\u00F3\u017Cni\u0142a si\u0119 od egzemplarzy seryjnych powi\u0119kszon\u0105 powierzchni\u0105 statecznika pionowego. Zmiany istniej\u0105cych p\u0142atowc\u00F3w ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zazwyczaj na dopasowaniu przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba do instalacji nowego silnika oraz wstawek przed\u0142u\u017Caj\u0105cych kad\u0142ub tu\u017C przed statecznikiem pionowym. Te ostatnie mia\u0142y za zadanie zapewni\u0107 odpowiednie wywa\u017Cenie samolotu, w kt\u00F3rym ze wzgl\u0119du na instalacj\u0119 nowego zespo\u0142u nap\u0119dowego wyd\u0142u\u017Cono nieco przedni\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba.\nPierwszy produkowany seryjnie model FW-190D-9 wszed\u0142 na linie monta\u017Cowe w czerwcu 1944 roku i mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 starsz\u0105 wersj\u0119 FW-190A-8. Samoloty serii D9 by\u0142y wyposa\u017Cone w silniki Jumo 213A-1. Podczas test\u00F3w prowadzonych w jednostkach bojowych samolot oceniono pozytywnie, zwr\u00F3cono jednak uwag\u0119 na jego ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. Od stycznia 1945 roku zacz\u0119to wi\u0119c montowa\u0107 instalacj\u0119 MW-50 pozwalaj\u0105c\u0105 na kr\u00F3tkotrwa\u0142e uzyskanie wi\u0119kszej mocy przez wtrysk mieszanki wody i metanolu do silnika. Poniewa\u017C we wrze\u015Bniu 1944 roku Niemcy opracowali urz\u0105dzenie dzia\u0142aj\u0105ce na wtrysk benzyny, podobne do stosowanych w modelach A-8, w dalszych wersjach tego samolotu montowano ju\u017C uproszczone instalacje MW-50.\nUzbrojenie samolotu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch dzia\u0142ek MG 151/20 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm. W zaczepach ETC 504 samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 250 kg, 300-litrowy zewn\u0119trzny zbiornik paliwa b\u0105d\u017A cztery bomby o masie 50 lub 70 kg (po zastosowaniu adaptera ETC4).\nLiczba wyprodukowanych samolot\u00F3w jest do\u015B\u0107 niepewna i wynosi od 700 do 2000 egzemplarzy. D9 by\u0142 wersj\u0105 wyprodukowan\u0105 w najwi\u0119kszej liczbie. Trudno jest okre\u015Bli\u0107, w co dok\u0142adnie by\u0142a wyposa\u017Cona ta maszyna, poniewa\u017C wi\u0119kszo\u015B\u0107 podzespo\u0142\u00F3w mo\u017Cna by\u0142o stosowa\u0107 wymiennie w r\u00F3\u017Cnych wariantach samolotu (zw\u0142aszcza silnik). Jest r\u00F3wnie\u017C bardzo mo\u017Cliwe, \u017Ce dzi\u0119ki temu powstawa\u0142y maszyny-hybrydy. Wersja D13 lata\u0142a w os\u0142onie, dowodzonej przez Gallanda, elitarnej eskadry my\u015Bliwskiej Jagdverband 44 [wyposa\u017Conej w odrzutowe samoloty my\u015Bliwskie Me-262]. O ile wiadomo, wyprodukowano tylko jeden egzemplarz serii D12.\n\nWersje podstawowe:\n\nFW-190D-9/R11: My\u015Bliwiec do lot\u00F3w w ka\u017Cdych warunkach pogodowych. Wyposa\u017Cony w system sterowania kursem PKS 12 oraz ulepszone radio typu Hermine.\nFW-190D-10: Analogicznie do D-9. Uzbrojenie: 1 dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm, 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm.\nFW-190D-11: My\u015Bliwiec. Silnik: Jumo 213F lub F-1 z trzystopniow\u0105 spr\u0119\u017Cark\u0105 i instalacj\u0105 MW-50. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm i dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm.\nFW-190D-11/R5: Zmodyfikowany model FW-190D-11. 2 x 2 bomby o masie 50 lub 70 kilogram\u00F3w w zaczepach podskrzyd\u0142owych ETC 50.\nFW-190D-11/R11: Wersja my\u015Bliwca D11 do lot\u00F3w w ka\u017Cdych warunkach pogodowych. Wyposa\u017Cony w system sterowania kursem PKS 12 oraz ulepszone radio typu Hermine.\nFW-190D-11/R20: FW-190D-11 z now\u0105 instalacj\u0105 MW-50.\nFW-190D-11/R21: Jak R11, lecz z now\u0105 instalacj\u0105 MW-50. \nFW-190D-12: My\u015Bliwiec szturmowy. Uzbrojenie: 1 dzia\u0142ko MK 108 kaliber 30 mm i 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm. Dodatkowe opancerzenie silnika.\nFW-190D-13: Jak FW-190D-12, lecz z dzia\u0142kiem MG 151/20 zamiast MK 108.\nFW-190D-12/R5, /R11, /R20, /R21 oraz R25\nD12, D13 /R5 (przed marcem 1945): 2 x 2 bomby o masie 50 lub 70 kilogram\u00F3w w zaczepach podskrzyd\u0142owych ETC 50 oraz 4 plastikowe zbiorniki skrzyd\u0142owe.\nD12, D13 /R5 (po marcu 1945): 2 x 2 bomby o masie 50 lub 70 kilogram\u00F3w w zaczepach podskrzyd\u0142owych ETC 50, 4 plastikowe skrzyd\u0142owe zbiorniki paliwa oraz nowa instalacja MW-50.\nD12, D13 /R25: Jak R5, lecz zbiorniki instalacji MW-50 umieszczone w prawym skrzydle, a zbiornik za fotelem pilota u\u017Cywany jako normalny zbiornik paliwa dla silnika Jumo 213EB.\nD12, D13 /R11: My\u015Bliwiec do lot\u00F3w w ka\u017Cdych warunkach pogodowych. System sterowania kursem, radio typu Hermine.\nD12, D13 /R21: Jak R11, lecz z now\u0105 instalacj\u0105 MW-50.\nFW-190D-14: My\u015Bliwiec. Silnik: DB 603A.\nFW-190D-15: My\u015Bliwiec. Silnik: DB 603EB.\n\nZalety: Jeden z najlepszych liniowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu oraz obs\u0142udze. Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia, wielofunkcyjny. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodny. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi oraz silnika. \n\nWady: Niezbyt zwrotny. \n\n\n
Fw-190F-8         \n    FW-190 F-8, model 1944 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwsko-bombowy\n\nMasa: (z zaczepami ETC 501 lub dwoma ETC50, ka\u017Cdy o masie 14 kg)\n    W\u0142asna: 3415 kg \n    Startowa: 4150 kg (4270 kg ze 115-litrowym zbiornikiem za fotelem pilota)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,950 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,520 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,609 m kw.\n\nSilnik: BMW-801D-2 lub BMW-801Q (BMW-801TU)\nMoc: (na poziomie morza)\n    Wznoszenie i walka: 1450 KM przy 2400 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,32 ATA\n    Start i awaryjna: 1750 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,42 ATA\n    Specjalna moc awaryjna: 2050 KM przy 2700 obr./min i ci\u015Bnieniu 1,65 ATA (u\u017Cywana wy\u0142\u0105cznie poni\u017Cej 1000 m)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 z zaczepami ETC: (z 1 bomb\u0105 o masie 250 kg i 4 bombami po 50 kg)\n    Na poziomie morza: 535 km/h (500)\n    Z pe\u0142n\u0105 moc\u0105 awaryjn\u0105 (WEP): 565 (520)\n    Na wysoko\u015Bci 6500 m: 630 km/h (595), brak mo\u017Cliwo\u015Bci u\u017Cycia specjalnej mocy awaryjnej \nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,8 minuty (w czasie walki)\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 400 m\nZasi\u0119g: 500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm (ka\u017Cde z zapasem 250 pocisk\u00F3w), montowane w nasadzie skrzyde\u0142\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm (ka\u017Cdy z zapasem 475 pocisk\u00F3w), zamontowane nad silnikiem\n\nJak ju\u017C wyja\u015Bniono przy okazji omawiania serii A8 (patrz menu widoku obiekt\u00F3w), trwaj\u0105ca wojna sprawi\u0142a, \u017Ce Luftwaffe zacz\u0119\u0142a odczuwa\u0107 potrzeb\u0119 stworzenia nowoczesnego samolotu szturmowego, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do wyprodukowania FW-190 w wersjach F oraz G. \nA8 i F8 to serie bardzo do siebie podobne. Mia\u0142y one mniej wi\u0119cej to samo wyposa\u017Cenie, identyczne radio (Fug-16ZS) do porozumiewania si\u0119 z jednostkami naziemnymi oraz kamer\u0119 w skrzydle. W przeciwie\u0144stwie do poprzednich modeli serii F samolot nie by\u0142 wyposa\u017Cony w typowe opancerzenie szturmowe, poniewa\u017C uwa\u017Cano, \u017Ce seryjnie montowane w FW-190A8 uzbrojenie jest ca\u0142kowicie wystarczaj\u0105ce.\nWydaje si\u0119, \u017Ce najbardziej powszechn\u0105 wersj\u0105 by\u0142 wariant R1 (z dwoma zaczepami ETC-50 pod skrzyd\u0142ami). Poniewa\u017C listy produkcyjne nie wymieniaj\u0105 ani jednego samolotu serii A8 bez zestaw\u00F3w modyfikacyjnych, przyjmuje si\u0119, \u017Ce wariant R1 by\u0142 podstaw\u0105 dla ca\u0142ej serii.\nDo wi\u0119kszych r\u00F3\u017Cnic nale\u017Cy tak\u017Ce zaliczy\u0107 fakt, \u017Ce w F8 montowano wcze\u015Bniejsz\u0105 wersj\u0119 instalacji wtrysku benzyny, w sk\u0142ad kt\u00F3rej wchodzi\u0142a zajmuj\u0105ca sporo miejsca ch\u0142odnica mi\u0119dzystopniowa (z urz\u0105dzenia tego mo\u017Cna by\u0142o korzysta\u0107 poni\u017Cej wysoko\u015Bci 1000 m).\n\nDopuszczalne ud\u017Awigi wynosi\u0142y:\nZaczepy ETC 501 (lub 504) w punkcie centralnym\nZewn\u0119trzne zbiorniki paliwa o pojemno\u015Bci 300, 1 bomba o masie 250 lub 500 kg lub - po zainstalowaniu adaptera ER4 - 4 bomby o masie 70 b\u0105d\u017A 50 kg\n\nPod skrzyd\u0142ami\n2 x 2 bomby o masie 50 lub 70 kg albo, z zaczepami ETC 503, 2 bomby o masie 250 kg.\n\nMo\u017Cliwe by\u0142o podwieszanie bomb kasetowych (AB), og\u00F3lnego przeznaczenia (SC) lub od\u0142amkowych (SD) z normalnym zapalnikiem, z zap\u0142onem op\u00F3\u017Anionym lub {spike}. \n\nZ technicznego punktu widzenia nie by\u0142o \u017Cadnych problem\u00F3w, aby FW-190F-8 przenosi\u0142 bomb\u0119 typu SC lub SD o masie 1000 kg, istnia\u0142y jednak ograniczenia taktyczne. Maksymalna masa do startu FW-190 z lotnisk frontowych by\u0142 ograniczony do 5200 kg ze wzgl\u0119du na nier\u00F3wno\u015Bci terenu. Gdyby wi\u0119c podwiesi\u0107 jednotonow\u0105 bomb\u0119 do normalnie obci\u0105\u017Conego FW-190F8, w\u00F3wczas maksymalna masa do startu zosta\u0142by przekroczony.\nWszystkie serie F8, F9 oraz ich pochodne mog\u0142y by\u0107 wyposa\u017Cone w zestaw ETC 503, kt\u00F3ry pozwala\u0142 tak zmodyfikowa\u0107 zaczepy ETC-50, aby mo\u017Cna by\u0142o w nich przenosi\u0107 2 bomby o masie 250 kg pod skrzyd\u0142ami. Wersja F8/U1 by\u0142a w zasadzie egzemplarzem testowym, przeznaczonym do badania podskrzyd\u0142owego mechanizmu do przenoszenia i zrzutu opracowanego przez Messerschmitta. Urz\u0105dzenie to by\u0142o zainstalowane we wszystkich samolotach FW-190 serii G.\nModel F9 by\u0142 wyposa\u017Cony w szersze ko\u0142a oraz wyd\u0142u\u017Cony gole\u0144 k\u00F3\u0142ka ogonowego, co pozwoli\u0142o mu obej\u015B\u0107 ten problem.\n\nWersje podstawowe:\n\nFW-190F-8/PB1: Samolot szturmowy. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm nad silnikiem. Pojawi\u0142 si\u0119 pod koniec roku 1944. Zaczepy ETC-50 zmodyfikowano tak, aby samolot m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 6 lub 8 rurowych wyrzutni niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych RM4 ("Panzerblitz") przeznaczonych do niszczenia czo\u0142g\u00F3w. Poprzednie wersje u\u017Cywa\u0142y rakiet Panzerschrek - samoloty te przetestowano i wprowadzono do walki na jesieni 1944 roku. W nied\u0142ugi czas potem pojawi\u0142y si\u0119 rakiety Panzerblitz 2, r\u00F3\u017Cni\u0105ce si\u0119 od wersji PB1 g\u0142owic\u0105 o wi\u0119kszej sile ra\u017Cenia.\nFW-190A-F8/R3: Samolot szturmowy. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach oraz 2 dzia\u0142ka MK 103 kaliber 30 mm w zasobnikach podwieszonych pod skrzyd\u0142ami. \nFW-190F-9/R1: Jak F8/R1, lecz z mocniejszym silnikiem BMW-801TH/TS oraz szerokim drewnianym \u015Bmig\u0142em \u015Brednicy 3,5 m. Samoloty serii FW-190F9 s\u0105 o 10-15 km/h szybsze od maszyn serii F8.\nFW-190F-15/R1: Jak F9/R1, lecz z zaczepami podkad\u0142ubowymi ETC 504 (wzrost pr\u0119dko\u015Bci o 5 km/h) oraz z radiostacj\u0105 pok\u0142adow\u0105 Fug15 lub jej zmodernizowan\u0105 wersj\u0105 - Fug16 ZY/ZS.\nFW-190F-16: Jak F15/R1, lecz z mocniejszym silnikiem BMW-801TH/TS lub TF.\nMia\u0142y by\u0107 wyposa\u017Cone w celownik bombowy TSA-2, system sterowania kursem Patin PK 12 oraz radiostacj\u0119 Fug125 Hermine. Inne mia\u0142y by\u0107 wyposa\u017Cone w radiostacj\u0119 Fug15 oraz w jej zmodernizowan\u0105 wersj\u0119 Fug-16 ZY/ZS.\n\nWersje FW-190F-8, F-9, F-15 i F-16 by\u0142y intensywnie testowane pod k\u0105tem mo\u017Cliwo\u015Bci przenoszenia torped - przygotowano kilka prototyp\u00F3w takich maszyn. Samoloty te by\u0142y wyposa\u017Cone w celownik bombowy TSA-2, system sterowania kursem Patin PK 12 oraz radiostacj\u0119 Fug125 Hermine. Mia\u0142y one oznaczenia FW 190F-8/U2, FW 190F-8/U3, FW 190F-8/U4, FW 190F-8/U5, FW 190F-8/U14, FW 190F-8/U15. Niekt\u00F3re z nich bra\u0142y udzia\u0142 w akcjach jednostki KG 200, lecz w rzeczywisto\u015Bci by\u0142a to niewielka liczba samolot\u00F3w. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 tych prototyp\u00F3w zmodyfikowano lub przerobiono na wersje F9, F15 oraz F16.\n\nZalety: Bardzo dobre osi\u0105gi. Prosty i \u0142atwy w pilota\u017Cu i obs\u0142udze. Dobre uzbrojenie. Wielofunkcyjny. Dobre pole widzenia z kabiny w czasie lotu. Niezawodny. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi i silnika. \n\nWady: Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny w czasie ko\u0142owania.\n\n\n
FW-200C-3U4       \u0020  FW-200C-3/U4, 1941\n\nTyp: morski samolot patrolowy i zwiadowczy dalekiego zasi\u0119gu\n\nMasa:\nMaksymalna: 22.720 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 23,45 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 32,85 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 116 m kw.\n\nSilnik: 4 \u0425 BMW-Bramo Fafnir 323R-2\nMoc:\nStartowa: 1000 KM\nCi\u0105g\u0142a: 940 KM na wysoko\u015Bci 4000 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 305 km/h\nNa wysoko\u015Bci 4000 m: 358 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 5800 m\nZasi\u0119g: 4400 km\n\nUzbrojenie:\n1 \u0425 karabin maszynowy \u041CG-131 kalibru 13mm w wie\u017Cyczce FW-19 umieszczonej na przedzie kad\u0142uba\n1 \u0425 karabin maszynowy \u041CG-131 kalibru 13mm w g\u00F3rnym stanowisku ogonowym\n2 \u0425 karabin maszynowy \u041CG-131 kalibru 13mm w okienkach burtowych\n1 \u0425 karabin maszynowy \u041CG-131 kalibru 13mm na przedzie gondoli podkad\u0142ubowej\n1 \u0425 karabin maszynowy MG-15 kalibru 7,92 mm na tyle gondoli podkad\u0142ubowej\nDo 2100 kg bomb\n\nFW-200 Condor by\u0142 pocz\u0105tkowo liniowcem cywilnym; o jego przebudowie na samolot wojskowy zadecydowa\u0142y trzy czynniki. Przede wszystkim, w pierwszym okresie wojny He-177 Greif, planowany jako morski samolot patrolowy Luftwaffe dopiero wchodzi\u0142 w faz\u0119 oblatywania i nie by\u0142 gotowy do produkcji seryjnej. Po drugie, Luftwaffe po prostu nie posiada\u0142o samolotu zdolnego do lotu na d\u0142ugich dystansach w celu wyszukiwania i przechwytywania brytyjskich konwoj\u00F3w morskich. Po trzecie, trwa\u0142y ju\u017C prace nad japo\u0144skim zam\u00F3wieniem na budow\u0119 morskiego samolotu patrolowego opartego na konstrukcji FW-200 (FW-200 V10).\nW rezultacie zapad\u0142a decyzja o stworzeniu morskiego samolotu patrolowego dalekiego zasi\u0119gu opartego o konstrukcj\u0119 FW-200, przy zachowaniu tych samych wymog\u00F3w co dla He-177. FW-200C r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od wariantu cywilnego przede wszystkim gondol\u0105 podkad\u0142ubow\u0105, w kt\u00F3rej umieszczono uzbrojenie obronne. Powi\u0119kszono te\u017C gondole silnikowe oraz podwojono ko\u0142a podwozia, aby poprawi\u0107 niezawodno\u015B\u0107 start\u00F3w i l\u0105dowa\u0144. FW-200C-3 wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w lecie 1941 roku. R\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od pierwotnej wersji FW-200C wzmocnion\u0105 konstrukcj\u0105 kad\u0142uba oraz nowymi silnikami BMW-Bramo Fafnir 323R-2. Przednie stanowisko strzeleckie zast\u0105piono hydrauliczn\u0105 wie\u017Cyczk\u0105 FW-19; dodano te\u017C dwa stanowiska strzelc\u00F3w burtowych. \n\nPodstawowe warianty:\nFW-200C-3  silniki BMW-Bramo Fafnir 323R-2, wie\u017Cyczka FW-19 z karabinem MG-15 na przedzie kad\u0142uba, dwa dodatkowe karabiny MG-15 w burtach. \nFW-200C-3/U1  karabin MG-FF zast\u0105piony dzia\u0142kiem MG-151/20 kalibru 20mm na przedzie gondoli, wie\u017Cyczka FW-19 zast\u0105piona wie\u017Cyczk\u0105 HDL-151 z dzia\u0142kiem MG-151/15. \nFW-200C-3/U2  wie\u017Cyczka FW-19 z karabinem MG-15 w dziobie kad\u0142uba z uwagi na instalacj\u0119 celownika bombowego Lofte-7D, dzia\u0142ko MG-151/20 na przedzie gondoli zast\u0105pione karabinem maszynowym MG-131 kalibru 13mm. \nFW-200C-3/U3  wie\u017Cyczka FW-19 zast\u0105piona wie\u017Cyczk\u0105 EDL-131 z karabinem maszynowym MG-131kalibru 13mm, kolejny karabin MG-131 zast\u0105pi\u0142 MG-15 na g\u00F3rnym ogonowym stanowisku strzeleckim. \nFW-200C-3/U-4  - siedmioosobowa za\u0142oga, wie\u017Cyczka EDL-131 zast\u0105piona wie\u017Cyczk\u0105 FW-19 z karabinem maszynowym MG-131 kal. 13mm, zwi\u0119kszona pojemno\u015B\u0107 zbiornik\u00F3w paliwa.\n\nZalety:\nD\u0142ugi zasi\u0119g.\n\nWady:\nNiska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\nMa\u0142y \u0142adunek bomb.\nNiewystarczaj\u0105ca trwa\u0142o\u015B\u0107.\n
G4M1_11           \u0020   Mitsubishi G4M Betty\n\nBombowiec l\u0105dowy Typ 1\n\nTyp: Bombowiec torpedowy i horyzontalny\n\nMasa:\nStartowa: 6800 kg (14944 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 9500 kg (20947 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 20 m (65,6 stopy)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 25 m (82 stopy)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 78,1 m kw. (256,1 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 2 x MK4A Kasei 11\nMoc: 2 x 1530 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 4200 m (13776 st\u00F3p): 427 km/h (265 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 8950 m (29356 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 6000 km (3726 mil)\n\nUzbrojenie:\n4 x karabiny maszynowe Typ 92 kalibru 7,7mm \n1 x dzia\u0142ko 20 mm Typ  99\nDo 800 kg bomb\n\nKiedy kampania chi\u0144ska ujawni\u0142a, \u017Ce bombowiec G3M Nell jest ju\u017C przestarza\u0142y, marynarka zwr\u00F3ci\u0142a si\u0119 do korporacji Mitsubishi z pro\u015Bb\u0105 o budow\u0119 jego nast\u0119pcy. Nowe wymogi techniczne k\u0142ad\u0142y nacisk na zwi\u0119kszenie zasi\u0119gu oraz pr\u0119dko\u015Bci w por\u00F3wnaniu do G3M, podczas gdy wi\u0119kszo\u015B\u0107 pozosta\u0142ych charakterystyk mia\u0142a pozosta\u0107 bez zmian. By\u0142o jasne, \u017Ce jedyna mo\u017Cliwo\u015B\u0107, aby uzyska\u0107 taki efekt to zmniejszy\u0107 wag\u0119 konstrukcji. Mia\u0142o to p\u00F3\u017Aniej swoje tragiczne konsekwencje w trakcie wojny, poniewa\u017C ogromne, nieos\u0142oni\u0119te zbiorniki paliwa w skrzyd\u0142ach powodowa\u0142y, \u017Ce samolot stawa\u0142 w p\u0142omieniach jak zapa\u0142ka. Opancerzenie zbiornik\u00F3w paliwa poprawi\u0142oby wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 pojazdu, ale skr\u00F3ci\u0142o jego zasi\u0119g, czego nie chcia\u0142a zaakceptowa\u0107 marynarka.\nPierwszy lot Betty odby\u0142 si\u0119 w pa\u017Adzierniku 1939, a samolot formalnie wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby w kwietniu 1941. W trakcie wojny konstrukcja przesz\u0142a kilka modyfikacji. Chocia\u017C wyj\u0105tkowo ma\u0142a odporno\u015B\u0107 tej maszyny na ogie\u0144 wroga da\u0142a o sobie zna\u0107 ju\u017C w pierwszej fazie wojny, nie wprowadzono poprawek, kt\u00F3re mog\u0142yby zaradzi\u0107 temu problemowi. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 maszyn Betty s\u0142u\u017C\u0105cych pod koniec wojny by\u0142o wi\u0119c r\u00F3wnie \u0142atwym celem, co na pocz\u0105tku konfliktu.\n\nPodstawowe warianty:\nG4M1-11  Pocz\u0105tkowa wersja produkowana masowo. Silniki Mitsubishi MK4A o mocy 1530 KM.\nG4M2-22  Silniki Mitsubishi MK4P Kaisei o mocy 1800 KM. Stanowisko grzbietowe zast\u0105pione wie\u017Cyczk\u0105. Zwi\u0119kszono powierzchni\u0119 p\u0142ata ogonowego.\nG4M3-34  Planowany wariant transportowy i do zwalczania \u0142odzi podwodnych. Silniki MK4T-B Ru Kaisei 25b Ru o mocy 1825 KM.\n\n\nHistoria walk:\nMaszyny Betty wykona\u0142y swoje pierwsze zadania bojowe w maju 1941 roku na Chungkingiem i Chengtu w po\u0142udniowo-wschodnich Chinach. Pierwszego dnia wojny z USA wzi\u0119\u0142y one udzia\u0142 w atakach na lotniska Clark i Nichols na Filipinach. W ci\u0105gu kolejnego tygodnia zatopi\u0142y one brytyjski pancernik HMS Prince of Wales oraz HMS Repulse.\nDalsze losy Betty na wojnie uk\u0142ada\u0142y si\u0119 mniej r\u00F3\u017Cowo, a g\u0142\u00F3wn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142a oczywi\u015Bcie wyj\u0105tkowa wra\u017Cliwo\u015B\u0107 na ogie\u0144 wroga. Ostatnia misja, w jakiej wzi\u0119\u0142y udzia\u0142, to s\u0142ynny ostatni lot inspekcyjny admira\u0142a Yamamoto, podczas kt\u00F3rego jego maszyna zosta\u0142a przechwycona i zestrzelona przez ameryka\u0144skie my\u015Bliwce P-38.\n
G_50              \n    Fiat G.50, model 1938\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1920 kg\n    Startowa: 2350 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 7,8 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,99 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,25 m kw.\n\nSilnik: Fiat A74RC38\nMoc:\n    Na poziomie morza: 740 KM \n    Na wysoko\u015Bci 3800 m: 840 KM (2400 obr./min - 790 mm Hg)\n    Do startu: 870 KM (890 mm Hg)\n    Chwilowa moc awaryjna na 3000 m: 960 KM (890 mm Hg)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Dane producenta:\n       Na poziomie morza: 407 km/h\n       Na wysoko\u015Bci 5000 m: 484 km/h\n    Dane testowe Fi\u0144skich Si\u0142 Powietrznych:\n        Na poziomie morza: 380 km/h (z moc\u0105 awaryjn\u0105, 890 mm Hg)\n        Na wysoko\u015Bci 5000 m: 430 km/h (790 mm Hg)\n        Na wysoko\u015Bci 5000 m: 445 km/h (z moc\u0105 awaryjn\u0105, 890 mm Hg)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 4000 m: 4 minuty 18 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 6 minut 52 sekundy\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 700 m\nZasi\u0119g: 470 km (z 395 km/h "szybk\u0105 pr\u0119dko\u015Bci\u0105 przelotow\u0105", 2400 obr./min - 790 mm Hg, czas lotu 70 minut)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe Breda-SAFAT kaliber 12,7 mm\n\nFiat G.50 "Freccia" by\u0142 pierwszym ca\u0142kowicie metalowym, jednomiejscowym jednop\u0142atem my\u015Bliwskim z chowanym podwoziem wyprodukowanym przez W\u0142ochy. Samolot ten eksportowano do Finlandii (9 egzemplarzy G.50 serii I, oraz 26 maszyn G.50bis) i Chorwacji (5 egzemplarzy modelu G.50bis). 23 pa\u017Adziernika 1939 roku Finlandia zakupi\u0142a 25 produkowanych przez wytw\u00F3rni\u0119 CMASA samolot\u00F3w G.50s, dokupuj\u0105c 10 kolejnych 31 stycznia 1940 roku. Wprawdzie samolot nale\u017Ca\u0142 do do\u015B\u0107 kosztownych, bior\u0105c pod uwag\u0119 jego osi\u0105gi i uzbrojenie, lecz g\u0142\u00F3wnym powodem, dla kt\u00F3rego kupiono te, a nie inne maszyny, by\u0142a mo\u017Cliwo\u015B\u0107 natychmiastowej dostawy.\n\nSamoloty przewieziono kolej\u0105 przez Niemcy do Szwecji, gdzie mia\u0142y zosta\u0107 z\u0142o\u017Cone. Dostarczono tylko dwie maszyny, gdy\u017C na skutek obiekcji zg\u0142oszonych przez radzieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych reszta zosta\u0142a zatrzymana przez Niemc\u00F3w i odes\u0142ana z powrotem do W\u0142och. Ostatecznie maszyny wyprawiono przez Francj\u0119 do Antwerpii sk\u0105d przewieziono je drog\u0105 morsk\u0105 do Norwegii i dalej do Szwecji. 10 ostatnich samolot\u00F3w wys\u0142ano do Szwecji przez Gibraltar.\n\nSamoloty sk\u0142adano w Malm\u00F6, Torslanda oraz Trollhattan w Szwecji. Pierwsza maszyna dotar\u0142a do Finlandii 18 grudnia 1939 roku, a ostatnia - 19 czerwca 1940 roku. \n\nFiat G.50 by\u0142 uwa\u017Cany za samolot stabilny i \u0142atwy w pilota\u017Cu. Producent utrzymywa\u0142, \u017Ce w czasie wojny fi\u0144skiej samoloty te uzyska\u0142y 88 zestrzele\u0144 przy stratach w\u0142asnych dw\u00F3ch maszyn w walce powietrznej i jednej na skutek ostrza\u0142u artylerii przeciwlotniczej. Kolejne trzy zosta\u0142y zniszczone z powodu usterek, a 8 rozbito w r\u00F3\u017Cnych wypadkach. \n\nFiat G.50 Serie I Freccia\nPierwszy model produkcyjny.\nLiczba zbudowanych egzemplarzy: 45\n\nFiat G.50bis Freccia\nZbudowany na podstawie modelu G.50 Serie IV po wprowadzeniu wielu zmian zwi\u0105zanych przede wszystkim z aerodynamik\u0105, os\u0142onami piasty \u015Bmig\u0142a oraz jako\u015Bci\u0105 platform strzeleckich. Og\u00F3lnie rzecz bior\u0105c, osi\u0105gi nie uleg\u0142y zmianie.\nLiczba zbudowanych egzemplarzy: 477\n\nNumery boczne Fi\u0144skich Si\u0142 Powietrznych:\n18 grudnia 1939 - 30 stycznia 1940 roku:\nSA-1...2\n\nOd 30 stycznia 1940:\nFA-1...35 (FA-7 i FA-8 nigdy nie dotar\u0142y)\n(35 samolot\u00F3w)\n\nZalety: Dobra wytrzyma\u0142o\u015B\u0107 konstrukcyjna. \u015Awietna obs\u0142uga. Bardzo dobra zwrotno\u015B\u0107. \n\nWady: \u015Arednia pr\u0119dko\u015B\u0107. Niewystarczaj\u0105ce uzbrojenie. Kr\u00F3tki zasi\u0119g. Nieprzystosowane do eksploatacji w warunkach zimowych.\n\n\n
CR_42             \u0020  Fiat CR.42 Falco, 1939\n\nTyp: my\u015Bliwiec wielozadaniowy\n\nMasa:\n Startowa: 2.295 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,25 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,70 m g\u00F3rny p\u0142at, 6,50 m dolny p\u0142at\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22,42 m kw.\n\nSilnik: Fiat A.74 RIC38\nMoc: \n Startowa: 840 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n Na poziomie morza: 343 km/h\n Na wysoko\u015Bci 5300 m: 430 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10.211 m\nZasi\u0119g: 780 km\n\nUzbrojenie:\n2 \u0425 karabiny maszynowe Breda-SAFAT kalibru 12,7mm\nDo 200 kg bomb\n\nPomimo swojego oznaczenia, CR.42 Falco, podobnie jak Macchi C.202 Folgore, nie by\u0142 konstrukcj\u0105 ca\u0142kowicie now\u0105. W obydwu przypadkach samoloty te wyewoluowa\u0142y z poprzednich konstrukcji, a wprowadzone modyfikacje by\u0142y do\u015B\u0107 nieznaczne. CR.42 to kolejna wersja rozwojowa maszyny CR.32, kt\u00F3ra sprawdzi\u0142a si\u0119 w trakcie hiszpa\u0144skiej wojny domowej.  G\u0142\u00F3wnym nowym elementem wersji CR.42 by\u0142, 840-konny silnik Fiat A.74 RIC38 ch\u0142odzony powietrzem. \nW roku 1939 sta\u0142o si\u0119 jednak jasne, \u017Ce konstrukcje dwup\u0142atowe s\u0105 ju\u017C przestarza\u0142e. Konstruktorzy w\u0142oscy byli jednak innego zdania, na co wp\u0142yw mia\u0142y przede wszystkim ich do\u015Bwiadczenia z wojny w Hiszpanii. Kiedy W\u0142ochy w 1940 roku przyst\u0105pi\u0142y do wojny, w szeregach ich lotnictwa s\u0142u\u017Cy\u0142y 332 maszyny CR.42. Falco by\u0142 najszerzej produkowanym my\u015Bliwcem w\u0142oskim, zbudowano go w liczbie 1781 sztuk. Poza W\u0142ochami samoloty CR.42 by\u0142y u\u017Cywane na W\u0119grzech (50 maszyn), w Szwecji (71 maszyn pod oznaczeniem J-11) oraz w Belgii (34 samoloty).\n\n\nPodstawowe warianty:\nCR.42 - model podstawowy z silnikiem Fiat A.74 RIC38 oraz karabinami Breda-SAFAT kalibru 12,7mm.\nCR.42bis - dwa dodatkowe karabiny Breda-SAFAT kalibru 12,7mm. w gondolach podskrzyd\u0142owych.\nCR.42AS - wariant pustynny przeznaczony na afryka\u0144ski teatr dzia\u0142a\u0144.\n\nZalety:\nWysoka zwrotno\u015B\u0107.\nSolidna konstrukcja, umo\u017Cliwiaj\u0105ca wykonanie wielu manewr\u00F3w.\n\nWady:\nPrzestarza\u0142a konstrukcja dwup\u0142atowa.\nNiska pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\nNiewystarczaj\u0105ce uzbrojenie.\n
Go-229A-1         \n   H IX V3/Go-229A model 1945 \u0433.\n\nTyp: odrzutowy my\u015Bliwiec bombarduj\u0105cy\n\t\nMasa:\nStartowa: 7515 kg\nMaksymalna: 8500 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 7,5 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,8 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 51,8 m kw.\n\nSilnik: 2 x Jumo 109-004B\nCi\u0105g: 890 kg\n \nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 795 km/h\nNa wysoko\u015Bci 12000 m: 977 km/h (obliczona)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 16.000 m (obliczony)\nZasi\u0119g: 1930 (obliczony)\n\nUzbrojenie:\n2\u0425 dzia\u0142ko MK 103 kalibru 30mm\n\nGo-229 to najlepszy przyk\u0142ad samolotu typu lataj\u0105ce skrzyd\u0142o stworzonego przez s\u0142ynnych braci Horton. Byli oni pionierami na tym polu, ale ich poprzednie konstrukcje nie nadawa\u0142y si\u0119 do zastosowa\u0144 wojskowych.\nPrace nad projektem H IX rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 z pocz\u0105tkiem 1943 roku. Pod wieloma wzgl\u0119dami by\u0142a to kontynuacja projektu H VII z t\u0105 r\u00F3\u017Cnic\u0105, i\u017C poprzedni model by\u0142 wyposa\u017Cony w dwa silniki t\u0142okowe Argus As-10C, za\u015B nowa konstrukcja mia\u0142a posiada\u0107 dwa silniki odrzutowe Jumo 109-004. Projekt H IX zosta\u0142 przedstawiony osobi\u015Bcie samemu Goeringowi do aprobaty pod koniec sierpnia 1943 i otrzyma\u0142 oznaczenie 8-229.\nPierwszy prototyp, jeszcze bez silnik\u00F3w, zosta\u0142 wyniesiony w powietrze 1 marca 1944 roku. 26 czerwca tego samego roku rozpocz\u0119to budow\u0119 drugiego prototypu, wyposa\u017Conego w dwa silniki odrzutowe. Niepotwierdzone \u017Ar\u00F3d\u0142a sugeruj\u0105, \u017Ce pierwszy lot H IX V2 odby\u0142 si\u0119 18 grudnia 1944 roku, ale bardzie wiarygodna jest data 2 lutego 1945.\nLot testowy przeprowadzony 18 lutego 1945 roku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105. Prawy silnik zgas\u0142 podczas l\u0105dowania, a podwozie roz\u0142o\u017Cy\u0142o si\u0119 zbyt wcze\u015Bnie. Pilot spr\u00F3bowa\u0142 nabra\u0107 pr\u0119dko\u015Bci bez podnoszenia podwozia, co doprowadzi\u0142o do nadmiaru mocy po lewej stronie. Prototyp okr\u0119ci\u0142 si\u0119 i rozbi\u0142.\nPrace kontynuowano pomimo katastrofy. Trzeci prototyp otrzyma\u0142 nieco inny kszta\u0142t, przewidziano te\u017C monta\u017C katapultowanego fotela pilota. Zaplanowano r\u00F3wnie\u017C monta\u017C czterech dzia\u0142ek MK 108 kalibru 30mm z zapasem 90 naboj\u00F3w na dzia\u0142ko; alternatywnie miano stosowa\u0107 d\u0142ugolufowe dzia\u0142ko MK-103 z zapasem 170 naboj\u00F3w na dzia\u0142ko.\nTeoretycznie patrz\u0105c, konstrukcja samolotu sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z ramy z rur pokrytej sklejk\u0105 mia\u0142a umo\u017Cliwi\u0107 szybk\u0105 i prost\u0105 produkcj\u0119 maszyny w ma\u0142ych warsztatach. W rzeczywisto\u015Bci okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce budowa samolotu jest niewiarygodnie skomplikowana. Aby zachowa\u0107 wywa\u017Cenie maszyny, w przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba umieszczano balast  p\u00F3\u017Aniej mia\u0142a go zast\u0105pi\u0107 opancerzona kabina pilota.\nZadanie produkcji maszyn H Ix otrzyma\u0142a firma Gotha, za\u015B wyprodukowane przez ni\u0105 samoloty mia\u0142y nosi\u0107 oznaczenie Go-229. Kierownictwo zak\u0142adu nie podesz\u0142o jednak do tego zadania z entuzjazmem. W momencie kiedy zak\u0142ady Gotha wpad\u0142y w r\u0119ce Amerykan\u00F3w, H IX V3 by\u0142 gotowy w 90%, kad\u0142uby maszyn V4 i V5 by\u0142 na r\u00F3\u017Cnych fazach uko\u0144czenia, za\u015B w budynkach znajdowa\u0142o si\u0119 do\u015B\u0107 cz\u0119\u015Bci, aby wyposa\u017Cy\u0107 jeszcze oko\u0142o 20 maszyn. Aktualnie rozmontowany samolot H IX V3 znajduje si\u0119 w magazynie instytutu Smithsonian w stanie Maryland; istniej\u0105 plany, aby na powr\u00F3t w pe\u0142ni z\u0142o\u017Cy\u0107 samolot. \n\nPodstawowe warianty:\nH IX V1 - \u0142o\u017Cysko testowe bez silnik\u00F3w.\nH IX V2 - prototyp z dwoma silnikami Jumo 109-004s.\nH IX V3 - nieuko\u0144czony prototyp, kt\u00F3ry mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 seryjnej produkcji maszyn Ho-229A/Go-229A. \nX IXB - projekt dwumiejscowej wersji przechwytuj\u0105cej.\n\nZalety:\nDu\u017Cy pu\u0142ap.\nWysoka pr\u0119dko\u015B\u0107 i tempo wznoszenia.\nPot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\nMa\u0142a stabilno\u015B\u0107.\nS\u0142aba zwrotno\u015B\u0107.\nS\u0142aba widoczno\u015B\u0107 z kabiny pilota.\nCiasnota w kabinie.\nSkomplikowana procedura l\u0105dowania.\nZbyt du\u017Ce rozmiary jak na my\u015Bliwiec.\n
H8K1              \u0020   Kawanishi H8K Emily\n\nDu\u017Ca \u0142\u00F3d\u017A lataj\u0105ca Typ 2\n\nTyp: \u0142\u00F3d\u017A lataj\u0105ca  do morskich zada\u0144 rozpoznawczych\n\nMasa:\nStartowa: 18380 kg (40527 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 24500 kg (54022 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 28,1m (92,1 stopy)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 38 m (124 stopy)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 160 m kw. (524,8 stopy kw.)\n\nSilnik: 4 x MK4Q Kasei 22\nMoc:  1850 KM (startowa)\n           1680 KM (na wysoko\u015Bci 2100 m)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 5000 m (16400 st\u00F3p): 454 km/h (281 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 8850 m (29028 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 4000 km (2484 mil)\n\nUzbrojenie:\n5 x dzia\u0142ko Typ 99 Model 1 kalibru 20 mm \n3 x karabin maszynowy Typ 92 kalibru 7,7 mm\nDo 2000 kg bomb lub torped\n\nKawanishi H8K to ostatnia z du\u017Cych czterosilnikowych \u0142odzi lataj\u0105cych Marynarki Cesarskiej. By\u0142a to r\u00F3wnie\u017C najwi\u0119ksza konstrukcja z tej serii. Zbudowano j\u0105 w oparciu o przed\u0142o\u017Cone w 1940 roku zam\u00F3wienie na samolot o pr\u0119dko\u015Bci o 30% wi\u0119kszej i o 50% d\u0142u\u017Cszym zasi\u0119gu ni\u017C poprzednia \u0142\u00F3d\u017A lataj\u0105ca firmy Kawanishi, H6K Mavis. \nPrace projektowe nie by\u0142y \u0142atwe. Konstruktorzy firmy Kawanishi napotkali na problemy ze stabilno\u015Bci\u0105 \u0142odzi na wodzie, odbijanie maszyny od powierzchni wody oraz k\u0142opoty ze startem. Zgod\u0119 na produkcj\u0119 wydano wreszcie pod koniec 1941 roku. W czasie wojny wyprodukowano \u0142\u0105cznie 167 tych maszyn. \n\nPodstawowe warianty:\nH8K1: Pierwsza wersja produkcyjna. Zbudowano 17 sztuk.\nH8K2: Silniki Mitsubishi MK4Q Kasei 22 o mocy 1850 KM.\nH8K2-L: Wersja transportowa u\u017Cywana przez jednostki transportowe marynarki.\nH8K3: Prototypy wersji o wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015Bci dzi\u0119ki chowanym p\u0142ywakom.\n\n\nHistoria walk: Samoloty Emily s\u0142u\u017Cy\u0142y na Pacyfiku do r\u00F3\u017Cnorodnych zda\u0144. Wykonywa\u0142y one loty rozpoznawcze i transportowe, ataki bombowe i torpedowe oraz patrole dalekiego zasi\u0119gu. Pr\u00F3bowano r\u00F3wnie\u017C stosowa\u0107 je w roli morskiego bombowca strategicznego dalekiego zasi\u0119gu do bombardowania Hawaj\u00F3w i wyspy Midway, ale zamys\u0142 ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 niepowodzeniem. W innych zastosowaniach samoloty Emily spisywa\u0142y si\u0119 jednak do\u015B\u0107 dobrze dzi\u0119ki du\u017Cej pr\u0119dko\u015Bci, opancerzeniu i os\u0142onie zbiornik\u00F3w paliwa oraz silnemu uzbrojeniu obronnemu.\n
He-111H-2         \n    He-111H-2, model 1940 \n\nTyp: \u015Aredni bombowiec \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 8680 kg\n    Startowa: 14000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 16,4 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 22,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 87,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x Junkers Jumo 211A-3\nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza:  360 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 405 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 2000 m: 8,5 min\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8000 m\nZasi\u0119g: 2000 km\n\nUzbrojenie:\n    5 karabin\u00F3w maszynowych MG 15 kaliber 7,92 mm\n    Bomby o rozmaitej masie do \u0142\u0105cznego ud\u017Awigu poni\u017Cej 2000 kg\n\nHe-111 mia\u0142 by\u0107 szybkim samolotem pasa\u017Cerskim, jednak na pocz\u0105tku II wojny \u015Bwiatowej konstrukcja ta sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 do stworzenia niemieckiego seryjnie produkowanego w bardzo du\u017Cych ilo\u015Bciach \u015Bredniego bombowca.\n\nPo ukonstytuowaniu si\u0119 III Rzeszy podj\u0119to daleko id\u0105ce kroki w celu ponownego uzbrojenia Niemiec. Jednym z kierunk\u00F3w mia\u0142o by\u0107 zamaskowanie produkcji samolot\u00F3w bojowych pod pozorem opracowywania i rozwijania nowych konstrukcji dla lotnictwa cywilnego. Na pocz\u0105tku 1934 roku zak\u0142adom Heinkla powierzono zadanie opracowania dwumiejscowego samolotu, kt\u00F3ry spe\u0142nia\u0142by jednocze\u015Bnie standardy \u015Bredniego bombowca i samolotu cywilnego do przewozu 10 os\u00F3b. Prace rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 kilka tygodni po otrzymaniu zam\u00F3wienia, a w lutym 1935 roku prototyp He-111 by\u0142 got\u00F3w do lotu. Znakomite osi\u0105gi samolotu oraz bardzo dobra aerodynamika potwierdzona przez badania w locie zainspirowa\u0142a decydent\u00F3w do stworzenia na podstawie zbudowanego prototypu \u015Bredniego bombowca. Pierwsza wojskowa wersja samolotu Heinkel He-111, oznaczona jako He-111A, by\u0142a wyposa\u017Cona w dwa silniki BMW-VI o mocy 750 KM ka\u017Cdy. Po przystosowaniu samolotu do wymaga\u0144 lotnictwa wojskowego okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce pr\u0119dko\u015B\u0107 oraz pozosta\u0142e osi\u0105gi techniczne znacz\u0105co si\u0119 pogorszy\u0142y. Aby je poprawi\u0107, zast\u0105piono pierwotnie zainstalowane silniki BMW-VI nowymi - Daimler-Benz DB-600A o mocy 1000 KM ka\u017Cdy. Pr\u00F3by przeprowadzone po wymianie zespo\u0142\u00F3w nap\u0119dowych wykaza\u0142y znakomite osi\u0105gi oraz du\u017C\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. Po zademonstrowaniu samolotu przedstawicielom Luftwaffe zosta\u0142 on skierowany do produkcji seryjnej, kt\u00F3r\u0105 rozpocz\u0119to wiosn\u0105 1936 roku pod oznaczeniem He-111B.\n\nBombowce He-111 zosta\u0142y u\u017Cyte po raz pierwszy podczas wojny domowej w Hiszpanii w ramach operacji wykonywanych przez legion "Kondor". U\u017Cywano ich w wielu operacjach wojskowych do ko\u0144ca II wojny \u015Bwiatowej.\n\nWersje podstawowe:\n\nHe-111A - Prototyp. Silniki: BMW-VI o mocy 750 KM. Uzbrojenie: 5 karabin\u00F3w maszynowych MG 15 kaliber 7,92 mm, ca\u0142kowity ud\u017Awig bomb do 1000 kg.\nHe-111B - Wersja produkowana seryjnie. Silniki: DB-600A o mocy 1000 KM (p\u00F3\u017Aniej DB-600C). Uzbrojenie: bez zmian.\nHe-111C - Samolot rozpoznawczy opracowany na podstawie He-111B.\nHe-111D - Wersja produkowana seryjnie. Silniki: DB-600G o mocy 1050 KM. Uzbrojenie: bez zmian.\nHe-111F - Wersja produkowana seryjnie. Silniki: Jumo 211 A-3 o mocy 1050 KM. Uzbrojenie: bez zmian.\nHe-111P - Wersja produkowana seryjnie. Silniki: DB-601 o mocy 1100 KM. Przeszklono przedni\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba. Podkad\u0142ubowy karabin maszynowy zast\u0105piony centraln\u0105 gondol\u0105, w kt\u00F3rej le\u017Ca\u0142 tylny strzelec. Uzbrojenie: bez zmian. Ud\u017Awig bomb do 2000 kg.\nHe-111H - Najbardziej rozpowszechniona wersja produkcyjna. Wyprodukowano wiele odmian r\u00F3\u017Cni\u0105cych si\u0119 silnikami i zastosowaniem uzbrojenia (kilka wariant\u00F3w z r\u00F3\u017Cn\u0105 broni\u0105). \n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobre pole widzenia z kabiny. Wielofunkcyjny. Dobry zasi\u0119g.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107. Niski pu\u0142ap u\u017Cyteczny.\n
He-111H-6         \n    He-111H-6, model 1940\n\nTyp: \u015Aredni bombowiec/bombowiec torpedowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: ~8700 kg\n    Startowa: ~16000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 16,4 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 22,6 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 87,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x Junkers Jumo 211F-1\nMoc: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: ~380 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: ~410 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 2000 m: 8-10 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~8700 m\nZasi\u0119g: ~2500 km\n\nUzbrojenie:\n    5 karabin\u00F3w maszynowych MG 15 kaliber 7,92 mm\n    1 dzia\u0142ko MG FF kaliber 20 mm\n    Bomby lub 2 torpedy o r\u00F3\u017Cnej masie do ca\u0142kowitego ud\u017Awigu 2000 kg na pylonach zewn\u0119trznych.\n\nHe-111H-6 mia\u0142 by\u0107 od samego pocz\u0105tku bombowcem torpedowym. G\u0142\u00F3wne r\u00F3\u017Cnice mi\u0119dzy nim a wariantem H-2 by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce:\n- dodatkowy zbiornik paliwa umieszczony w wewn\u0119trznym luku bombowym (zwi\u0119kszenie zasi\u0119gu lotu), \n- zainstalowano nowe, znacznie mocniejsze silniki Junkers Jumo 211F-1,\n- zamiast dziobowego karabinu maszynowego MG 15 kaliber 7,92 mm zainstalowano dzia\u0142ko MG/FF kaliber 20 mm,\n- niekt\u00F3re samoloty z tej serii mia\u0142y dodatkowy, zamontowany na sta\u0142e i strzelaj\u0105cy do ty\u0142u karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm,\n- zainstalowano nowe zaczepy dla bomb i torped.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Dobre pole widzenia z kabiny. Wielofunkcyjny. Du\u017Cy zasi\u0119g.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107. Niski pu\u0142ap u\u017Cyteczny.\n\n\n\n\n
He-111Z           \n    He-111Z Zwilling, model 1942 \n\nTyp: Holownik szybowc\u00F3w \n\nMasa:\n    Startowa: do 28 500 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 16,4 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 35,4 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 147,6 m kw.\n\nSilnik: 5 x Junkers Jumo211 F-2.\nMoc: 1350 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 330 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 400 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8000 m\nZasi\u0119g: 4000 km\n\nUzbrojenie:\n    1 dzia\u0142ko MG FF kaliber 20 mm\n    5 karabin\u00F3w maszynowych MG 15 kaliber 7,92 mm\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n\nHe-111Z (od s\u0142owa "Zwilling" - bli\u017Aniak) to samolot-holownik o wi\u0119kszej mocy, stworzony w 1941 roku do holowania szybowc\u00F3w Me-321 oraz Go-242.\n\nTrzy samoloty my\u015Bliwskie Bf-110 (tzw. Troikaschlepp) u\u017Cywane do holowania szybowca Me-321 to rozwi\u0105zanie nie tylko niewygodne, ale wr\u0119cz niebezpieczne. Zdecydowano wi\u0119c, \u017Ce zostanie skonstruowany specjalny samolot, kt\u00F3ry samodzielnie b\u0119dzie w stanie wyci\u0105gn\u0105\u0107 szybowiec w powietrze. Zadanie opracowania holownika otrzyma\u0142 Heinkel.\n\nKoncepcja nowego samolotu obejmowa\u0142a tak\u017Ce pomys\u0142 stworzenia dw\u00F3ch bombowc\u00F3w po\u0142\u0105czonych pojedynczym skrzyd\u0142em. Prace nad wyprodukowaniem dw\u00F3ch prototyp\u00F3w samolotu o oznaczeniu He-111Z rozpocz\u0119to na pocz\u0105tku 1941 roku - jesieni\u0105 obie maszyny by\u0142y gotowe.\n\nSamolot by\u0142 skonstruowany nast\u0119puj\u0105co - dwa kad\u0142uby He-111H-6 po\u0142\u0105czono prost\u0105 sekcj\u0105 centraln\u0105 skrzyd\u0142a, na kt\u00F3rej zainstalowano pi\u0105ty silnik (typu Jumo-211 F-2). Podwozie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch par (\u0142\u0105cznie 4 golenie) k\u00F3\u0142 umieszczonych w kad\u0142ubach. Pilot siedzia\u0142 w lewym kad\u0142ubie i sterowa\u0142 wszystkimi pi\u0119cioma silnikami, mia\u0142 tak\u017Ce pe\u0142ny zestaw przyrz\u0105d\u00F3w i wyposa\u017Cenie do sterowania lew\u0105 par\u0105 k\u00F3\u0142 podwozia. Drugi pilot, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 nawigatora, znajdowa\u0142 si\u0119 w prawym kad\u0142ubie i zarz\u0105dza\u0142 powt\u00F3rzonym zestawem urz\u0105dze\u0144 steruj\u0105cych. M\u00F3g\u0142 on tak\u017Ce sterowa\u0107 praw\u0105 par\u0105 k\u00F3\u0142 podwozia. Mechanik pok\u0142adowy, radiooperator oraz strzelec siedzieli w lewym kad\u0142ubie, a kolejny mechanik i strzelec pok\u0142adowy - w prawym. Uzbrojenie Zwillinga sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm zamontowanego w przedniej cz\u0119\u015Bci lewego kad\u0142uba, karabinu maszynowego MG 15 kaliber 7,92 mm - w przedniej cz\u0119\u015Bci prawego, karabin\u00F3w maszynowych MG 15 umieszczonych w cz\u0119\u015Bci ogonowej obu dolnych gondoli, dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 15 - w bocznych okienkach oraz karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm - w g\u00F3rnej \u015Brodkowej cz\u0119\u015Bci ka\u017Cdego kad\u0142uba.\n\nMe-321 by\u0142 holowany za pomoc\u0105 podw\u00F3jnego holu przymocowanego do sekcji centralnej skrzyd\u0142a wewn\u0119trznego. Nieco l\u017Cejszy (maj\u0105cy mniejszy ud\u017Awig) szybowiec Go-242 by\u0142 holowany za pomoc\u0105 pojedynczego holu. He-111Z m\u00F3g\u0142 holowa\u0107 jednocze\u015Bnie dwa szybowce Go-242.\n\nJesieni\u0105 1941 roku prototypy He-111Z-V1 i He-111Z-V2 zda\u0142y pomy\u015Blnie wszystkie testy i wykaza\u0142y si\u0119 znakomitymi osi\u0105gami. Firma Heinkel otrzyma\u0142a zam\u00F3wienie na wyprodukowanie serii 10 samolot\u00F3w, kt\u00F3re zrealizowano wiosn\u0105 1942 roku. He-111Z u\u017Cywano przede wszystkim na froncie wschodnim, a tak\u017Ce na Krymie do organizacji mostu powietrznego na Kaukazie.\n\nZalety: Unikalny, jedyny w swoim rodzaju samolot o bardzo du\u017Cej mocy. Silnie uzbrojony.\n\nWady: Znacznie trudniejszy w pilota\u017Cu ni\u017C standardowy He-111.\n
He-162A-2         \n    He-162 Salamander \n\nTyp: My\u015Bliwski samolot odrzutowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1664 kg\n    Startowa: 2800 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,05 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 7,20 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 11,10 m kw.\n\nSilnik: BMW-003E-1 \nCi\u0105g: 9,02 kN\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 890 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 905 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 1405 m: 1 minuta\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 12 300 m\nZasi\u0119g: 940 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm\n\nIdea tworzenia tzw. ludowych samolot\u00F3w my\u015Bliwskich (Volksjaeger) - prostych i tanich my\u015Bliwc\u00F3w, kt\u00F3re mo\u017Cna by\u0142oby produkowa\u0107 w du\u017Cych ilo\u015Bciach z dost\u0119pnych materia\u0142\u00F3w i kt\u00F3rymi m\u00F3g\u0142by lata\u0107 personel bez gruntownego przeszkolenia  narodzi\u0142a si\u0119 w 1944 roku. Plan zak\u0142ada\u0142 opracowanie samolotu my\u015Bliwskiego o masie poni\u017Cej 2000 kg, wyposa\u017Conego w dzia\u0142ka kaliber 30 mm, zdolnego do wykonywania lotu przez co najmniej 30 minut i startuj\u0105cego z pas\u00F3w d\u0142ugo\u015Bci nie wi\u0119kszej ni\u017C 500 metr\u00F3w. Samolot mia\u0142 by\u0107 wyposa\u017Cony w silnik turboodrzutowy BMW-003.\n\nWst\u0119pne wymagania przekazano do wszystkich du\u017Cych niemieckich wytw\u00F3rni lotniczych: Messerschmitta, Focke-Wulfa, Junkersa, Blohm und Vossa, Heinkla oraz Arado. Po wielu konferencjach na my\u015Bliwski samolot ludowy wybrano projekt Heinkla (nosi\u0142 on nazw\u0119 Spatz - wr\u00F3bel). Maszyna otrzyma\u0142a oznaczenie He-162 Salamander.\n\nNajbardziej uderzaj\u0105cymi cechami tej konstrukcji by\u0142 ma\u0142y stosunek rozpi\u0119to\u015Bci skrzyde\u0142 do ich d\u0142ugo\u015Bci, silnik zamontowany z ty\u0142u za kabin\u0105 oraz usterzenie ogonowe my\u015Bliwca w kszta\u0142cie litery V. Instalacja silnika na kad\u0142ubie by\u0142a konieczna, aby wyeliminowa\u0107 problemy zwi\u0105zane z wlotem powietrza oraz dyszami silnika turboodrzutowego. Statecznik pionowy samolotu zosta\u0142 podzielony na dwie cz\u0119\u015Bci w celu usuni\u0119cia go ze strefy wylotu gaz\u00F3w z silnika. He-162 mia\u0142 prosty metalowy kad\u0142ub p\u00F3\u0142skorupowy wykonany z lekkiego stopu, wyko\u0144czony z przodu drewnianym sto\u017Ckiem. Jego nieod\u0142\u0105czalne drewniane skrzyd\u0142o mia\u0142o metalowe ko\u0144c\u00F3wki oraz poszycie ze sklejki. W kabinie znajdowa\u0142o si\u0119 wiele standardowych jednostek i zestaw\u00F3w, kilka istotnych urz\u0105dze\u0144 oraz wyrzucany za pomoc\u0105 naboj\u00F3w pirotechnicznych fotel pilota.\n\nPo zako\u0144czonych pomy\u015Blnie pr\u00F3bach i wprowadzeniu pewnych zmian rozpocz\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105. W maszynie stale wprowadzano zmiany i ulepszenia.\n\nTaktyka He-162 mia\u0142a polega\u0107 na atakowaniu i wi\u0105zaniu w walce samolot\u00F3w eskortuj\u0105cych wyprawy bombowe, co powodowa\u0142oby, \u017Ce bombowce by\u0142yby wystawione na ataki odrzutowych Me-262. Cho\u0107 He-162 mia\u0142 by\u0107 my\u015Bliwcem \u0142atwym w pilota\u017Cu, w \u017Cadnym wypadku nie by\u0142a to maszyna dla nowicjuszy. Zainstalowanie silnika na g\u00F3rze kad\u0142uba sprawi\u0142o, \u017Ce mia\u0142a ona niewystarczaj\u0105c\u0105 stabilno\u015B\u0107 podczas pochylania i wymaga\u0142a od pilota dok\u0142adnego i precyzyjnego pilota\u017Cu.\n\nZalety: Najszybszy my\u015Bliwiec II wojny \u015Bwiatowej. Znakomite osi\u0105gi. Dobra zwrotno\u015B\u0107 i silne uzbrojenie. Ca\u0142kowita przewaga pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci nad wszystkimi nap\u0119dzanymi \u015Bmig\u0142em, \u00F3wczesnymi samolotami my\u015Bliwskimi. Dobre pole widzenia z kabiny, z wyj\u0105tkiem obserwacji do ty\u0142u. Zdolno\u015B\u0107 do wymanewrowania ka\u017Cdego \u015Bcigaj\u0105cego.\n\nWady: Pierwszy seryjnie produkowany samolot, w kt\u00F3rym wyst\u0119powa\u0142y defekty odnosz\u0105ce si\u0119 przede wszystkim do klejenia konstrukcji drewnianego skrzyd\u0142a. Bardzo czu\u0142y na ruchy sterami.\n
Hs-129B-2         \n    Hs-129B-2, model 1943 \n\nTyp: Samolot szturmowy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3810 kg\n    Startowa: 5250 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,75 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,20 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 29 m kw.\n\nSilnik: 2 x Gnome-Rhone 14M 4/5\nMoc: 740 KM ka\u017Cdy\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 380 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3810 m: 407 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9000 m\nZasi\u0119g: 688 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm, 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm lub\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, 1 dzia\u0142ko MK 101 kaliber 30 mm, umieszczone w gondoli pod kad\u0142ubem\nlub\n    4 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm, 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, zaczepy bombowe pod kad\u0142ubem dla 4 bomb o masie 50 kg lub jednej o masie 250 kg\nlub\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, 1 dzia\u0142ko BK-3.7 kaliber 37 mm, umieszczone w gondoli pod kad\u0142ubem\n\nIdea niemieckiego dow\u00F3dztwa dotycz\u0105ca samolotu szturmowego (Schlachtflieger) - niewielkiego, dobrze uzbrojonego samolotu przeznaczonego specjalnie do zapewnienia bliskiego wsparcia z powietrza w\u0142asnej piechocie na polu bitwy - wynika\u0142a z do\u015Bwiadcze\u0144 wyniesionych z hiszpa\u0144skiej wojny domowej, a zw\u0142aszcza z niedoceniania si\u0142y, jak\u0105 reprezentowa\u0142y sob\u0105 takie maszyny.\n\nWiosn\u0105 1937 roku g\u0142\u00F3wne niemieckie koncerny lotnicze zajmuj\u0105ce si\u0119 konstruowaniem i produkcj\u0105 samolot\u00F3w poproszono o zaprojektowanie samolotu zdolnego do niszczenia nieprzyjacielskich rejon\u00F3w umocnionych, pojazd\u00F3w opancerzonych oraz innego sprz\u0119tu wojskowego. Mia\u0142a to by\u0107 maszyna stosunkowo niewielka, nap\u0119dzana dwoma silnikami o niedu\u017Cej mocy, zak\u0142adano bowiem, \u017Ce dwa silniki i ma\u0142e gabaryty zapewni\u0105 jej wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 na unikni\u0119cie trafienia ogniem artylerii przeciwlotniczej. Dodatkowo samolot mia\u0142 mie\u0107 szyby ze szk\u0142a pancernego grubo\u015Bci 75 mm, a tak\u017Ce opancerzenie kabiny pilota i silnik\u00F3w. Uzbrojenie mia\u0142o si\u0119 sk\u0142ada\u0107 z co najmniej dw\u00F3ch dzia\u0142ek MG FF kaliber 20 mm i karabin\u00F3w maszynowych. 1 pa\u017Adziernika 1937 roku w\u0142asne projekty przed\u0142o\u017Cy\u0142y wytw\u00F3rnie Focke-Wulf i Henschel - wybrano projekt tej drugiej, jako maszyny najlepiej przystosowanej do roli samolotu szturmowego. Nied\u0142ugo potem Henschel otrzyma\u0142 zam\u00F3wienie na opracowanie prototypu o oznaczeniu Hs-129.\n\nNa pocz\u0105tku 1939 roku sw\u00F3j pierwszy lot wykona\u0142 prototyp Hs-129V-1, kt\u00F3rego tw\u00F3rc\u0105 by\u0142 Friedrich Nickolaus, naczelny in\u017Cynier wytw\u00F3rni Henschel. Samolot by\u0142 niewielkim dolnop\u0142atem wyposa\u017Conym w dwa ch\u0142odzone powietrzem silniki Argus 410 o mocy 465 KM ka\u017Cdy. Jednomiejscow\u0105 kabin\u0119 tworzy\u0142y pospawane p\u0142yty pancerne grubo\u015Bci od 6 do 12 mm. Samolot by\u0142 uzbrojony w dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm oraz dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, umieszczone po bokach kabiny. \n\nWyniki test\u00F3w armijnych by\u0142y jednak niezadowalaj\u0105ce. Zamontowane silniki nie zapewnia\u0142y dostatecznej mocy, a sterowanie samolotem wymaga\u0142o du\u017Cej uwagi i jeszcze wi\u0119kszego wysi\u0142ku. Co gorsza, kabina by\u0142a raczej ciasna i nie zapewnia\u0142a odpowiedniego pola widzenia. Mimo tych wad samolot skierowano do produkcji seryjnej, gdy\u017C armia bardzo potrzebowa\u0142a samolotu szturmowego.\n\nSamoloty produkcji seryjnej oznaczono jako Hs-129B-1, a w miejsce silnik\u00F3w Argus 410 zamontowano francuskie Gnome-Rhone 14M 4/5 o mocy startowej 740 KM ka\u017Cdy, zmodyfikowano r\u00F3wnie\u017C os\u0142on\u0119 kabiny. Model seryjny mia\u0142 lepsze osi\u0105gi, lecz sterowanie samolotem nadal by\u0142o dalekie od perfekcji. Wersja 129B-1 przenosi\u0142a uniwersalny zestaw uzbrojenia, \u0142\u0105cznie z kombinacjami bomb przeznaczonych do niszczenia dobrze opancerzonego uzbrojenia wroga oraz sprz\u0119tu wojskowego.\n\nPod koniec 1942 roku Armia Czerwona zala\u0142a wszystkie fronty stale rosn\u0105c\u0105 liczb\u0105 dobrze opancerzonych czo\u0142g\u00F3w KW i T-34 - uzbrojenie samolot\u00F3w Hs-129B-1 by\u0142o ju\u017C za s\u0142abe do niszczenia tych pojazd\u00F3w. Aby zmieni\u0107 ten stan rzeczy, na pocz\u0105tku 1943 roku wprowadzono now\u0105 wersj\u0119 samolotu - Hs-129B-2, wzorowan\u0105 na poprzedniej konstrukcji, lecz wyposa\u017Con\u0105 w silniejsze uzbrojenie. W produkcji znalaz\u0142y si\u0119 cztery podstawowe warianty Hs-129B-2, r\u00F3\u017Cni\u0105ce si\u0119 od siebie uzbrojeniem:\n\nHs-129B-2/R1 - Dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm, dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm.\nHs-129B-2/R2 - Dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, 1 dzia\u0142ko MK 101 kaliber 30 mm zawieszone pod kad\u0142ubem.\nHs-129B-2/R3 - Cztery karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm.\nHs-129B-2/R4 - Dwa karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, zaczepy podkad\u0142ubowe do przenoszenia czterech bomb o masie 50 kg lub jednej o masie 250 kg.\nHs-129B-2/Wa - Dwa dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, 1 dzia\u0142ko BK-3.7 kaliber 37 mm umieszczone w gondoli pod kad\u0142ubem.\n\nHs-129B-2 by\u0142 u\u017Cywany do ko\u0144ca II wojny \u015Bwiatowej do zwalczania obiekt\u00F3w i pojazd\u00F3w opancerzonych, przede wszystkim na froncie wschodnim.\n\nZalety: Silnie opancerzony. Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Mo\u017Cliwo\u015B\u0107 wykorzystania r\u00F3\u017Cnorodnego uzbrojenia.\n\nWady: Ciasna kabina. Niestabilna praca silnik\u00F3w w silnie zapylonym powietrzu. Trudny w pilota\u017Cu. Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny.\n
Hs-129B-3/Wa      \n    Hs-129B-3/Wa Waffentraeger, model 1944 \n\nTyp: Samolot szturmowy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3810 kg\n    Startowa: 5250 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,75 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,20 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 29 m kw.\n\nSilnik: 2 x Gnome-Rhone 14M 4/5\nMoc: 740 KM ka\u017Cdy\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107: \n   Na poziomie morza: 330 km/h\n   Na wysoko\u015Bci 3350 m: 380 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5000 m\nZasi\u0119g: 688 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm\n    1 dzia\u0142o BK 7.5 kaliber 75 mm, podwieszane\n\nNa pocz\u0105tku 1944 roku samoloty szturmowe pilnie potrzebowa\u0142y uzbrojenia o kalibrze wi\u0119kszym ni\u017C stosowane dotychczas na pok\u0142adzie Hs-129B-2 dzia\u0142ka kaliber 30 czy 37 mm. Cho\u0107 wariant Hs-129B-2/Wa z dzia\u0142kiem 37-milimetrowym by\u0142 bardzo skuteczny w niszczeniu opancerzonych cel\u00F3w przeciwnika, to jednak rosn\u0105ca z dnia na dzie\u0144 liczba coraz lepiej opancerzonego uzbrojenia i wyposa\u017Cenia przeciwnika sprawi\u0142a, \u017Ce si\u0142a ra\u017Cenia tego dzia\u0142ka sta\u0142a si\u0119 niewystarczaj\u0105ca.\n\nW czerwcu 1944 roku opracowano kolejn\u0105 wersj\u0119 Hs-129, oznaczon\u0105 wst\u0119pnie jako Hs-129B-3. Model ten by\u0142 wyposa\u017Cony w dzia\u0142o BK 7.5 kaliber 75 mm, zmodyfikowany wariant polowego dzia\u0142a przeciwpancernego PAK 40 - PAK-40L (Panzer Abwehr Kanone - dzia\u0142o przeciwpancerne, L - wersja lotnicza). Zamiast oporopowrotnika mechanicznego wyposa\u017Cono je w oporopowrotnik elektropneumatyczny i - dodatkowo - w silny podw\u00F3jny hamulec. Bro\u0144 ta mia\u0142a oko\u0142o 6 metr\u00F3w d\u0142ugo\u015Bci, a odrzut po strzale cofa\u0142 je o dodatkowy metr do ty\u0142u. BK 7.5 mia\u0142o zapas 12 pocisk\u00F3w, ka\u017Cdy o masie 11,8 kg - przerwa pomi\u0119dzy kolejnymi strza\u0142ami wynosi\u0142a 1,5 sekundy. Dzia\u0142o montowano w gondoli pod kad\u0142ubem - w razie trafienia jednego z silnik\u00F3w pilot m\u00F3g\u0142 je odrzuci\u0107 w celu odci\u0105\u017Cenia maszyny, zwi\u0119kszenia pr\u0119dko\u015Bci lub zachowania kontroli nad samolotem.\n\nPierwsze trzy prototypy Hs-129B-3 testowano na prze\u0142omie sierpnia i wrze\u015Bnia 1944 roku w Tarnowicach. Testy, kt\u00F3re obejmowa\u0142y tak\u017Ce strzelanie do zdobycznych czo\u0142g\u00F3w radzieckich, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 powodzeniem, w wyniku czego z\u0142o\u017Cono zam\u00F3wienie na przemys\u0142ow\u0105 produkcj\u0119 wersji Hs-129B-3/Wa Waffentraeger (transporter broni). Aby unikn\u0105\u0107 przeci\u0105\u017Cenia i tym samym pogorszenia osi\u0105g\u00F3w, w nowych maszynach nie montowano ju\u017C dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 17 kaliber 7,92 mm.\n\nFabryka w Schenefield wyprodukowa\u0142a 25 egzemplarzy tych maszyn. W zimie 1944-1945 przekazano je jednostkom bojowym, w kt\u00F3rych u\u017Cywano ich z du\u017Cym sukcesem do zwalczania wszystkich typ\u00F3w pojazd\u00F3w pancernych wroga, \u0142\u0105cznie z czo\u0142gami ci\u0119\u017Ckimi IS-2.\n\nZalety: Silne opancerzenie kabiny. Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. M\u00F3g\u0142 zniszczy\u0107 ka\u017Cdy pojazd pancerny dowolnego typu.\n\nWady: Ciasna kabina. Niestabilna praca silnik\u00F3w w silnie zapylonym powietrzu. Trudny w pilota\u017Cu. Niewystarczaj\u0105ce pole widzenia z kabiny.\n
IAR80             \n    I.A.R. 80, model 1940 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1780 kg\n    Startowa: 2550 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,90 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,50 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,97 m kw.\n\nSilnik: I.A.R. K.14-1000A\nMoc: 1025 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 487 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 550 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m:  22 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6 minut\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 800 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10500 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,62 mm\n\nW latach trzydziestych polskie my\u015Bliwce PZL P-11f i PZL P-24e, produkowane na licencji i sprzedane rumu\u0144skim si\u0142om powietrznym, sta\u0142y si\u0119 niew\u0105tpliwie przestarza\u0142e, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na osi\u0105gi czy uzbrojenie. Maszyny te z pewno\u015Bci\u0105 nie spe\u0142nia\u0142y nowoczesnych standard\u00F3w dla samolot\u00F3w my\u015Bliwskich. Aby zmieni\u0107 ten stan rzeczy, Rumuni postanowili opracowa\u0107 projekt w\u0142asnego samolotu my\u015Bliwskiego. W celu maksymalnego ograniczenia koszt\u00F3w opracowania i produkcji seryjnej postanowiono, \u017Ce do konstrukcji nowego samolotu wykorzysta si\u0119 mo\u017Cliwie jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 cz\u0119\u015Bci i podzespo\u0142\u00F3w z polskich maszyn PZL P-11f i P-24e.\n\nPrototyp I.A.R. 80 zosta\u0142 zbudowany w kwietniu 1939 roku. Samolot bazowa\u0142 g\u0142\u00F3wnie na rumu\u0144skich wersjach polskiej maszyny P-24e, mia\u0142 ten sam silnik oraz inne elementy wyposa\u017Cenia. Jego uzbrojenie pocz\u0105tkowe sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych Browning FN kaliber 7,92 mm - planowano zwi\u0119kszy\u0107 t\u0119 liczb\u0119 do czterech po wprowadzeniu go do produkcji seryjnej. Badania w locie ujawni\u0142y wiele niedoskona\u0142o\u015Bci, kt\u00F3re r\u00F3wnie\u017C mia\u0142y by\u0107 wyeliminowane przed rozpocz\u0119ciem produkcji seryjnej. Zmiany obj\u0119\u0142y wymian\u0119 zespo\u0142u nap\u0119dowego na silnik o wi\u0119kszej mocy - I.A.R. K 14-III C36. Poniewa\u017C by\u0142 on ci\u0119\u017Cszy, zasz\u0142a konieczno\u015B\u0107 wyd\u0142u\u017Cenia kad\u0142uba w celu skompensowania jego masy. Pojemno\u015B\u0107 zbiornika paliwa zwi\u0119kszono do 455 litr\u00F3w.\n\nSeryjna produkcja zosta\u0142a jednak ostatecznie zawieszona ze wzgl\u0119du na wybuch II wojny \u015Bwiatowej i okupacj\u0119 Francji, z kt\u00F3rej pochodzi\u0142a wi\u0119kszo\u015B\u0107 cz\u0119\u015Bci i podzespo\u0142\u00F3w niezb\u0119dnych do produkcji samolotu. Opr\u00F3cz tego niekt\u00F3re elementy do produkcji I.A.R. 80 pochodzi\u0142y z Niemiec, kt\u00F3re z chwil\u0105 wybuchu wojny zaprzesta\u0142y wszelkich dostaw do Rumunii i wykorzystywa\u0142y swoje surowce i zaplecze techniczne do budowania i produkcji w\u0142asnego sprz\u0119tu wojskowego. Produkcja seryjna samolot\u00F3w I.A.R. 80 zosta\u0142a wznowiona dopiero w listopadzie 1940 roku, gdy Rumunia sta\u0142a si\u0119 sojusznikiem Niemiec.\n\nRumu\u0144scy in\u017Cynierowie wykorzystali okres zawieszenia produkcji i opracowali w tym czasie nowy, ulepszony silnik I.A.R. K.14-1000A o mocy 1025 KM. Po wznowieniu produkcji seryjnej we wszystkich I.A.R. 80 montowano ten zesp\u00F3\u0142 nap\u0119dowy.\n\nMy\u015Bliwce I.A.R. 80 by\u0142y u\u017Cywane przez ca\u0142\u0105 II wojn\u0119 \u015Bwiatow\u0105. Bra\u0142y udzia\u0142 w walkach nad Mo\u0142dawi\u0105, po\u0142udniow\u0105 Ukrain\u0105, Stalingradem, broni\u0142y r\u00F3wnie\u017C Rumunii przed nalotami bombowymi aliant\u00F3w. Od wrze\u015Bnia 1944 roku by\u0142y u\u017Cywane na W\u0119grzech przeciwko wojskom niemieckim.\n\nW 1950 roku pewn\u0105 liczb\u0119 samolot\u00F3w I.A.R. 80 zamieniono na maszyny szkolno-treningowe o oznaczeniu I.A.R. 80 DC.\n\nWersje podstawowe:\n\nI.A.R. 80 - Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,92 mm.\nI.A.R. 80A - Uzbrojenie: 6 karabin\u00F3w maszynowych FN Browning kaliber 7,92 mm. Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie do \u0142\u0105cznego ud\u017Awigu poni\u017Cej 100 kg.\nI.A.R. 80B - Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,92 mm i dwa karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi. Bardzo zwrotne i silnie uzbrojone w wariancie wyposa\u017Conym w karabiny maszynowe. Dobre pole widzenia z kabiny. Proste w pilota\u017Cu.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
IAR81a            \n    I.A.R. 81, od 1940\n\nTyp: Lekki bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1800 kg\n    Startowa: 2700 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,90 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,50 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 15,97 m kw.\n\nSilnik: I.A.R. K.14-1000A\nMoc: 1025 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 480 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 7000 m: 540 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 24 sekundy\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 6,4 minuty\nWznoszenie w zwrocie bojowym: 750 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 500 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,62 mm\n    2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm\n    Bomby: jedna o masie 250 kg lub cztery o masie 50 kg\n\nPo oficjalnym przyst\u0105pieniu Rumunii do wojny po stronie nazistowskich Niemiec dow\u00F3dztwo jej si\u0142 powietrznych zda\u0142o sobie wkr\u00F3tce spraw\u0119 z braku bombowc\u00F3w. W tym okresie w charakterze bombowc\u00F3w Rumuni u\u017Cywali polskich samolot\u00F3w PZL P-24E, beznadziejnie przestarza\u0142ych i zupe\u0142nie nieprzystosowanych do prowadzenia dzia\u0142a\u0144 na nowoczesnym polu walki. Jedn\u0105 z propozycji rozwi\u0105zania tego dylematu by\u0142o zam\u00F3wienie niemieckich bombowc\u00F3w nurkuj\u0105cych typu Ju-87, lecz pomys\u0142 nie wypali\u0142, poniewa\u017C ca\u0142a produkcja niemiecka tych maszyn sz\u0142a na potrzeby niemieckich si\u0142 powietrznych.\n\nNieudana pr\u00F3ba zakupu niemieckich Ju-87 zaowocowa\u0142a decyzj\u0105 stworzenia w\u0142asnego bombowca na podstawie seryjnie produkowanego rumu\u0144skiego samolotu my\u015Bliwskiego I.A.R. 80. Wersja bombowa tej maszyny zosta\u0142a przemianowana na I.A.R. 81.\n\nI.A.R. 81 budowano z my\u015Bl\u0105 o bombowcu nurkuj\u0105cym. Wyposa\u017Cono go w silnik z wersji my\u015Bliwskiej - I.A.R. K.14-1000A o mocy 1025 KM. Powi\u0119kszono przedni\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba, opancerzono kabin\u0119, zmieniono te\u017C uzbrojenie na 6 karabin\u00F3w maszynowych Browning FN kaliber 7,62 mm. Maszyna mia\u0142a podkad\u0142ubowe zaczepy bombowe przystosowane do bombardowania z lotu nurkowego. Wi\u0119kszo\u015B\u0107 wyprodukowanych samolot\u00F3w mog\u0142a przenosi\u0107 jedn\u0105 bomb\u0119 o masie 250 kg pod kad\u0142ubem. Niewielka liczba maszyn by\u0142a przystosowana do przenoszenia czterech bomb o masie 50 kg pod skrzyd\u0142ami.\n\nI.A.R. 81 przekazywane do jednostek bojowych zast\u0119powa\u0142y stopniowo przestarza\u0142e PZL P-24E. Rumu\u0144skie bombowce bra\u0142y udzia\u0142 w bitwie o Stalingrad, zapewnia\u0142y tak\u017Ce os\u0142on\u0119 z powietrza w Budapeszcie. Od wrze\u015Bnia 1944 roku maszyny I.A.R. 81 - przerobione z powrotem na my\u015Bliwce - by\u0142y u\u017Cywane przeciwko Niemcom na W\u0119grzech.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 461 samolot\u00F3w I.A.R. 80 i I.A.R. 81 we wszystkich wersjach.\n\nWersje podstawowe:\n\nI.A.R.81 - Bombowiec nurkuj\u0105cy. Uzbrojenie: 6 karabin\u00F3w maszynowych Browning FN kaliber 7,92 mm. Bomby: jedna o masie 250 kg pod kad\u0142ubem i cztery pod oboma skrzyd\u0142ami.\nI.A.R.81A - Bombowiec nurkuj\u0105cy. Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,92 mm i 2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm. Bomby: jak wy\u017Cej.\nI.A.R.81B - Bombowiec nurkuj\u0105cy. Uzbrojenie: 4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,92 mm i 2 dzia\u0142ka MG FF kaliber 20 mm. Bomby: jak wy\u017Cej. Dwa zaczepy do podwieszania dodatkowych odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa.\nI.A.R.81C - Samolot my\u015Bliwsko-bombowy. 4 karabiny maszynowe Browning FN kaliber 7,92 mm i 2 dzia\u0142ka MG 151 kaliber 20 mm. Bomby: jak wy\u017Cej.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony w wersji z dzia\u0142kiem 20 mm. Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu i \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna.\n
J2M3              \u0020   Mitsubishi J2M Raiden\n\nMy\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nTyp: my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 2191 kg (4831 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 2861 kg (6308 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 9,9 m (32,5 stopy)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,8 m (35,4 stopy)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 20 m kw. (65,6 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: MK4R-A Kasei 23a\nMoc:  1800 KM (startowa)\n           1575KM (1800 m)\n           1410 KM (4800 m)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 5450 m (17876 st\u00F3p): 596 km/h (370 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11000 m (36080 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1900 km (1180 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x dzia\u0142ko Typ 99 Model 1 kalibru 20 mm\n2 x dzia\u0142ko Typ 99 Model 2 kalibru 20 mm\n2 x 60 kg bomb\n\nMarynarka japo\u0144ska nie widzia\u0142a potrzeby posiadania my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego jeszcze do\u015B\u0107 d\u0142ugo po ataku na Pearl Harbor. Zadanie obrony zdobytych terytori\u00F3w l\u0105dowych zosta\u0142o przekazane w r\u0119ce armii. \nMarynarka z\u0142o\u017Cy\u0142a w firmie Mitsubishi zam\u00F3wienie na pierwszy my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy  w lutym 1942 roku. Pierwszy prototyp, oznaczony jako J2M1 nosi\u0142 liczne wady  widoczno\u015B\u0107 z kabiny ponad du\u017Cym silnikiem by\u0142a niewielka, szwankowa\u0142o podwozie oraz instalacja elektryczna. Wersja ta zosta\u0142a wycofana po wyprodukowaniu zaledwie trzech egzemplarzy.\nKolejne produkowane modele cierpia\u0142y na rozmaite inne problemy. Nieustanne poprawki i przer\u00F3bki wywo\u0142ywa\u0142y spore zamieszanie, co w ko\u0144cu wp\u0142yn\u0119\u0142o na decyzj\u0119 o zarzuceniu projektu.\n\nPodstawowe warianty:\nJ2M1  Wersja pocz\u0105tkowa. Zbudowano tylko trzy sztuki. Wersja wycofana ze wzgl\u0119du na liczne istotne niedoci\u0105gni\u0119cia.\nJ2M2  Silnik MK4R-A Kasei 23a o mocy 1800 KM. Zbudowano 155 sztuk.\nJ2M3  Usuni\u0119to karabiny maszynowe zamontowane na kad\u0142ubie. Cztery dzia\u0142ka 20 mm.\nJ2M3a  Silnik MK4R-C Kasei 23c o lepszych osi\u0105gach na wi\u0119kszych wysoko\u015Bciach.\n
Ju-52/3mg4e       \n    Ju-52/3mg7e, model 1939 \n\nTyp: Samolot transportowy/Lekki bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 6560 kg\n    Startowa: 11050 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 18,80 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 29,25 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 110,50 m kw.\n\nSilnik: 3 x BMW-132T\nMoc: 830 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 295 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 1400 m: 305 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 19 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 5490 m\nZasi\u0119g: 1500 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy MG 131 kaliber 13 mm\n    1 karabin maszynowy MG 15  kaliber 7,92 mm\n\nHistoria transportowego Ju-52/3MG zacz\u0119\u0142a si\u0119 w chwili zbudowania pierwszego na \u015Bwiecie ca\u0142kowicie metalowego samolotu Junkers J.1, kt\u00F3ry pojawi\u0142 si\u0119 w roku 1915.\n\nPrototyp opracowano w 1930 roku - by\u0142 on rozwini\u0119ciem Junkersa J.1. Pocz\u0105tkowo Ju-52 mia\u0142 by\u0107 samolotem jednosilnikowym, wyposa\u017Conym w podw\u00F3jne skrzyd\u0142o z klapami umieszczonymi na ca\u0142ej tylnej cz\u0119\u015Bci p\u0142ata. Szkielet kad\u0142uba wykonano ze stalowych rurek i pokryto pofa\u0142dowanymi blachami aluminiowymi, zapewniaj\u0105cymi znacznie wi\u0119ksz\u0105 trwa\u0142o\u015B\u0107 i wytrzyma\u0142o\u015B\u0107. Z prawej strony kad\u0142uba umieszczono drzwi luku towarowego, otwierane horyzontalnie.\n\nPierwsze sze\u015B\u0107 egzemplarzy Ju-52 wyposa\u017Cono tylko w jeden silnik. Maszyna mia\u0142a niez\u0142e osi\u0105gi i mog\u0142a by\u0107 pilotowana przez niewykwalifikowanych pilot\u00F3w. Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 l\u0105dowania pozwala\u0142a na operowanie z niedu\u017Cych l\u0105dowisk. Dobrze przemy\u015Blana konstrukcja kad\u0142uba pozwala\u0142a na przewo\u017Cenie towar\u00F3w z maksymaln\u0105 wydajno\u015Bci\u0105. Cho\u0107 osi\u0105gi tej maszyny by\u0142y niez\u0142e, to jednak samolot by\u0142 niezbyt tani w eksploatacji, a z jednym silnikiem nie m\u00F3g\u0142 zapewni\u0107 odpowiedniego ud\u017Awigu. Zdecydowano wi\u0119c, \u017Ce Ju-52 b\u0119dzie maszyn\u0105 trzysilnikow\u0105, bez wprowadzania przy tej okazji wi\u0119kszych zmian do jego konstrukcji.\n\nPierwszy trzysilnikowy samolot Ju-52/3m, wyprodukowano w 1931 roku. Zosta\u0142 on wyposa\u017Cony w trzy zespo\u0142y nap\u0119dowe Pratt & Whitney Hornet (p\u00F3\u017Aniej BMW-132T) i przewozi\u0142 17 pasa\u017Cer\u00F3w oraz 2 cz\u0142onk\u00F3w za\u0142ogi. Jego produkcja seryjna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 po oblotach i pokazach w Niemczech - by\u0142 on u\u017Cywany do transportowania towar\u00F3w i zaopatrzenia do wielu kraj\u00F3w \u015Bwiata.\n\nNiezawodno\u015B\u0107 tych maszyn oraz prostota obs\u0142ugi sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 do dalszego rozwoju Ju-52/3m, tym razem w zakresie zastosowa\u0144 wojskowych. Ju-52/3mg3e przystosowano do roli ci\u0119\u017Ckiego bombowca. Jego za\u0142og\u0119 stanowi\u0142y 4 osoby, a uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch karabin\u00F3w maszynowych MG 15 kaliber 7,92 mm (jednego umieszczonego w g\u00F3rnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba i drugiego w chowanej wie\u017Cyczce metalowej w dolnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba, za podwoziem).\n\nPierwszy test bojowy samoloty te przesz\u0142y podczas wojny domowej w Hiszpanii, dok\u0105d wys\u0142ano je wraz z cz\u0119\u015Bci\u0105 legionu "Kondor". By\u0142y tam u\u017Cywane do lata 1937 roku do atakowania piechoty, port\u00F3w i miast, \u0142\u0105cznie z Madrytem. Hiszpa\u0144ska wojna by\u0142a jednocze\u015Bnie ostatni\u0105, podczas kt\u00F3rej wykorzystano te samoloty jako pe\u0142nowarto\u015Bciowe bombowce - podczas II wojny \u015Bwiatowej s\u0142u\u017Cy\u0142y do ostatnich dni wojny na wszystkich frontach przede wszystkim jako samoloty transportowe Luftwaffe. Poniewa\u017C w roli bombowca Ju-52/3m mog\u0142y si\u0119 sprawdzi\u0107 tylko wtedy, gdy mia\u0142y w pe\u0142ni zagwarantowane panowanie w powietrzu, by\u0142y one bardzo rzadko wykorzystywane jako samoloty bombowe podczas II wojny \u015Bwiatowej. \n\nPowsta\u0142o wiele seryjnych wersji samolotu Ju-52/3m, kt\u00F3re r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 przede wszystkim uzbrojeniem, wyposa\u017Ceniem oraz niewielkimi zmianami konstrukcyjnymi. Od 1931 roku wyprodukowano \u0142\u0105cznie oko\u0142o 4540 egzemplarzy Ju-52/3m wszystkich wersji, a po wojnie samolot ten by\u0142 budowany we Francji i Hiszpanii. Pewna liczba tych maszyn by\u0142a wykorzystywana przez Szwajcarskie Si\u0142y Powietrzne.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Wielofunkcyjny. Niezawodny. Prosty w pilota\u017Cu.\n\nWady: S\u0142abe uzbrojenie. Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107.\n
Ju-87B-2          \n    Ju-87B-2 Stuka, model 1941 \n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2750 kg\n    Startowa: 4340 kg \n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,1 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 13,8 m \nPowierzchnia skrzyde\u0142: 31,9 m kw.\n\nSilnik: 1 x Junkers Jumo 211D \nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 970 KM\n    Startowa: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 338 km/h \n    Na wysoko\u015Bci 4400 m: 380 km/h \n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 12 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8100 m\nZasi\u0119g: 800 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, w skrzyd\u0142ach\n    1 karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm\n    Bomby: 1 o masie 500 kg, 1 o masie 250 kg + 4 o masie 50 kg\n\nBombowiec nurkuj\u0105cy Ju-87 (Sturzkampfflugzeug - Stuka) powsta\u0142 w odpowiedzi na zam\u00F3wienie z\u0142o\u017Cone przez Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy w 1933 roku na opracowanie dwumiejscowego bombowca nurkuj\u0105cego. Samolot sprawia\u0142 si\u0119 dobrze w czasie pr\u00F3b i wygra\u0142 ten konkurs mimo faktu, \u017Ce bra\u0142y w nim udzia\u0142 prototypy innych niemieckich producent\u00F3w, takich jak Arado, Heinkel czy Blohm und Voss.\n\nPrototypem Ju-87 by\u0142 samolot my\u015Bliwsko-szturmowy Junkers K-47 produkowany dla Niemiec przez zagraniczn\u0105 wytw\u00F3rni\u0119 Junkersa - szwedzk\u0105 firm\u0119 AB Flugindustrie. Pierwszy prototyp Ju-87V1, zaprojektowany przez Hermana Polmana, wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w 1935 roku. By\u0142a to ca\u0142kowicie metalowa konstrukcja z podw\u00F3jnym statecznikiem pionowym oraz dwud\u017Awigarowym skrzyd\u0142em. Sekcja centralna skrzyd\u0142a uformowanego w kszta\u0142cie litery W stanowi\u0142a jedn\u0105 ca\u0142o\u015B\u0107 z kad\u0142ubem. Maszyn\u0119 nap\u0119dza\u0142 silnik Rolls-Royce Kestrel-V o mocy 525 KM do startu.\n\nJu-87V1 doczeka\u0142 si\u0119 tak\u017Ce innych prototyp\u00F3w, r\u00F3\u017Cni\u0105cych si\u0119 od pierwowzoru silnikiem (niemiecki Junkers Ju-210A o mocy 640 KM) oraz pojedynczym statecznikiem pionowym. W samolotach tych zainstalowano r\u00F3wnie\u017C specjalny celownik do bombardowania z lotu nurkowego. Testy zrzutu bomb przeprowadzono po podwieszeniu pod kad\u0142ub samolotu bomb lotniczych o masie od 100 do 500 kg.\n\nJako ca\u0142o\u015B\u0107 samolot by\u0142 bardzo solidny i niezawodny, bardzo dobrze reagowa\u0142 na ruchy sterami, mia\u0142 dobre pole widzenia oraz wystarczaj\u0105c\u0105 zwrotno\u015B\u0107 jak na taki typ samolotu. Podczas bombardowa\u0144 z lotu nurkowego rozrzut bomb wok\u00F3\u0142 celu nie przekracza\u0142 30 metr\u00F3w od atakowanego obiektu.\n\nLuftwaffe zaakceptowa\u0142a Ju-87 na pocz\u0105tku 1937 roku, samolot wszed\u0142 do produkcji seryjnej. Pierwsza, pilota\u017Cowa seria Ju-87A-0 Anton sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 10 samolot\u00F3w, po niej rozpocz\u0119to produkcj\u0119 masow\u0105 wersji Ju-87A-1.\n\nPod koniec 1937 roku powsta\u0142a kolejna wersja - Ju-87A-2, wyposa\u017Cona w nowy silnik Jumo-210D (o mocy 680 KM) i nowe urz\u0105dzenia do prowadzenia \u0142\u0105czno\u015Bci. Zbudowano 262 egzemplarze Ju-87A.\n\nEksploatacja wykaza\u0142a, \u017Ce Ju-87A ma zbyt ma\u0142\u0105 moc silnika, niski pu\u0142ap, ma\u0142y zasi\u0119g i niewystarczaj\u0105cy ud\u017Awig bomb. Wszystkie te usterki spowodowa\u0142y rozpocz\u0119cie prac nad jego modernizacj\u0105 - Ju-87B Berta, kt\u00F3ry jednocze\u015Bnie by\u0142 seryjn\u0105 wersj\u0105 produkcyjn\u0105 tego samolotu. Nowy model r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od poprzedniego odsuwan\u0105 os\u0142on\u0105 kabiny (w Ju-87A otwiera\u0142a si\u0119 ona na bok), zmienion\u0105 konstrukcj\u0105 przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba oraz zmianami konstrukcyjnymi przodu silnika. Wprowadzono tak\u017Ce kilka zmian w owiewkach podwozia, maszcie antenowym radiostacji pok\u0142adowej oraz usterzeniu ogonowym. Ju-87B zosta\u0142 wyposa\u017Cony w obs\u0142ugiwany przez tylnego strzelca karabin maszynowy MG 15 i dwa karabiny maszynowe MG 17 w skrzyd\u0142ach (w modelu Ju-87A by\u0142 tylko jeden). Zainstalowano tak\u017Ce syren\u0119 na wsporniku podwozia (p\u00F3\u017Aniej na obu wspornikach) - jej wycie mia\u0142o wywiera\u0107 presj\u0119 psychologiczn\u0105 na atakowanego wroga. Ju-87B-1 mia\u0142 pocz\u0105tkowo silnik Jumo-211A o mocy 1000 KM, a nieco p\u00F3\u017Aniej montowano w nim Jumo-211D o mocy 1200 KM. Seryjn\u0105 produkcj\u0119 Ju-87B-1 rozpocz\u0119to w listopadzie 1938 roku. Wyprodukowano 808 egzemplarzy wersji Ju-87B-1.\n\nW grudniu 1939 roku pojawi\u0142a si\u0119 w produkcji kolejna wytwarzana seryjnie wersja - Ju-87B-2. Mia\u0142y one wi\u0119ksze ch\u0142odnice wody i nowe owiewki na skrzyd\u0142owych karabinach maszynowych. Tr\u00F3j\u0142opatowe metalowe \u015Bmig\u0142o zast\u0105piono drewnianym, zmodernizowano te\u017C sprz\u0119t \u0142\u0105czno\u015Bci. W samolotach pilotowanych przez jednego pilota ud\u017Awig bomb zosta\u0142 zwi\u0119kszony do 1000 kg.\n\nJu-87 rozpocz\u0119\u0142y swoj\u0105 karier\u0119 bojow\u0105 podczas wojny domowej w Hiszpanii. Maszyny te by\u0142y u\u017Cywane na wszystkich frontach II wojny \u015Bwiatowej. \n\nWersje podstawowe:\n\nJu-87 B-2/U1 (U2) - Zmodernizowane wyposa\u017Cenie \u0142\u0105czno\u015Bci.\nJu-87 B-2/U3 - Dodatkowa p\u0142yta pancerna dla pilota i strzelca.\nJu-87 B-2/U4 - P\u0142ozy zamiast podwozia (nie by\u0142 seryjnie produkowany).\nJu-87 B-2 trop - Wariant z dodatkowym filtrem powietrza oraz innym wyposa\u017Ceniem pustynnym lub tropikalnym.\n\nWersje dodatkowe:\n\nJu-87C - Bombowiec przystosowany do start\u00F3w z lotniskowc\u00F3w. Dodatkowy wariant Ju-87B, wyposa\u017Cony w specjalne urz\u0105dzenie pozwalaj\u0105ce na start z katapulty. Sk\u0142adane skrzyd\u0142a. \nJu-87R - Ju-87B-2 o zwi\u0119kszonym zasi\u0119gu. Przystosowany do podwieszenia dodatkowych, odrzucanych zbiornik\u00F3w paliwa. Ud\u017Awig bomb do 250 kg.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi i zwrotno\u015B\u0107 samolotu. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodno\u015B\u0107. Prosty w pilota\u017Cu i obs\u0142udze, \u0142atwy do opanowania.\n\nWady: S\u0142abe uzbrojenie obronne.\n
Ju-87D-3          \n    Ju-87D-3 Stuka, model 1942 \n\nTyp: Bombowiec nurkuj\u0105cy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 3900 kg\n    Startowa: 5850 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,5 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 13,8 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 32,0 m kw.\n\nSilnik: 1 x Ju 211J\nMoc: \n    Ci\u0105g\u0142a: 1100 KM\n    Startowa: 1400 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 334 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4350 m: 382 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 18,5 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6500 m\nZasi\u0119g: 1500 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, w skrzyd\u0142ach\n    2 karabiny maszynowe MG 81Z kaliber 7,92 mm\n    Bomby: 1 o masie 1000 kg lub 1 o masie 500 kg, lub 1 o masie 250 kg + 4 bomby o masie 50 kg (lub 2 o masie 250 kg)\n\nW 1941 roku do\u015Bwiadczenia zebrane z eksploatacji Ju-87B w czasie kampanii wrze\u015Bniowej w Polsce przyczyni\u0142y si\u0119 do powstania kolejnej wersji tej maszyny - Ju-87D Dora. Okaza\u0142o si\u0119 wtedy, \u017Ce uzbrojenie obronne sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 tylko z jednego karabinu maszynowego MG 15 kaliber 7,92 mm nie by\u0142o wystarczaj\u0105ce nawet wtedy, gdy Ju-87 by\u0142 atakowany przez przestarza\u0142e polskie my\u015Bliwce PZL P-11c uzbrojone w dwa karabiny tego samego kalibru. Konieczne by\u0142o r\u00F3wnie\u017C pogrubienie opancerzenia chroni\u0105cego pilota i tylnego strzelca. \n\nZak\u0142adano tak\u017Ce, \u017Ce nowy wariant b\u0119dzie wyposa\u017Cony w mocniejszy silnik (Jumo 211F o mocy 1383 KM), lecz w lutym 1941 roku zosta\u0142 on zast\u0105piony nowym modelem  Jumo 211J o mocy 1400 KM, kt\u00F3ry ostatecznie by\u0142 montowany w pierwszych samolotach tej serii. W czerwcu 1941 roku w fabryce w Bremen-Landwerden rozpocz\u0119to produkcj\u0119 nowej wersji Ju-87D. Zam\u00F3wienie opiewa\u0142o na 1037 egzemplarzy.\n\nW Ju-87D ulepszono przedni\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 kad\u0142uba, nadaj\u0105c mu bardziej aerodynamiczny kszta\u0142t. Ch\u0142odnice wody i oleju umieszczono w oddzielnych miejscach, wzmocniono te\u017C uzbrojenie obronne, instaluj\u0105c podw\u00F3jny karabin maszynowy Mauzer MG 81Z kaliber 7,92 mm dla tylnego strzelca w opancerzonej wie\u017Cyczce oraz opancerzenie kabiny za\u0142ogi. Fotel pilota zosta\u0142 prawie ca\u0142kowicie os\u0142oni\u0119ty p\u0142ytami pancernymi grubo\u015Bci 4 i 8 mm, dodano tak\u017Ce przedni pancerz grubo\u015Bci 10 mm, a pod\u0142og\u0119 wy\u0142o\u017Cono p\u0142ytami grubo\u015Bci 5 mm. Stanowisko strzeleckie wyposa\u017Cono w opancerzony zag\u0142\u00F3wek oraz pancerne p\u0142yty boczne chroni\u0105ce kabin\u0119. Os\u0142ona kabiny uzyska\u0142a bardziej op\u0142ywowy kszta\u0142t, system paliwowy zmieniono na wersj\u0119 znan\u0105 z samolotu Ju-87R, a owiewki podwozia zmniejszono, upraszczaj\u0105c ich konstrukcj\u0119. Zmodernizowano zaczepy bombowe, a ud\u017Awig bomb zwi\u0119kszono do 1800 kg. Na obu wspornikach podwozia zainstalowano syreny. Generalnie nowy wariant Ju-87D to lepszy samolot bojowy o znacznie poprawionych osi\u0105gach.\n\nWersje podstawowe:\n\nJu-87D-1 - Pierwszy seryjny wariant wersji D. Dodatkowe opancerzenie kabiny. Wzmocnione podwozie.\nJu-87D-1 trop - Wersja z dodatkowym filtrem powietrza oraz innym wyposa\u017Ceniem pustynnym.\nJu-87D-2 - Samoloty w tej wersji mia\u0142y by\u0107 holownikami szybowc\u00F3w transportowych Go-242 i DFS-230. Wzmocniono cz\u0119\u015B\u0107 ogonow\u0105 samolotu. Nowa belka ogonowa z hakiem holowniczym dla szybowca.\nJu-87D-3 - Szturmowa wersja samolotu. Wzmocnione opancerzenie kabiny, silnika oraz ch\u0142odnicy. Usuni\u0119to syreny aerodynamiczne.\nJu-87D-4 - Prototyp bombowca torpedowego dzia\u0142aj\u0105cego z baz l\u0105dowych. Ten wariant m\u00F3g\u0142 przenosi\u0107 jedn\u0105 torped\u0119 LTF-5B \u015Brednicy 533 mm.\nJu-87D-5 - Wariant szturmowy. Zwi\u0119kszona do 15 m rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142 i ud\u017Awig. Uzbrojenie: 2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm w skrzyd\u0142ach i 2 karabiny maszynowe MG 81 kaliber 7,92 mm obs\u0142ugiwane przez strzelca pok\u0142adowego.\nJu-87D-6 - Uproszczona wersja wariantu my\u015Bliwsko-bombowego Ju-87D-5. Nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej.\nJu-87D-7 i D-8 - Warianty przeznaczone do operacji nocnych. Zainstalowano t\u0142umiki p\u0142omieni wylotowych oraz wyposa\u017Cenie specjalne. Oba warianty by\u0142y wyposa\u017Cone w silniki Jumo-211P o mocy 1500 KM. Hamulce aerodynamiczne usuni\u0119to z wi\u0119kszo\u015Bci samolot\u00F3w.\nD-7 - zmodernizowana wersja D-3, D-8 - zmodernizowana wersja D-5.\n\nWersje dodatkowe:\n\nJu-87E - Wariant operuj\u0105cy z lotniskowca, oparty na wersji l\u0105dowej Ju-87D-1. Przystosowany do przenoszenia torpedy LTF-5B \u015Brednicy 533 mm. Wyposa\u017Cenie morskie tej serii podobne do sprz\u0119tu zainstalowanego w modelu Ju-87C. Nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej. \nJu-87F - Zmodyfikowany wariant Ju-87D z silnikiem Jumo 213 o mocy 1700 KM. Oczekiwano, \u017Ce b\u0119dzie mia\u0142 ko\u0142a o wi\u0119kszej \u015Brednicy oraz wi\u0119ksz\u0105 rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142. Nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej. \n\nZalety: Dobre osi\u0105gi i zwrotno\u015B\u0107 samolotu. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodno\u015B\u0107. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi i silnika. Prosty w pilota\u017Cu i obs\u0142udze.\n\nWady: S\u0142abe uzbrojenie defensywne.\n
Ju-87G-1          \n    Ju-87G-1 Stuka, model 1943 \n\nTyp: Samolot szturmowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4400 kg\n    Startowa: 6600 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11,50 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 15,00 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 33,69 m kw.\n\nSilnik: 1 x Ju 211J\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1100 KM\n    Startowa: 1400 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 320 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4000 m: 340 km/h\n\nCzas wnoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 19,8 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 6500 m\nZasi\u0119g: 2000 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka BK-3.7 kaliber 37 mm, pod kad\u0142ubem\n    2 karabiny maszynowe MG 81Z kaliber 7,92 mm\n\nPoniewa\u017C zwyk\u0142e bombowce by\u0142y prawie ca\u0142kowicie nieprzystosowane do niszczenia czo\u0142g\u00F3w, na pocz\u0105tku 1943 roku opracowano now\u0105 wersj\u0119 samolotu Ju-87G, kt\u00F3ra mia\u0142a zmieni\u0107 ten stan rzeczy. Pod kad\u0142ubem wzi\u0119tym do tego celu z seryjnie produkowanego modelu Ju-87D zamontowano dwa dzia\u0142ka BK-3.7 kaliber 37 mm (Flak-18). Nie by\u0142 to przypadkowy wyb\u00F3r - 37-milimetrowe pociski z wolframowym rdzeniem przebija\u0142y opancerzenie wi\u0119kszo\u015Bci czo\u0142g\u00F3w. Dzia\u0142ka i magazynki by\u0142y umieszczone w op\u0142ywowym pojemniku, zamocowanym do skrzyd\u0142a po zewn\u0119trznych stronach goleni podwozia. Gdy by\u0142o konieczne wys\u0142anie Ju-87G z misj\u0105 bombow\u0105, pojemniki z dzia\u0142kami mo\u017Cna by\u0142o \u0142atwo od\u0142\u0105czy\u0107, mocuj\u0105c w ich miejscu zaczepy bombowe.\n\nW lecie 1942 roku uzbrojenie przetestowano po raz pierwszy w zmodernizowanej wersji Ju-87D-5. Pr\u00F3by wykaza\u0142y, \u017Ce nowy samolot by\u0142 znacznie bardziej efektywn\u0105 broni\u0105 przeciwczo\u0142gow\u0105 ni\u017C wiele innych, podobnych samolot\u00F3w Luftwaffe, takich jak Henschel Hs-129 czy Junkers Ju-88P. Po pomy\u015Blnie zako\u0144czonych pr\u00F3bach zdecydowano, \u017Ce produkcja seryjna obejmie dwa modele - Ju-87G-1 oraz Ju-87G-2. Pierwszy wariant by\u0142 przerobion\u0105 wersj\u0105 Ju-87D-3, drugi za\u015B - Ju-87D-5. W obu modelach wymontowano ze skrzyde\u0142 uzbrojenie. Niekt\u00F3re Ju-87G-1 nadal mia\u0142y jeden skrzyd\u0142owy karabin maszynowy u\u0142atwiaj\u0105cy celowanie.\n\nJako niszczyciele czo\u0142g\u00F3w Ju-87G by\u0142y szeroko u\u017Cywane na froncie wschodnim, zw\u0142aszcza w bitwach na \u0141uku Kurskim. Ju-87G-2 lata\u0142 s\u0142ynny niemiecki pilot Hans-Ulrich Rudel, kt\u00F3ry ws\u0142awi\u0142 si\u0119 zniszczeniem 519 pojazd\u00F3w opancerzonych wroga.\n\nDodatkowe wersje:\n\nJu-87H - Samolot szkolno-treningowy wyposa\u017Cony w podw\u00F3jny uk\u0142ad sterowania. Kopia wariantu Ju-87D. Uzbrojenie pok\u0142adowe oraz zaczepy bombowe usuni\u0119to. W os\u0142onie kabiny zamontowano boczne kopu\u0142ki, kt\u00F3re zapewnia\u0142y instruktorowi lepsze pole widzenia.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. \u0141atwy w pilota\u017Cu i utrzymaniu. Du\u017Ca si\u0142a ra\u017Cenia. Dobre pole widzenia z kabiny. Niezawodny. Wielofunkcyjny. Dobre opancerzenie kabiny za\u0142ogi i silnika. \n\nWady: Samolot o zbyt ma\u0142ej zwrotno\u015Bci, niewielkiej pr\u0119dko\u015Bci i s\u0142abym uzbrojeniu obronnym.\n
Ju-88A-4          \n    Ju-88A-4\n\nTyp: \u015Aredni bombowiec \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 9870 kg\n    Startowa: 12 111 kg\n    Maksymalna masa startowa: 14 000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,4 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 20,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 54,5 m kw.\n\nSilnik: 2 x Jumo 211L\nMoc: 1200 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 345 km/h\n    Pr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 471 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 18 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 8140 m\nZasi\u0119g: 1800 km\n\nUzbrojenie:\n    1 karabin maszynowy MG 81 kaliber 7,92 mm z przodu\n    1 karabin maszynowy MG 81Z kaliber 7,92 mm u do\u0142u i z ty\u0142u\n    2 karabiny maszynowe MG081 kaliber 7,92 mm u g\u00F3ry i z ty\u0142u\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie (do 1000 kg)\n\nWielozadaniowy samolot Ju-88 powsta\u0142 w 1936 roku, gdy Junkers wygra\u0142 konkurs na opracowanie \u015Bredniego bombowca rozwijaj\u0105cego du\u017C\u0105 pr\u0119dko\u015B\u0107. We wsp\u00F3\u0142zawodnictwie bra\u0142y udzia\u0142 czo\u0142owe wytw\u00F3rnie lotnicze Niemiec - Messerschmitt, Junkers oraz Focke-Wulf.\n\nJu-88 by\u0142 dzie\u0142em konstruktor\u00F3w bardzo do\u015Bwiadczonych w projektowaniu nowoczesnych samolot\u00F3w tego okresu - V. H. Eversa i Amerykanina Ela Gassnera (obaj pracowali w Europie w latach 1935-1936). Pierwszy prototyp Ju-88V-1 by\u0142 dolnop\u0142atem z op\u0142ywow\u0105 os\u0142on\u0105 kabiny, wyposa\u017Conym w dwa ch\u0142odzone wod\u0105 silniki Daimler-Benz DB-600 z ch\u0142odnicami umieszczonymi z przodu (ka\u017Cdy silnik mia\u0142 moc 900 KM). Za\u0142oga samolotu sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech os\u00F3b. Prototyp Ju-88V-1 wykona\u0142 sw\u00F3j pierwszy lot w grudniu 1936 roku, jednak w trakcie pr\u00F3b uleg\u0142 zniszczeniu.\n\nW kolejnych prototypach zbadano mo\u017Cliwo\u015Bci zainstalowania silnik\u00F3w o wi\u0119kszej mocy oraz zmiany kszta\u0142tu przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba. Uformowany w kszta\u0142cie sto\u017Cka dzi\u00F3b zast\u0105piono ca\u0142kowicie przeszklon\u0105 sekcj\u0105, z\u0142o\u017Con\u0105 z oko\u0142o 20 p\u0142askich paneli wykonanych ze szk\u0142a optycznego. Za\u0142og\u0119 zwi\u0119kszono do czterech os\u00F3b. Zainstalowano te\u017C podkad\u0142ubow\u0105 gondol\u0119, kt\u00F3r\u0105 przystosowano dla le\u017C\u0105cego strzelca obs\u0142uguj\u0105cego tylny karabin maszynowy MG 15 kaliber 7,92 mm. W trakcie budowy prototypu rozwa\u017Cano r\u00F3wnie\u017C mo\u017Cliwo\u015B\u0107 u\u017Cycia Ju-88 jako bombowca nurkuj\u0105cego. Samolot mia\u0142 by\u0107 wyposa\u017Cony w uzbrojenie obronne sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z trzech karabin\u00F3w maszynowych MG 15. M\u00F3g\u0142 ud\u017Awign\u0105\u0107 500 kg bomb.\n\nPo gruntownych testach, w kt\u00F3rych samolot wykaza\u0142 si\u0119 znakomitymi rezultatami, zdecydowano, \u017Ce Ju-88 wejdzie do produkcji seryjnej - jako seria Ju-88A - w 1937 roku. By\u0142 on wyposa\u017Cany w silniki Jumo 211B-1 o mocy 1200 KM. Aby przystosowa\u0107 maszyn\u0119 do roli bombowca nurkuj\u0105cego, samolot wyposa\u017Cono w specjalne hamulce aerodynamiczne umieszczone pod przednim d\u017Awigarem po zewn\u0119trznej stronie gondoli.\n\nW produkcji seryjnej Ju-88A powsta\u0142o 17 r\u00F3\u017Cnych wersji tego wariantu. R\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 one przeznaczeniem, uzbrojeniem, silnikami itp.\n\nNajbardziej rozpowszechnion\u0105 produkowan\u0105 seryjnie wersj\u0105 by\u0142 wariant Ju-88A-4, kt\u00F3ry trafi\u0142 na linie monta\u017Cowe w 1940 roku. R\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od pierwszych egzemplarzy serii A-1 wi\u0119ksz\u0105 rozpi\u0119to\u015Bci\u0105 skrzyde\u0142, wzmocnionym podwoziem oraz opancerzeniem kabiny pilot\u00F3w. Uzbrojenie podstawowe sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z jednego karabinu maszynowego MG 81 kaliber 7,92 mm, umieszczonego w przedniej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba, karabinu maszynowego MG 81Z tego samego kalibru w podka\u0142dubowej gondoli oraz dw\u00F3ch strzelaj\u0105cych do ty\u0142u kaem\u00F3w MG 81 umieszczonych w tylnej kabinie. Ud\u017Awig bomb, \u0142\u0105cznie z r\u00F3\u017Cnymi kombinacjami bomb podwieszanych w zaczepach podskrzyd\u0142owych, wzr\u00F3s\u0142 do 1000 kg.\n\nW czasie II wojny \u015Bwiatowej Ju-88A by\u0142 u\u017Cywany na wszystkich frontach. By\u0142 tak\u017Ce podstaw\u0105 do tworzenia wielu nowych wersji, na przyk\u0142ad bombowca nurkuj\u0105cego, konwencjonalnego i torpedowego, samolotu my\u015Bliwskiego, my\u015Bliwca nocnego, maszyny szturmowej, rozpoznawczej, samolotu komunikacyjnego, stawiacza min oraz lataj\u0105cej bomby sterowanej drog\u0105 radiow\u0105.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Bardzo zwrotny i silnie uzbrojony. Wielofunkcyjny. Znakomite pole widzenia z kabiny. Wyposa\u017Cony w funkcj\u0119 automatycznego nurkowania i zrzutu bomb.\n\nWady: Niedostateczne uzbrojenie w pierwszych seriach tych samolot\u00F3w.\n
Ju-88Mistel       \u0020  \n   Mistel 3a, 1944\n\nTyp: samolot z\u0142o\u017Cony (FW-190A-8 + Ju-88A-4)\n\nMasa: \n    Pusty: 10.725 kg\n    Startowa: 16.000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 14,4 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 20,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 7,44 m kw.\n\nSilnik: BMW801 oraz 2 x Jumo 211B-1\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 433 km/h na poziomie morza\nWznoszenie na 5000 m: 6,2 min\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: ok. 10000 m\n\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:  g\u0142owica bojowa o masie 3156 kg\n\nMistel to z pewno\u015Bci\u0105 jeden z najbardziej niezwyk\u0142ych samolot\u00F3w, jaki kiedykolwiek wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby. Podobnie jakie wiele innych niemieckich cudownych broni z ko\u0144ca wojny, Mistel jest niezwyk\u0142ym osi\u0105gni\u0119ciem technologicznym, pionierskim na wielu polach. Cho\u0107 z pozoru Mistel przypomina kombinacje samolot\u00F3w znanych z si\u0142 lotniczych innych pa\u0144stw, jest on w istocie konstrukcj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105. Nie s\u0105 to bowiem jedynie dwa po\u0142\u0105czone samoloty, z kt\u00F3rych ka\u017Cdy posiada w\u0142asn\u0105 za\u0142og\u0119, jak w przypadku radzieckiego Zveno czy ameryka\u0144skich eksperyment\u00F3w lotniczych. Mistel by\u0142 w gruncie rzeczy pierwsz\u0105 na \u015Bwiecie broni\u0105 kierowan\u0105 dalekiego zasi\u0119gu, poprzednikiem pocisk\u00F3w cruise jak dzisiejsze Tomahawki oraz bomb precyzyjnych JSOW. By\u0142 to r\u00F3wnie\u017C pierwszy na \u015Bwiecie sprawnie dzia\u0142aj\u0105cy samolot sterowany zdalnie.\n\nNiemiecki program Mistel rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 od pr\u00F3b przeprowadzonych w pa\u017Adzierniku 1942 roku. My\u015Bliwiec Bf-109E na g\u00F3rze oraz szybowiec DFS-230 na spodzie, pilotowane przez dw\u00F3jk\u0119 pilot\u00F3w, mia\u0142y pos\u0142u\u017Cy\u0107 do sprawdzenia w\u0142asno\u015Bci aerodynamicznych takiej kombinacji samolot\u00F3w. Nie chodzi\u0142o o \u017Cadn\u0105 konkretn\u0105 koncepcj\u0119 operacyjn\u0105, a jedynie o pod\u0142o\u017Ce dla prac nad przysz\u0142ymi projektami o podobnym uk\u0142adzie. Testy dostarczy\u0142y dostateczn\u0105 ilo\u015B\u0107 danych i w czerwcu 1943 powsta\u0142 raport, kt\u00F3ry sugerowa\u0142 zasadno\u015B\u0107 budowy kombinacji samolot\u00F3w Bf-109F i Ju-88. \n\nPocz\u0105tkowo kombinacja samolot\u00F3w Ju-88 i 109 by\u0142a bardzo trudna do pilotowania. Stery my\u015Bliwca 109 nie wystarcza\u0142y do kontrolowania obydwu samolot\u00F3w, za\u015B podczas ich roz\u0142\u0105czenia, 109 bardzo gwa\u0142townie podrywa\u0142 si\u0119 dziobem do g\u00F3ry, co grozi\u0142o nawet kolizj\u0105 maszyn. Po serii test\u00F3w i modyfikacji wprowadzono zaawansowany system sterowania, dzi\u0119ki kt\u00F3remu p\u0142aty steruj\u0105ce bombowca poruszane by\u0142y przez stery my\u015Bliwca. W rezultacie Mistel by\u0142 \u0142atwiejszy w pilota\u017Cu ni\u017C Bf-109, FW-190 czy Ju-88 i wszystkie relacje pilot\u00F3w wskazuj\u0105, \u017Ce lot t\u0105 maszyn\u0105 by\u0142 prawdziw\u0105 przyjemno\u015Bci\u0105. Inn\u0105 godn\u0105 uwagi cecha Mistela by\u0142 celownik i automatyczny system naprowadzania, dzi\u0119ki kt\u00F3remu m\u00F3g\u0142 on uderzy\u0107 w cel, nawet je\u017Celi samolot-bomba zwolniony by\u0142 w odleg\u0142o\u015Bci ponad 5 kilometr\u00F3w od niego. \n\nW modelu produkcyjnym kabina Junkersa zosta\u0142a zast\u0105piona g\u0142owic\u0105 bojow\u0105 z trzech ton materia\u0142\u00F3w wybuchowych, kt\u00F3ra mog\u0142a zniszczy\u0107 8-metrow\u0105 warstw\u0119 stali pancernej lub \u015Bcian\u0119 betonow\u0105 o grubo\u015Bci 20 metr\u00F3w. Eksplozja g\u0142owicy dos\u0142ownie zr\u00F3wnywa\u0142a z ziemi\u0105 ca\u0142e kwarta\u0142y miasta.\n\nWi\u0119kszo\u015B\u0107 wczesnych test\u00F3w Mistela prowadzono za pomoc\u0105 Bf-109, ale w modelu produkcyjnym u\u017Cywano przede wszystkim FW-190. Operacyjnymi Mistelami nie sterowali jednak piloci my\u015Bliwc\u00F3w; to raczej pilot\u00F3w bombowych doszkalano do sterowania my\u015Bliwcem FW. Z pewno\u015Bci\u0105 byli oni bardziej predestynowani do obs\u0142ugi instrument\u00F3w nawigacyjnych i celowniczych Mistela, ale te\u017C po zwolnieniu bombowca nie mogli przyda\u0107 si\u0119 w walce z my\u015Bliwcami wroga. \n\nW trakcie pr\u00F3b i produkcji pierwszych serii Misteli, niemieckie dow\u00F3dztwo naczelne mia\u0142o plan rzucenia setek Misteli do r\u00F3wnoczesnych atak\u00F3w na radzieckie cele przemys\u0142owe i porty brytyjskie. Piloci mieli otrzyma\u0107 paliwo tylko na lot w jedn\u0105 stron\u0119, a po wykonaniu misji wyskoczy\u0107 ze spadochronem i podda\u0107 si\u0119 wrogowi. Przygotowano ju\u017C nawet szczeg\u00F3\u0142owe plany tej operacji, jednak kiedy pierwsze Mistele wesz\u0142y do s\u0142u\u017Cby frontowej w lecie 1944 roku, dominacja aliant\u00F3w w powietrzu by\u0142a ju\u017C tak ogromna, \u017Ce przeprowadzenie akcji by\u0142o niemo\u017Cliwe.\n\nKonstrukcje Mistel by\u0142y wysy\u0142ane do rozmaitych zada\u0144, ale wi\u0119kszo\u015B\u0107 z nich nigdy nie dotar\u0142a do celu. Cz\u0119\u015B\u0107 z nich zosta\u0142a zestrzelona przez my\u015Bliwce i artyleri\u0119 przeciwlotnicz\u0105, jeszcze wi\u0119cej zosta\u0142o zniszczonych na ziemi. Ostatecznie, podobnie jak wi\u0119kszo\u015B\u0107 niemieckich cudownych broni, Mistel wszed\u0142 do s\u0142u\u017Cby zbyt p\u00F3\u017Ano, aby odmieni\u0107 bieg wojny. Jego wp\u0142yw na wysi\u0142ek wojenny by\u0142 minimalny, ale rozwi\u0105zania techniczne opracowane przy jego budowie zachwycaj\u0105 do dzi\u015B.\n\nPodstawowe warianty:\nMistel 1 - Ju-88A-4 + Bf 109F-4, lato 1942. \nMistel 2 - Ju-88G-1 + FW-190A-8, jesie\u0144 1944.\nMistel 3a - Ju-88A4 + FW-190A-8, lato 1944.\nMistel 3b -  Ju-88G-1 + FW-190A-8, pocz\u0105tek 1945.\nMistel 3c - Ju-88G-10 + Fw-190F-8, pocz\u0105tek 1945.\n\nZalety:\nMo\u017Cliwo\u015B\u0107 przebudowania tysi\u0119cy przestarza\u0142ych \u015Brednich bombowc\u00F3w na bombowce strategiczne.\nOgromna si\u0142a ra\u017Cenia.\n\nWady:\nBro\u0144 jednorazowego u\u017Cytku.\nCa\u0142kowicie bezbronny wobec samolot\u00F3w nieprzyjacielskich.\n
Ki-43-Ia          \u0020   Nakajima Ki-43 Oscar\n\nMy\u015Bliwiec Hayabusa Typ 1\n\nTyp: my\u015Bliwiec jednosilnikowy\n\nMasa:\nStartowa: 1580 kg (3483 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 2048 kg (4515 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,8 m (28,8 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 11,4 m (37,4 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 22 m kw. (72,1 stopy)\n\nSilnik: 1 x Typ Armii 99\nMoc: 950 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci  4000 m (13120 st\u00F3p): 495 km/h (307 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11750 m (38540 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1200 km (745 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 89 kalibru  7,7 mm (Ki-43-Ia)\n1 x karabin maszynowy Typ 89 7,7mm + 1 x karabin maszynowy Typ 1 kalibru 12,7 mm (Ki-43-Ib)\n2 x karabin maszynowy Typ 1 kalibru 12,7 mm (Ki-43-Ic)\n30 kg bomb (Ki-43-I)\nDo 500 kg bomb (Ki-43-II)\n\nArmia zam\u00F3wi\u0142a ten samolot bezpo\u015Brednio w korporacji Nakajima, aby unikn\u0105\u0107 tar\u0107 pomi\u0119dzy r\u00F3\u017Cnymi producentami. Mia\u0142 on by\u0107 nast\u0119pc\u0105 my\u015Bliwca Ki-27 i charakteryzowa\u0107 si\u0119 lepszymi osi\u0105gami og\u00F3lnymi i lepsz\u0105 charakterystyk\u0105 lotu. Jednym z g\u0142\u00F3wnych wymaga\u0144 by\u0142a du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107, ale zesp\u00F3\u0142 projektowy firmy Nakajima szybko zorientowa\u0142 si\u0119, \u017Ce zrealizowanie przed\u0142o\u017Conych wymaga\u0144 jest mo\u017Cliwe tylko koszem zwinno\u015Bci Ki-27. Podj\u0119to pr\u00F3by ograniczenia wagi samolotu, np. poprzez zastosowanie podwozia sta\u0142ego, ale ostatecznie zdecydowano si\u0119 na u\u017Cycie klap Fowlera, kt\u00F3ra znacz\u0105co poprawi\u0142a zwrotno\u015B\u0107 samolotu. Mimo to, piloci maszyn Hayabusa uskar\u017Cali si\u0119 na gorsz\u0105 zwrotno\u015B\u0107 swoich samolot\u00F3w.\nProdukcja Modelu 2 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1943. Ki-43 uleg\u0142 kilku g\u0142\u0119bokim zmianom  m.in. zainstalowano nowy silnik 1150-konny ze \u015Bmig\u0142em tr\u00F3j\u0142opatowym, przeprojektowano owiewk\u0119 oraz wprowadzono celownik reflektorowy. Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, Ki-43-II s\u0142abo nadawa\u0142 si\u0119 do walki ko\u0142owej z my\u015Bliwcami przeciwnika i lepiej sprawdza\u0142 si\u0119 przy przechwytywaniu bombowc\u00F3w nieprzyjacielskich. Ostatnia wersja, Ki-43-III, posiada\u0142a lepszy silnik o mocy 1230 KM oraz seri\u0119 innych ulepsze\u0144, maj\u0105cych na celu dostosowanie maszyny do zmiennej sytuacji na froncie.\nOg\u00F3lnie oceniaj\u0105c, Ki-43 by\u0142 najwa\u017Cniejsz\u0105 seri\u0105 my\u015Bliwc\u00F3w armii japo\u0144skiej i zbudowano go w prawie 6000 sztuk: wg r\u00F3\u017Cnych \u017Ar\u00F3de\u0142, liczba wyprodukowanych my\u015Bliwc\u00F3w tego typu wynosi od 5751 do 5919 egzemplarzy. \n\nPodstawowe warianty:\nKi-43-Ia: wariant pocz\u0105tkowy. Silnik 950-konny Nakajima Ha-95. Dwa karabiny maszynowe kalibru 7,7 mm.\nKi-43-Ib: taka sama rama konstrukcyjna jak w przypadku Ki-43-Ia, jeden z kaem\u00F3w 7,7 mm zast\u0105piony karabinem kalibru 12,7 mm.\nKi-43-Ic: najliczniej produkowany wariant modelu Ki-43-I. Taka sama rama jak w przypadku Ki-43-Ia. Dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm.\nKi-43-II: liczne zmiany. Silnik  o mocy 1150 KM, przeprojektowana owiewka, celownik reflektorowy.\nKi-43-IIIa: silnik o mocy 1230 KM.\nKi-43-IIIb: Zaprojektowany przez korporacj\u0119 Tachikawa Hikoki KK. Silnik o mocy 1250 KM. Dwa dzia\u0142ka kalibru 20 mm.\n\n\n\nHistoria walk:\nW momencie rozpocz\u0119cia wojny ze Stanami Zjednoczonymi, Armia Cesarska mia\u0142a do dyspozycji tylko 40 samolot\u00F3w. Ich liczba szybko ros\u0142a i Ki-43 walczy\u0142 na ka\u017Cdym teatrze dzia\u0142a\u0144, w kt\u00F3rym walki prowadzi\u0142a Armia Cesarska. W ostatnich miesi\u0105cach wojny maszyna ta by\u0142a u\u017Cywana do misji kamikaze. \n
Ki-46-Otsu        \u0020   Mitsubishi Ki-46-III Dinah\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 3831 kg (8446 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 6500 kg (14330 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 11 m (36 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,7 m (48 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 32 m kw. (344 stopy kw.)\n\nSilnik: 2 x Typ Armii 3\nMoc: 1500 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 6000 m (19685 st\u00F3p): 630 km/h (391 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10500 m (34450 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 4000 km (2485 mil)\n\nUzbrojenie:\nBrak (Ki-46-III)\n2 x dzia\u0142ko Ho-203 (w dziobie) (Ki-46-III-Kai, Ki-46-IIIb)\n1 x dzia\u0142ko Ho-203 37mm (Ki-46-III-Kai)\n\nKi-46 to samolot pi\u0119kny pod ka\u017Cdym wzgl\u0119dem. By\u0142 to nie tylko najbardziej atrakcyjny pod wzgl\u0119dem estetycznym samolot lotnictwa japo\u0144skiego lub chyba nawet ca\u0142ego teatru dzia\u0142a\u0144 na Pacyfiku, ale r\u00F3wnie\u017C szybka, niezawodna maszyna, uwielbiana przez swoich pilot\u00F3w.\nG\u0142\u00F3wny wersja Ki-46 to samolot rozpoznawczy, s\u0142u\u017C\u0105cy na froncie od pierwszych do ostatnich dni wojny. Istnia\u0142a r\u00F3wnie\u017C godna uwagi modyfikacja tego samolotu do roli my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego, Ki-46-III KAI, o ca\u0142kowicie przeprojektowanym dziobie i z dwoma dzia\u0142kami kalibru 20 mm strzelaj\u0105cymi do przodu  oraz uko\u015Bnie montowanym dzia\u0142kiem 37 mm. Wersje bez g\u00F3rnego dzia\u0142ka nosi\u0142y oznaczenia Ki-46-IIIb oraz -IIIc.\n\nWersje samolotu Ki-46:\nKi-46-I: pierwsza wersja produkowana masowo. 2 x silniki o mocy 900 KM.\nKi-46-II: ulepszone silniki o mocy 1050 KM.\nKi-46-III: Silniki 1500 KM. Wariant rozpoznawczy.\nKi-46-III-Kai: My\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy. 2 x dzia\u0142ko 20 mm, tylne dzia\u0142ko 37mm.\nKi-46-IIIb: Wariant modelu Ki-46-III-Kai bez g\u00F3rnego dzia\u0142ka.\nKi-46-IV: Wersja do zada\u0144 rozpoznawczych na du\u017Cych pu\u0142apach, z silnikami o mocy znamionowej 1100 KM na wysoko\u015Bci 10200 m (33465 st\u00F3p).\n\nZalety:\nWspania\u0142e zachowanie w powietrzu i znakomite osi\u0105gi.\n\nWady:\nSamolot niezbyt nadawa\u0142 si\u0119 do roli my\u015Bliwca przechwytuj\u0105cego.\n
Ki-61-I-Ko        \u0020   Kawasaki Ki-61-Ki Hien\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 2210 kg (4872 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 3250 kg (7165 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,75 m (28 st\u00F3p 8 cali)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m (39 st\u00F3p 4 cale)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 20 m kw. (215278 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x Kawasaki Ha -40 (licencyjna wersja DB-601Aa)\nMoc: 1175 KM (startowa)\n          1080 KM (na wysoko\u015Bci 4200 m - 13780 st\u00F3p)\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 4860 m (15945 st\u00F3p): 592 km/h (368 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 11600 m (37730 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 1100 km (684 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabiny maszynowe Typ 1 kalibru 12,7 mm\n2 x karabiny maszynowe Typ 89 kalibru 7,7 mm \n(Ki-61-Ia)\n\nKi-61 to konstrukcja bardzo nietypowa na tle innych maszyn japo\u0144skiego lotnictwa wojskowego. Samolot posiada\u0142 silnik rz\u0119dowy, d\u0142ugi dzi\u00F3b oraz wyd\u0142u\u017Cone skrzyd\u0142a. Kiedy lotnicy alianccy po raz pierwszy napotkali te  maszyny, podejrzewali, \u017Ce jest to licencyjna wersja niemieckiego Messerschmitta Bf-109 lub jaki\u015B samolot w\u0142oski. Ten w\u0142oski trop zaowocowa\u0142 kryptonimem Tony, jaki Ki-61 otrzyma\u0142o w wojskach alianckich.\nKonstrukcja Ki-61 rzeczywi\u015Bcie wiele zawdzi\u0119cza\u0142a niemieckiemu przemys\u0142owi lotniczemu, poniewa\u017C wykorzystywa\u0142a licencyjn\u0105 wersj\u0119 silnika Daimler-Benz DB-601Aa, modyfikacj\u0119 jednostki DB-601A dostosowan\u0105 w celu zwi\u0119kszenia osi\u0105g\u00F3w na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach, czego za\u017C\u0105dali Japo\u0144czycy. Projektanci japo\u0144scy pracuj\u0105cy na samolotem Ki-61 byli bez wyj\u0105tku studentami s\u0142ynnego niemieckiego konstruktora Richarda Vogta, g\u0142\u00F3wnego projektanta firmy Blohm und Voss. Maszyny Ki-61 budowano z my\u015Bl\u0105 o du\u017Cej zwrotno\u015Bci i wytrzyma\u0142o\u015Bci konstrukcji. Od pocz\u0105tku otrzyma\u0142y one silne opancerzenie i uzbrojenie w przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015Bci samolot\u00F3w japo\u0144skich, kt\u00F3re zazwyczaj pocz\u0105tkowo by\u0142y s\u0142abe i niezabezpieczone. Ostatecznie okaza\u0142o si\u0119, \u017Ce Ki-61 to wspania\u0142y samolot  po\u0142\u0105czenie Bf-109E7 oraz A6M Zero, ale g\u00F3ruj\u0105ce nad ka\u017Cdym z tych samolot\u00F3w. \nKi-61 trafi\u0142y do s\u0142u\u017Cby pod koniec roku 1942. Ju\u017C pierwsze operacje wykaza\u0142y, \u017Ce Ki-61 wspaniale sprawdza si\u0119 w powietrzu, ale jest trudny do utrzymania w surowych warunkach frontowych, tote\u017C wkr\u00F3tce pojawi\u0142a si\u0119 wersja uproszczona oznaczona jako Ki-61-I KAIc. Samoloty Ki-61 by\u0142y powszechnie u\u017Cywane w walkach o Now\u0105 Gwine\u0119 i Filipiny oraz przy obronie Wysp Japo\u0144skich. A\u017C do czasu rozmieszczenia na wyspie Iwo Jima my\u015Bliwc\u00F3w P-51, japo\u0144skie Ki-61 co najmniej dor\u00F3wnywa\u0142y ka\u017Cdemu napotkanemu samolotowi alianckiemu. Mo\u017Cna tylko zastanawia\u0107 si\u0119, jak wspania\u0142e osi\u0105gi posiada\u0142aby ta maszyna, gdyby otrzyma\u0142a lepszy silnik, np. DB-605AM.\nW czasie wojny wyprodukowano \u0142\u0105cznie prawie 3100 samolot\u00F3w Ki-61.\n\nZalety:\nDoskona\u0142e osi\u0105gi w por\u00F3wnaniu z samolotami z pocz\u0105tkowych i \u015Brodkowych lat wojny. Silne uzbrojenie.\n\nWady:\nS\u0142abszy od p\u00F3\u017Anych my\u015Bliwc\u00F3w alianckich.\n
MC-202            \n    Macchi MC.202 Folgore, model 1942 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2491 kg\n    Startowa: 2930 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,86 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,58 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 16,82 m kw.\n\nSilnik: Alfa Romeo RA 1000 RC41-1\nMoc:\n    Ci\u0105g\u0142a: 1045 KM\n    Startowa: 1175 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 492 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 600 km/h\n\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: oko\u0142o 20 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 4 minuty i 35 sekund\nWznoszenie w zwrocie bojowym: oko\u0142o 950 m\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 500 m\nZasi\u0119g: 765 km\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe Breda SAFAT kaliber 12,7 mm\n    2 karabiny maszynowe Breda SAFAT kaliber 7,7 mm, w skrzyd\u0142ach\n\nKorzystanie z ci\u0119\u017Ckich i niepor\u0119cznych w\u0142oskich silnik\u00F3w gwiazdowych oraz trudno\u015Bci zwi\u0105zane z opracowaniem w\u0142asnego niezawodnego silnika rz\u0119dowego, kt\u00F3ry nadawa\u0142by si\u0119 do nap\u0119dzania nowoczesnych samolot\u00F3w w\u0142oskich, sprawi\u0142y, \u017Ce W\u0142ochy uruchomi\u0142y licencyjn\u0105 produkcj\u0119 niemieckich silnik\u00F3w firmy Daimler-Benz - DB-601A. Planowano, \u017Ce zostanie on zamontowany w przysz\u0142ych samolotach, kt\u00F3re mia\u0142y stopniowo zast\u0119powa\u0107 maszyny Macchi MC.200. Saetta, wprowadzone do s\u0142u\u017Cby we W\u0142oszech w 1939 roku. \n\nAby skr\u00F3ci\u0107 czas i zredukowa\u0107 koszty opracowania i produkcji seryjnej, zdecydowano, \u017Ce projektowany samolot zostanie wyposa\u017Cony w silnik DB-601A (RA 1000 RC41-1), lecz jego konstrukcyjn\u0105 podstaw\u0105 b\u0119dzie p\u0142atowiec Macchi MC.200 z asymetrycznymi skrzyd\u0142ami. Za seryjn\u0105 produkcj\u0119 ch\u0142odzonego wod\u0105 silnika DB-601A o mocy 1175 KM (kt\u00F3rego w\u0142oska wersja by\u0142a oznaczona jako RA 1000 RC41-1) by\u0142y odpowiedzialne zak\u0142ady Alfa Romeo. Opracowaniem konstrukcji i ca\u0142okszta\u0142tem rozwoju samolotu zajmowa\u0142a si\u0119 wytw\u00F3rnia Macchi.\nPrototyp MC.202 Folgore (b\u0142yskawica) opu\u015Bci\u0142 lini\u0119 monta\u017Cow\u0105 na pocz\u0105tku sierpnia 1940 roku. Nowa maszyna odziedziczy\u0142a skrzyd\u0142a, usterzenie ogonowe oraz cz\u0119\u015Bci podwozia po Macchi MC.200. Ca\u0142kowicie wykonany z metalu samolot otrzyma\u0142 nowy typ kad\u0142uba z zamkni\u0119t\u0105 kabin\u0105. Centralna cz\u0119\u015B\u0107 os\u0142ony kabiny otwiera\u0142a si\u0119 na zewn\u0105trz na prawa stron\u0119. Proces produkcyjny oparto na nitowaniu, dzi\u0119ki czemu monta\u017C wszystkich element\u00F3w i powierzchni by\u0142 bardzo wysokiej jako\u015Bci. Pierwsze egzemplarze tej maszyny wyposa\u017Cono w dwa karabiny maszynowe Breda SAFAT kaliber 12,7 mm. Jeszcze w tym samym miesi\u0105cu samolot przeszed\u0142 pomy\u015Blnie pr\u00F3by i testy, po czym zosta\u0142 zarekomendowany do produkcji seryjnej. \n\nProdukcja seryjna MC.202 zosta\u0142a uruchomiona przez firm\u0119 wytwarzaj\u0105c\u0105 my\u015Bliwce MC.200 - planowano wypu\u015Bci\u0107 15 wersji przemys\u0142owych MC.202. Ju\u017C w czasie produkcji seryjnej wprowadzono niewielkie modyfikacje i ulepszenia. \u0141\u0105cznie wyprodukowano 1200 egzemplarzy wszystkich wersji tego samolotu.\n\nMC.202 by\u0142y u\u017Cywane na froncie zachodnim, w Libii i na Sycylii oraz na froncie wschodnim  nad Donem, Woroszy\u0142owgradem i Stalingradem.\n\nWersje podstawowe:\n\nMC.202 - Samolot seryjny pierwszej serii. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe Breda SAFAT kaliber 12,7 mm.\nMC.202AS - Samolot seryjny przystosowany do eksploatacji w klimacie tropikalnym.\nMC.202 - P\u00F3\u017Aniejsze wersje samolotu seryjnego. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe kaliber 12,7 mm oraz dwa kaliber 7,7 mm firmy Breda SAFAT. Wzmocnione opancerzenie kabiny.\nMC.202CB - Samolot my\u015Bliwsko-bombowy. Uzbrojenie: dwa karabiny maszynowe kaliber 12,7 mm oraz dwa kaliber 7,7 mm firmy Breda SAFAT, bomby o r\u00F3\u017Cnej masie do ud\u017Awigu ca\u0142kowitego nie wi\u0119kszego ni\u017C 320 kg.\n\nZalety: Dobre osi\u0105gi. Du\u017Ca zwrotno\u015B\u0107. Silne uzbrojenie (p\u00F3\u017Aniejszych serii). Dobre pole widzenia z kabiny. Prosty w pilota\u017Cu.\n\nWady: Niedostateczne uzbrojenie w pierwszych seriach tych samolot\u00F3w.\n
Me-163B-1a        \n   Me-163 B-1a  Komet, 1944.\n\nTyp: rakietowy my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy\n\nMasa:\nStartowa: 4110 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 5,80 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 9,30 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 18,75 m kw.\n\nSilnik: 1 x HWK 509A-2\nCi\u0105g: 1700 kg\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 825 km/h\n1000 m: 955 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 12.000 m\nZasi\u0119g: 200 km\n\nUzbrojenie: \n2 x dzia\u0142ko MK 108 kalibru 30mm\n\nPod koniec lat 30. grupa konstruktor\u00F3w z niemieckiego Instytutu Bada\u0144 Szybowcowych (DFS) pod kierownictwem Alexandra Lippischa opracowa\u0142a model samolotu rakietowego DFS-194 nap\u0119dzanego silnikiem rakietowym RI-203. By\u0142 to pierwszy moment, kiedy Lippisch, jeden z ojc\u00F3w koncepcji samolotu bezogonowego, w pe\u0142ni wprowadzi\u0142 w \u017Cycie swoje radykalne, nowatorskie idee. Sukces DFS-194 otworzy\u0142 drog\u0119 do budowy rakietowego samolotu przechwytuj\u0105cego, kt\u00F3ry p\u00F3\u017Aniej otrzyma\u0142 oznaczenie Me-163.\nPrace nad silnikiem dla Me-163 trwa\u0142y d\u0142u\u017Cej ni\u017C konstrukcja kad\u0142uba, tote\u017C pierwsze testy w powietrzu przeprowadzono na prototypie bez jednostki nap\u0119dowej w trybie szybowania. Latem 1941 cztery Me-163A wreszcie zosta\u0142y wyposa\u017Cone w silniki i rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pe\u0142ne testy. W trakcie jednego z nich rozwini\u0119to pr\u0119dko\u015B\u0107 998 km/h (618 mil/h); powy\u017Cej tej pr\u0119dko\u015Bci maszyna traci\u0142a sterowno\u015B\u0107 i wpada\u0142a w p\u0142ytki lot nurkowy. \nCo ciekawe, Me-163A nigdy nie by\u0142 projektowany z my\u015Bl\u0105 o s\u0142u\u017Cbie frontowej  by\u0142a to wy\u0142\u0105cznie wersja testowo-szkoleniowa. Do cel\u00F3w bojowych przeznaczono kolejny wariant maszyny, Me-163B, i te dwie wersje r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 do\u015B\u0107 istotnie. W zasadzie wi\u0119c zesp\u00F3\u0142 projektowy pracowa\u0142o r\u00F3wnolegle nad dwoma r\u00F3\u017Cnymi samolotami.\nOczywiste jest, \u017Ce przebieg test\u00F3w charakteryzowa\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 liczb\u0105 problem\u00F3w. Zesp\u00F3\u0142 projektant\u00F3w tworzy\u0142 nowe rozwi\u0105zania w praktycznie na ka\u017Cdym etapie projektu: konstrukcji silnika, paliwa, sterowania maszyn\u0105 bezogonow\u0105, odrzucanego podwozia, itd. Wszystko to wiele kosztowa\u0142o. Oblatywanie trwa\u0142o przez kolejne trzy lata, a pierwsze seryjne samoloty Me-163B-1a uznano za zdolne do walki w maju 1944 roku.\nNiestety, statystyki bojowe maszyn Komet nie s\u0105 tak imponuj\u0105ce jak lista innowacji, kt\u00F3re zawiera\u0142y same maszyny. R\u00F3\u017Cne \u017Ar\u00F3d\u0142a podaj\u0105 liczb\u0119 od 9 do 16 maszyn wroga zestrzelonych w trakcie walk i jest to najni\u017Cszy wynik spo\u015Br\u00F3d wszystkich seryjnie produkowanych my\u015Bliwc\u00F3w frontowych, zw\u0142aszcza je\u017Celi wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 14 maszyn w\u0142asnych straconych na ziemi i w powietrzu. Samolot by\u0142 nies\u0142ychanie trudny w konserwacji i niebezpieczny w locie. Dodatkowe 17 sztuk Me-163 stracono od maja 1944 do maja 1945 w rozmaitych wypadkach. Najwi\u0119kszym zagro\u017Ceniem by\u0142y \u0142atwopalne, lotne paliwa; wed\u0142ug opowie\u015Bci jeden z pilot\u00F3w dos\u0142ownie roztopi\u0142 si\u0119 w kabinie od opar\u00F3w. \nPomimo wszystkich swoich wad, Me-163 jest jedynym my\u015Bliwcem rakietowym w historii, kt\u00F3ry wzi\u0105\u0142 czynny udzia\u0142 w walce. \u0141\u0105cznie zbudowano 364 maszyny Komet w r\u00F3\u017Cnych wersjach.\n\nPodstawowe warianty:\nMe-163A-0 - dziesi\u0119\u0107 maszyn prototypowych.\nMe-163Ba-1 - 40 samolot\u00F3w seryjnych wyposa\u017Conych w dzia\u0142ka MG-151 kalibru 20mm.\nMe-163B-a - wersja produkcyjna.\nMe-163S - dwumiejscowa wersja szkoleniowa, zbudowano trzy egzemplarze.\nMe-163C - d\u0142u\u017Cszy kad\u0142ub, kabina ci\u015Bnieniowa z owiewk\u0105 b\u0105belkow\u0105. Zbudowano trzy prototypy. \nMe-163D - jeszcze d\u0142u\u017Cszy kad\u0142ub ni\u017C w 163C w celu pomieszczenia sk\u0142adanego podwozia. Wersje 163 A/B - posiada\u0142y tylko odrzucany w\u00F3zek i chowan\u0105 p\u0142oz\u0119. P\u00F3\u017Aniej wersja ta wyewoluowa\u0142a w Me-263/Ju-248. \nKi.200/J8M1 - wersja japo\u0144ska. Japonia otrzyma\u0142a licencj\u0119 na Me-163 w roku 1944, ale plany samolotu nigdy do nich nie dotar\u0142y. Japo\u0144czycy musieli samodzielnie zaprojektowa\u0107 cz\u0119\u015B\u0107 element\u00F3w; uda\u0142o im si\u0119 zbudowa\u0107 prototyp, kt\u00F3ry wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze 7 czerwca 1945 roku i rozbi\u0142 si\u0119 ju\u017C w pierwszym locie. \n\nZalety:\nNiezr\u00F3wnane tempo wznoszenia i szybko\u015B\u0107 maksymalna.\nPot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\nWyj\u0105tkowo trudna konserwacja samolotu.\nKr\u00F3tki zasi\u0119g i ma\u0142e zbiorniki paliwa (ok. sze\u015Bciu minut lot z w\u0142\u0105czonym silnikiem).\nUtrudnione celowanie ze wzgl\u0119du na du\u017C\u0105 r\u00F3\u017Cnic\u0119 pr\u0119dko\u015Bci mi\u0119dzy atakuj\u0105cym a celem.\nSkomplikowana procedura startu i l\u0105dowania.\n
Me-210Ca-1        \n    Me-210Ca-1, model 1943 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec i szybki bombowiec\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 5400 kg\n    Startowa: 8200 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,13 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,34 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 36,2 m kw.\n\nSilnik: 2 x Daimler-Benz DB-605B\nMoc: 1475 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n    Na poziomie morza: 479 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6500 m : 578 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 11 minut 30 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 10 500 m\nZasi\u0119g: 1730 km z zapasem 2400 litr\u00F3w paliwa\n\nUzbrojenie:\n    2 sta\u0142e dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, strzelaj\u0105ce do przodu\n    2 sta\u0142e karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm, strzelaj\u0105ce do przodu\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm, strzelaj\u0105ce do ty\u0142u, zamontowane w zdalnie sterowanych kopu\u0142kach FDL-131 na bokach kad\u0142uba\n    Inne uzbrojenie: do 1000 kg bomb w r\u00F3\u017Cnych wariantach (1 x 1000 kg, 1 x 500 kg + 4 x 70 lub 50 kg, 4 x 250 kg)\n\nW 1942 roku Kr\u00F3lewskie W\u0119gierskie Si\u0142y Powietrzne (RHAF) postanowi\u0142y zast\u0105pi\u0107 wi\u0119kszo\u015B\u0107 swoich dwusilnikowych samolot\u00F3w niemieckimi Messerschmittami Me-210A.\n\nMe-210C by\u0142 eksportowym samolotem niemieckim produkowanym w wytw\u00F3rni Danube Aircraft Factory na W\u0119grzech na licencji Messerschmitta (BFW). Na podstawie specjalnego Wsp\u00F3lnego Niemiecko-W\u0119gierskiego Programu Uzbrojenia okre\u015Blaj\u0105cego warunki produkcji licencyjnej 2/3 samolot\u00F3w wyprodukowanych na W\u0119grzech przekazywano Luftwaffe, a 1/3 zasila\u0142a jednostki RHAF. Me-210C praktycznie nie r\u00F3\u017Cni\u0142 si\u0119 od Me-210A - by\u0142 wyposa\u017Cony w dwa silniki DB 605B o mocy 1475 KM, te same, kt\u00F3re p\u00F3\u017Aniej montowano w samolotach Me-410. Na podstawie tego samego programu od 1944 roku W\u0119grzy produkowali Me-410.\nPierwsze w\u0119gierskie Me-210Ca-1 przekazano Luftwaffe w kwietniu 1943 roku, natomiast si\u0142y w\u0119gierskie otrzyma\u0142y pierwsze dostawy na pocz\u0105tku 1944 roku. \nW przeciwie\u0144stwie do pilot\u00F3w niemieckich, kt\u00F3rzy mieli przykre do\u015Bwiadczenia z pierwszymi egzemplarzami Me 210A z kr\u00F3tkim ogonem, W\u0119grzy bardzo polubili swoje samoloty. Dla pilot\u00F3w RHAF Me-210Ca-1 by\u0142 - jak na maszyn\u0119 dwusilnikow\u0105 - samolotem bardzo zwrotnym, o bardzo dobrych osi\u0105gach. \n\nW kwietniu 1944 roku W\u0119gierskie Si\u0142y Powietrzne u\u017Cywa\u0142y tych samolot\u00F3w do zwalczania ameryka\u0144skich si\u0142 bombowych, a w lecie tego samego roku - jako my\u015Bliwc\u00F3w nocnych. Jednym z g\u0142\u00F3wnych zada\u0144 Me-210Ca-1 by\u0142y tak\u017Ce szybkie bombardowania wojsk l\u0105dowych na prze\u0142omie 1944 i 1945 roku.\n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 267 Me-210Ca-1. Produkcja w\u0119gierska zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ostatecznie w marcu 1944, a ich wytw\u00F3rnia przestawi\u0142a si\u0119 na produkcj\u0119 my\u015Bliwc\u00F3w Bf-109G-14 i G-10. Na podstawie Wsp\u00F3lnego Niemiecko-W\u0119gierskiego Programu Uzbrojenia Luftwaffe przekazano \u0142\u0105cznie 108 egzemplarzy Me-210Ca-1.\n\nWersje podstawowe (opr\u00F3cz normalnej wersji szybkiego bombowca):\n\nMe-210Ca-1 (Z 0+03): Wariant ci\u0119\u017Ckiego my\u015Bliwca u\u017Cywany przeciwko bombowcom ameryka\u0144skim - jedno dzia\u0142ko Bofors kaliber 40 mm oraz sze\u015B\u0107 niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych (mia\u0142 bardzo du\u017C\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017Cenia, lecz ameryka\u0144skie eskorty wypraw bombowych by\u0142y zbyt silne, aby wykorzystywa\u0107 efektywnie ten atut Me-210Ca-1).\nMe-210Ca-1 (Z 0+05): Nocny my\u015Bliwiec z w\u0119gierskim radarem "Turul" - wyprodukowano tylko jeden prototyp.\nMe-210Ca-1/E (Z 0+08): Wariant rozpoznawczy, kr\u00F3tkiego zasi\u0119gu - wyprodukowano jeden samolot z przeszklon\u0105 kabin\u0105 obserwatora w miejscu luku bombowego. W tej wersji za\u0142oga by\u0142a trzyosobowa, we wszystkich pozosta\u0142ych - dwuosobowa.\nMe 210 Da-0: Wariant rozpoznawczy dalekiego zasi\u0119gu (6 samolot\u00F3w: Z 0+06 - Z 0+11) z aparatami fotograficznymi RB 20/30 i RB 50/30, bez przednich karabin\u00F3w maszynowych MG 17.\n\nZalety: Szybki bombowiec o du\u017Cej zwrotno\u015Bci i sile ognia.\n\nWady: S\u0142abe osi\u0105gi podczas lotu z jednym silnikiem uszkodzonym.\n\n\n
Me-210Ca-1ZSTR    \n    Me-210Ca-1 Zerstorer, model 1944 \n\nTyp: Ci\u0119\u017Cki my\u015Bliwiec do zwalczania bombowc\u00F3w oraz samolot szturmowy\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 7283 kg\n    Startowa: 9706 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 12,13 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 16,34 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 36,2 m kw.\n\nSilnik: 2 x Daimler-Benz DB 605-B\nMoc: 1475 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: \n    Na poziomie morza: 466 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6300 m: 553 km/h\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 14 minut 30 sekund\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 9500 m\nZasi\u0119g: 1370 km z zapasem 2070 litr\u00F3w paliwa\n\nUzbrojenie:\n    2 sta\u0142e dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm, strzelaj\u0105ce do przodu\n    1 sta\u0142e dzia\u0142ko 36N kaliber 40 mm, strzelaj\u0105ce do przodu\n    2 karabiny maszynowe MG 131 kaliber 13 mm, strzelaj\u0105ce do ty\u0142u, zamontowane w zdalnie sterowanych kopu\u0142kach FDL 131 rozmieszczonych po obu bokach kad\u0142uba\n\nKr\u00F3lewskie W\u0119gierskie Si\u0142y Lotnicze (RHAF) chcia\u0142y zmodyfikowa\u0107 pewn\u0105 cz\u0119\u015B\u0107 swoich Me-210Ca-1, przerabiaj\u0105c je na bombowce, kt\u00F3rych zadaniem mia\u0142o by\u0107 niszczenie pojazd\u00F3w opancerzonych (Me-210Ca-1 Zerstorer).\n\nWersja ta zosta\u0142a wyposa\u017Cona w dzia\u0142ko przeciwlotnicze 39M kaliber 40 mm, produkowane na licencji Boforsa, z zapasem 44 pocisk\u00F3w, z kt\u00F3rych 4 by\u0142y ju\u017C wprowadzone do zamka. Do celowania s\u0142u\u017Cy\u0142 celownik Revis ustawiony na 1200 metr\u00F3w. Amunicj\u0119 podawa\u0142 tylny strzelec w \u0142\u00F3dkach po 4 pociski, kt\u00F3re przechowywano na stanowisku strzelca pok\u0142adowego-radiooperatora. Sta\u0142e strzelaj\u0105ce do przodu karabiny maszynowe MG 17 kaliber 7,92 mm zosta\u0142y zdemontowane. Dodatkowo pod ka\u017Cdym skrzyd\u0142em maszyna mia\u0142a zamocowane trzy wyrzutnie niekierowanych pocisk\u00F3w rakietowych kaliber 150 mm. Cho\u0107 zapad\u0142a decyzja, \u017Ce do wersji tej nale\u017Cy przerobi\u0107 oko\u0142o 30-40 samolot\u00F3w, to w rzeczywisto\u015Bci zmodyfikowano i dostarczono do RHAF tylko 4 lub 5 maszyn.\n\nZalety: Du\u017Ca moc ra\u017Cenia.\n\nWady: Zbyt ci\u0119\u017Cki jak na my\u015Bliwiec. Ma\u0142a pr\u0119dko\u015B\u0107 wznoszenia. S\u0142abe osi\u0105gi podczas lotu na jednym silniku.\n\n\n
Me-262A-1a        \n    Me-262A-1 Schwalbe\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski o nap\u0119dzie odrzutowym\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4092 kg\n    Startowa: 6896 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,61 m\n    Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,65 m\n    Powierzchnia skrzyde\u0142: 21,70 m kw.\n\nSilnik: 2xJumo 109-004\nCi\u0105g: 8,83 kN\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 835 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 872 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 6,8 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 500 m\nZasi\u0119g: 1050 km\n\nUzbrojenie:\n    4 dzia\u0142ka MK-108 kaliber 30 mm\n\nHistoria powstania i rozwoju tych samolot\u00F3w obejmuje pi\u0119\u0107 lat. Jesieni\u0105 1938 roku wytw\u00F3rnia Messerschmitta zaprojektowa\u0142a Me-262 jako maszyn\u0119 wykorzystuj\u0105c\u0105 do nap\u0119du dwa ca\u0142kowicie nowe silniki turboodrzutowe opracowane przez BMW i Junkersa. W marcu 1940 roku na podstawie oblicze\u0144 teoretycznych stworzono pe\u0142nowymiarowy model drewniany, nast\u0119pnie wytw\u00F3rnia wyprodukowa\u0142a trzy prototypy. Zosta\u0142y one ostatecznie z\u0142o\u017Cone na pocz\u0105tku 1941 roku, lecz dalsze prace trzeba by\u0142o od\u0142o\u017Cy\u0107 ze wzgl\u0119du na op\u00F3\u017Anienia zwi\u0105zane z produkcj\u0105 i modyfikacjami silnik\u00F3w turboodrzutowych. Prace nad Me-262 wznowiono na pocz\u0105tku 1942 roku, gdy opracowano wreszcie turboodrzutowe silnik Jumo 004A-0, kt\u00F3re by\u0142y w stanie unie\u015B\u0107 przygotowane prototypy w powietrze. Praca ta jednak nie zosta\u0142a uwie\u0144czona powodzeniem, poniewa\u017C zespo\u0142y nap\u0119dowe pracowa\u0142y do\u015B\u0107 niestabilnie. Dopiero w styczniu 1943 roku Me-262 zosta\u0142y wyposa\u017Cone w ulepszone silniki o odpowiednim ci\u0105gu i stabilnej pracy. Pr\u00F3by przeprowadzono na prze\u0142omie marca i kwietnia, a po ich pomy\u015Blnym zako\u0144czeniu samolot skierowano do produkcji seryjnej, kt\u00F3ra ruszy\u0142a na pe\u0142nych obrotach dopiero na pocz\u0105tku 1944 roku.\n\nPierwsza wersja produkcyjna Me-262A-1a Schwalbe (jask\u00F3\u0142ka) by\u0142a wyposa\u017Cona w dwa silniki turboodrzutowe Jumo 004 i przenosi\u0142a uzbrojenie z\u0142o\u017Cone z czterech dzia\u0142ek MK 108 kaliber 30 mm. Do budowy tego dolnop\u0142ata wolnono\u015Bnego u\u017Cyto lekkich stop\u00F3w metalowych, szeroko zastosowano tak\u017Ce nitowanie. Pokrycie dolnej cz\u0119\u015Bci p\u0142ata wykonano z paneli mocowanych za pomoc\u0105 \u015Brub. Kad\u0142ub by\u0142 z\u0142o\u017Cony z czterech sekcji: przedniej, wykonanej ze stali, w kt\u00F3rej zamontowano dzia\u0142ka mocowania do uzbrojenia, centralnej, z centralnym zbiornikiem paliwa oraz zbiornikami dodatkowymi, tylnej, z osprz\u0119tem radiowym oraz tylnymi zbiornikami paliwa, i sekcji ogonowej. Konstrukcja samolotu by\u0142a pomy\u015Blana w taki spos\u00F3b, aby ograniczy\u0107 czas monta\u017Cu maszyny do minimum.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi i skuteczno\u015B\u0107. Silnie uzbrojony. Ca\u0142kowita przewaga pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci nad wszystkimi \u00F3wczesnymi \u015Bmig\u0142owymi samolotami my\u015Bliwskimi. Dobre pole widzenia z kabiny. Wielofunkcyjny. Zdolny do wymanewrowania ka\u017Cdego \u015Bcigaj\u0105cego go samolotu.\n\nWady: Problemy zwi\u0105zane z obs\u0142ug\u0105 techniczn\u0105 silnika turboodrzutowego.\n
Me-262A-2a        \n    Me-262A-2 Sturmvogel (Albatross)\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski/bombowy o nap\u0119dzie odrzutowym\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 4092 kg\n    Startowa: 6896 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,61 m\n    Rozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12,65 m\n    Powierzchnia skrzyde\u0142: 21,70 m kw.\n\nSilnik: 2 x Jumo 109-004\nCi\u0105g: 8,83 kN\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107:\n    Na poziomie morza: 835 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 6000 m: 872 km/h\n\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 6000 m: 6,8 minuty\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 11 500 m\nZasi\u0119g: 1050 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MK 108 kaliber 30 mm\n    Bomby o r\u00F3\u017Cnej masie do maksymalnego ud\u017Awigu 1000 kg\n\nProdukowany seryjnie Me-262 by\u0142 wzorcem, na kt\u00F3rego podstawie powsta\u0142o wiele r\u00F3\u017Cnych wariant\u00F3w: uzbrojone w niekierowane pociski rakietowe my\u015Bliwce przechwytuj\u0105ce (Me262A-1b), samoloty rozpoznawcze (Me262A-5a), dwumiejscowa maszyna szkolna (Me262B-1a), dwumiejscowe nocne my\u015Bliwce przechwytuj\u0105ce (Me262B-1a/V1) oraz bombowce z zaczepami zewn\u0119trznymi o ud\u017Awigu do 1000 kg (Me262A-2 Albatross). \n\n\u0141\u0105cznie wyprodukowano 1435 egzemplarzy Me262 wszystkich wersji.\n\nMe-262 by\u0142 jedynym samolotem, kt\u00F3ry m\u00F3g\u0142 zmieni\u0107 losy wojny i zapewni\u0107 Niemcom odzyskanie przewagi w powietrzu. Dzi\u0119ki swoim osi\u0105gom samolot by\u0142 w stanie wywalczy\u0107 przerwanie - cho\u0107 raczej na kr\u00F3tki okres - strategicznych bombardowa\u0144 Rzeszy.\n\nPo zako\u0144czeniu II wojny \u015Bwiatowej na podstawie odbitek niemieckich plan\u00F3w Me-262 by\u0142y produkowane a\u017C do lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w Czechos\u0142owacji.\n\nZalety: Znakomite osi\u0105gi i skuteczno\u015B\u0107. Silnie uzbrojony. Ca\u0142kowita przewaga pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci na wszystkimi \u00F3wczesnymi \u015Bmig\u0142owymi samolotami my\u015Bliwskimi. Dobre pole widzenia z kabiny. Wielofunkcyjny. Zdolny do wymanewrowania ka\u017Cdego \u015Bcigaj\u0105cego go samolotu.\n\nWady: Problemy z obs\u0142ug\u0105 techniczn\u0105 silnik\u00F3w turboodrzutowych.\n
Me-321            \n    Me-321 Gigant, model 1941 \n\nTyp: Szybowiec transportowy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 12 200 kg\n    Maksymalna startowa: 39 500 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 28,5 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 55,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 300,0 m kw.\n\nMaksymalna pr\u0119dko\u015B\u0107 holowania:\n    Za trzema Bf-110C (Troikaschlepp): 215 km/h\n    Za He-111Z: 225 km/h\nPr\u0119dko\u015B\u0107 szybowania: 140 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: 4500 m\nZasi\u0119g: 400 km\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe MG 15 kaliber 7,92 mm\n\nPocz\u0105tkowo ten olbrzymi szybowiec mia\u0142 s\u0142u\u017Cy\u0107 do transport\u00F3w broni oraz spadochroniarzy w czasie inwazji Wielkiej Brytanii, p\u00F3\u017Aniej, gdy priorytety uleg\u0142y zmianie, planowano jego u\u017Cycie podczas ataku na ZSRR.\n\nZam\u00F3wienie na opracowanie superci\u0119\u017Ckiego szybowca transportowego otrzyma\u0142y wytw\u00F3rnie Junkersa i Messerschmitta. Prace projektowe uko\u0144czono w listopadzie 1940 roku. W czasie por\u00F3wnywania obu projekt\u00F3w szybowiec Messerschmitta przypad\u0142 komisji bardziej do gustu, w zwi\u0105zku z czym podj\u0119to decyzj\u0119 o wprowadzeniu go do produkcji seryjnej jako Me-263 (p\u00F3\u017Aniej Me-321). W lutym 1941 roku pierwszy prototyp gigantycznego szybowca Messerschmitta opu\u015Bci\u0142 lini\u0119 monta\u017Cow\u0105 i przeszed\u0142 pomy\u015Blnie przez wszystkie pr\u00F3by i obloty.\n\nKonstrukcja szybowca by\u0142a wykonana ze spawanych rurek stalowych i drewna pokrytego p\u0142\u00F3tnem. \u0141adowania mia\u0142a 11 m d\u0142ugo\u015Bci, 3,15 m szeroko\u015Bci i 3,3 m wysoko\u015Bci. Pojedynczy szybowiec m\u00F3g\u0142 przewozi\u0107 \u0142adunek do 20 ton oraz 200 w pe\u0142ni wyekwipowanych \u017Co\u0142nierzy. Do \u0142adowni prowadzi\u0142y dwuskrzyd\u0142owe drzwi dziobowe, otwieraj\u0105ce si\u0119 na zewn\u0105trz na obie strony kad\u0142uba. Kabin\u0119 dla za\u0142ogi sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 2 pilot\u00F3w, 2 strzelc\u00F3w, radiooperatora oraz specjalisty od za\u0142adunku umieszczono w g\u00F3rnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba. Me-321 by\u0142 uzbrojony w cztery karabiny maszynowe MG 15 kaliber 7,92 mm, z kt\u00F3rych dwa zamocowano w g\u00F3rnej cz\u0119\u015Bci obu po\u0142\u00F3wek przednich drzwi \u0142adowni, a dwa pozosta\u0142e w bocznych okienkach tylnej cz\u0119\u015Bci kad\u0142uba.\n\nPocz\u0105tkowo jako nap\u0119du do wyci\u0105gni\u0119cia szybowca w powietrze u\u017Cywano tzw. Troikaschlepp - zespo\u0142u trzech samolot\u00F3w Bf-110C. Od 1942 roku "Troikaschlepp" zosta\u0142y zast\u0105pione superholownikiem - samolotem Heinkel He-111Z "Zwilling" nap\u0119dzanym przez pi\u0119\u0107 silnik\u00F3w. Aby u\u0142atwi\u0107 start, pod skrzyd\u0142ami Me-321 instalowano do czterech urz\u0105dze\u0144 (silniczk\u00F3w) rakietowych RATO (Rocket-Assisted Take-Off - rakietowe wspomaganie startu), ka\u017Cdy z nich dawa\u0142 ci\u0105g 750 kg przez 30 sekund. W celu wyhamowania dobiegu po l\u0105dowaniu stosowano spadochron \u015Brednicy 20 m, schowany w sekcji ogonowej kad\u0142uba.\n\nCho\u0107 Me-321 projektowano z my\u015Bl\u0105 o l\u0105dowaniach i operacjach transportowych w \u015Br\u00F3dziemnomorskim teatrze dzia\u0142a\u0144 wojennych, szybowiec ten by\u0142 u\u017Cywany przede wszystkim na froncie wschodnim. Me-321 by\u0142y wykorzystywane na Krymie, pod Dniepropietrowskiem, w Chersonie na Ukrainie, w Rydze, Estonii, Orszy itd. Przewozi\u0142y one zaopatrzenie dla oddzia\u0142\u00F3w niemieckich pod Kubaniem i Stalingradem, bra\u0142y te\u017C udzia\u0142 w l\u0105dowaniu na wyspach Moondzun.\n\nWyprodukowano 200 egzemplarzy tego szybowca.\n\nZalety: Unikalny szybowiec transportowy. Du\u017Cy ud\u017Awig. Prosta konstrukcja.\n\nWady: Trudny i ci\u0119\u017Cki do holowania i w pilota\u017Cu\n
Me-323            \n    Me-323 Giant, model 1942 \n\nTyp: Samolot transportowy \n\nMasa:\n    W\u0142asna: 29 060 kg\n    Maksymalna startowa: 45 000 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 28,5 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 55,0 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 300,0 m kw.\n\nSilnik: 6 x Gnome Rhone GR 14N 48\nMoc: 1140 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 (przy pe\u0142nym obci\u0105\u017Ceniu):\n    Na poziomie morza: 235 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 3000 m: 195 km/h\n\nZasi\u0119g: 1000 km\n\nUzbrojenie:\n    2 dzia\u0142ka MG 151/20 kaliber 20 mm\n    5 karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm\n\nProblemy zwi\u0105zane ze skomplikowanym systemem holowania szybowca Me-321 sprawi\u0142y, \u017Ce powsta\u0142a idea stworzenia Me-321 wyposa\u017Conego w silnik lub silniki, kt\u00F3re mog\u0142yby wspom\u00F3c start w czasie holowania lub, gdyby to by\u0142o mo\u017Cliwe, zapewni\u0107 maszynie niezale\u017Cny start przy pe\u0142nym ud\u017Awigu.\n\nDlatego te\u017C rozwa\u017Cono mo\u017Cliwo\u015B\u0107 zainstalowania na skrzyd\u0142ach szybowca kombinacji czterech lub sze\u015Bciu silnik\u00F3w lotniczych - wybrano francuskie Gnome Rhone GR 14N 48 produkowane na niemieckie zam\u00F3wienie. Jeden taki silnik mia\u0142 moc 1140 KM na ziemi i 1035 KM na wysoko\u015Bci 4800 m.\n\nJesieni\u0105 1941 roku Messerschmittowi powierzono zadanie zaprojektowania i wyposa\u017Cenia dw\u00F3ch szybowc\u00F3w Me-321 w, odpowiednio, cztery i sze\u015B\u0107 silnik\u00F3w Gnome Rhone GR 14N 48. Pr\u00F3by w locie obu prototyp\u00F3w oznaczonych Me-323-V1 i Me-323-V2 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku 1942 roku.\n\nMe-323-V1 (znany p\u00F3\u017Aniej jako Me-323C) by\u0142 wyposa\u017Cony w 4 silniki i nadal do wzbicia si\u0119 w powietrze potrzebowa\u0142 holu. Niewygody zwi\u0105zane ze skomplikowanym systemem holowania sprawi\u0142y, \u017Ce projekt zarzucono na korzy\u015B\u0107 drugiego prototypu - Me-323-V2 (znanego p\u00F3\u017Aniej jako Me-323D), wyposa\u017Conego w sze\u015B\u0107 silnik\u00F3w i zdolnego do samodzielnego startu z pe\u0142nym ud\u017Awigiem.\n\nW lecie 1942 roku Messerschmitt rozpocz\u0105\u0142 produkcj\u0119 seryjn\u0105 Me-323. Modele te r\u00F3\u017Cni\u0142y si\u0119 nieco od podstawowego pierwowzoru Me-321. \nW ca\u0142o\u015Bci zachowano konstrukcj\u0119 szybowca, kt\u00F3ry otrzyma\u0142 nowe podwozie, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z 10 ma\u0142ych k\u00F3\u0142. Zredukowano r\u00F3wnie\u017C liczb\u0119 iluminator\u00F3w (okienek w kad\u0142ubie). Za\u0142og\u0119 zwi\u0119kszono o dw\u00F3ch mechanik\u00F3w pok\u0142adowych, odpowiedzialnych za nadzorowanie pracy silnik\u00F3w. Uzbrojenie szybowca sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00F3ch dzia\u0142ek MG151/20 kaliber 20 mm oraz pi\u0119ciu karabin\u00F3w maszynowych MG 131 kaliber 13 mm. Szybowiec m\u00F3g\u0142 przewie\u017A\u0107 120 w pe\u0142ni wyekwipowanych \u017Co\u0142nierzy lub 60 rannych wraz z towarzysz\u0105cym im personelem medycznym.\n\nW czasie produkcji seryjnej Me-323 powsta\u0142o wiele r\u00F3\u017Cnych wersji tej maszyny, wyposa\u017Conych w mocniejsze silniki i uzbrojenie o wi\u0119kszej sile ra\u017Cenia. Do po\u0142owy kwietnia 1944 roku wyprodukowano \u0142\u0105cznie 198 egzemplarzy Me-323 w r\u00F3\u017Cnych wersjach.\n\nMe-323 u\u017Cywano na Krymie, w Rydze, Kirowogradzie, Sewastopolu, Stalingradzie, na W\u0119grzech, w Rumunii i Polsce oraz w \u015Br\u00F3dziemnomorskim teatrze dzia\u0142a\u0144 wojennych do zaopatrywania niemieckich si\u0142 afryka\u0144skich w Tunezji. \n\nZalety: Unikalny szybowiec transportowy. Du\u017Cy ud\u017Awig. Prosta konstrukcja.\n\nWady: Niewielka pr\u0119dko\u015B\u0107 Trudny i ci\u0119\u017Cki w pilota\u017Cu.\n
MS406             \n    Morane MS.406, model 1936 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1893 kg \n    Startowa: 2426 kg (typowy)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,17 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,62 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,2 m kw.\n\nSilnik: Hispano-Suiza 12Y-31 Vee\nMoc: 860 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 377 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4500 m: 449 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 16 sekund (320 km/h, przeci\u0105\u017Cenie 4G, promie\u0144 265 m)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 5 minut 30 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 10 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~9000 m\nZasi\u0119g: 810 km (typowy)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe kaliber 7,5 mm \n    1 dzia\u0142ko Hispano-Suiza HS9 kaliber 20 mm lub 1 karabin maszynowy kaliber 7,5 mm, 1 karabin maszynowy Berezina UBS kaliber 12,7 mm, strzelaj\u0105cy przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a\n\nMorane-Saulnier MS.406 by\u0142 jednomiejscowym dolnop\u0142atem wolnono\u015Bnym o konstrukcji mieszanej, zamkni\u0119tej kabinie i chowanym podwoziu g\u0142\u00F3wnym (wraz z k\u00F3\u0142kiem ogonowym). Powsta\u0142 on w wyniku opracowanych przez francuskie Ministerstwo Lotnictwa wymaga\u0144 na jednop\u0142atowy samolot my\u015Bliwski, przygotowanych w 1934 roku. Samolot by\u0142 najpierw znany jako MS.405, a jego prototyp, nap\u0119dzany jednym silnikiem t\u0142okowym Hispano-Suiza 12Ygrs Vee, wzbi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w powietrze (jako MS.405.01) w sierpniu 1935 roku. Dzia\u0142ko Hispano-Suiza HS 9 kaliber 20 mm zosta\u0142o zamontowane mi\u0119dzy blokami silnika i strzela\u0142o przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a. Niekt\u00F3re egzemplarze mia\u0142y zainstalowany trzeci karabin maszynowy kaliber 7,5 mm zamiast dzia\u0142ka. Finowie stwierdzili, \u017Ce dzia\u0142ko jest zawodne - cz\u0119sto si\u0119 zacina\u0142o zaraz po wystrzeleniu kilku pierwszych pocisk\u00F3w. Poniewa\u017C samoloty radzieckie mia\u0142y zazwyczaj opancerzon\u0105 kabin\u0119, lekkie karabiny maszynowe by\u0142y praktycznie bezu\u017Cyteczne. Dlatego te\u017C w niekt\u00F3rych wypadkach dzia\u0142ko zast\u0119powano karabinem maszynowym Berezina UBS kaliber 12,7 mm, co okaza\u0142o si\u0119 dobrym rozwi\u0105zaniem.\n\nW czasie wojny zimowej Francja przekaza\u0142a Finom nieodp\u0142atnie 50 samolot\u00F3w MS.406, tylko 30 z nich zosta\u0142o wys\u0142anych i z\u0142o\u017Conych przez francuskich mechanik\u00F3w w halach monta\u017Cowych firmy AB Aerotransport w Malm\u00F6 w Szwecji. Samoloty przybywa\u0142y do Finlandii od 4 do 29 lutego 1940 roku. Po wojnie zimowej, do jesieni 1942 roku Finlandia zakupi\u0142a 47 dodatkowych egzemplarzy MS.406 oraz 10 MS.410 z Niemiec. \n\nLiczba wyprodukowanych egzemplarzy: 1077.\n\nNumery boczne w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych:\nMS-301...330, MS-601...605, MS-608...611, MS-613, MS-619...620, MS-622...623, MS-625...657 (77 samolot\u00F3w)\n\nZalety: \u0141atwy w obs\u0142udze. Dobre osi\u0105gi w zwrocie. Rozs\u0105dne uzbrojenie. \n\nWady: Lekko niestabilny w czasie celowania. Niewystarczaj\u0105ce osi\u0105gi. Trudny w utrzymaniu.\n\n\n
MS410             \n     Morane MS.410, model 1938 \n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 1923 kg \n    Startowa: 2581 kg (typowy)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,17 m   \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,62 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,2 m kw.\n\nSilnik: Hispano-Suiza 12Y-31 Vee\nMoc: 860 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 377 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4000 m: 470 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m: 16 sekund (320 km/h, przeci\u0105\u017Cenie 4G, promie\u0144 265 m)\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 5 minut 30 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 10 minut\nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~9000 m\nZasi\u0119g: 810 km (typowy)\n\nUzbrojenie:\n    4 karabiny maszynowe kaliber 7,5 mm \n    1 dzia\u0142ko Hispano-Suiza HS9 kaliber 20 mm lub 1 karabin maszynowy kaliber 7,5 mm, lub 1 karabin maszynowy Berezina UBS kaliber 12,7 mm, strzelaj\u0105cy przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a\n\nMS.410 by\u0142 zmienion\u0105 wersj\u0105 standardowego modelu MS.406, w kt\u00F3rej wzmocniono uzbrojenie zainstalowane w skrzyd\u0142ach - do dw\u00F3ch istniej\u0105cych karabin\u00F3w maszynowych MAC 1934 kaliber 7,5 mm z magazynkami b\u0119bnowymi dodano dwa kolejne tego samego typu i kalibru (podawana do nich amunicja by\u0142a upi\u0119ta w ta\u015Bmy). Wprowadzano tak\u017Ce inne zmiany, m.in. w budowie ch\u0142odnicy oraz urz\u0105dze\u0144 steruj\u0105cych. \n\nLiczba dokonanych konwersji: 79.\n\nPatrz tak\u017Ce opis samolotu MS.406 w menu widoku obiekt\u00F3w.\n\nNumery boczne w Fi\u0144skich Si\u0142ach Powietrznych:\nMS-606...607, MS-612, MS-614...618, MS-621, MS-624 (10 samolot\u00F3w)\n\nZalety: \u0141atwy w obs\u0142udze. Dobre osi\u0105gi w zwrotach. Rozs\u0105dne uzbrojenie. \n\nWady: Lekko niestabilny w czasie celowania. Niewystarczaj\u0105ce osi\u0105gi. Trudny w utrzymaniu.\n\n\n
MS-Morko          \n    Morko Morane, 1944\n\nTyp: Samolot my\u015Bliwski\n\nMasa:\n    W\u0142asna: 2210 kg\n    Startowa: 2787 kg (typowy)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,38 m \nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 10,62 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 17,2 m kw.\n\nSilnik: Klimow M-105P \nMoc: 1100 KM\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\n    Na poziomie morza: 435 km/h\n    Na wysoko\u015Bci 4000 m: 525 km/h\nCzas wykonania zwrotu na 1000 m : ~17 sekund \nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 3000 m: 5 minut 30 sekund\nCzas wznoszenia si\u0119 na wysoko\u015B\u0107 5000 m: 8 minut \nPu\u0142ap u\u017Cyteczny: ~9000 m\nZasi\u0119g: 810 km (typowy)\n\nUzbrojenie:\n    2 karabiny maszynowe kaliber 7,5 mm (cztery w wersji MS.410)\n    1 dzia\u0142ko MG151/20 kaliber 20 mm, strzelaj\u0105ce przez piast\u0119 \u015Bmig\u0142a\n\nMorane Morko (zjawa, upi\u00F3r) to przerobiony samolot MS.406 u\u017Cywany przez Fi\u0144skie Si\u0142y Powietrzne. Niemcy przechwycili du\u017C\u0105 liczb\u0119 silnik\u00F3w Klimow M-105P - radzieckiej wersji Hispano-Suiza 12Y. Mia\u0142y one moc zwi\u0119kszon\u0105 do 1100 KM i wraz ze \u015Bmig\u0142em WIsz-61P by\u0142y bardzo obiecuj\u0105cym rozwi\u0105zaniem. Mi\u0119dzy cylindrami zainstalowano niemieckie dzia\u0142ko MG151/20 kaliber 20 mm, przystosowano odpowiednio ch\u0142odnic\u0119 oleju od Bf-109G, dodano r\u00F3wnie\u017C aerodynamiczn\u0105 mask\u0119. Pierwszy prototyp wykona\u0142 lot 4 lutego 1943 roku. \n\nWszystkie fi\u0144skie Morane zosta\u0142y przerobione na wersj\u0119 Morko pod koniec 1945 roku, lecz tylko trzy egzemplarze uko\u0144czono przed zako\u0144czeniem wojny kontynuacyjnej we wrze\u015Bniu 1944 roku. We wszystkich maszynach zachowano oryginalne uzbrojenie w skrzyd\u0142ach (2 karabiny maszynowe kaliber 7,5 mm w MS.406 lub cztery w MS.410), lecz brak dzia\u0142ek MG151/20 wymusi\u0142 zast\u0105pienie ich w niekt\u00F3rych egzemplarzach jednym karabinem maszynowym Berezina UBS kaliber 12,7 mm.\n\nLiczba dokonanych konwersji: 41.\n\nZalety: \u0141atwy w obs\u0142udze. Dobre osi\u0105gi w zwrotach. Rozs\u0105dne uzbrojenie. Nowy silnik zwi\u0119kszy\u0142 zdolno\u015Bci bojowe samolotu pod wzgl\u0119dem pr\u0119dko\u015Bci i pr\u0119dko\u015Bci wznoszenia.\n\nWady: Lekko niestabilny w czasie celowania. Niewystarczaj\u0105ce osi\u0105gi. Trudny w utrzymaniu.\n\n\n
N1K1-J            \u0020    Kawanishi N1K1-J Shiden\n\nTyp: \n\nMasa:\nW\u0142asna: 2897 kg (6387 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 4321 kg (9526 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 8,9 m (29 st\u00F3p)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 12 m (39 st\u00F3p 4 cale)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23.5 m kw. (252 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 1 x NK9H Homare 21\nMoc: 1990 KM (startowa)\n          1825 KM (na wysoko\u015Bci 1700 m - 5576 st\u00F3p)\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna: 584 km/h (363 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 12500 m (41010 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 2545 km (1581 mil)\n\nUzbrojenie:\n2 x karabin maszynowy Typ 97 kalibru 7,7 mm\n4 x dzia\u0142ko Typ 99 Model 2 kalibru 20 mm\n(N1K1-J)\n\n4 x dzia\u0142ko Typ 99 Model 2 kalibru 20 mm\n(N1K1-Ja)\n\nSamolot N1K1-J by\u0142 l\u0105dow\u0105 wersj\u0105 udanego wodnosamolotu Kawanishi N1K1. P\u0142ywaki wymieniono na chowane podwozie, za\u015B samolot wyposa\u017Cono w jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 o mocy 2000 KM. Pozosta\u0142e zmiany by\u0142y czysto kosmetyczne. Shiden by\u0142 r\u00F3wnie\u017C wyposa\u017Cony w system automatycznych klap. Pierwszy prototyp wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze w grudniu 1942 roku.\nPo rozwi\u0105zaniu serii problem\u00F3w z silnikiem i podwoziem, prototyp zosta\u0142 przekazany pod ocen\u0119 marynarki. Maszyna cechowa\u0142a si\u0119 \u015Bwietnymi w\u0142asno\u015Bciami lotnymi oraz zwrotno\u015Bci\u0105 lepsz\u0105 nawet ni\u017C s\u0142ynny A6M Zero. Pocz\u0105tkowo niech\u0119tne dow\u00F3dztwo marynarki szybko zmieni\u0142o swoje nastawienie i pod koniec roku 1943 skierowa\u0142o model N1K1-J do produkcji.\nNiestety, maszyny N1K1-J na froncie by\u0142y prze\u015Bladowane przez plag\u0119 awarii silnika i podwozia. W powietrzu jednak samolot spisywa\u0142 si\u0119 znakomicie i co najmniej dor\u00F3wnywa\u0142 wsp\u00F3\u0142czesnym mu my\u015Bliwcom ameryka\u0144skim. \nJu\u017C w trakcie produkcji N1K1-J firma Kawanishi rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 nad kolejn\u0105 wersj\u0105 samolotu, kt\u00F3ra mia\u0142a by\u0107 pozbawiona problem\u00F3w z silnikiem i podwoziem trapi\u0105cych poprzednika. Nowa wersja otrzyma\u0142a oznaczenie N1K2-J i trafi\u0142a do produkcji w czerwcu 1944 roku. \u0141\u0105cznie w czasie wojny wyprodukowano ok. 1400 maszyn Shiden. Lotnicy alianccy powszechnie uwa\u017Cali je za jedne z najlepszych my\u015Bliwc\u00F3w japo\u0144skich.\n\nZalety:\nDoskona\u0142e osi\u0105gi. Silne uzbrojenie.\n\nWady: \nZawodny silnik. Awarie systemu k\u00F3\u0142 z\u0119batych wysuwaj\u0105cych podwozie.\n
Ta-152H-1         \n   Ta-152 H-1 1944.\n\nTyp: my\u015Bliwiec przechwytuj\u0105cy do walk na du\u017Cych wysoko\u015Bciach\n\nMasa:\nStartowa: 4754 kg\nMaksymalna: 5220 kg\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 10,80 m\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 14,44 m\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 23,5 m kw.\n\nSilnik: 1 x Jumo-213\u0415-1\nMoc:\nStartowa: 2050 KM\nCi\u0105g\u0142a: 1870 KM na wysoko\u015Bci 3250 m\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nNa poziomie morza: 562 km/h\nNa wysoko\u015Bci 9000 m: 752 km/h\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 14.800 m\nZasi\u0119g: 1200 km\n\nUzbrojenie: \n2 x dzia\u0142ko MG-151/20 kalibru 20mm\n1 x dzia\u0142ko MK 108 kalibru 30mm\n\nPod koniec roku 1940 firma Focke Wulf rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 nad ulepszon\u0105 wersj\u0105 my\u015Bliwca FW-190, kt\u00F3ry mia\u0142 osi\u0105ga\u0107 wy\u017Csze pu\u0142apy ni\u017C FW-190A1.  Pocz\u0105tkowo nowy samolot wykorzystywa\u0142 silnik BMW-801; p\u00F3\u017Aniej stosowane by\u0142y r\u00F3wnie\u017C silniki Jumo-213A oraz DB-603. Do testowania rozmaitych element\u00F3w u\u017Cyto \u0142\u0105cznie 15 maszyn FW-190. \nPo oblataniu prototypu FW-190V13, zesp\u00F3\u0142 projektowy zdecydowa\u0142 si\u0119 skorzysta\u0107 jednak z silnika DB-603 zamiast BMW-801. V13 zosta\u0142 wi\u0119c przebudowany i sta\u0142 si\u0119 prototypem dla modelu FW-190C, kt\u00F3ry nigdy nie wszed\u0142 do szerszej produkcji. Prototypy z silnikiem Jumo-213A zapocz\u0105tkowa\u0142y s\u0142ynn\u0105 wersj\u0119 Dora, FW-190D z d\u0142ugim dziobem.\nPo dalszych udoskonaleniach FW-190D przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w prototypy FW-190Ra-2 i FW-190Ra-3. Ten drugi posiada\u0142 d\u0142u\u017Csze skrzyd\u0142a, przez co lepiej nadawa\u0142 si\u0119 do lot\u00F3w na du\u017Cych wysoko\u015Bciach. Obydwie maszyny by\u0142y wyposa\u017Cone w silniki Jumo-213E z dwustopniow\u0105 spr\u0119\u017Cark\u0105 tr\u00F3jbiegow\u0105. Pozosta\u0142e nowe elementy to kabiny ci\u015Bnieniowe oraz hydrauliczne sterowanie klapami i podwoziem (w FW-190D wykorzystano nap\u0119d elektryczny). Powi\u0119kszono r\u00F3wnie\u017C ogon i kad\u0142ub, a kabin\u0119 przesuni\u0119to do ty\u0142u. Dzi\u0119ki tym modyfikacjom powsta\u0142 model nowego samolotu, kt\u00F3ry otrzyma\u0142 oznaczenie Ta-152.\nWersja produkowana seryjnie, Ta-152H-1, by\u0142a wyposa\u017Cona w nowe skrzyd\u0142o o rozpi\u0119to\u015Bci 14,44 m, zaprojektowane dla Ta-153. Najszerzej produkowany by\u0142 wariant Ta-152H-1/R11. \u0141\u0105cznie zbudowano oko\u0142o 150 maszyn Ta-152. Prace konstrukcyjne nad my\u015Bliwcem trwa\u0142y zbyt d\u0142ugo i \u017Cadna eskadra nie zosta\u0142a przed ko\u0144cem wojny w pe\u0142ni przezbrojona na Ta-152. Wiele samolot\u00F3w, kt\u00F3rym uda\u0142o si\u0119 trafi\u0107 do s\u0142u\u017Cby frontowej, by\u0142o wykorzystywanych niezgodnie z planowanym przeznaczeniem Ta-152, np. do os\u0142ony start\u00F3w i l\u0105dowania maszyn Me-262 na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach.\n\nPodstawowe warianty:\nTa-152C - silnik DB-603L. Zbudowano trzy prototypy.\nTa-152E - wersja do rozpoznania fotograficznego oparta na Ta-152C.\nTa-152H-0 - silnik Jumo-213EB. Zbudowano dwadzie\u015Bcia sztuk.\nTa-152H-1 - wariant podstawowy z silnikiem Jumo-213E.\n\nZalety: \nDoskona\u0142a szybko\u015B\u0107 jak na my\u015Bliwiec z silnikiem t\u0142okowym.\nDobre tempo wznoszenia.\nPot\u0119\u017Cne uzbrojenie.\n\nWady:\nJako \u017Ce samolot by\u0142 projektowany z my\u015Bl\u0105 o walce na du\u017Cych pu\u0142apach, osi\u0105gi na ma\u0142ych wysoko\u015Bciach pozostawia\u0142y wiele do \u017Cyczenia.\n
L2D               \u0020  Douglas / Showa L2D2\n\nTyp: samolot transportowy\n\nMasa:\nStartowa: 7125 kg (15708 funt\u00F3w)\nMaksymalna: 10900 kg (24030 funt\u00F3w)\n\nD\u0142ugo\u015B\u0107: 19,7 m (64 st\u00F3p 8 cali)\nRozpi\u0119to\u015B\u0107 skrzyde\u0142: 29 m (95 st\u00F3p)\nPowierzchnia skrzyde\u0142: 91,6 m kw. (986 st\u00F3p kw.)\n\nSilnik: 2 x Mitsubishi Kinsei 43\nMoc: 1000 KM (startowa)\n          1080 KM (na wysoko\u015Bci 2000 m  - 6560 st\u00F3p)\n\nPr\u0119dko\u015B\u0107 maksymalna:\nna wysoko\u015Bci 2400 m (7875 st\u00F3p): 354 km/h (220 mil/h)\n\nPu\u0142ap u\u017Cytkowy: 10900 m (35760 st\u00F3p)\nZasi\u0119g: 3540 km (2200 mil)\n\nUzbrojenie:\nBrak\n\nW roku 1937 Japo\u0144czycy zainteresowali si\u0119 s\u0142ynnym samolotem transportowym Douglas DC-3 / C-47, nosz\u0105cym przydomki Dakota lub Gooney Bird. Kilka japo\u0144skich firm handlowych zam\u00F3wi\u0142o 20 maszyn DC-3 i samoloty te trafi\u0142y do Japonii w roku 1939. S\u0142u\u017Cy\u0142y one w japo\u0144skim lotnictwie wojskowym a\u017C do ko\u0144ca wojny.\nW roku 1938 firma Mitsui and Company Ltd zakupi\u0142a r\u00F3wnie\u017C licencj\u0119 od firmy Douglas i rozpocz\u0119\u0142a produkcj\u0119 w\u0142asnych wersji tego samolotu pod oznaczeniem Douglas L2D. Firma Douglas nie mia\u0142a jednak poj\u0119cia, \u017Ce Mitsui od pocz\u0105tku pracuje na polecenie marynarki japo\u0144skiej, a wszystkie maszyny L2D s\u0105 przeznaczone do s\u0142u\u017Cby w marynarce.\nPierwsza wersja produkowana seryjnie, L2D1, to w zasadzie niezmodyfikowana konstrukcja DC-3. Kolejna wersja, L2D2, zosta\u0142a przeprojektowana tak, aby umo\u017Cliwi\u0107 monta\u017C japo\u0144skich silnik\u00F3w.  Nast\u0119pny model, L2D3, zosta\u0142 wyposa\u017Cony w pot\u0119\u017Cne jednostki nap\u0119dowe o mocy 1300 KM. Wreszcie ostatni wariant, L2D4, zosta\u0142 wyposa\u017Cony w wie\u017Cyczk\u0119 grzbietow\u0105 oraz 2 dodatkowe karabiny maszynowe w lukach kad\u0142uba. W Japonii wyprodukowano \u0142\u0105cznie 416 maszyn L2D wszystkich wersji. \n



